عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
DÜNYA

Trump: İsrail’e yönelik hoşnutsuzluk, ara seçimlerdeki yenilgiye katkıda bulundu

ABD Başkanı Donald Trump, CBS kanalında yayınlanan 60 Minutes programına verdiği röportaj sırasında
ABD Başkanı Donald Trump, CBS kanalında yayınlanan 60 Minutes programına verdiği röportaj sırasında
TT
TT

Trump: İsrail’e yönelik hoşnutsuzluk, ara seçimlerdeki yenilgiye katkıda bulundu

ABD Başkanı Donald Trump, CBS kanalında yayınlanan 60 Minutes programına verdiği röportaj sırasında
ABD Başkanı Donald Trump, CBS kanalında yayınlanan 60 Minutes programına verdiği röportaj sırasında

ABD Başkanı Donald Trump, ‘İsrail’e yönelik hoşnutsuzluk ve akaryakıt fiyatlarının, Cumhuriyetçilerin ara seçimlerdeki yenilgisinin başlıca nedenleri arasında olduğunu’ kabul etti.

Trump, ABD merkezli CBS televizyonunda dün yayımlanan 60 Minutes programına verdiği röportajda, yönetiminin uyguladığı sınır dışı etme politikasının ‘aşırı sert’ olduğunu söyledi. Cumhuriyetçilerin ara seçimlerde aldığı büyük yenilginin ardından bir taviz olarak değerlendirilen açıklamasında Trump, Demokratlarla göç konusunda ‘bir anlaşmaya varılmasını’ da önerdi.

İran savaşı ve İsrail’e duyulan nefret

Trump, Cumhuriyetçilerin ara seçimlerdeki yenilgisinde İran’la savaşın ve benzin fiyatlarındaki artışın önemli payı olduğunu belirterek, Başkan Yardımcısı JD Vance’in çatışmanın yenilgide başlıca etkenlerden biri olduğu yönündeki değerlendirmesine katıldı.

Trump, İsrail’e yönelik hoşnutsuzluğun arttığına dikkat çekmekle birlikte, İran’a karşı yürütülen ‘askerî harekâtın’ haklı olduğunu savundu ve aynı kararı yeniden alacağını söyledi. Trump, “Cevabım kesinlikle evet. Çünkü İran’ın nükleer silaha sahip olmasına izin verilemez” dedi.

Savaşın ABD lehine sonuçlandığını ileri süren Trump, Tahran’ın nihayetinde bir anlaşma için müzakere masasına oturacağı öngörüsünde bulundu. Askerî harekâtın kısa vadede halk tarafından desteklenmemiş olabileceğini kabul eden Trump, “Bence bu karar tarih açısından çok iyi olacak. Peki, bugün ve yarın açısından iyi bir karar mı? Belki değil” ifadelerini kullandı.

Trump ayrıca, ara seçimlerin ardından çatışmayı tırmandırma arayışında olmadığını söyledi.

ABD Başkanı, İsrail hakkında da konuşarak, “Biz olmasaydık İsrail var olmazdı… Donald Trump olmasaydı İsrail var olmazdı. Bir yıldan fazla zaman önce muhteşem B-2 bombardıman uçaklarımızı gönderdik ve o dönemde üç tesisi vurduk. Biliyor musunuz, bunun sonucunda ortaya çıkan şeyi ‘nükleer toz’ olarak adlandırıyorum. Çünkü söz konusu tesisler, nükleer toz olarak tanımlanabilecek maddelerle doluydu” dedi.

Aşırı sert bir politika

Trump, röportajda göçmenlere yönelik sert politikasının siyasi açıdan kendisine zarar verdiğini kabul ederek, bazı düzensiz göçmenlerin ABD’de kalmasına imkân tanıyacak bir uzlaşmaya varılmasına açık olduğunu söyledi.

Programın sunucusu Ross Douthat, Trump’a sınır dışı etme politikasında sınırların aşılıp aşılmadığını sordu. Trump ise “Bence bu politika gereğinden fazla sertti. Evet, belki de gereğinden fazla sertti. Birçok kişi politikanın harika olduğunu söyleyecektir ancak çok sayıda kişi de aşırı sert olduğu görüşünde” yanıtını verdi.

Trump’ın açıklamaları, ikinci başkanlık döneminin öne çıkan politikalarından birinin siyasi bir yüke dönüştüğünü alışılmadık ölçüde açık biçimde kabul etmesi olarak değerlendiriliyor. Ancak bu açıklamalar, İngiliz The Guardian gazetesine göre, Trump’ın cuma günü göçmenlere yönelik sert politikasının mimarı Stephen Miller’ı Beyaz Saray Genel Sekreterliği görevine terfi ettirme kararıyla çelişiyor gibi göründü.

Trump’ın yeniden iktidara gelmesinden bu yana ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Dairesi (ICE), iş yerleri, evler ve kamusal alanlarda geniş çaplı baskınlar düzenledi. Sabıka kaydı bulunmayan kişileri de kapsayan operasyonlar ailelerin parçalanmasına ve göçmen toplulukları arasında korkunun yayılmasına yol açtı. Ayrıca federal ajanlar, bu yılın başlarında Minneapolis kentinde düzenlenen operasyonlar sırasında ABD vatandaşı Renee Good ve Alex Pretti’ye ateş açarak ikisinin de ölümüne neden oldu.

Trump, izlediği politikanın kendisine hem yarar sağladığını hem de zarar verdiğini söyledi. ‘Sınırın kapatılması’ nedeniyle kendisine A+ notu verildiğini, ‘kötü insanların’ ülkeden çıkarılması konusunda ise ‘çok yüksek notlar’ aldığını belirtti. Ancak Trump, “İyi işleri olan, ancak tek bir ihlalde bulunan veya yasaları çiğneyen, yani ülkeye yasa dışı yollardan giren insanları da sınır dışı ettiğimiz için zarar gördüm” diyerek bu politikanın kendisine olumsuz yansıdığını kabul etti.

Trump, ABD’de düzensiz göçmenlerin sınır dışı edilmesi veya çalışıp vergi ödemeleri halinde ülkede kalmalarına izin verilmesi konusunda farklı görüşlerin bulunduğunu da söyledi. Bazı kişilerin, ‘İyi insanlar olmaları ve bir peyzaj şirketinde çalışmaları halinde ülkede kalmalarına izin verilmesi gerektiğini’ düşündüğünü belirten Trump, bu kişilerin ‘bazı durumlarda vergi de ödediğini’ ifade etti.

Demokratlarla anlaşma

Trump, Demokratlarla, uzun süredir ülkede ikamet eden bazı düzensiz göçmenlerin ABD’de kalmasına izin verilmesini, ağır suçlardan hüküm giyen kişilerin ise sınır dışı edilmeye devam edilmesini öngören bir anlaşmaya varılabileceğini düşündüğünü söyledi. Katillerin, tecavüzcülerin ve uyuşturucu kaçakçılarının sınır dışı edilmesini, 10 veya 15 yıldır ülkede yaşayan kişilerin durumlarının ise uzlaşmayla çözüme kavuşturulmasını önerdi.

