Paris'te iki gün süren toplantılarda bir araya gelen G7 ülkelerinin dışişleri bakanları, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'dan ara seçimlerin ardından Amerikan dış politikasında yaşanabilecek değişiklikleri öğrenmek istediyse, Rubio bu talebe yanıt vermekte gecikmedi. Üstelik bunu yalnızca Fransa Dışişleri Bakanlığı binasındaki toplantı salonunda değil, doğrudan basının karşısında da yaptı.
Birden fazla kaynak, Rubio ile diğer bakanlar arasında görüş ayrılıklarının bulunduğunu bildirdi. Ancak ABD'li bakan, Başkan Donald Trump'ın ara seçimlerde aldığı siyasi yenilginin, şimdiye kadar izlediği dış politika çizgisini etkilemeyeceği görüşünü savundu.
Rubio, “Özellikle finansman ve denetim yetkilerinin kullanılması bakımından Kongre'nin dış politikamızın şekillendirilmesinde rolü var. Dış politikayı belirleyen başlıca unsur her zaman ABD Başkanı olmuştur ve olmaya devam edecektir» ifadesini kullandı.
Rubio, Başkan Trump'ın son seçimlerin sonuçlarından bağımsız olarak Amerikan politikalarını kendi uygun gördüğü şekilde belirleyeceğini kesin bir dille vurguladı. Trump'ın hem İran'la yaşanan çatışmayı hem de Rusya-Ukrayna savaşını sona erdirmeye kararlı olduğunu belirten Rubio, ABD'nin uluslararası alanda Önce Amerika yaklaşımını sürdürmeye devam edeceğini söyledi.
Washington ile Tahran arasındaki donmuş savaşın geleceği
G7 toplantılarının Paris'teki ikinci gününde Ortadoğu başlıkları müzakere masasındaydı. Bunların başında ABD ile İran arasındaki donmuş savaşın geleceği ve bu çatışmayla bağlantılı meseleler geliyordu. Enerji arzının güvenliği, Hürmüz ve Babülmendep boğazlarında seyrüsefer serbestisi, Yemen ve alternatif enerji güzergâhlarının yanı sıra Lübnan ve Suriye dosyaları da ele alındı.
Görüşmelerin, Washington'dan gelen olumlu sinyallerin etkili olduğu bir dönemde yapılması dikkat çekti. Bu iyimser havanın temelinde Başkan Trump'ın açıklamaları bulunuyordu. Trump, pazartesi günü yaptığı açıklamada, “Bu çatışmayı sona erdirme yönünde yeni bir ivme var. Bence yakında sona erecek. Askerî harekât şu anda gerekli görünmüyor ancak koşullar değişirse bunu gerçekleştirmek için hazırız ve gerekli donanıma sahibiz” dedi.
Washington'dan dönen Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani'nin Paris'te verdiği mola da görüşmelere yeni bir boyut kazandırdı. Al Sani, Washington'da İran dosyasına ilişkin bir dizi toplantı gerçekleştirmiş, bu temaslar hem ABD hem de Katar tarafınca olumlu olarak nitelendirilmişti.
Bu çerçevede Fransa Avrupa ve Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan Al Suud, Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband ve İtalya Dışişleri Bakanı Antonio Tajani ile çalışma toplantısı yaptı.
Fransa Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamada, bakanların İran krizini ve krizin bölge ile uluslararası toplum üzerindeki güvenlik ve ekonomik etkilerini ele aldığı belirtildi. Bakanlar, yeni bir askerî tırmanışın önlenmesi ve çatışmaya diplomatik bir çözüm bulunması çağrısında bulundu. Devam eden arabuluculuk girişimlerini, özellikle Katar Devleti'nin çabalarını desteklediklerini bildiren bakanlar, tüm tarafları görüşmelerini yapıcı bir anlayışla sürdürmeye davet etti.
Bakanlar ayrıca İran'ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmamasının sağlanması ve istikrarı bozan tüm faaliyetlerine diplomatik yollarla son verilmesi gerektiği konusunda mutabık kaldı. Uluslararası hukuka sıkı sıkıya bağlı kalınarak Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer serbestisinin yeniden tesis edilmesi için acil adım atılması çağrısında bulunan bakanlar, aralarındaki yakın eş güdümü sürdürme kararı aldı.
Öte yandan Elysee Sarayı'nda Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ile Şeyh Muhammed bin Abdurrahman arasında Körfez'deki gelişmelere odaklanan bir görüşme gerçekleştirildi. Al Sani, X platformundaki paylaşımında Macron ile bölgedeki gerilimin düşürülmesine yönelik ortak diplomatik çabaların son durumunu ele aldıklarını belirtti.
Katar Dışişleri Bakanlığından yapılan açıklamada ise krizin taraflarından olumlu tepkiler alındığı ve Dışişleri Bakanı'nın Başkan Trump ile gerçekleştirdiği görüşmenin olumlu geçtiği ifade edildi.
Fransa'nın başkentindeki diplomatik kaynaklara göre Paris'teki temaslar, İran'la yaşanan savaşta siyasi ve diplomatik çözüm yollarına öncelik verilmesi için Washington üzerinde baskı oluşturma fırsatı sundu. Bu yaklaşımı, Pakistan ve Katar'ın arabuluculuk girişimlerini destekleyen Körfez ve Avrupa ülkeleri de benimsiyor. Söz konusu ülkeler, Avrupa dörtlüsü ile Mekke Anlaşması ülkelerini bir araya getiren İstanbul toplantısının önemine de vurgu yapıyor.
