İran zenginleştirilmiş nükleer maddelerinden vazgeçmiyor... G7'den Hürmüz'deki saldırıların durdurulması çağrısıhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5340613-i%CC%87ran-zenginle%C5%9Ftirilmi%C5%9F-n%C3%BCkleer-maddelerinden-vazge%C3%A7miyor-g7den-h%C3%BCrm%C3%BCzdeki
İran zenginleştirilmiş nükleer maddelerinden vazgeçmiyor... G7'den Hürmüz'deki saldırıların durdurulması çağrısı
TT
TT
İran zenginleştirilmiş nükleer maddelerinden vazgeçmiyor... G7'den Hürmüz'deki saldırıların durdurulması çağrısı
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, Tahran'ın zenginleştirilmiş nükleer maddelerinden tek bir atomun bile ülke dışına çıkarılmasına izin vermeyeceğini söyledi.
Rızai, Tahran ile Washington arasında şu anda herhangi bir müzakere yürütülmediğini belirterek, “ABD'nin gerçekleştireceği yeni saldırılara, uzak mesafelerdeki Amerikan üslerini hedef alarak karşılık verilecek” dedi.
G7 ülkeleri ise İran'a, Hürmüz Boğazı'nda sivil gemilere yönelik “süregelen saldırılarını” durdurma çağrısında bulundu. Grup, diplomatik bir çözümün sağlanamaması durumunda, Tahran'ın bölgede ve dünyada “istikrarsızlığı körükleme” kapasitesini ekonomik ve siyasi açıdan sınırlandırmak için koordineli hareket etme taahhüdünde bulundu.
Öte yandan İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri, çarşamba günü Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak infilak ettiğini duyurdu. İran ordusuna bağlı Deniz Kuvvetleri de boğazın doğusunda üçüncü bir tankerde yangın çıktığını açıkladı.
Söz konusu gelişmeler, Devrim Muhafızları'nın bir gün önce üç tankerin vurulduğunu duyurmasının ardından yaşandı. Bu saldırılar, piyasalarda savaşın şiddetinin azalacağı yönündeki beklentilere rağmen gerçekleşti.
Bu arada New York Times gazetesi, konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberinde, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent'in, hayatına yönelik İran kaynaklı tehditler nedeniyle yakın zamanda evinden ayrılarak bir askerî üsse yerleştiğini bildirdi.
Rızai, Washington'a karşı yeni sürprizler tehdidinde bulunduhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5340617-r%C4%B1zai-washingtona-kar%C5%9F%C4%B1-yeni-s%C3%BCrprizler-tehdidinde-bulundu
Rızai, Washington'a karşı yeni sürprizler tehdidinde bulundu
ABD Hava Kuvvetleri'ne ait F-35A tipi hayalet savaş uçakları, Orta Doğu üzerinde devriye uçuşu gerçekleştiriyor (CENTCOM)
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, perşembe günü yaptığı açıklamada, Devrim Muhafızları Ordusu'nun ABD ve İsrail ile yaşanabilecek herhangi bir çatışmada yeni sürprizler gerçekleştirmeye hazır olduğunu söyledi. İranlı askerî yetkililer ise tehditlerinin kapsamını genişleterek bölge dışındaki askerî üslere ve hedeflere de yöneldi.
28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in düzenlediği, ilk gününde eski İran lideri Ali Hamaney ile çok sayıda üst düzey yetkilinin ölümüne yol açan saldırılarla başlayan savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya varılabileceğine ilişkin işaretler ise zayıfladı.
Rızai, Devrim Muhafızları Ordusu Füze Birimi'nin İran'ın yeni lideri Mücteba Hamaney'in talimatlarını önceliklerinin başına aldığını ve coğrafi sınır tanımaksızın, herhangi bir noktadan gelebilecek tehdide derhal, etkili ve orantılı karşılık verme stratejisi doğrultusunda hazırlık seviyesini yükselttiğini belirtti.
Füze biriminin ABD-Siyonist düşmanla savaş alanında fedakârlık yapmaya ve yeni sürprizler ortaya koymaya hazır olduğunu söyleyen Rızai, yeni bir füze şehrinin ortaya çıkarılmasının da bu hazırlık seviyesini yansıttığını savundu.
İran'ın resmî Mehr Haber Ajansı, perşembe günü Tahran semalarını gösteren bir video yayımlayarak silahlı kuvvetlerin yeni füzeler üzerinde testler gerçekleştirdiğini bildirdi.
Ancak ajans, füzelerin türü, menzili veya testlerin sonuçları hakkında bilgi vermedi. Görüntülerdeki faaliyetin niteliği de bağımsız olarak doğrulanamadı.
Devrim Muhafızları Ordusu'nun Tahran yakınlarındaki daimi sergi alanında sergilenen füzeler (AP)
Bu gelişmeler, İranlı üst düzey askerî yetkililerin savaşın yeniden başlaması halinde İran'ın saldırılarının kapsamını genişleteceğine ilişkin peş peşe gelen tehditleriyle aynı döneme denk geldi. Yetkililer, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarında kullandığı noktaların hedef alınabileceği uyarısında bulundu.