Trump, “Bazıları 10 veya 15 yıldır burada bulunan bu insanların bir anlaşmaya varmasına izin verin” dedi. Önerisinin müzakereye açık olduğunu belirten Trump, “Bence bu, gerçekten hayata geçirilebilecek bir şey” ifadesini kullandı.

Demokratların uzlaşmaya hazır olduğuna işaret eden Trump, bazı Demokratların kendisiyle şimdiden iletişime geçtiğini söyledi. Anlaşmaya varabilmek için altı ay boyunca hakaret etmekten kaçınıp kaçınamayacağı sorulan Trump, “Bunu çok kolay yapabilirim” yanıtını verdi.

Ekonomik başarısızlık

Ekonomi konusunda ise Trump, istihdam, yatırımlar ve borsa göstergelerinin rekor seviyelere ulaştığını defalarca dile getirmesine rağmen yönetiminin elde ettiği başarıları kamuoyuna etkili biçimde anlatamadığını kabul etti. Trump, “Bence sorun, mesajların iletilmesindeydi ve belki de bunda benim de payım vardı” dedi.

Daha önce geniş kapsamlı devlet kısıtlamaları getirmek yerine teknoloji şirketlerinin kendi faaliyetlerini düzenlemesini tercih eden Trump, yapay zekâya yönelik düzenlemeler getirilmesine de açık olduğunu belirtti. Programda, “Düzenlemeler getirilmesine karşı değilim, ancak kendimizi çok geride kalacağımız bir konuma sokmak istemiyorum” ifadesini kullandı.

2028 seçimleri için bir adaya destek

Trump ayrıca, 2028 başkanlık seçimleri öncesinde Cumhuriyetçi Parti içinde yaşanacak liderlik mücadelesine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Bir adayı destekleyebileceğini, ancak yarışa müdahil olup olmayacağına henüz karar vermediğini söyledi. Kendisinden sonra gelecek adayı destekleyip desteklemeyeceği sorulan Trump, “Muhtemelen, ancak bu kesin değil” yanıtını verdi.

Cumhuriyetçi Parti’nin güçlü bir potansiyel aday kadrosuna sahip olduğunu belirten Trump, Dışişleri Bakanı Marco Rubio’yu överken diğer adayların da önünü açık bıraktı.

Trump, vereceği desteğin büyük ağırlık taşıyacağını söyledi ancak yarıştan uzak durmasının daha doğru olabileceğine işaret etti. Trump ayrıca, Amerika’yı Yeniden Büyük Yap (MAGA) hareketinin kendisi liderlik etmeden de yoluna devam edebileceğine inandığını belirterek, hareketin temel ilkelerini güçlü sınırlar ve güçlü bir ordu olarak sıraladı.

Daha fazlasını oku

 
 
DÜNYA

Gadi Eisenkot'un görevlendirilmesi: İsrail artık Mizrahi Yahudi bir başbakana hazır mı?

Pete Reynolds/Majalla
Pete Reynolds/Majalla
TT
TT

Gadi Eisenkot'un görevlendirilmesi: İsrail artık Mizrahi Yahudi bir başbakana hazır mı?

Pete Reynolds/Majalla
Pete Reynolds/Majalla

Kemal Allam

Donald Trump ve MAGA (ABD'yi Yeniden Harika Yap) hareketindeki müttefikleri, ABD ara seçimlerinde ezici bir yenilgiye uğradı; dünyanın dikkati ise başka bir yerdeki eşit derecede önemli seçimin sonuçlarına odaklanmış durumda, o da İsrail genel seçimleri. Oy verme işleminin tamamlanması, koalisyon hükümeti kurma ve bakanlıkların dağıtımı konusunda müzakerelerin yoğunlaşmasıyla birlikte, İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog cumartesi günü, 67 milletvekilinden oluşan parlamento bloklarının tavsiyesi üzerine Gadi Eisenkot'u hükümeti kurmakla görevlendireceğini açıkladı. Ne var ki, Eisenkot’un hükümetinin hayatta kalmasını sağlamak için parlamentoda çoğunluğu elde etme başarısı belirsizliğini koruyor, çünkü bloğunun güvenoyu almak için iki Arap listesinin oylarına güvenmeyi kabul edip etmeyeceği net değil.

İsrail içinde ve dışında tartışmalar, Binyamin Netanyahu'nun aşırı sağcı müttefiklerine ve Gazze, Batı Şeria, Lübnan ve Suriye'deki bitmek bilmeyen savaşlarına odaklandı. Barack Obama döneminde Beyaz Saray genel sekreteri ve eski Chicago belediye başkanı olan Rahm Emanuel, Netanyahu'nun İsrail'e diğer tüm düşmanlarından daha fazla zarar verdiğine inanıyor.

İsrail ve aslında bütün dünya, devam eden siyasi müzakerelerin sonucunu beklerken, Gadi Eisenkot, Aşkenazi Yahudisi olmayan ilk İsrail başbakanı olmaya yakın görünüyor. Sefarad veya Mizrahi bir Yahudi'nin başbakanlık makamına gelmesinin ciddi olasılık haline gelmesi için devletin kuruluşundan bu yana neredeyse 80 yıl geçmesi gerekti.

Eisenkot'un son aylarda maruz kaldığı ırkçı muamele, Mizrahi Yahudilerinin siyasi hiyerarşinin zirvesine ulaşmak için verdikleri uzun mücadelenin özeti niteliğinde.

Netanyahu'nun ırkçılığı, Ehud Barak'ın yakın zamanda sızdırılan ses kayıtlarıyla birlikte, Arap ülkelerinden ve İran da dahil olmak üzere Ortadoğu ve Orta Asya'nın diğer bölgelerinden gelen Yahudilere karşı derinlere kök salmış bir önyargı ve taraflılığı ortaya koyuyor

drgnt
Eski askeri komutan ve Yeş Atid Partisi lideri Gadi Eisenkot, İsrail seçimlerinde sandık çıkış anket sonuçlarının açıklanmasının ardından parti genel merkezinde İsrail bayrağı sallıyor, Tel Aviv, 28 Ekim 2026 (Reuters)

İsrail askeri kurumu, Fars, Suriye ve Fas kökenli birçok önde gelen genelkurmay başkanının yükselişine tanık oldu. Bunlardan bazıları daha sonra siyasete geçiş yaptı ve çeşitli bakanlık görevlerinde bulundu, ancak hiçbiri ülkenin en yüksek siyasi makamına, başbakanlığa ulaşamadı.

Netanyahu'nun ırkçılığı, Ehud Barak'ın yakın zamanda sızdırılan ses kayıtlarıyla birlikte, Arap ülkelerinden ve İran da dahil olmak üzere Ortadoğu ve Orta Asya'nın diğer bölgelerinden gelen Yahudilere karşı derinlere kök salmış bir önyargıyı ve taraflılığı ortaya koyuyor. İktidar kurumu siyasi gücü Doğu Avrupa ve Rus kökenli Yahudilere özel bir ayrıcalık olarak görmeye devam etti.

