ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'la savaşın sona erdirilmesine ilişkin dile getirdiği iyimserlik, Tahran'ın tutumuyla karşı karşıya kaldı. İran, salı günü şartlarında ısrar ederken müzakerelerin sürdüğü yönündeki haberleri yalanladı ve savaşın ne askeri yolla ne de yaptırımların artırılmasıyla sona ereceğini bildirdi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, resmi IRNA ajansının Trump'ın son açıklamalarına ilişkin Tahran'ın değerlendirmesini sorması üzerine, “ABD Başkanı'nın, kendi halkının İran'la savaşa karşı olduğunu ve ülkelerinin İsrail'e sürekli destek vermek amacıyla savaşa sürüklenmesini istemediğini anlamak için halkından bu mesajı duymasına gerek yoktu. Trump, İran'a karşı savaşta hedeflerinden hiçbirine ulaşamadığını ve ulaşamayacağını çok daha önce anlamalıydı” dedi.
Arakçi, “Trump'ın yaptırımlar ve ekonomik baskı konusunda da yanlış bir yol izlediğini anlaması uzun sürmeyecek” ifadelerini kullandı. İranlı bakan, “Tek yol saygı dili kullanmak, diplomasiden yararlanmak ve İran'ın talepleri ile şartları doğrultusunda hareket etmektir. Bunlar, iki günlük planda yer alan ve hâlâ masada bulunan şartlardır” diye konuştu.
Arakçi, İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai ile ABD Başkan Yardımcısı JD Vance arasında olası bir görüşmeye ilişkin haberleri ise hiçbir temeli olmayan spekülasyon ve medya uydurmaları olarak nitelendirdi. Böyle bir görüşmenin ne planlandığını ne de gündemde olduğunu söyledi.
Devrim Muhafızları Ordusu'na yakın Tasnim Haber Ajansı da söz konusu haberleri yalanlamıştı. Ajans, üst düzey bir İranlı güvenlik yetkilisine dayandırdığı haberinde, Tahran'ın ABD tarafı yedi şart çerçevesinde somut bir adım atmadıkça müzakereye yanaşmayacağını aktarmıştı.
Tahran, Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai ile ABD Başkan Yardımcısı JD Vance arasında herhangi bir görüşme planlanmadığını bir kez daha bildirdi.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Paris'te düzenlenen G7 Dışişleri Bakanları Toplantısı'nın ardından yaptığı açıklamada, “Ekonomik kampanya o kadar yıkıcı ki şu aşamada büyük çaplı askeri operasyonlara gerek yok” dedi. Rubio, İran'ın bazı kırmızı çizgileri aşması halinde ABD ordusunun karşılık vermeye hazır olduğu uyarısında bulundu.
Rubio, pazartesi günü Paris'e varışında yaptığı açıklamada da İran'ın bir anlaşmaya varmak istediğini, ancak öne sürdüğü şartların saçma olduğunu söylemişti. Rubio, “Nihayetinde yemek yemek zorundasınız” ifadesini kullanmıştı.
G7'den bir diplomat, Reuters'a yaptığı açıklamada, Trump'ın bazı üst düzey danışmanlarının İran'a ağır ekonomik baskı uygulanmasını desteklediğini söyledi. Bu isimler arasında Rubio, Beyaz Saray'ın yeni atanan Genel Sekreteri Stephen Miller ve Hazine Bakanı Scott Bessent de bulunuyor.
Diplomat, İran savaşını Cumhuriyetçilerin ara seçimlerde yaşadığı kayıpların nedenlerinden biri olarak gösteren Vance'in anlaşmaya varılmasını tercih ettiğini, ancak Trump'ın şu aşamada sürdürülebilir bir anlaşmanın mümkün olmadığı görüşünde olduğunu aktardı.
Mevcut durumun korunması
İran, anlaşmaya varılması halinde Hürmüz Boğazı'nı iki gün içinde yeniden açmayı öneriyor. Arabulucular üzerinden iletilen teklifte Tahran, bunun karşılığında savaşın tüm cephelerde sona erdirilmesini, dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasını, yaptırımların kaldırılmasını ve ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasına son vermesini talep ediyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, iki günlük öneriyi iyi niyetin zirvesi olarak nitelendirdi. Bekayi, zenginleştirilmiş uranyumun İran dışına çıkarılmasının hiçbir şekilde gündemde olmadığını söyledi. Bu konu, Washington'ın başlıca talepleri arasında yer alıyor.
İki taraf, Doha aracılığıyla olası bir anlaşmanın çerçeve belgesi üzerinde karşılıklı değişiklik önerileri sundu. Ancak özellikle nükleer programın ilk aşama müzakerelerine dahil edilmesi ve taahhütlerin hangi sırayla uygulanacağı konusunda görüş ayrılıkları sürüyor.