Coğrafi sınırların kaldırılması
İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkan Yardımcısı Kiyumers Haydari, düşmana ait tüm çıkarların ve askerî üslerin İran füzeleri ile insansız hava araçlarının menzili içinde bulunduğunu belirterek ABD ile yaşanan çatışmanın bölgesel bir savaşa dönüştüğünü söyledi.
Haydari, çarşamba günü devlet televizyonunda yayımlanan açıklamasında, coğrafi sınırlamaların kaldırılmasının, İran'a saldırmak üzere uçak veya füze kaldırılan herhangi bir ülkedeki askerî noktaların hedef alınmasına izin verilmesi anlamına geldiğini ifade etti.
Haydari, “Herhangi bir ülkeden havalanan bir uçak İran'daki bir noktayı bombalarsa silahlı kuvvetlerimiz, uçağın kalktığı ülkede benzer bir noktayı hedef alma yetkisine sahiptir” dedi.
Askerî hedef listesinin, önceki operasyonların kapsamı dışındaki noktaları da içerecek şekilde güncellendiğini belirten Haydari, listenin Genelkurmay Başkanı'nın imzasına sunulmak ve ordu ile Devrim Muhafızları komutanlıklarına iletilmek üzere hazırlandığını söyledi. Listenin, İran liderinden gelecek talimatı beklediği kaydedildi.
Füze menziline ilişkin kısıtlamalar kaldırılıyor
İran liderinin danışmanı ve yardımcısı Muhammed Muhbir de perşembe günü yaptığı açıklamada, Hamaney'in saldırılara karşılık verirken coğrafi sınırlarla bağlı kalınmaması yönündeki talimatının, dolaylı olarak İran füzelerinin menziline getirilen kısıtlamaların kaldırılması anlamına geldiğini söyledi.
İran Öğrenci Haber Ajansı'na konuşan Muhbir, “Savaşın yeniden çıkacağına şüphe yok» dedi. Çatışmanın uzamasının Tahran'ın zafer ihtimalini artıracağını savunan Muhbir, savaş devam ettikçe Amerikalıların kendi elleriyle oluşturdukları bataklığa daha fazla saplanacağını belirterek İran'ın zafer kazanacağına inandığını ifade etti.
Devrim Muhafızları Ordusu'nun seferberlik gücü Besic Teşkilatı Başkanı Hüseyin Taib de perşembe günü yaptığı ayrı bir açıklamada, yeni bir saldırıya 40 gün süren savaştakinden daha ağır bir karşılık verileceği uyarısında bulundu. Taib, Tahran'ın Washington ile müzakerelere yeniden başlanması için öne sürdüğü yedi şarttan vazgeçmediğini vurguladı.
İran'ın, ABD bütün şartları kabul etmeden müzakerelerin yöntemi veya gündemi hakkında görüşmeyeceğini belirten Taib, savaşı sona erdirmenin ne kadar süreceğinin bu tutumu değiştirmeyeceğini söyledi.
Taib, Rusya'nın arabuluculuk girişimlerinde bulunduğunu da açıkladı. ABD Başkanı Donald Trump'ın bir temsilcisinin Amerikan seçimlerinden önce Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'i ziyaret ettiğini, daha sonra bir Rus temsilcinin İran liderine yazılı bir mesaj ilettiğini belirtti. Ancak mesajın içeriği veya ne zaman teslim edildiği konusunda ayrıntı vermedi.
Rızai de geçen hafta Moskova'yı ziyaret ederek Putin ile kapalı kapılar ardında görüşmeler gerçekleştirmişti. Çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran ile ABD arasında şu anda herhangi bir müzakere yürütülmediğini söyleyen Rızai, ülkesine yönelik saldırıların yeniden başlaması halinde uzak mesafelerdeki Amerikan üslerinin hedef alınacağı tehdidinde bulunmuştu.
Füze şehri
İranlı askerî yetkililerin tehditleri, çarşamba günü Genelkurmay Başkanı Ali Abdullahiyan'ın Devrim Muhafızları Füze Birimi Komutanı Mecid Musevi'ye gönderdiği mesajla daha da arttı. Abdullahiyan, Yeni bir hesap hatasının önceki saldırılardan katbekat daha yıkıcı darbelerle karşılık bulacağını belirtti.
Abdullahiyan ile Musevi, salı günü yer altında inşa edilen yeni bir füze tesisini ziyaret etmişti. Devlet televizyonu, İran'ın füze programının kurucusu Hasan Tahrani Mukaddem'in ölümünün 15'inci yıl dönümü dolayısıyla düzenlenen anma etkinlikleriyle eş zamanlı olarak tesisten görüntüler yayımlamıştı.