1948 sonrası Avrupa ​kökenli olmayan Yahudilere karşı ırkçılık

Bu yılın başlarında, cinsel suçlardan hükümlü Jeffrey Epstein ile İsrail eski başbakanı Ehud Barak arasında geçen bir konuşmanın sızdırılan ses kaydı, İsrail'deki ırk ayrımcılığının rahatsız edici bir yönünü gün yüzüne çıkardı. Bu uzun görüşmede Barak, artan Arap nüfusuna karşı koymak için Yahudi olmayan göçmenlerin Yahudiliği benimsemesini gerektirse bile, Rusya ve Avrupa'dan İsrail'e göçü teşvik etmenin gerekliliğinden bahsediyordu.

Ses kaydı, Araplara karşı bilinen ayrımcılığın ötesine geçerek, Yahudi topluluğunun kendi içindeki ilişkileri de kapsayan İsrail'deki ırkçılığın başka bir yönünü açığa çıkardı. Burada toplum içindeki bölünme ve Avrupa kökenli ​​olmayan Yahudilere karşı ayrımcılık açıkça görülüyordu.

Konuşmada yansıtıldığı gibi, Kuzey Afrika, Maşrık (Levant) ve Batı Asya'dan Mizrahi ve Sefarad Yahudilerinin göçü, Avrupa kökenli Yahudi elitlerin egemen olduğu İsrail'in temel değerlerine bir tehdit oluşturuyor gibi tasvir ediliyor. Barak ve Epstein, daha da ayrıntıya girerek, Arap ve Müslüman ülkelerden gelen Yahudi göçünden ve bu göçün, o dönemdeki iktidar kurumu için istenmeyen bir durum olmasına rağmen, devletin kuruluşunun ilk on yıllarında zorlukların dayattığı bir ihtiyaç olduğundan bahsediyorlardı.

xdcvf
Fotoğraf: AP

1948'den sonraki yıllarda zorluklarla karşılaşan askeri kurumun ve istihbarat servislerinin, bu göçmenlere ve uzmanlıklarına ihtiyacı vardı. Ancak iktidardaki elit, onları güvenlik ve askeri pozisyonlarla sınırlamak ve büyük ölçüde nüfuz ve karar alma pozisyonlarından uzak tutmak istedi. İsrail Devleti'nin kuruluşunda, Aşkenazi Yahudileri nüfusun yaklaşık yüzde 80'ini oluşturuyordu.

2020 yılında yayınlanan ünlü bir İsrail televizyon dizisi olan “Gözyaşı Vadisi”, Mizrahi ve Sefarad Yahudilerinin İsrail ordusunda hizmet etme konusundaki isteksizliği de dahil olmak üzere bu konulardan bazılarını ele almıştı. Dizinin konusu, 1973’te Suriye ve Mısır ordularının ortak saldırı ile İsrail'i neredeyse yenilgiye uğratma noktasına vardıkları Arap-İsrail savaşı etrafında dönüyordu.

Netanyahu ve müttefiklerinden gördüğü ırkçı muamelenin yanı sıra, Eisenkot, İslamcılara -ki burada Filistinliler kastediliyor- sempati duyduğu yönünde suçlamalara da maruz kalıyor

Dizi, Arapça konuşan askerlerin karşı istihbarattaki hayati rolünü vurgularken, aynı zamanda onların kafa karışıklığına ve sürekli sordukları şu soruya da yer veriyordu: “Bizi Arap veya ikinci sınıf vatandaş olarak gören bir devleti savunmak için neden savaşıyoruz?”

Aynı dönemde İsrail, “İsrail'deki Kara Panterler” kitabında tarihi anlatılan Kara Panterler hareketinin yükselişine de sahne oldu. Kitap, dizi gibi, Avrupa ve Rus kökenli İsraillilerin Arap ülkelerinden gelen Yahudilere bakışlarının, Filistinlilere bakışlarından çok da farklı olmadığını anlatıyordu. Onları kültürel olarak geri kalmış ve düşmana çok yakın olarak görüyorlardı. Kültürel ve coğrafi kökleri, özellikle Suriye, Lübnan ve Mısır'dan gelen Yahudiler, yakınlık ve ortak tarih nedeniyle Filistin'e daha yakın olmasına rağmen, ana dilleri olan Arapçayı konuşmaktan vazgeçmeleri isteniyordu.

1984 yılında, Sefarad ve Mizrahi Yahudilerini temsil etmek ve onlara İsrail siyasi hayatının merkezinde kolektif bir siyasi ses kazandırmak amacıyla Şas Partisi kuruldu. Parti, Mizrahi Yahudilerine yönelik ırk ayrımcılığıyla mücadele etmeye ve karar alma süreçlerine fiili katılım haklarını güvence altına almaya çalıştı.

Bundan önce, İsrail yönetimi bölgenin dillerine hakimiyetleri ve coğrafyası ile toplumları hakkındaki bilgilerini göz önüne alarak, onları öncelikle güvenlik ve istihbarat alanlarında kendilerinden faydalanabileceği bir birikim olarak görüyordu.

Yine de İsrail tarihi, Şaul Mofaz, Binyamin Ben-Eliezer ve Amir Peretz gibi isimlerin yükselişinin temsil ettiği önemli istisnalara da tanık oldu. İlk ikisi, Mizrahi Yahudilerinin askeri ve savunma kurumlarında yükselişinin geleneksel seyrine uygun olarak, üst düzey askeri komutanlardı. İki Mizrahi kökenli Yahudi de cumhurbaşkanlığı makamına ulaştı; bunlardan biri, tecavüz ve diğer cinsel suçlardan hüküm giyen Moşe Katsav'dı.

Fakat bu bireysel başarılar, Sefarad ve Mizrahi Yahudilerinin bir grup olarak, Avrupa kökenli İsrail yönetiminin sahip olduğu siyasi etkiye benzer bir etki kazanmalarını sağlamadı.

Bugün Eisenkot, Netanyahu’yu destekleyen grupların yürüttüğü bir alay ve ırkçı hakaret kampanyasına maruz kalıyor; hatta kendisini “maymun” ve “Arap” diye nitelendiriyorlar. Şarku’l Avsat’ın al Majalla'dan aktardığı analize göre karşılaştığı zorluklar, Filistinlilere karşı hoşgörülü davranma suçlamalarının da ötesine uzanıyor. Mizrahi kökenli diğer siyasi figürler gibi, o da uzun süredir devam eden Aşkenazi egemenliğinin güç ve etki merkezleri üzerindeki mirasıyla çatışıyor. Öyle ki, doğu kökenli birinin başbakanlığa gelmesi, iktidardaki bazı kişilerin gözünde, İsrail'de on yıllardır güç dağılımını yöneten düzenlemelere yönelik bir tehdit gibi görünüyor.

Gadi Eisenkot ne yapabilir?