İran medyası, pazartesi günü Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması karşılığında İran'ın 8 milyar dolarlık varlığının serbest bırakılması konusunda anlaşmaya varıldığı yönündeki haberleri yalanlayarak bunları asılsız olarak nitelendirdi.
Trump, pazartesi günü Katar Başbakanı ile Beyaz Saray'da 45 dakika süren görüşmesinin ardından yaptığı açıklamada, İran'ın askeri açıdan fiilen sona erdiğini ve yeni saldırıların büyük ölçüde ihtimal dışı olduğunu söylemişti.
Gazetecilere konuşan Trump, “Mevcut durumu koruyoruz ve bunu aslında İran'ın komşusu olan ülkelerin talebi üzerine yapıyoruz” dedi. Trump, “Umarım onlarla bir anlaşma yapabiliriz” ifadelerini kullandı.
Şarku’l Avsat’ın Reuters'tan aktardığı habere göre Trump, Katar Başbakanı'nın Beyaz Saray'daki görüşmeler sırasında yaptığı çağrı da dahil olmak üzere bölge ülkelerinden gelen talepler doğrultusunda İran'a yönelik yeni saldırıları şimdilik erteleyeceğini söyledi. Bununla birlikte Hürmüz Boğazı'ndaki deniz ablukasını sürdüreceğini belirtti.
Trump, bu aşamada askeri harekatın pek gerekli görünmediğini, ancak ABD güçlerinin şimdiye kadar üretilmiş en iyi teçhizatla tamamen donatıldığını söyledi. “Bunları kullanmamızı gerektirecek herhangi bir neden olacağını düşünmüyoruz” diyen Trump, yeni teçhizatlarla tamamen donatılmış bir uçak gemisinin daha bölgeye ulaştığını belirtti.
Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, “Bu çatışmayı sona erdirmeye yönelik olumlu bir ivme görüyoruz. ABD'nin çıkarlarının her koşulda korunmasını sağlayacağız” ifadelerini kullandı. Katar Başbakanı ile yaptığı görüşmeye atıfta bulunan Trump, “İran'ın nükleer silaha sahip olamayacağı konusunda mutabık kaldık. Bu, müzakereye açık olmayan bir konu” diye yazdı.
Trump, gazetecilere yaptığı açıklamada İranlıların bu durumu anladığını ve kabul ettiğini belirterek, “Kabul ettiklerini itiraf etmiyorlar ama yüzde 100 kabul ediyorlar” dedi.
İran'ı enflasyonun yüzde 301'e ulaştığı “başarısız bir devlet olarak nitelendiren Trump, ülkenin askeri üretim kapasitesinin yaklaşık yüzde 85'inin ortadan kaldırıldığını öne sürdü. Buna rağmen İran'ın sınırlı sayıda füze ve insansız hava aracı üretmeye devam ettiğini söyledi.
Savaşın sona erdiğini neden ilan etmediği sorulan Trump, Washington'ın İran'ın komşularının zarar görmeyeceğinden emin olması gerektiğini belirtti. “Kısa vadeli değil, uzun vadeli bir çözüm istiyoruz” diyen Trump, “Bizimle konuşuyorlar ve son derece nazik bir üslupla konuşuyorlar. Hiçbir şeyi garanti etmiyorum ama yeniden harekete geçmemiz gerekirse hazırız” ifadelerini kullandı.
Trump, akaryakıt fiyatlarının yükselmesine yol açan savaşın, Cumhuriyetçilerin ara seçimlerdeki yenilgisinin nedenlerinden biri olduğunu kabul etti. Axios haber sitesi ise Trump'ın açıklamalarını, şubat ayından bu yana savaşın sona erdiğinin ilan edilmesine yönelik en ileri noktadaki açıklamalar olarak değerlendirdi.
Doha'dan temkinli iyimserlik
Katar ise temkinli iyimserliğini koruyor. Katar Dışişleri Bakanlığı Medya ve İletişim Dairesi Direktörü İbrahim el-Haşimi, salı günü yaptığı açıklamada, Washington ile Tahran arasındaki arabuluculuk girişimlerinin kayda değer bir ivme kazandığını ve bu ivmenin Beyaz Saray'daki görüşmelerde zirveye ulaştığını söyledi.
Taraflardan diplomatik çözüm konusunda olumlu mesajlar geldiğini belirten Haşimi, buna rağmen bir anlaşma için henüz tarih belirlenmediğini kaydetti. Haşimi ayrıca, Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalmasıyla birlikte kış mevsiminin yaklaşmasının küresel enerji krizini daha da derinleştireceği uyarısında bulundu.
Kartlarınızı açın
Tahran'da ise Rızai, X hesabından İngilizce yaptığı paylaşımda, “İran'a karşı savaş, ABD hükümetini zaten çökertti. Ancak Washington, çaresiz bir kumarbaz gibi bocalıyor. Kartlarınızı açın. Hayali görüşmelere ilişkin sahte haberler üretmeyi bırakın. Batı Asya'daki yeni düzeni inkâr etmeyi bırakın. İran'ın defalarca belirlediği yedi şartı kabul etmenin zamanı geldi” ifadelerini kullandı.