Kiyumers Haydari, yeni bir savaşın çıkması halinde dünyanın yeni füze şehrinde gizli tutulan kabiliyetleri ve sürprizleri göreceğini söyledi. Ancak tesiste bulunan silah sistemlerine ilişkin teknik ayrıntı paylaşmadı.
İranlılar, çarşamba günü Tahran'daki Azadi Meydanı'nda gönüllülere yönelik eğitim programı kapsamında sergilenen silahları inceliyor (AFP)
İran Silahlı Kuvvetleri Sözcüsü Ebu'l Fazl Şekarçi de çarşamba günü yaptığı açıklamada, silahlı kuvvetlerin öncekinden çok daha hazırlıklı olduğunu belirterek ABD'nin yeni bir saldırısına verilecek karşılığın 10 kat daha güçlü olacağı tehdidinde bulundu.
İran Genelkurmay Başkanı Emir Hatemi ise düşürüldüğünü öne sürdüğü insansız hava araçları ve füzelere ait enkazların sergilendiği bir fuarı ziyaretinde, hava savunma sistemlerinin yeni kabiliyetler kazandığını ve olası yeni bir saldırının karşı tarafa daha ağır kayıplar verdireceğini söyledi.
Hatemi, İran savunma sistemleri tarafından düşürüldüğünü belirttiği araçların, ABD ve İsrail silahlarının da hedef alınabileceğini kanıtladığını savundu. Washington'ın ilan ettiği askerî üstünlüğün, bu ülkeye kayıp verdirilemeyeceği anlamına gelmediğini ifade etti.
Washington'ın hesapları
Askerî tehditlerin yanı sıra, İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf'a yakınlığıyla bilinen Horasan gazetesi, ABD'de yapılacak ara seçimlerde Demokratların zafer kazanmasının İran içinde Washington'a karşı izlenecek politikaya ilişkin siyasi görüş ayrılıklarını derinleştirebileceği uyarısında bulundu.
Gazete, savaşa karşı çıkmalarına rağmen Demokratların, Tahran üzerinde baskı kurmak için daha düşük maliyetli araçlar olarak gördükleri yaptırımların ve ekonomik ablukanın sürdürülmesini tercih ettiklerini yazdı.
İran'daki bazı çevrelerin ABD'deki güç dengelerinin değişmesine bel bağlayarak bir uzlaşmaya ulaşmayı ummasının yanlış olduğuna dikkat çeken gazete, Washington'daki görüş ayrılığının hedeflerden ziyade baskı yöntemleriyle ilgili olduğunu savundu.
Trump ise perşembe günü yaptığı açıklamada, ABD'nin artık İran ile bir anlaşmaya ihtiyaç duymadığını söyledi. Washington'ın İran'ın mali kaynakları ve Hürmüz Boğazı üzerinde kontrol sahibi olduğunu öne süren Trump, önceki günlerde müzakerelerin yeniden başlayabileceği yönünde açıklamalarda bulunmuştu.
Nükleer baskı
Askerî gerilimin tırmanmasıyla eş zamanlı olarak İran Uzmanlar Meclisi, çarşamba günü ülkenin Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'ndan (NPT) çekilme ihtimalinin değerlendirilmesini ve savunma doktrininin gözden geçirilmesini istedi.
Meclis tarafından yayımlanan açıklamada, nükleer programa yönelik tekrarlanan tehditlerin uluslararası kurumlara güvenilemeyeceğini gösterdiği belirtilerek nükleer yükümlülüklerin yeniden değerlendirilmesinin kaçınılmaz bir gereklilik, ulusal ve genel bir talep haline geldiği ifade edildi.
Rızai, cumartesi günü yaptığı açıklamada nükleer doktrinin değiştirilmesi konusunun yönetim içinde tartışmaya açıldığını, ancak henüz resmî bir karar alınmadığını söylemişti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise pazartesi günü yaptığı açıklamada Tahran'ın NPT kapsamındaki yükümlülüklerine bağlılığını sürdürdüğünü bildirmişti.
Meclisteki son açıklamalardan birinde milletvekili Hamid Yezdiyan, küçük ölçekli enerji santrallerinin geliştirilmesi ve denizaltılarla bağlantılı sanayiler için yüzde 60'ın üzerinde zenginleştirilmiş uranyuma ihtiyaç duyduklarını öne sürdü. Yezdiyan, bu malzemenin kullanımının nükleer silah üretimiyle sınırlı olmadığını savundu.
Zenginleştirilmiş uranyumun seyreltmesi konusunda herhangi bir anlaşmaya varılmadığını belirten Yezdiyan, mevcut koşullarda nükleer dosya hakkında müzakere yürütülmesinin İran açısından kırmızı çizgiler arasında bulunduğunu söyledi.