Netanyahu ve müttefiklerinden gördüğü ırkçı muamelenin yanı sıra, Eisenkot, İslamcılara -ki burada Filistinliler kastediliyor- sempati duyduğu yönünde suçlamalara da maruz kalıyor. Bu suçlamalar, İsrail'in 1948'deki kuruluşundan beri yerleşmiş bir bakış açısını yeniden canlandırıyor. Bu bakış açısı, bir birey olarak Mizrahi Yahudisini kabul edilebilir olarak görüyor, ancak Sefarad ve Mizrahi Yahudilerine Aşkenazi Yahudilerinden farklı bir grup olarak şüpheyle bakıyor.

Suriye ve Fas kökenli mevcut İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, göreve geldiğinden beri Gazze ve İran'daki savaşların kapsamı konusunda Netanyahu ile çatışıyor. Netanyahu kampındaki bazı kişiler, Eisenkot ve Zamir gibi isimleri, kültürel geçmişlerine ve Ortadoğulu kökenlerine atıfta bulunarak, hoşgörülü olarak nitelendiriyor. Bu tür ırkçı imalar, Avrupa ve Rusya doğumlu nüfusun güçlü bir şekilde temsil edildiği Likud Partisi ve yerleşimci grupları içinde yaygın.

Bazı Arapça konuşan İsrailli Yahudiler, İsrail'deki Yahudi olmayan Arapları bir tehdit olarak görse de kültürel ve dilsel aşinalık, onlarla uzlaşmaya varmaya daha istekli olmalarını sağlayabilir

Eisenkot'un ekibinde, İsrail Güvenlik Teşkilatı'nın (Şin Bet) en önde gelen ve etkili başkanlarından biri olan ve yardımcısı olarak görev yapan Yoram Cohen de yer alıyor. Cohen, ailesinin Afganistan'dan İsrail'e göç etmesi nedeniyle “Afgan” lakabıyla tanınıyor. Eisenkot'un yakın çevresinde Fas ve Tunus kökenli birçok üst düzey Şin Bet subayı bulunuyor ve hükümeti kurmayı başarırsa bunlar etkili roller üstlenebilirler. Bunlar arasında, perde arkasında İbrahim Anlaşmaları'nın imzalanmasında katkıda bulunan isimler de var.

Eisenkot, Arap kültürüne aşina olan ve ona düşmanlıkla bakmayan Arapça konuşan İsraillilere güvenecektir. Bu, İsrail'de on yıllardır iktidarı tekeline almış siyasi sınıf için bir meydan okuma oluşturabilir. Netanyahu ve benzerlerinin gözünde, Farsça ve Arapça konuşan Yahudiler, dil ve kültür bilgilerinin güvenlik ve istihbarat hizmetinde kullanılabileceği Mossad ve Şin Bet için çalışmaya çok uygunlar ama İsrail'i savaşa sürüklemek gibi önemli ve belirleyici kararlar, iktidardaki elitin tekelinde kalmalıdır.

İsrail siyasetinin karmaşıklığı nadiren kesin yargılara varmaya izin verir. Bununla birlikte, İran'la savaşın aslında kendisine girişmeye değmediğine ve İsrail'i tehlikeye atabileceğine inanan Eisenkot ve Zamir'in duruşu, onların vizyonu ile Netanyahu'nun vizyonu arasındaki derin ayrılığı ortaya koyuyor.

xzsd vfb
Görev süresi biten İsrail Başbakanı ve Likud Partisi lideri Binyamin Netanyahu, İsrail seçimleri sırasında parti genel merkezinde kamuoyu yoklama sonuçları hakkında yorum yapıyor, 28 Ekim 2026, Kudüs (Reuters)

Bazı Arapça konuşan İsrailli Yahudiler, İsrail'deki Yahudi olmayan Arapları bir tehdit olarak görse de kültürel ve dilsel aşinalık, onlarla uzlaşmaya varmaya daha istekli olmalarını sağlayabilir. Şaul Mofaz deneyimi belki de bunun bir örneğini sunuyor; özellikle Muhammed Dahlan ile olan ilişkileri bu konuda önemli bir rol oynamıştı.

Irak ve İran kökenli eski İsrail Genelkurmay Başkanı Dan Halutz da Netanyahu'nun ve Gazze ile bölgedeki bitmek bilmeyen savaşlarının önde gelen muhaliflerinden biri olarak öne çıkıyor.

Bu kasvetli ortamda, Arapların ve Müslümanların öldürülmesinin yüceltilmesini kınayan Sefarad ve Mizrahi Yahudi sesler de yükseldi. Lübnan kökenli önde gelen bir haham ve din bilgini olan Yitzhak Şua, Netanyahu'nun bazı müttefiklerinin sık sık sergilediği, Arapların ve Müslümanların öldürülmesinden duyulan sevinci eleştiren bir makale yazdı.

Şua ayrıca, Gadi Eisenkot'un Arap partilerinin katılımıyla hükümet kurma şartlarını da açıkça savundu ve bu şartları, rakiplerinin, özellikle de Likud Partisi ve ağırlıklı olarak Aşkenazi sağcı dini Siyonist hareketlerin pozisyonlarına tercih edilebilir buldu.

Eğer Gadi Eisenkot başbakan olursa, İsrail'de bu görevi üstlenen ilk Mizrahi veya Sefarad Yahudi olarak tarihe geçecektir. Onun iktidara yükselişi, İsrail'in hem kendi sınırları içinde hem de dışında Araplarla ilişkilerinde bir dönüşümün kapısını açabilir.

*Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli al Majalla dergisinden çevrilmiştir.

DÜNYA

Trump: İsrail’e yönelik hoşnutsuzluk, ara seçimlerdeki yenilgiye katkıda bulundu

ABD Başkanı Donald Trump, CBS kanalında yayınlanan 60 Minutes programına verdiği röportaj sırasında
ABD Başkanı Donald Trump, CBS kanalında yayınlanan 60 Minutes programına verdiği röportaj sırasında
TT
TT

Trump: İsrail’e yönelik hoşnutsuzluk, ara seçimlerdeki yenilgiye katkıda bulundu

ABD Başkanı Donald Trump, CBS kanalında yayınlanan 60 Minutes programına verdiği röportaj sırasında
ABD Başkanı Donald Trump, CBS kanalında yayınlanan 60 Minutes programına verdiği röportaj sırasında

ABD Başkanı Donald Trump, ‘İsrail’e yönelik hoşnutsuzluk ve akaryakıt fiyatlarının, Cumhuriyetçilerin ara seçimlerdeki yenilgisinin başlıca nedenleri arasında olduğunu’ kabul etti.

Trump, ABD merkezli CBS televizyonunda dün yayımlanan 60 Minutes programına verdiği röportajda, yönetiminin uyguladığı sınır dışı etme politikasının ‘aşırı sert’ olduğunu söyledi. Cumhuriyetçilerin ara seçimlerde aldığı büyük yenilginin ardından bir taviz olarak değerlendirilen açıklamasında Trump, Demokratlarla göç konusunda ‘bir anlaşmaya varılmasını’ da önerdi.

