ABD ile İran arasındaki savaş, bölgedeki yatırım önceliklerini yeniden şekillendirirken Körfez ekonomilerini ticaret hareketliliği ve sermaye akışları üzerindeki etkileriyle yüzleşmek zorunda bıraktı. Suudi Arabistan ise yatırımlarını çeşitlendirme ve hedef sektörlerin kapsamını genişletme yönündeki politikalarını sürdürüyor. Bu çerçevede stratejik sanayilere ve ileri teknolojilere, özellikle de uzay sanayisine yönelik ilgi giderek artıyor.
Suudi Arabistan'ın bu sektörü geliştirme yönündeki adımları, Veliaht Prens ve Bakanlar Kurulu Başkanı Muhammed bin Selman başkanlığında 3 Kasım'da toplanan Bakanlar Kurulu'nun "Ulusal Uzay Politikası"nı onaylamasıyla yeni bir ivme kazandı. Söz konusu adım, ulusal bir uzay ekosisteminin oluşturulmasını, bilimsel ve teknolojik faaliyetlerin geliştirilmesini ve sektöre yönelik yatırımların desteklenmesini hedefliyor.
Onay, Suudi Arabistan İletişim, Uzay ve Teknoloji Komisyonu'nun ülkenin uzay ekonomisinin büyüklüğünün 2024'te 33 milyar riyalden (8,8 milyar dolar), 2035'te 119 milyar riyale (31,7 milyar dolar) ulaşacağı yönündeki beklentileriyle aynı döneme denk geldi. Bu dönemde yıllık bileşik büyüme oranının yüzde 12 olması, yerel pazarın büyüklüğünün ise 21 milyar riyale (5,6 milyar dolar) ulaşması öngörülüyor.
Uzmanlar, Şarku’l Avsat'a yaptıkları değerlendirmelerde, Suudi Arabistan'ın bölgesel ve uluslararası krizlere rağmen "2030 Vizyonu"nun hedefleri doğrultusunda nitelikli yatırımlar için cazibe merkezi olma konumunu güçlendirmeyi sürdürdüğünü belirtti. Uzmanlar, Hürmüz ve Babülmendep boğazlarından geçen deniz ticaretini tehdit eden risklerin bölge ekonomilerini etkilediğini, ancak bu gelişmelerin Suudi Arabistan'ın uzay ve uydu sanayisi başta olmak üzere stratejik sektörleri geliştirme çabalarını durdurmadığını vurguladı.
2026 yılında artan ortaklık ve yatırım anlaşmalarının bu alandaki fırsatların genişlediğini gösterdiğini kaydeden uzmanlar, uzay teknolojilerinin birçok hayati sektörle bağlantılı olduğuna ve ekonomi ile ulusal güvenlik açısından öneminin giderek arttığına dikkat çekti. Riyad'ın önümüzdeki yıllarda küresel uzay sanayisindeki varlığını güçlendirmesini bekleyen uzmanlar, sektörde faaliyet gösteren şirketleri ve projeleri desteklemek amacıyla özel bir yatırım fonu kurulması çağrısında bulundu.
Yerli uzay sanayisini geliştirmek için güçlü altyapı
Suudi Arabistan İletişim, Uzay ve Teknoloji Komisyonu'nun eski Uzay Sektörü Başkan Yardımcısı Mühendis Frank M. Salzgeber, ülkenin uzay ekonomisinde öncü bir konuma yükselmesini sağlayacak önemli avantajlara sahip olduğunu belirtti.
Şarku’l Avsat'a konuşan Salzgeber, "Suudi Arabistan'daki uzay ekonomisinin geleceğine güçlü biçimde inanıyorum. Talep mevcut ve ülkenin bu alanda lider bir rol üstlenmesi için önemli bir fırsat bulunuyor" dedi.
Yeni Uzay (New Space) şirketlerine yatırım yapan ve AltairI Space'in Üst Yöneticisi (CEO) olan Salzgeber, İletişim, Uzay ve Teknoloji Komisyonu ile SpaceTech Gulf şirketinin verilerinin, son birkaç yılda Suudi Arabistan uzay sektöründe faaliyet gösteren kuruluş ve şirketlerin sayısının iki katına çıktığını ortaya koyduğunu belirtti. Salzgeber, sektörde faaliyet gösteren kuruluşların sayısının 425'i aştığını, en hızlı büyümenin ise uzay verilerinin analizine yönelik faaliyetlerde kaydedildiğini ifade etti.
