Yaklaşık bir hafta önce, Gazze Şeridi’nin güneyindeki Han Yunus’ta faaliyet gösteren ve İsrail tarafından desteklenen silahlı çetenin lideri Hüsam el-Astal, yaptığı açıklamada, el-Mevasi bölgesindeki yerinden edilmiş kişilerin kamplarını ‘temizlemeye yönelik’ bir operasyon başlattıklarını duyurdu. El-Astal’ın açıklaması, yine İsrail ordusuyla bağlantılı silahlı bir grubun, Gazze’de teorik olarak Hamas’ın kontrolündeki bölgelerde bulunduğu varsayılan bir yerleşim yerinin sakinlerinden onlarcasını kaçırmasının ardından geldi.
ABD Başkanı Donald Trump’ın planı kapsamında Ekim 2025’te ateşkes anlaşmasının ilan edilmesinden bu yana, Gazze Şeridi’nde İsrail’in işgal ettiği bölgelerle (sarı hattın doğusu) Hamas ve diğer Filistinli grupların kontrolündeki bölgeleri (hattın batısı) birbirinden ayıran ve ‘sarı hat’ olarak adlandırılan varsayımsal bir sınır bulunuyor. Söz konusu hat, Gazze Şeridi’nin yüzde 60’ından fazlasının İsrail işgali altında kalan bölümünü belirliyor.
Ancak İsrail tarafından desteklenen silahlı çete mensuplarının, İsrail ordusunun ateş desteği altında gerçekleştirdiği yoğun operasyonlar; kaçırma ve zorla yerinden etme eylemlerini de kapsaması nedeniyle, Hamas’ın fiilen kontrol ettiği bölgelerin durumuna ilişkin yeni soru işaretlerini beraberinde getirdi. İsrail’in sürekli ihlal ettiği ateşkes anlaşmasının üzerinden bir yıldan fazla süre geçerken, İsrail güçleri sarı hat üzerindeki konuşlanma noktalarını da değiştirerek yaklaşık 360 kilometrekarelik yüzölçümüne sahip Gazze Şeridi’nde işgal ettiği alanı yüzde 65’in üzerine çıkardı.
Geçen hafta, silahlı çete mensupları Han Yunus’un orta ve doğu kesimleri arasında bulunan Ebu Hamid Kavşağı bölgesindeki yerinden edilmiş kişilerin kampına sızdı. Ardından dört çeker araçlarla takviye kuvvetler bölgeye ulaştı ve İsrail’e ait insansız hava araçları (İHA) da gruba destek amacıyla bölgede uçuş yaptı. Operasyon sonucunda 35 Filistinli kaçırıldı. Bunlardan bazıları, İsrailli subaylar tarafından yoğun sorguya tabi tutuldukları 10 saatten uzun bir sürenin ardından serbest bırakıldı. Üç kişi ise alıkonulmaya devam edildi. Benzer bir operasyon Şucaiyye mahallesi kavşağında da tekrarlandı. Burada gözaltına alınan onlarca kişi serbest bırakılırken, bir kişi alıkonulmaya devam etti.
Fiili işgal sarı hattı aştı
Sahadaki duruma bakıldığında, İsrail’in işgal ettiği bölgeleri gösteren haritaya göre, sarı hattın genişletilmesine yönelik operasyonların devam etmesiyle birlikte İsrail, Gazze Şeridi topraklarının yüzde 67’sini kontrol ediyor. İsrail ordusu, Gazze Şeridi’nin en kuzeyindeki Beyt Hanun beldesinin tamamını, Beyt Lahiya beldesinin bazı kesimlerini ve Cibaliye Mülteci Kampı’nın geniş bir bölümünü işgal altında tutuyor. Gazze şehrinde ise İsrail, kentin doğusundaki et-Tuffah, Şucaiyye ve ez-Zeytun mahallelerinin tamamını kontrol ediyor. Ez-Zeytun mahallesinde, yerinden edilmiş bazı Filistinlilerin ağır saha koşulları ve insani şartlar altında yaşamlarını sürdürdüğü küçük alanlar bulunuyor.
Gazze Şeridi’nin orta kesimlerinde ise son dönemde geniş çaplı askerî operasyonlar yürütülüyor. Bu operasyonlar, özellikle el-Bureyc ve el-Meğazi mülteci kampları, Masdar bölgesi ve bilhassa Deyr el-Balah’ın doğusundaki alanlarda sarı hattın genişletilmesi yoluyla İsrail’in kontrolündeki bölgelerin büyütülmesini kapsıyor. Bu durum, son günlerde daha fazla Filistinlinin yerinden edilmesine neden oldu.