İran savaşı ve İsrail’e duyulan nefret

Trump, Cumhuriyetçilerin ara seçimlerdeki yenilgisinde İran’la savaşın ve benzin fiyatlarındaki artışın önemli payı olduğunu belirterek, Başkan Yardımcısı JD Vance’in çatışmanın yenilgide başlıca etkenlerden biri olduğu yönündeki değerlendirmesine katıldı.

Trump, İsrail’e yönelik hoşnutsuzluğun arttığına dikkat çekmekle birlikte, İran’a karşı yürütülen ‘askerî harekâtın’ haklı olduğunu savundu ve aynı kararı yeniden alacağını söyledi. Trump, “Cevabım kesinlikle evet. Çünkü İran’ın nükleer silaha sahip olmasına izin verilemez” dedi.

Savaşın ABD lehine sonuçlandığını ileri süren Trump, Tahran’ın nihayetinde bir anlaşma için müzakere masasına oturacağı öngörüsünde bulundu. Askerî harekâtın kısa vadede halk tarafından desteklenmemiş olabileceğini kabul eden Trump, “Bence bu karar tarih açısından çok iyi olacak. Peki, bugün ve yarın açısından iyi bir karar mı? Belki değil” ifadelerini kullandı.

Trump ayrıca, ara seçimlerin ardından çatışmayı tırmandırma arayışında olmadığını söyledi.

ABD Başkanı, İsrail hakkında da konuşarak, “Biz olmasaydık İsrail var olmazdı… Donald Trump olmasaydı İsrail var olmazdı. Bir yıldan fazla zaman önce muhteşem B-2 bombardıman uçaklarımızı gönderdik ve o dönemde üç tesisi vurduk. Biliyor musunuz, bunun sonucunda ortaya çıkan şeyi ‘nükleer toz’ olarak adlandırıyorum. Çünkü söz konusu tesisler, nükleer toz olarak tanımlanabilecek maddelerle doluydu” dedi.

Aşırı sert bir politika

Trump, röportajda göçmenlere yönelik sert politikasının siyasi açıdan kendisine zarar verdiğini kabul ederek, bazı düzensiz göçmenlerin ABD’de kalmasına imkân tanıyacak bir uzlaşmaya varılmasına açık olduğunu söyledi.

Programın sunucusu Ross Douthat, Trump’a sınır dışı etme politikasında sınırların aşılıp aşılmadığını sordu. Trump ise “Bence bu politika gereğinden fazla sertti. Evet, belki de gereğinden fazla sertti. Birçok kişi politikanın harika olduğunu söyleyecektir ancak çok sayıda kişi de aşırı sert olduğu görüşünde” yanıtını verdi.

Trump’ın açıklamaları, ikinci başkanlık döneminin öne çıkan politikalarından birinin siyasi bir yüke dönüştüğünü alışılmadık ölçüde açık biçimde kabul etmesi olarak değerlendiriliyor. Ancak bu açıklamalar, İngiliz The Guardian gazetesine göre, Trump’ın cuma günü göçmenlere yönelik sert politikasının mimarı Stephen Miller’ı Beyaz Saray Genel Sekreterliği görevine terfi ettirme kararıyla çelişiyor gibi göründü.

Trump’ın yeniden iktidara gelmesinden bu yana ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Dairesi (ICE), iş yerleri, evler ve kamusal alanlarda geniş çaplı baskınlar düzenledi. Sabıka kaydı bulunmayan kişileri de kapsayan operasyonlar ailelerin parçalanmasına ve göçmen toplulukları arasında korkunun yayılmasına yol açtı. Ayrıca federal ajanlar, bu yılın başlarında Minneapolis kentinde düzenlenen operasyonlar sırasında ABD vatandaşı Renee Good ve Alex Pretti’ye ateş açarak ikisinin de ölümüne neden oldu.

Trump, izlediği politikanın kendisine hem yarar sağladığını hem de zarar verdiğini söyledi. ‘Sınırın kapatılması’ nedeniyle kendisine A+ notu verildiğini, ‘kötü insanların’ ülkeden çıkarılması konusunda ise ‘çok yüksek notlar’ aldığını belirtti. Ancak Trump, “İyi işleri olan, ancak tek bir ihlalde bulunan veya yasaları çiğneyen, yani ülkeye yasa dışı yollardan giren insanları da sınır dışı ettiğimiz için zarar gördüm” diyerek bu politikanın kendisine olumsuz yansıdığını kabul etti.

Trump, ABD’de düzensiz göçmenlerin sınır dışı edilmesi veya çalışıp vergi ödemeleri halinde ülkede kalmalarına izin verilmesi konusunda farklı görüşlerin bulunduğunu da söyledi. Bazı kişilerin, ‘İyi insanlar olmaları ve bir peyzaj şirketinde çalışmaları halinde ülkede kalmalarına izin verilmesi gerektiğini’ düşündüğünü belirten Trump, bu kişilerin ‘bazı durumlarda vergi de ödediğini’ ifade etti.

Demokratlarla anlaşma

Trump, Demokratlarla, uzun süredir ülkede ikamet eden bazı düzensiz göçmenlerin ABD’de kalmasına izin verilmesini, ağır suçlardan hüküm giyen kişilerin ise sınır dışı edilmeye devam edilmesini öngören bir anlaşmaya varılabileceğini düşündüğünü söyledi. Katillerin, tecavüzcülerin ve uyuşturucu kaçakçılarının sınır dışı edilmesini, 10 veya 15 yıldır ülkede yaşayan kişilerin durumlarının ise uzlaşmayla çözüme kavuşturulmasını önerdi.

Trump, “Bazıları 10 veya 15 yıldır burada bulunan bu insanların bir anlaşmaya varmasına izin verin” dedi. Önerisinin müzakereye açık olduğunu belirten Trump, “Bence bu, gerçekten hayata geçirilebilecek bir şey” ifadesini kullandı.

Demokratların uzlaşmaya hazır olduğuna işaret eden Trump, bazı Demokratların kendisiyle şimdiden iletişime geçtiğini söyledi. Anlaşmaya varabilmek için altı ay boyunca hakaret etmekten kaçınıp kaçınamayacağı sorulan Trump, “Bunu çok kolay yapabilirim” yanıtını verdi.

Ekonomik başarısızlık

Ekonomi konusunda ise Trump, istihdam, yatırımlar ve borsa göstergelerinin rekor seviyelere ulaştığını defalarca dile getirmesine rağmen yönetiminin elde ettiği başarıları kamuoyuna etkili biçimde anlatamadığını kabul etti. Trump, “Bence sorun, mesajların iletilmesindeydi ve belki de bunda benim de payım vardı” dedi.

Daha önce geniş kapsamlı devlet kısıtlamaları getirmek yerine teknoloji şirketlerinin kendi faaliyetlerini düzenlemesini tercih eden Trump, yapay zekâya yönelik düzenlemeler getirilmesine de açık olduğunu belirtti. Programda, “Düzenlemeler getirilmesine karşı değilim, ancak kendimizi çok geride kalacağımız bir konuma sokmak istemiyorum” ifadesini kullandı.