Rızai de çarşamba günü yaptığı açıklamada, zenginleştirilmiş uranyumun «tek bir atomunun bile» ülke dışına çıkarılmasına izin vermeyeceklerini belirtmişti. Tahran'ın, daha önce olası bir anlaşma kapsamında Rusya'ya gönderilmesi önerilen stokunu ülkede tutmayı ve kendi topraklarında kullanmayı planladığı kaydedilmişti.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran'ın nükleer tesislerine yönelik saldırıların ardından ülkenin uranyum stoklarının mevcut durumunu doğrulayamadığını bildiriyor. Ajans, Haziran 2025'teki saldırılardan önce İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stokunu yaklaşık 440,9 kilogram olarak hesaplamıştı.
Diplomatik temaslar
İran medyasında perşembe günü, Katar'dan bir heyetin Tahran'a ulaştığına ilişkin haberler yayımlandı. Bu gelişme, Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani'nin haftanın başında Washington'da Trump ile gerçekleştirdiği görüşmenin ardından geldi.
İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu üyesi Ahmed Bahşayeş Erdeştani, Katar heyetinin getirdiği mesajın Lübnan dosyasında bir uzlaşmaya varılmasıyla ilgili olabileceğini öne sürdü. Tahran, Lübnan'daki çatışmaların durdurulmasını müzakerelerin yeniden başlaması için öne sürdüğü yedi şart arasında gösteriyor.
Türkiye'de bulunan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise perşembe günü yaptığı açıklamada, “Hak İran'ın yanındadır ve düşman diz çökmek zorunda kalacaktır” dedi.
Pezeşkiyan, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva ile görüşmeler gerçekleştirdi.
İranlı kadınlar, 25 Nisan 2026'da Tahran'ın kalabalık caddelerinden birinde yürüyor. Kadınların giyim tarzlarında dikkat çekici değişiklikler gözleniyor (AFP)
İran Cumhurbaşkanı, çarşamba günü yaptığı açıklamada da ABD ve İsrail saldırılarından kaynaklanan çevresel zararların belgelenmesi, değerlendirilmesi ve tazmin edilmesi için uluslararası mekanizmalar oluşturulmasını istemişti.
İran'daki enerji tesisleri ve yakıt depolarının hedef alınmasının emisyonlara ve geniş çaplı çevre kirliliğine yol açtığını belirten Pezeşkiyan, savaşların neden olduğu zararlara ilişkin sorumluluğun uluslararası iklim yükümlülükleriyle ilişkilendirilmesi çağrısında bulundu.
Pezeşkiyan, çarşamba günü Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile de görüştü. Şerif, bölgesel gerilimin azaltılması için diyalog ve itidal çağrısı yaptı.
Pakistan Başbakanlık Ofisi'nden yapılan açıklamada, Şerif'in çatışmaların devam etmesinden duyduğu endişeyi dile getirdiği ve Washington ile Tahran arasında haziran ayında varılan geçici mutabakatın ilerletilmesi gerektiğini vurguladığı belirtildi.
Pezeşkiyan ise Pakistan'ın diplomatik rolünü takdir etti. İki lider, bölgesel güvenlik konusunda koordinasyonu sürdürme konusunda mutabık kaldı.
Şerif, perşembe günü Erdoğan ile yaptığı görüşmenin ardından, Mekke Anlaşması’na katılan ülkelerin gerilimi düşürmek ve diyaloğu sürdürmek için çabalarına devam edeceğini söyledi. Pakistan Başbakanı ayrıca İslamabad Mutabakatı'yla sonuçlanan müzakerelere Türkiye'nin verdiği desteği takdir etti.
İran zenginleştirilmiş nükleer maddelerinden vazgeçmiyor... G7'den Hürmüz'deki saldırıların durdurulması çağrısıhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5340613-i%CC%87ran-zenginle%C5%9Ftirilmi%C5%9F-n%C3%BCkleer-maddelerinden-vazge%C3%A7miyor-g7den-h%C3%BCrm%C3%BCzdeki
İran zenginleştirilmiş nükleer maddelerinden vazgeçmiyor... G7'den Hürmüz'deki saldırıların durdurulması çağrısı
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, Tahran'ın zenginleştirilmiş nükleer maddelerinden tek bir atomun bile ülke dışına çıkarılmasına izin vermeyeceğini söyledi.
Rızai, Tahran ile Washington arasında şu anda herhangi bir müzakere yürütülmediğini belirterek, “ABD'nin gerçekleştireceği yeni saldırılara, uzak mesafelerdeki Amerikan üslerini hedef alarak karşılık verilecek” dedi.
G7 ülkeleri ise İran'a, Hürmüz Boğazı'nda sivil gemilere yönelik “süregelen saldırılarını” durdurma çağrısında bulundu. Grup, diplomatik bir çözümün sağlanamaması durumunda, Tahran'ın bölgede ve dünyada “istikrarsızlığı körükleme” kapasitesini ekonomik ve siyasi açıdan sınırlandırmak için koordineli hareket etme taahhüdünde bulundu.
Öte yandan İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri, çarşamba günü Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak infilak ettiğini duyurdu. İran ordusuna bağlı Deniz Kuvvetleri de boğazın doğusunda üçüncü bir tankerde yangın çıktığını açıkladı.