Rızai, salı günü Reuters'a yaptığı açıklamada da Tahran ile Washington arasında şu anda herhangi bir müzakere yürütülmediğini söyledi. İran'ın ABD'den şartlarına ilişkin açık ve net bir yanıt istediğini, ancak henüz herhangi bir karşılık almadığını belirten Rızai, Washington'ın ilerleyen saatlerde yanıt verebileceğini düşündüğünü ifade etti.
Rızai'nin danışmanı Mustafa Necefi ise arabulucuların geniş kapsamlı, yoğun ve benzeri görülmemiş çabalarına rağmen müzakereler için henüz herhangi bir plan, kesin takvim veya toplantı belirlenmediğini yazdı. Necefi, Trump'ın yeni bir savaş turuna başlamadan önce askeri hazırlıklarını tamamlamak ve petrol fiyatlarını düşürmek amacıyla zaman kazanmaya çalışıyor olabileceğini öne sürdü.
İran Hükümet Sözcüsü Fatma Muhacerani de salı günü yaptığı açıklamada, “Ne savaş ne barış durumunda değiliz. Tamamen savaş atmosferindeyiz. İçinde bulunduğumuz ortam hem savaş hem barış içeriyor. Savaşın tam ortasındayız” ifadelerini kullandı.
Ekonomik ablukayı en ağır abluka türlerinden biri olarak nitelendiren Muhacerani, hükümetin mevcut koşulları yönetmeye çalıştığını ve onurlu bir ortam ile kalıcı barışa doğru ilerlemeyi hedeflediğini söyledi.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da pazartesi günü yaptığı açıklamada, dini lider Mücteba Hamaney'in ne savaş ne barış durumunun sona erdirilmesi talimatını verdiğini belirtmişti.
İran Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı Muhammed Rıza Arif ise barış sağlansa da sağlanmasa da düşmanla mücadele sürecinin devam edeceğini söyledi. Arif, İran'ın “savaş istemediğini ancak kendisini iyi savunduğunu” ifade etti.
İran Meclis Başkanı ve ABD ile yürütülen müzakerelerin başındaki isim Muhammed Bakır Kalibaf, pazartesi akşamı yaptığı paylaşımda, İsraillilerin gece gündüz ABD'yi hiçbir Amerikan başkanının çıkamayacağı bir bataklığa sürüklemeye çalıştığını yazdı.
Meclis Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu üyesi Ali Huzeryan, İran'ın düşmana karşı daha önce görülmemiş askeri sürprizler hazırladığını ve hükümetin stratejik gıda stoklarını hızla artırdığını söyledi. Meclis Başkanlık Divanı üyesi Ruhullah Mütefekkir Azad ise düşmanın yeni bir hata yapması halinde savaşın, aklına dahi gelmeyecek sürprizleri beraberinde getireceğini belirtti.
Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi üyesi Gulam Rıza Misbahı Mukaddem, IRNA'ya yaptığı açıklamada, İranlıların ekonomik baskılar karşısında direniş yolunu seçtiğini söyledi.
İran'dan yeni füze şehri gösterisi
İran devlet televizyonu salı günü, İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı ve operasyon komutanı Ali Abdullahî ile Devrim Muhafızları Ordusu Füze Birimi Komutanı Mecid Musevi'nin yer altında bulunan stratejik bir füze tesisini ziyaretine ilişkin görüntüler yayımladı.
İran medyası, tesisi yeni bir füze şehri olarak tanımladı. İran'ın İsrail'i kesinlikle yok edeceğini belirterek Abdullahî, “Bir sonraki savaşta sürprizler aşama aşama ortaya çıkacak” dedi.
Kalibaf, tesisin ortaya çıkarılmasının ardından yayımladığı mesajda, buranın düşmanlara açık bir mesaj verdiğini belirterek “Hesaplarınızda yanılmayın” ifadesini kullandı. Kalibaf, “Bir hata yaparsanız İran, hayal gücünün ötesinde hızlı bir savunma karşılığı vermekten çekinmeyecek. Bu kez savaşın coğrafyasını İran Silahlı Kuvvetleri belirleyecek” diye yazdı.
Hürmüz Boğazı'nda üç petrol tankerinde yangın
Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri, salı günü yaptığı açıklamada, izin verilmeyen bir güzergâhı izleyen üç petrol tankerinde yangın çıktığını duyurdu.
Açıklamada, tankerlerden birinin deniz mayınına çarptığı, ikinci tankerin ise “ABD ordusuna ait savaş uçaklarının koruması altındayken bir kazaya uğradığı” ileri sürüldü.
Üçüncü tankerin de Hürmüz Boğazı'nın doğusunda deniz mayınına çarptığı ve bunun sonucunda yangın çıktığı belirtildi. Bu iddialar, İran tarafının açıklamasına dayandırıldı.