2028 seçimleri için bir adaya destek

Trump ayrıca, 2028 başkanlık seçimleri öncesinde Cumhuriyetçi Parti içinde yaşanacak liderlik mücadelesine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Bir adayı destekleyebileceğini, ancak yarışa müdahil olup olmayacağına henüz karar vermediğini söyledi. Kendisinden sonra gelecek adayı destekleyip desteklemeyeceği sorulan Trump, “Muhtemelen, ancak bu kesin değil” yanıtını verdi.

Cumhuriyetçi Parti’nin güçlü bir potansiyel aday kadrosuna sahip olduğunu belirten Trump, Dışişleri Bakanı Marco Rubio’yu överken diğer adayların da önünü açık bıraktı.

Trump, vereceği desteğin büyük ağırlık taşıyacağını söyledi ancak yarıştan uzak durmasının daha doğru olabileceğine işaret etti. Trump ayrıca, Amerika’yı Yeniden Büyük Yap (MAGA) hareketinin kendisi liderlik etmeden de yoluna devam edebileceğine inandığını belirterek, hareketin temel ilkelerini güçlü sınırlar ve güçlü bir ordu olarak sıraladı.

DÜNYA

Avrupa, İran füzelerinin menziline mi girdi?

25 Mayıs 2023'te menzili 2 bin kilometreye ulaşan “Hürremşehr” füzesinin test atışı (Reuters)
25 Mayıs 2023'te menzili 2 bin kilometreye ulaşan “Hürremşehr” füzesinin test atışı (Reuters)
TT
TT

Avrupa, İran füzelerinin menziline mi girdi?

25 Mayıs 2023'te menzili 2 bin kilometreye ulaşan “Hürremşehr” füzesinin test atışı (Reuters)
25 Mayıs 2023'te menzili 2 bin kilometreye ulaşan “Hürremşehr” füzesinin test atışı (Reuters)

İran Devrim Muhafızları Ordusu, cumartesi günü yaptığı açıklamada, balistik füzelerin menzilini 2 bin kilometreyle sınırlayan kısıtlamanın kaldırıldığını duyurdu. Bu adım, en azından teorik olarak, İran'ın füze tehdidinin Ortadoğu'nun ötesine genişleyebileceğine işaret ediyor.

Devrim Muhafızları Sözcüsü Hüseyin Muhibbî Tahran'da düzenlediği basın toplantısında, füzelerin menziline ilişkin kısıtlamalar hakkındaki bir soruya, "Bu kısıtlama bizim açımızdan kaldırılmıştır" cevabını verdi.

Muhibbî, İran'ın 2 bin kilometreyi aşan menzile sahip füzelere sahip olup olmadığını açıklamadı. Yeni menzil sınırının ne olacağını veya kararın hangi füze sistemlerini kapsadığını da belirtmedi. İran'ın bu kapasitesini açıklamalarla değil, "sahada fiilen göstereceğini" söylemekle yetindi.

Bu açıklama, İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney'e atfedilen ve birkaç gün önce yayımlanan bir bildirinin sonrasında yapıldı. Söz konusu bildiride Hamaney, askeri komutanlara ABD veya İsrail kaynaklı "her türlü tehdit ve tehdit düzeyine" coğrafi sınır gözetmeksizin "derhal ve etkili biçimde" karşılık verilmesi talimatını vermiş, hedef listesinin her iki ülkenin "maddi ve gayri maddi" varlıklarını kapsayacak şekilde güncellenmesini istemişti.

Genelkurmay Başkanı Ali Abdullahî de geçen hafta yaptığı açıklamada, askeri birimlerin düşmanın hareketlerini ve hazırlıklarını "bütün istihbarat kapasitesiyle" takip ettiğini, hedef listesini güncellediğini ve verilecek karşılığın "coğrafi sınırlarla kısıtlı olmayacağını" söylemişti.

İran Ordu Sözcüsü Muhammed Ekremi Niya ise yeni bir savaşın patlak vermesi halinde İran'ın saldırılarının Ortadoğu ile sınırlı kalmayacağını belirterek, ABD'ye ait tesislerin, askerî birliklerin ve çıkarların, "ulaşılabilir oldukları dünyanın her noktasında" potansiyel hedef olacağını ifade etti.

ABD Başkanı Donald Trump, haftalardır İran'a yönelik geniş çaplı saldırıları yeniden başlatma seçeneğini değerlendirirken Katar ve Pakistanlı arabulucular savaşın yeniden başlamasını önlemeye çalışıyor.

Siyasi bir sınır

İran'ın 2 bin kilometrelik menzil sınırı, teknik bir zorunluluktan ziyade siyasi bir tercihti. Mevcut savaşın ilk saldırılarında hayatını kaybeden eski dini lider Ali Hamaney, bazı askerî komutanların itirazlarına rağmen bu sınırı bizzat kendisinin belirlediğini söylemişti.

Şubat 2023'te Devrim Muhafızları Füze Birimi Komutanı Emir Ali Hacızade, söz konusu sınırın "Avrupalılara duyulan saygı nedeniyle" korunduğunu açıklamıştı. Birkaç gün sonra dönemin Devrim Muhafızları Komutanı Hüseyin Selami ise İran'ın füzelerinin menzilini artırabilecek kapasiteye sahip olduğunu belirterek Avrupa ülkelerini dikkatli olmaya çağırmıştı. Her iki isim de Haziran 2025'teki 12 Gün Savaşı'nın ilk saldırılarında öldürüldü.

Eski dini lider Hamaney, Şubat 2025'te yaptığı açıklamada, "Daha önce füzelerimizin isabet hassasiyetine bir sınır koymuştuk. Ancak artık bu sınırın yeterli olmadığını düşünüyoruz. İlerlemeliyiz" demişti. Hamaney'in açıklaması menzile değil, isabet hassasiyetine ilişkindi. Ancak sözleri, o dönemde füze menzili sınırının da aşılması için yeşil ışık yakılıp yakılmadığı yönünde soru işaretlerine yol açtı.

resim
İran füzeleri (yapay zekadan destek alındı)

Ağustos 2025'te ise Devrim Muhafızları mensubu Tuğgeneral ve Milletvekili Emir Hayat Mukaddem, bütün Avrupa ülkelerinin İran füzelerinin menzili içinde bulunduğunu öne sürmüştü.

İran topraklarından fırlatılan 2 bin kilometre menzilli füzeler, Ortadoğu'nun tamamını ve Yunanistan ile Balkanlar'ın bazı bölgelerini kapsıyor. Tahran yönetimi, bu sınırı Devrim Muhafızları'nın Avrupa'yı tehdit etmeden bölgedeki hedeflerinin neredeyse tamamını vurabilmesini sağlayan bir çerçeve olarak sunmuştu.