Söz konusu gelişmeler, Devrim Muhafızları'nın bir gün önce üç tankerin vurulduğunu duyurmasının ardından yaşandı. Bu saldırılar, piyasalarda savaşın şiddetinin azalacağı yönündeki beklentilere rağmen gerçekleşti.
Bu arada New York Times gazetesi, konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberinde, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent'in, hayatına yönelik İran kaynaklı tehditler nedeniyle yakın zamanda evinden ayrılarak bir askerî üsse yerleştiğini bildirdi.
Seçim yenilgisinden sonra, Trump İran savaşını nasıl sonuçlandıracak?https://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5340566-se%C3%A7im-yenilgisinden-sonra-trump-i%CC%87ran-sava%C5%9F%C4%B1n%C4%B1-nas%C4%B1l-sonu%C3%A7land%C4%B1racak
Seçim yenilgisinden sonra, Trump İran savaşını nasıl sonuçlandıracak?
Washington'daki Beyaz Saray'da Oval Ofis'te konuşurken Başkan Trump'ın masasının üzerinde duran “veto” yazılı bir şapka, 5 Kasım 2026 (AFP)
Alex Vatanka
Amerika Birleşik Devletleri'nin İsrail ile birlikte İran'a karşı savaş başlatmasının üzerinden sekiz ay geçmesine rağmen, Donald Trump Amerikan zaferinin ne anlama geldiğine dair net bir tasavvur sunamıyor veya Amerika Birleşik Devletleri'nin bunu elde etmek için ne kadar süre savaşmaya devam etmesi gerektiğini belirleyemiyor. Seçmenler Demokratlara seçimde çoğunluk verdi ve parti şimdi savaşın gerekçelerini sorgulamaya hazırlanıyor. Trump, askeri operasyonlara devam etmesine izin veren geniş yürütme yetkilerini elinde bulundursa da bunların devamı artık kendisi ve Cumhuriyetçi Parti için önemli siyasi riskler taşıyor.
Bu ortamda, diplomatik çabalar giderek ivme kazanıyor. Katar, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan, diğer bölge hükümetleri ile birlikte, Washington ve Tahran'ı birbirine yaklaştırma çabalarına dahil oluyor. Haziran ayında İslamabad mutabakatının çöküşünden bu yana ilk kez, her iki taraf da çatışmanın uzatılmasının faydası ve savaşın devamının hedeflerine ulaşma konusunda gerçekçi bir şans sunup sunmadığını yeniden değerlendirmek için güçlü siyasi nedenlere sahip.
Soru şu: Washington ve Tahran bu farkındalığı bir uzlaşmaya dönüştürebilecek mi, yoksa askeri olarak gerilimi artırma ve hızla çöken diplomatik girişimler arasında gidip gelmeye devam mı edecekler? Belki de iki taraf, kapsamlı bir uzlaşmanın gerisinde kalan ancak mevcut çatışma sarmalından daha istikrarlı rekabet yönetimine imkân tanıyan başka bir formüle ulaşabilir.
Diplomasi için siyasi teşvikler artıyor
En önemli değişim ocak ayında Kongre'nin her iki kanadını da kontrol etmeye hazırlanan Demokratların ABD dış politikasının yönü üzerinde çok daha büyük bir etkiye sahip olacağı Washington'da yaşanıyor.
Kongre, Trump'a askeri operasyonları sona erdirmesi için doğrudan emir veremez. Başkomutan olarak başkanın askeri saldırılar düzenleme emri verme ve eylemlerini kısıtlamayı amaçlayan yasaları veto etme yetkisi var. Demokratların bu engelleri aşmak için Cumhuriyetçilerin desteğine ihtiyacı var. Bununla birlikte Kongre yönetimin kararlarını inceleyebilir, ek askeri fon taleplerine itiraz edebilir ve bütçe konusundaki yetkilerini kullanarak operasyonların devam etmesini zorlaştırabilir.
Bir anlaşmaya varmanın önündeki en büyük engel, temel olabilecek diplomatik önerilerin varlığına rağmen, herhangi bir uzlaşmayı yenilgi olarak gören çok sayıda gücün var olması olabilir
Savaş, 2028 başkanlık seçimlerine hazırlanan Cumhuriyetçiler için de siyasi yüke dönüştü. Başkan Yardımcısı J.D. Vance, partinin yaşadığı yenilgilerden özellikle çatışmayı sorumlu tutmakta oldukça açık ve netti. Vance’in İran ile müzakerelere artan katılımı, önceki askeri harekatların kesin sonuç vermemesinin ardından yönetimin savaştan siyasi bir çıkış yoluna ihtiyacı olduğuna dair kanaatini yansıtıyor.