Ancak dikkat çekici olan, Rubio'nun İran dosyasında ilerleme sağlanacağı konusunda çekincelerle Paris'e gelmesiydi. ABD'li bakan, tarafların görüşmelerde bir ilerleme kaydetmeye yakın olmadığını düşündüğünü söyledi. Sorumluluğu İran'a ve ülkenin taleplerine yükleyen Rubio, bu taleplerin yalnızca kabul edilemez olmakla kalmadığını, bazılarının kimi durumlarda abartılı, saçma ve gerçekten gerçek dışı olduğunu savundu. Ancak neyi kastettiğine ilişkin ayrıntı vermekten kaçındı.
Tahran, bugüne kadar yedi şartında ısrarcı oldu. Bu şartlar arasında Orta Doğu'daki savaşın tüm cephelerde sona erdirilmesi, İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması, yaptırımların kaldırılması ve ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını sona erdirmesi bulunuyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de salı günü ülkesinin tutumunu yineleyerek, “Tek çözüm, saygı dilinin benimsenmesi, diplomasiye yönelinmesi ve hâlâ masada bulunan iki günlük önerimizde yer alan İran'ın talepleri ile şartlarının dikkate alınmasından geçiyor” dedi.
Yıkıcı sonuçlar
Katar Başbakanı'nın Washington'dan getirdiği olumlu mesajlara ve Trump'ın açıklamalarına rağmen, bu gelişmelerin G7 ülkelerinin dışişleri bakanlarını ve toplantıya katılan diğer bakanları savaşın yeniden başlamayacağı konusunda ikna etmeye yetmediği görülüyor.
Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, Paris toplantılarının sona ermesinin ardından düzenlenen basın toplantısında, “Askerî saldırıların yeniden başlaması ve gerilimin daha da tırmanması riski hâlâ mevcut. Bu ihtimal tamamen ortadan kalkmış değil. Aksi halde iki gün boyunca ABD'li mevkidaşımızla ve ardından Katar Başbakanı'yla bu konuları görüşmek için bu kadar zaman ve çaba harcamazdık. Ancak Hürmüz Boğazı'nın serbest bırakılmasını veya yeniden açılmasını sağlayacak bir çıkış yolu bulmak ve askerî saldırıların yeniden başlamasını önleyecek siyasi bir çözüme ulaşmak için, özellikle bölge ülkelerinin yürüttüğü çabaları destekliyoruz” dedi.
Rubio ise toplantıların ardından gazetecilere yaptığı açıklamada, İran'a karşı yürütülen ekonomik kampanyanın o kadar yıkıcı olduğunu, şu aşamada büyük çaplı askerî operasyonlara ihtiyaç duyulmadığını söyledi. Rubio, “Bugün burada müttefiklerimize de söylediğim buydu” diye konuştu.
Bununla birlikte Rubio, İran'a yönelik bir uyarıda bulunmayı da ihmal etmedi. ABD'li bakan, “İran'ın bazı kırmızı çizgileri aşması veya rejiminin yapılmaması gereken şeylere kalkışması halinde (...) dünyanın askerî kapasitesi en yüksek gücü olan ABD ordusu karşılık vermeye hazırdır” dedi.
Rubio böylece ABD Başkanı'nın hemen her fırsatta başvurduğu söylemi yineledi. İran'a karşı ekonomik kampanya sürerken büyük çaplı askerî operasyonlara ihtiyaç bulunmadığı yönündeki açıklaması da aynı yaklaşımın devamı niteliğindeydi.
Aynı çerçevede, Paris'teki G7 toplantısına katılan diplomatik kaynaklar, Rubio'nun salı günü mevkidaşlarına Washington'ın İran'a yönelik yıkıcı ekonomik baskıyı sürdüreceğini söylediğini aktardı. Rubio'nun, ABD'nin savaşa yeniden başvurmak veya İran'ın taleplerini kabul etmek dışında başka seçeneklere de sahip olduğunu belirttiği kaydedildi. ABD'li bakan, Tahran'ın taleplerini bir kez daha kabul edilemez olarak nitelendirdi.
Rubio'ya göre Washington, İran'a yönelik ağır ekonomik yaptırımların etkili olacağına inanıyor. ABD yönetimi, yaptırımların sonuç verdiğini ve Tahran'ın bölgesel faaliyetlerini ve müttefik gruplarını finanse etme kapasitesini sınırladığını düşünüyor. Reuters'ın kaynaklardan birine dayandırdığı haberine göre Rubio, İranlı yetkilileri deliler olarak nitelendirdi.
Buna karşılık Washington'dan dönen Şeyh Muhammed bin Abdurrahman'ın değerlendirmesi, Rubio'nun açıklamalarından bir ölçüde farklıydı. Katar Başbakanı'nın, Washington'daki temaslarının sonuçları hakkında bilgi vermek üzere beş bakanla yaptığı görüşmede, İran'la diplomatik bir çözüme ulaşılabileceği konusunda temkinli bir iyimserlik dile getirdiği aktarıldı.
ABD yönetiminin önde gelen isimlerinin İran'la çatışmanın nasıl sona erdirilmesi gerektiği konusunda aynı görüşü paylaşmadığı biliniyor. Başkan Yardımcısı JD Vance'in başını çektiği bir kesim diplomatik ve siyasi çözümden yana tavır alırken, diğerleri ekonomik baskının sürdürülmesini ve İran'ın askerî saldırı tehdidi altında tutulmasını savunuyor.
Trump'ın bir yandan anlaşmanın yakın olduğunu söylemesi, diğer yandan ezici saldırılarla tehdit etmesi şeklinde gidip gelen açıklamalarındaki dalgalanmanın arkasında da bu görüş ayrılıkları bulunuyor.