Batı Avrupa'yı hedef alabilmek için İran füzelerinin menzilinin artırılması gerekiyor. 2 bin kilometrelik sınırın ötesindeki en belirgin askerî hedef ise Hint Okyanusu'ndaki Diego Garcia Üssü olarak öne çıkıyor.

Dolayısıyla Muhibbî'nin açıklaması, kamuoyuna ilan edilmiş siyasi bir kısıtlamanın kaldırıldığını gösteriyor. Ancak bu durum, daha uzun menzilli füzelerin envantere girdiğini veya İran'ın daha uzak hedefleri vurabilecek sistemleri başarıyla test ettiğini kanıtlamıyor.

İddialar ve teknik kapasite arasındaki fark

İran'ın 2 bin kilometreyi aşan menzile sahip füzelere sahip olduğuna ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor. Bununla birlikte ABD'li yetkililer, İran'ın uzay programındaki teknolojilerin kıtalararası balistik füze geliştirmek için uyarlanabileceğini belirtiyor.

Uzmanlara göre İran, savaş başlığının ağırlığını azaltarak füzelerinin menzilini artırabileceği için 2 bin kilometrelik sınırı aşabilecek teknik kapasiteye sahip. Bu açıdan 2017'de tanıtılan Hürremşehr füzesinin öne çıktığı değerlendiriliyor. Füzenin 750 kilogram ağırlığında bir yeniden giriş aracıyla donatılması halinde menzilinin 3 bin kilometreye ulaşabileceği tahmin ediliyor. Ancak bu, teknik bir hesaplamadan ibaret; başarılı bir testin kanıtı değil.

Geçen mart ayında İngiltere, İran'ın kendi topraklarından yaklaşık 4 bin kilometre uzaklıktaki ortak İngiliz-Amerikan Diego Garcia Üssü'nü hedef almaya çalıştığını, ancak girişimin başarısız olduğunu açıkladı. Bu mesafe, ilan edilen menzil sınırının iki katına karşılık geliyor. Londra yönetimi saldırıyı "sorumsuzca" olarak nitelendirirken, en az bir İranlı yetkili saldırının gerçekleştiğini reddetti.

Olayın ardından kullanılan silaha ilişkin farklı açıklamalar yapıldı. Batılı basında yer alan haberlerde iki orta menzilli balistik füzenin fırlatıldığı, bunlardan birinin uçuş sırasında düştüğü, diğerinin ise bir Amerikan gemisi tarafından önlendiği öne sürüldü.

İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir ise İran'ın 4 bin kilometre menzile sahip, iki aşamalı kıtalararası bir füze fırlattığını iddia ederek, bu menzilin Berlin, Paris ve Roma'yı "doğrudan tehdit alanına" soktuğunu söyledi.

Tahran sokaklarından birinde İran füzesini temsil eden sembolik bir maketin yanından geçen insanlar. Görüntü, Tahran ile Washington arasında savaşı sona erdirmeye yönelik olası bir anlaşma için müzakereler sürerken askerî söylemin sertleşmesini ve ülke içindeki seferberlik atmosferinin artmasını yansıtıyor (Reuters).
Tahran sokaklarından birinde İran füzesini temsil eden sembolik bir maketin yanından geçen insanlar. Görüntü, Tahran ile Washington arasında savaşı sona erdirmeye yönelik olası bir anlaşma için müzakereler sürerken askerî söylemin sertleşmesini ve ülke içindeki seferberlik atmosferinin artmasını yansıtıyor (Reuters).

ABD'nin Birleşmiş Milletler Büyükelçisi Mike Waltz, İran'ın Avrupa'nın büyük bölümünü vurabilecek uzun menzilli füzeler fırlatma kapasitesini ortaya koyduğunu ve füze teknolojisinin atmosfere yeniden giriş kabiliyetine ilişkin geliştirme çalışmalarının bir bölümünü uzay programı bünyesinde gizlediğini söyledi.

ABD istihbarat topluluğunun 2022 tarihli değerlendirmesinde de uydu fırlatma araçlarının geliştirilmesinin, teknolojik benzerlikler nedeniyle İran'ın kıtalararası balistik füze geliştirme sürecini hızlandıracağı sonucuna varılmıştı. Batılı uzmanlar özellikle katı yakıtlı motorlara, çok aşamalı füze sistemlerine ve güdüm teknolojilerine dikkat çekiyor.

İran'ın uzay programı kapsamında gerçekleştirdiği fırlatmalar uzun süredir askerî anlamlar taşıyor. Ancak bu faaliyetler, Tahran'ın kıtalararası balistik füze sahibi olduğunu tek başına kanıtlamıyor.

Şarku’l Avsat'ın Reuters'ten aktardığına göre geçen şubat ayında ABD istihbarat değerlendirmelerine aşina kaynaklar, İran'ın ABD topraklarını güvenilir biçimde vurabilecek bir füze geliştirmekten hâlâ yıllarca uzakta olduğunu ifade etti.

Avrupa ise ABD'ye kıyasla daha yakın bir hedef konumunda. ABD'nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee, İsrailli yorumcu Amir Tsarfati'ye verdiği son röportajda, İran'ın gelişen füze kapasitesinin Londra ve Paris gibi büyük Avrupa şehirleri için doğrudan tehdit oluşturduğunu söyledi.

Tahran'daki bazı milletvekilleri ve medya kuruluşları ise daha ileri iddialarda bulunuyor. Milletvekili Kamran Gazanferi, İran'ın Avrupa ve ABD'ye ulaşabilecek kıtalararası füzeleri "uzun zaman önce" ürettiğini öne sürdü.

Milletvekili Muhammed Salih Cuker de İran'ın Avrupa'yı hedef alabilecek füzeleri test ettiğini iddia etti. Milletvekili Muhsin Zengene ise Eylül 2025'te İran'ın kıtalararası bir füzeyi başarıyla test ettiğini ileri sürdü.

Dini liderin temsilcisinin denetimindeki Keyhan gazetesi de İran füzelerinin 4 bin ila 5 bin kilometre uzaklıktaki NATO üslerini vurabilecek kapasitede olduğunu yazdı.

Haritalar ve olası hedefler

İran'ın tehditleri yalnızca füze menziline ilişkin açıklamalarla sınırlı kalmadı; olası hedefler de tek tek sıralanmaya başlandı.

Keyhan gazetesi, hedeflerin "Avrupa'nın kalbine" kadar uzanabileceğini yazdı. Gazeteye göre savaşın yeniden başlaması halinde İtalya, İngiltere, Romanya, Kıbrıs ve Yunanistan'daki ABD ve NATO çıkarları hedef alınabilir.

Tahran Belediyesine bağlı Hemşehri gazetesi ise Avrupa'daki Amerikan üslerini potansiyel hedefler olarak gösteren bir harita yayımladı. Gazete, Doğu Avrupa ülkelerine ulaşabilecek füze sistemlerinin daha önce "test edildiğini" iddia etti.