Trump'ın da bu çağrıları ciddiye almak için geçerli nedenleri var. Pentagon için savaşın maliyetinin en az 47 milyar dolara ulaştığı tahmin ediliyor. Askeri konuşlandırmalar, deniz ablukası ve tükenmiş silah stoklarının yenilenmesi ise önemli ek mali yükler getirmeye devam ediyor ve bunların tam boyutu henüz belirlenmedi. Hürmüz Boğazı etrafındaki mücadele, enerji fiyatlarının yükselmesine ve ekonomik ufku kaplayan belirsizliğin artmasına katkıda bulundu.
Trump hâlâ büyük bir saldırı emri verebilir, ancak temel askeri ikilem devam ediyor. ABD kuvvetleri, İran'ın enerji altyapısını, nükleer tesislerini ve füze kapasitesini hedef alarak İran'a büyük ilave hasar verebilecek kapasitede. Ne var ki, Tahran'ı Washington'un siyasi şartlarını kabul etmeye zorlama konusunda başarılı olduklarını kanıtlayamadılar. Bu nedenle, diplomasi Trump'a bir çıkış stratejisi sunabilir; bu strateji, ABD askeri baskısının amacına ulaştığını deklare etmesine ve böylece maliyetli bir gerilimi artırma turundan kaçınmasına imkân tanıyabilir. Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına eşlik edecek bir nükleer anlaşmayı büyük bir diplomatik başarı olarak sunabilir. Bir anlaşma, ona başka bir hava saldırısı turunun sağlayamayacağı şeyi, yani savaşa net bir sonu verebilir.
Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamad el-Sani ve ABD Başkanı Donald Trump, Doha'daki Emirlik Sarayı'nda görüşüyorlar, 14 Mayıs 2025 (AFP)
Tahran'da da aynı derecede önemli siyasi hesaplar yapılıyor. İranlı liderler başlangıçta Cumhuriyetçilerin yenilgisini direniş stratejilerinin başarısının teyidi olarak gördüler. Ancak bu değerlendirme önemli riskler taşıyor. Amerikan başkanının siyasi olarak zayıf olması, daha fazla taviz vermeye istekli olacağı anlamına gelmiyor. Trump, siyasi konumunu yeniden kazanmanın en iyi yolunun yeni bir askeri güç gösterisi olduğu sonucuna varabilir.
Giderek artan sayıda İranlı yetkili ve eski lider, bu tür varsayımlara güvenilmemesi konusunda uyarıda bulunuyor. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkenin süresiz olarak “ne savaş ne de barış” durumunda kalamayacağını defalarca vurguladı. Bu durumun ekonomik yüklerini taşımak giderek daha da zorlaşıyor.
Eski yetkililer de farklı ifadelerle de olsa, benzer argümanlar öne sürdüler. Eski Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ve deneyimli diplomat Ali Ekber Salih, çatışmanın devamının faydasını sorguladılar. Salih, bir başka büyük savaşın İran'ı onlarca yıl geriye götürebileceği konusunda uyardı. Bu yetkililer, İslam Cumhuriyeti'nin ideolojik pozisyonlarına bağlı kalmanın ülkenin ekonomik geleceğinin feda edilmesine neden olmasından korkuyorlar.
Bu argümanlar, güvenlik teşkilatını Washington'un talep ettiği tavizleri kabul etmeye ikna etmede mutlaka başarılı olamadılar. Gelgelelim, İran içindeki tartışmanın doğasında yaşanan bir değişimi ortaya koyuyorlar. Soru, ülkenin saldırılara ve yaptırımlara dayanma gücü üzerine uzun süredir devam eden odak noktasından, devam eden direnişin aslında neyi başarabileceğine kaydı.
Diplomasi, Tahran'a kalan askeri gücünü koruma ve giderek dayanılmaz hale gelen ekonomik çatışma ve mücadeleyi sona erdirme fırsatı sunabilir. Washington'da ise bir anlaşma, siyasi maliyeti sürekli artan savaştan çıkış yolu sunuyor. İki tarafın çıkarları yakınlaşmaya başlamış olabilir, ancak müzakere pozisyonlarının yakınlaşması başka bir mesele olmaya devam ediyor.
Hangi güçler bir anlaşmayı engelleyebilir?
Bir anlaşmaya varmanın önündeki en büyük engel, temel olabilecek diplomatik önerilerin varlığına rağmen, herhangi bir uzlaşmayı yenilgi olarak gören çok sayıda gücün var olması olabilir.
İran içindeki bölünmeler, ılımlılar ile sertlik yanlıları arasındaki geleneksel çekişmenin ötesine uzanıyor. Haziran ayında varılan İslamabad mutabakatı, sertlik yanlısı kampın kendi içindeki derin anlaşmazlıkları açığa çıkardı. Eski bir Devrim Muhafızları komutanı olan Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf müzakereleri desteklerken, Said Celili ve Paydari Cephesi (İslam Devrimi'nin İstikrar Cephesi olarak da bilinir) ile bağlantılı isimler anlaşmayı ihanet olarak nitelendirerek eleştirdi.