Gazze Şeridi’nin güneyinde ise İsrail, Refah kentini, kentin kuzeybatısında Han Yunus’un güney sınırı boyunca uzanan el-Mevasi bölgesinin küçük bir kısmı hariç olmak üzere neredeyse tamamını işgal altında tutuyor. İsrail ayrıca Han Yunus’un güney kesimlerinin geniş bir bölümünü işgal ederken, el-Mevasi bölgesini Filistin kontrolüne bırakıyor. Kentin doğu kesimleri ise hâlâ tamamen İsrail işgali altında bulunuyor.
Hamas nerede?
Hamas’tan dört saha kaynağı ile Filistinli gruplardan iki kaynak, ayrı ayrı yaptıkları açıklamalarda, İsrail güçlerinin Gazze Şeridi’nin kuzeyini, orta kesimlerini ve güneyini birbirine bağlayan ana güzergâh olan Selahaddin Caddesi’nin doğusunda kalan Filistin topraklarının büyük bölümünü kontrol ettiğini belirtiyor. Kaynaklar ayrıca, İsrail güçlerinin Gazze Şeridi’nin kuzey ve güney kesimlerindeki geniş alanları da kontrol altında tuttuğunu ifade ediyor.
Gazze Şeridi’nin farklı bölgelerinde bulunan kaynaklar, Selahaddin Caddesi’nin batısında kalan bölgelerde, kuzey kesimin güneyindeki alanlarda ve güney kesimin kuzeyindeki bölgelerde yaşayanların Hamas unsurlarının varlığını gözlemlediğini belirtiyor. Ancak kaynaklara göre hareket, sahadaki durumu tamamen kontrol altına alamaması nedeniyle karmaşık koşullarla karşı karşıya. Kaynaklardan biri, Hamas’ın kontrolünün artık kırılgan hale geldiğini ve fiilen Gazze Şeridi topraklarının yalnızca yüzde 17 ila 20’siyle sınırlı kaldığını değerlendiriyor.
Buna rağmen Hamas, halka yönelik insani projeler geliştirerek ve sızma girişiminde bulunan silahlı çete mensuplarına pusu kurarak askerî açıdan karşılık vermeye çalışarak sahadaki varlığını hissettirmeyi hedefliyor. Ancak İsrail ordusu, desteklediği çetelere ateş desteği sağlamak üzere kısa sürede müdahale ediyor.
Hamas’ın siyasi, idari ve güvenlik faaliyetlerinin merkezi konumundaki Gazze kentinde ise kontrol durumu dalgalanma gösteriyor. Bunun nedeni, hareketin liderlik merkezlerini, hükümet binalarını ve İzzeddin el-Kassam Tugayları’nı hedef alan İsrail saldırıları.
Gazze Şeridi’nin orta kesimleri, halihazırda Hamas ve farklı birimleri açısından hareketin en güçlü olduğu bölgeleri oluşturuyor. Bunun nedeni, bu bölgelerin savaş sırasında diğer alanlar kadar zarar görmemesi ve İsrail güçlerinin buraya yalnızca kısmen girmiş olması.
Gazze Şeridi’nin güneyindeki son önemli nokta olan Han Yunus’ta ise Hamas karmaşık koşullarla karşı karşıya bulunuyor. Ancak hareketin buradaki kontrolü orta düzeyde olarak nitelendirilebilir. Bu durum özellikle yerinden edilmiş kişilerin yoğun olarak bulunduğu el-Mevasi bölgesinde öne çıkıyor. Hamas, kentin güney ve doğu kesimlerinde, ayrıca Han Yunus’un doğusundaki orta kesimlerinin başlangıç noktalarında, özellikle Ebu Hamid Kavşağı ve Han Yunus Belediyesi binası çevresinde silahlı çeteler ve İsrail güçlerinden kaynaklanan tehdide karşı pusu taktiğine başvuruyor.
Uzaktan ateş kontrolü
Şarku’l Avsat’a konuşan iki saha kaynağına göre, güvenlik kontrolünün bazı bölgelerde zayıf, diğerlerinde ise güçlü olmasının birkaç nedeni bulunuyor. Bunların başında, İsrail’in vinçler ve İHA’lar aracılığıyla uzaktan sağladığı ateş gücü üstünlüğü geliyor. Ayrıca bazı bölgelerde Selahaddin Caddesi’nin batısındaki çevre alanlara yaklaşan herkesin hava saldırılarıyla hedef alınması da bu durumu etkiliyor. Bunun yanı sıra İsrail destekli silahlı çeteler, çeşitli bölgelerde, özellikle Han Yunus’un güneyi ve doğusunda, güneyde Refah’ın el-Mevasi bölgesinin kuzeybatısında, Gazze kentinin doğusunda, kuzeyde Cibaliye ve Beyt Lahiya bölgelerinde ve son dönemde Gazze Şeridi’nin orta kesimlerinde, aynı caddenin yakınındaki bölgelere doğru daha fazla ilerleyerek kontrol sağlamaya yönelik bir araç olarak kullanılıyor.