İran devlet televizyonuna bağlı Genç Gazeteciler Kulübü adlı internet sitesi de "dünyanın herhangi bir noktasındaki saldırganlara ait üslerin" hedef listesine alındığını belirterek, 51 ülkede bulunan 128 Amerikan üssü ve tesisine işaret etti.

Eski Dışişleri Bakanı ve Milletvekili Menuçehr Muttaki, olası bir sonraki savaşın "bölgesel bir savaş olmayacağını" ve İran'a saldırılması halinde "Avrupa'ya ulaşacağını" söyledi. Muttaki, Almanya, İtalya, İngiltere ve Portekiz'i özellikle andı.

Parlamento Ulusal Güvenlik Komisyonu üyesi Ahmed Bahşayeş Erdestani de yaptığı açıklamada, "Amerika, İtalya ve Almanya da dahil olmak üzere Avrupa'daki üslerini kullanırsa İran füzeleri Avrupa'ya yöneltilecektir" dedi. Erdestani, "Önceki iki savaşta bunu yapmadık. Ancak bu kez Avrupa'nın İran'a yönelik saldırılarda Amerika'ya yardım etmesinin bedelini ödemeden geçmesine izin vermeyeceğiz" ifadelerini kullandı.  

Parlamentonun 90. Madde Komisyonu Başkan Yardımcısı Hüseyin Ali Hacı Delegani ise İran'ın vereceği herhangi bir karşılıkta füze menzilinin Avrupa'yı da kapsayacağını ve bunun petrol fiyatlarını 150 doların üzerine çıkaracağını öne sürdü. Açıklama, Devrim Muhafızları'na bağlı Tesnim haber ajansında yer aldı.

Bu arada Devrim Muhafızları'na bağlı Fars haber ajansı, yapay zekâyla oluşturulmuş bir video yayımladı. Videoda, Genelkurmay Operasyon Merkezi Sözcüsü'nü temsil eden maskeli bir karakter Avrupalılara şöyle sesleniyor:

"Bizim düşmanımız değilsiniz. Ancak Avrupa'nın herhangi bir noktasında kadınlarımıza ve çocuklarımıza zarar vermek amacıyla Amerika'ya yardım eden herkes düşmanımızdır ve cezalandırılacaktır."

27 Eylül 2026'da Tahran sokaklarından birinde sergilenen İran füzeleri (Reuters)
27 Eylül 2026'da Tahran sokaklarından birinde sergilenen İran füzeleri (Reuters)

Videoda Fransa, Almanya ve İngiltere'deki askerî hedeflerin listesi gösterilirken, Avrupalılara ülkelerindeki "hırsızları" sınır dışı etmeleri çağrısı yapılıyor.

Geçen hafta Tahran Üniversitesi'ndeki Besic öğrenci örgütüne mensup öğrenciler, Fars haber ajansının aktardığına göre, Almanya'nın Tahran Büyükelçiliği duvarına "Avrupa, İsrail'e verdiği desteğin bedelini ödeyecek" yazılı bir pankart astı.

İran Dışişleri Bakanlığı da geçen hafta İngiltere'nin dış istihbarat servisi MI6'yı "düşman grup", Kraliyet Donanması ve Kraliyet Hava Kuvvetleri'ni ise "terör örgütü" olarak sınıflandırdı. Tahran yönetimi bu kararı, İngiltere'nin üslerini kullandırarak savaşa katıldığı iddiasına dayandırdı.

Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, Avrupalılara hitaben yayımladığı mesajda, "Savaş suçlarına alkış tutarken sonuçlarının sizi de etkileyeceğini düşünmediniz mi? Savaşın ve terörün bir bedeli vardır. Şimdi sıra sizin bu bedeli ödemenizde" ifadelerini kullandı.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz ise bir açıklamasında savaşın yol açtığı enerji fiyatlarındaki artışın Avrupa'ya 100 milyar avrodan fazla maliyet getirdiğini söyledi.

Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, bu rakamın İranlılara zarar vermeye cüret edenlere İran Silahlı Kuvvetleri'nin indireceği "heybetli darbe" karşısında "hiçbir şey" olduğunu savundu. Arakçi, saldırıların tekrarlanması halinde "hiçbir kırmızı çizginin kalmayacağı" uyarısında bulundu.

Caydırıcılık hesapları

Reformist çizgideki İtimad gazetesi, üç ayrı konunun birbirine karıştırılmaması gerektiği uyarısında bulundu: Daha uzun menzilli füze talebi, bu füzeleri üretebilecek teknik kapasiteye sahip olmak ve füze politikasını değiştirmeye yönelik resmî karar almak.

İran'ın resmî haber ajansı IRNA, son talimatları 2020'de Irak'taki Ayn el-Esed Üssü'ne düzenlenen İran saldırısıyla başlayan ve Nisan ile Ekim 2024'te İsrail'e yönelik gerçekleştirilen iki doğrudan saldırıyla devam eden gerilimin yeni bir aşaması olarak değerlendirdi.

Tesnim haber ajansında pazar günü yayımlanan bir analizde ise NATO üyesi ve İran'ın komşusu olan Türkiye'nin karşı karşıya bulunduğu ikilem ele alındı. Analizde, geçen mart ayında İran'a atfedilen bir balistik füzenin Türkiye hava sahasına doğru ilerlerken önlendiği hatırlatıldı. NATO Genel Sekreteri'nin o dönemde 5. maddenin devreye sokulmasının gündemde olmadığını söylediği aktarıldı.

18 Eylül 2026'da Tahran'da düzenlenen askerî yürüyüş sırasında füze maketleri taşıyan Besic mensupları (Reuters).
18 Eylül 2026'da Tahran'da düzenlenen askerî yürüyüş sırasında füze maketleri taşıyan Besic mensupları (Reuters)

Temel Bilimler Araştırma Enstitüsü Başkanı Muhammed Cevad Laricani, cumartesi akşamı devlet televizyonunda yayımlanan bir röportajda, nükleer silahların "insanlara karşı kullanılamayacağını, ancak düşmana ait bir askerî üsse karşı taktiksel olarak kullanılabileceğini" söyledi.

Laricani, İran'ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nda (NPT) kalmasının faydalarının yeniden değerlendirilmesi çağrısında bulundu. Ancak bu açıklamalar, Tahran'ın resmî nükleer doktrinini değiştirdiği anlamına gelmiyor. İran yönetimi, nükleer programının barışçıl amaçlar taşıdığını savunuyor.

Snapback mekanizması ise Eylül 2025'te nükleer başlık taşıma kapasitesine sahip balistik füze faaliyetlerine yönelik Birleşmiş Milletler kısıtlamalarını yeniden yürürlüğe soktu.

Avrupa başkentleri ise diplomasi seçeneğine ağırlık vermeyi sürdürüyor. Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, Almanya, Fransa ve İngiltere'nin İran'ın nükleer silah edinmesini önlemek amacıyla Tahran'la müzakereye hazır olduğunu söyledi.

İngiltere Savunma Bakanı da önceliğin "gerilimin düşürülmesi ve diplomasi olması gerektiğini" vurguladı.