Sonrasında varılacak bir nükleer anlaşma, Trump'ın zafer ilan etmesine ve İran önünde de ekonomik iyileşme yolunun açılmasına imkân sağlayabilir. Bölge hükümetleri ise askeri gerilimlerin azaltılmasını ve daha öngörülebilir bir enerji arzını memnuniyetle karşılayacaktır
Bu kişilerin Washington ile herhangi bir uzlaşmaya karşı çıkmaları, büyük ölçüde ABD ile yakınlaşmayı reddetme etrafında şekillenen siyasi kimlikleriyle bağlantılı. Bu nedenle, onlar için mesele sadece daha iyi müzakere koşulları elde etmenin ötesine geçiyor.
Bu ikilem, savaş sırasında güvenlik teşkilatının etkisinin önemli ölçüde arttığı bir siyasi sistemi miras alan ve seleflerinin sahip olduğu kişisel otoriteye sahip olmadan acı verici bir uzlaşmayı dayatma gücüne sahip olmayan Mücteba Hamaney için daha da zorlu hale geliyor. Amerikan askeri baskısını ödüllendiriyor gibi görünen herhangi bir anlaşma, İran'ın elinde kalan kabiliyetleri daha büyük tavizler elde etmek için kullanması gerektiğine inananların iç direnişine neden olabilir.
Washington'da da yönetim içinde görüşler bölünmüş durumda. Vance'in tercih ettiği diplomatik çözüm, diğer üst düzey yetkililer tarafından mutlaka desteklenmiyor. Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran'ın son taleplerini gerçekçi olmayan talepler diyerek reddederken, Savunma Bakanı Pete Hegseth İran'a karşı daha şahin bir tavır sergilemeye devam etti.
İsrail de anlaşmayı engelleyebilecek bir diğer taraf. Binyamin Netanyahu yıllardır İran'ın askeri yeteneklerinin ve siyasi sisteminin köklü bir şekilde zayıflatılmasını savunuyor. İslam Cumhuriyeti'nin hayatta kalmasına, füze cephaneliğinin bir kısmını korumasına ve kendisine yönelik yaptırımların hafifletilmesine izin veren herhangi bir sınırlı Amerikan anlaşması, İsrail'in hedeflerinin çok gerisinde kalacaktır.
İran'ın bölgesel ortakları meseleleri daha da karmaşık hale getiriyor. Yemen, Lübnan ve Irak'taki gelişmeler, Washington ve Tahran bir anlaşmaya varsalar bile ateşkesi baltalayabilir. Suudi Arabistan enerji tesislerine yönelik yeni bir Husi saldırısı, Hizbullah'ı hedef alan bir İsrail hava saldırısı veya ABD güçleri ile Irak milisleri arasında bir çatışma, daha geniş bölgesel çatışmayı yeniden alevlendirmek için yeterli olabilir.
ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, İslamabad'da Pakistan ve İran temsilcileriyle görüştükten sonra basın toplantısında konuşurken, Jared Kushner ve Steve Witkoff kendisini dinliyor, 12 Nisan 2026 Pazar (Reuters)
Ara seçimlerin sunduğu siyasi fırsatın, müzakereleri defalarca engelleyen aynı neden sebebiyle kaybedilebileceğinden endişe ediliyor, o da her iki tarafın temel pazarlık kozlarına sıkıca tutunması ve karşılığında somut tavizler elde etmeden bunlardan vazgeçmeyi reddetmesidir.
Ateşkes yeni bir ilişki yaratmaz
Mevcut diplomatik çabalar, çatışmaları durduracak ve denizde seyrüseferi yeniden sağlayacak sınırlı bir düzenlemeyle sonuçlanabilir, ancak kapsamlı bir uzlaşma uzak ihtimal gibi görünüyor.
Her iki taraf da dikkatlice belirlenmiş aşamalı ve doğrulanabilir taahhütlerde bulunmayı kabul ederse, böyle bir anlaşmaya nispeten hızlı bir şekilde ulaşılabilir. Bu durumda Washington, Tahran'ın Hürmüz Boğazı'ndan seyrüsefer özgürlüğünü yeniden sağlaması ve uluslararası denetçilerin üzerinde anlaşmaya varılan nükleer denetleme faaliyetlerine devam etmesine izin vermesi karşılığında deniz ablukasını hafifletebilir ve bazı yaptırımları kaldırmaya başlayabilir. Şarku’l Avsat’ın al Majalla'dan aktardığı analize göre zenginleştirilmiş uranyum stokları, zenginleştirme kapasiteleri ve yaptırımların uzun vadeli hafifletilmesi gibi daha karmaşık konular ise bir sonraki aşamaya ertelenebilir.
Sonrasında varılacak bir nükleer anlaşma, Trump'ın zafer deklare etmesine ve İran önünde de ekonomik iyileşme yolunun açılmasına imkân sağlayabilir. Bölge hükümetleri ise askeri gerilimlerin azaltılmasını ve daha öngörülebilir bir enerji arzını memnuniyetle karşılayacaktır. Ancak, en iyi senaryoda bile altta yatan siyasi sorun var olmaya devam edecektir.