İki kaynak, güvenlik açısından ortaya çıkan bu karmaşık tablonun, hükümete bağlı güvenlik güçlerinin veya diğer unsurların Selahaddin Caddesi’nin batısına yakın bölgelere ulaşmasını zorlaştırdığını belirtti. Bu durum, geniş alanların dolaylı olarak İsrail’in kontrolü altında kalmasına yol açarken silahlı çetelerin, İsrail’le iş birliği yapan kişilerin veya diğer unsurların bu bölgelerde serbestçe hareket etmesine imkân tanıyor. Kaynaklar, ‘direniş güvenliğinin’ ise bu çetelerin üyelerine zaman zaman pusu kurarak onları öldürmeyi veya esir almayı ve planlarını boşa çıkarmayı esas alan bir yönteme dayandığını ifade ediyor.
Üçüncü bir kaynağa göre İsrail ordusu, Selahaddin Caddesi’nin doğusunda, sarı hattın dışında kalan yeni bölgelerde arama-tarama faaliyetleri yürütmeleri için silahlı çeteleri kullanıyor. Ardından aynı gün birkaç saat sonra veya ertesi gün bizzat bu bölgelere ilerleyerek iş makineleriyle araziyi düzleştirme ve başka mühendislik faaliyetleri gerçekleştiriyor. Ordu, sahadaki kontrolünü genişletmek amacıyla sarı hattı da ileri taşıyor.
Üç kaynak, İsrail ordusunun özellikle güneyde Han Yunus’un, kuzeyde ise Gazze kentinin karşısında Selahaddin Caddesi’ni geçmeye çalışan herkesi öldürdüğünü veya yaraladığını belirtti. Ordunun son dönemde Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki Deyr el-Balah’ın doğusu ve el-Masdar’da da operasyonlarını artırdığına dikkat çeken kaynaklar, İsrail’in artık caddenin batısındaki bölgelere yaklaşanları da daha yoğun biçimde hedef almaya başladığını kaydetti. Bu durum, İsrail’in ateş gücüyle kontrol altında tuttuğu alanların yüzde 70’i aştığına işaret ediyor.
Açık bir isyan
Hamas’tan dördüncü kaynak, savaş sırasında ve sonrasında güvenlik kontrolünün kaybedilmesini ‘doğal’ olarak nitelendirdi. Kaynak, savaş sürecinde İsrail kara birliklerinin kentlere yönelik baskınları sırasında Gazze Şeridi’nde yaşanan değişimlerin bu duruma yol açtığını belirtti. Hükümete bağlı güvenlik birimlerinin ve Filistinli gruplara bağlı unsurların, Gazze Şeridi’nin batısındaki iç kesimlerde güvenliği sağlamaya çalıştığını, ancak her defasında yeni saldırılarla karşılaştığını ifade eden kaynak, bu saldırıların büyük bölümünün ileri noktalardaki güvenlik merkezlerine, hatta İsrail kontrolünden uzak bölgelere yönelik hava bombardımanlarından oluştuğunu kaydetti.
Hamaslı kaynak, güvenlik kontrolünün kaybedilmesinin son dönemde bazı aile mensuplarının, adli suçlamalar nedeniyle gözaltına alınma girişimlerine karşı açıkça başkaldırmasına yol açtığını da kabul etti. Bazı kişilerin Hamas polisine ateş açtığını, bir olayda ise polis silahını alarak kaçtığını belirten kaynak, aile büyüklerinin devreye girmesinin ardından aşiret geleneklerine dayalı çözümlere ulaşıldığını aktardı. Kaynak, “Aşiret mensuplarından biri, birkaç gün önce Deyr el-Balah’ta kendisini gözaltına almaya çalışan iki polisi öldürdü” örneğini verdi.
Bu gerilemede, Hamas’ın güvenlik birimlerini hedef alan yoğun İsrail saldırıları da etkili oluyor. Gazze İçişleri Bakanlığı’na göre, Ekim 2025’te ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana güvenlik birimlerine yönelik sistematik saldırılarda 76 polis memuru ve güvenlik görevlisi hayatını kaybetti.
