İsrail'in yeni parlamentosu, iki hafta önce yapılan ve hiçbir siyasi bloğun açık çoğunluk elde edemediği genel seçimlerin ardından bugün çalışmalarına başlıyor. Peki, Başbakan Binyamin Netanyahu'ya karşı çıkan partiler, yeni hükümet kurulmadan önce kendisine karşı siyasi bir mücadele başlatacak mı?
İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, pazar günü eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot'u yeni hükümeti kurmakla görevlendirdi. Ancak bu, uzun zaman alabilecek zorlu bir görev olarak değerlendiriliyor. Yeni hükümet kurulana kadar İsrail tarihinin en uzun süre görev yapan başbakanı olan Netanyahu, geçici hükümetin başında kalmaya devam edecek. Bununla birlikte, 120 üyeden oluşan yeni parlamentoda Netanyahu'ya karşı birleşerek politikalarını engelleyebilecek önemli sayıda milletvekili bulunuyor.
İsrail Demokrasi Enstitüsü'nden siyaset uzmanı Asaf Shapira, “Yeni bir hükümetin kurulamamış olması, Knesset'in yetkilerini azaltmaz” değerlendirmesinde bulundu.
Netanyahu'nun siyasi bloğunun parlamentodaki sandalye sayısı, önceki parlamentoda sahip olduğu rahat 68 sandalyelik çoğunluktan 53'e geriledi.
Muhalefet bloğu ise 46 sandalye kazandı. Toplam 19 sandalye elde eden ve çoğunluğu Arap partilerinden oluşan blok da Netanyahu'ya ve aşırı sağcı hükümetine şiddetle karşı çıkıyor.
Yeni Knesset'in Netanyahu'nun politikalarına karşı kullanabileceği başlıca araçlar şöyle:
7 Ekim saldırısına ilişkin soruşturma komisyonu
Muhalefet bloğu, seçim kampanyası sırasında Hamas'ın 7 Ekim 2023'te İsrail'in güneyine düzenlediği saldırı sırasında yaşanan güvenlik zaaflarının araştırılması için bir soruşturma komisyonu kurulmasını öncelikli gündem maddelerinden biri hâline getirdi.
Netanyahu, söz konusu başarısızlıklara ilişkin herhangi bir sorumluluk üstlenmeyi reddederken, hükümeti de geniş soruşturma yetkilerine sahip bağımsız bir ulusal soruşturma komisyonunun kurulmasına sürekli karşı çıktı. Netanyahu bunun yerine, üyeleri siyasi olarak atanacak kişiler tarafından yürütülecek bir incelemeyi tercih etti.
Shapira'ya göre yeni parlamento, hükümet kurulmadan önce bile saldırıya ilişkin özel bir soruşturma komisyonu oluşturabilir. Komisyonun bulguları daha sonra resmî bir soruşturma komisyonuna sunulabilir.
Eisenkot da 27 Ekim'de gerçekleştirilen seçimlerin ardından yaptığı açıklamada, bir soruşturma komisyonu kurulmasının öncelikli ve acil hedeflerinden biri olacağını duyurmuştu.
Netanyahu döneminde çıkarılan yasaların iptali
Yeni parlamento, Netanyahu döneminde kabul edilen ve fazla tartışma yaratan bazı yasaları iptal etmek için de hızla harekete geçebilir. Bunların başında, yolsuzluk suçlamalarıyla karşı karşıya kalmasının ardından başbakanın rakip bir kurum olarak görmeye başladığı yargı sisteminde kapsamlı reform yapılmasına yönelik girişimler geliyor.
Yargı reformları, İsrail tarihindeki en büyük halk protestolarından birine yol açmıştı. Liberal çevreler ülkedeki demokrasinin geleceğine ilişkin endişelerini dile getirmiş, ancak Hamas saldırısı ve ardından gelen savaşlar kamuoyunun dikkatini kısa sürede başka konulara yöneltmişti.
Yeni parlamento, Yüksek Mahkeme'nin yetkilerini sınırlayan ve hükümetin hukuk danışmanının görevden alınmasını kolaylaştıran önceki koalisyon döneminde kabul edilmiş yasaları iptal etmeye çalışabilir.
Milletvekilleri ayrıca ultra-Ortodoks Yahudilere (Harediler) tanınan askerlik muafiyetlerini de geri çekebilir. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre İsrail ordusunun giderek artan baskı ve personel sıkıntısıyla karşı karşıya olduğu bir dönemde bu muafiyetler, İsrail toplumunun geniş kesimlerinde tepkiye yol açıyor.
Shapira, Netanyahu döneminde çıkarılan yasaların iptal edilmesinin usul açısından kolay olduğunu belirtiyor. Bunun için ilgili yasaların oylamaya sunulması ve önceki politikalara geri dönülmesi yeterli. Ancak muhalefetin kendi içinde yoğun bir koordinasyon sağlaması ve yasama öncelikleri üzerinde uzlaşması gerektiğinden bu süreç birkaç hafta sürebilir.
Yeni Knesset Başkanı'nın seçilmesi
İlk siyasi çatışmaların, yeni Knesset Başkanı'nın seçimi etrafında yaşanması bekleniyor. Hâlihazırda bu görevi Netanyahu'nun Likud Partisi üyesi Amir Ohana yürütüyor.
Parlamentonun iç tüzüğüne göre Knesset Başkanı'nın seçimi, açılış oturumundan itibaren gerçekleştirilebiliyor ve yeni hükümetin güvenoyu alarak yemin etmesinden önce tamamlanması gerekiyor.
İlk karşı karşıya gelişin işaretleri perşembe günü ortaya çıktı. Eisenkot'un ittifakında yer alan üç parti, görev süresi sona ermek üzere olan Knesset Başkanı'na mektup göndererek, halefinin parlamentonun açılış oturumunda seçilmesini talep etti. Shapira'ya göre bu tarih, söz konusu seçimler için en yaygın uygulama olarak kabul ediliyor.
Ancak Ohana, yerleşik teamüllerin yeni Knesset Başkanı'nın yeni hükümetin yemin ettiği gün seçilmesini öngördüğünü belirterek bu talebe karşı çıktı.
Muhalefetin önde gelen isimlerinden Naftali Bennett ise ittifakın önceliklerini hayata geçirmek için “acil” harekete geçeceklerini belirtti.
Bennett, “Knesset'in kontrolünü mümkün olan en kısa sürede ele geçirmek için çalışacağız” ifadelerini kullandı.