2015 nükleer anlaşması bu konuda önemli bir ders sunuyor. Ortak Kapsamlı Eylem Planı (JCPOA), İran ve Amerika Birleşik Devletleri'nin ayrıntılı teknik taahhütleri müzakere edebileceklerini ve bunların uygulanmasının denetiminde uluslararası bir çerçeve oluşturabileceklerini kanıtladı. Anlaşma bir süreliğine amacına hizmet etmiş olsa da Washington ve Tahran arasında daha geniş siyasi uzlaşıya dönüşmeyi başaramadı.
Washington, hayatta kalması yalnızca başkanın kararlarına bağlı olan yeni bir anlaşma imzalarsa, yönetim değişikliğiyle birlikte çökme riskine karşı savunmasız kalacaktır
İki hükümet birbirini stratejik düşmanlar olarak görmeye devam etti. Yaptırımlar, bölgesel rekabet, İran'ın füze geliştirme çalışmaları ve İsrail ile ABD'nin askeri varlığına ilişkin görüş ayrılıkları çözümsüz kaldı. Her iki ülkedeki anlaşma karşıtları bu anlaşmazlıklardan yararlanırken, anlaşmanın kendisi Washington'da tutarlı bir iki partili desteğe sahip olmadı. Trump'ın 2018'de Ortak Kapsamlı Eylem Planı'ndan (JCPOA) çekilme kararı, siyasi kırılganlığını ortaya koydu.
Bu deneyimden çıkarılacak ders, gelecekteki herhangi bir anlaşmanın bütün anlaşmazlıkları bir anda çözmemesi gerektiğidir; çünkü böylesine kapsamlı bir çözüm arayışı müzakereleri imkânsız hale getirebilir. Nükleer anlaşmaya, her iki hükümete de onu koruma konusunda gerçek çıkar sağlayan daha geniş bir siyasi süreç eşlik etmeli. Bunun ilk adımı, Washington ve Tahran'ın çerçevesi içinde birlikte yaşayabileceği ilişkinin doğası hakkında bir diyalog olabilir.
ABD Merkez Komutanlığı'na göre Umman Körfezi'nde, mürettebatının uyarıları dikkate almaması ve İran'a uygulanan deniz ablukasını aşmaya çalışmasının ardından, bir ticari kargo gemisinden duman ve alevler yükseliyor, 10 Ekim 2026 (Reuters)
İran'ın ABD nüfuzuna yönelik ideolojik muhalefetinden bir gecede vazgeçmesi olası değil ve Washington da Tahran'ın bölgesel politikalarını aniden kabul etmeyecektir. Resmi diplomatik normalleşme uzak bir ihtimal olarak kalabilir. Bununla birlikte, iki ülke kriz yönetimi için doğrudan iletişim kanallarına, askeri gerilime ilişkin kararlaştırılmış sınırlara, karşılıklı ekonomik taahhütlere ve bölgesel güvenlik konusunda devam eden diyaloğa dayalı daha istikrarlı bir birlikte yaşama formülü oluşturabilir.
Kongredeki yeni Demokrat çoğunluk bu süreçte yapıcı bir rol oynayabilir. Washington, hayatta kalması başkanın tek taraflı kararlarına bağlı olan yeni bir anlaşma imzalarsa, bu anlaşma ABD yönetimindeki değişiklikle çökme riskine karşı savunmasız kalacaktır. Daha sürdürülebilir bir düzenlemede anlaşmak, özellikle yaptırımların kaldırılması ve uzun vadeli ekonomik taahhütler söz konusu olduğunda, Beyaz Saray'ın ötesine uzanan bir siyasi desteğe ihtiyaç duyacaktır.
Bu yolun başarılı olması için Washington ve Tahran'ın rekabetlerini çözmede askeri gücün sınırlılığını kabul etmeleri ve düşmanlıkları devam etse bile, yeni bir savaşı önlemeyi meşru siyasi hedef olarak görmeleri yeterlidir.
Burada, askeri tırmandırma ve kırılgan bir ateşkes arasındaki bilindik seçeneğin ötesine geçen üçüncü bir seçenek öne çıkıyor; her iki ülkenin de karşıt pozisyonlarını korurken, her anlaşmazlığın askeri bir krize dönüşmesini önleyecek yeterli ortak çıkarlar ve üzerinde anlaşılmış kurallar oluşturulmasına dayanan rekabeti yönetmeye ve kontrol etmeye dayalı bir ilişki.
Ara seçimler bu değişim için yeni bir fırsat sundu. Trump'ın savaşı sona erdirme yönündeki siyasi motivasyonu artarken, Tahran da bu anı çatışmanın getirdiği artan ekonomik yükleri hafifletmek için bir fırsat olarak görüyor.
*"Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli al Majalla dergisinden çevrilmiştir."
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