Uzayın artık ulusal güvenlik ve sürdürülebilir kalkınmayla doğrudan bağlantılı alanlardan biri haline geldiğini belirten Salzgeber, aynı zamanda küresel ölçekte gelecek vadeden ticari pazarlardan biri olduğuna dikkat çekti.
Suudi Arabistan'daki uzay ekosisteminin gelişimini üç temel kurumsal yapıya bağlayan Salzgeber, bunlardan ilkinin İletişim, Uzay ve Teknoloji Komisyonu olduğunu söyledi. Komisyonun düzenleyici kurum olarak faaliyet gösterdiğini belirten Salzgeber, bu yapının mevzuat ve politikaları oluşturduğunu, ekosistemi geliştirdiğini, ulusal insan kaynağını yetiştirdiğini ve piyasa verilerini sağladığını kaydetti.
İkinci temel yapının Suudi Uzay Ajansı olduğunu belirten Salzgeber, ajansın bilimsel faaliyetlerin desteklenmesi ve uluslararası ortaklıkların güçlendirilmesinde merkezi bir rol üstlendiğini ifade etti. Üçüncü yapının ise Kamu Yatırım Fonu'na bağlı Neo Space Group olduğunu aktaran Salzgeber, grubun sektördeki ticari faaliyetlere ulusal düzeyde öncülük ettiğini söyledi.
Daha önce Avrupa Uzay Ajansı'nda inovasyon ve projeler başkanlığı görevini yürüten Salzgeber, Suudi Arabistan açısından en önemli yatırım fırsatlarından birinin ticari uyduların uçtan uca üretimindeki yerel kapasite açığının kapatılması olduğunu belirtti.
Salzgeber, uzay sektöründeki sözleşmelerin değerinin yüzde 67,5'inin yerelleştirilmesini hedefleyen bir politikanın benimsenmesini önererek, bunun hem iç pazarın ihtiyaçlarını karşılayabilecek hem de dış pazarlara açılabilecek ulusal bir sanayi altyapısının kurulmasını sağlayacağını ifade etti.
Suudi Arabistan'daki küçük ve orta ölçekli şirketlerin, uzay ve savunma sözleşmeleriyle bağlantılı "Ekonomik Dengeleme Programları"ndan (Offset Programs) yararlanabileceğini belirten Salzgeber, bu şirketlerin küresel firmalara parça ve teknoloji tedarik ederek faaliyetlerini genişletebileceğini söyledi.
Salzgeber, Suudi şirketlerinin ABD merkezli Lockheed Martin için uzay bileşenleri ürettiğini görmeyi arzu ettiğini belirterek, yerli sanayinin küresel tedarik zincirlerine entegre olması için önemli fırsatlar bulunduğuna işaret etti.
Yatırımların yalnızca hizmet ve uygulamalarla sınırlı kalmayıp donanım (Hardware) üretimine de yönlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Salzgeber, yerli üretim kapasitesinin oluşturulmasının bütünleşik bir uzay sanayisinin geliştirilmesi açısından temel bir adım olduğunu kaydetti. Bu kapsamda büyük girişim sermayesi şirketlerine de Suudi Arabistan pazarıyla bağlantılı uzay girişimlerine yönelik finansmanlarını artırma çağrısında bulundu.
Suudi Arabistan'ın sahip olduğu avantajları değerlendiren Salzgeber, ülkenin farklı taraflar açısından güvenilir bir ortak olmasını sağlayan jeopolitik konumuna dikkat çekti. Suudi Arabistan'ın bu alanda "yeni bir İsviçre" haline gelebileceğini ifade eden Salzgeber, ülkenin genç ve nitelikli insan kaynağı ile özel sermaye birikiminin de önemli avantajlar sunduğunu belirtti.
Salzgeber, girişimlere ve sanayi projelerine gerekli finansmanı sağlayarak mevcut fırsatların üretim ve ticari faaliyetlere dönüştürülmesine katkıda bulunacak, uzay sektörüne özel bir yatırım fonu kurulmasını önerdi.
Uzay, sektörler arasındaki entegrasyonu güçlendiriyor
Cizan'daki Eş-Şuruk Ekonomik Araştırmalar Merkezi Başkanı Dr. Abdurrahman Başan, "2030 Vizyonu" kapsamında hayata geçirilen program ve girişimlerin Suudi Arabistan ekonomisinin şoklara karşı dayanıklılığını artırdığını belirtti. Başan, bu programların bölgedeki savaşın etkileri de dahil olmak üzere bölgesel gelişmelere uyum sağlayabilen bir kalkınma ve yatırım yaklaşımının oluşturulmasına katkıda bulunduğunu söyledi.
Şarku’l Avsat'a konuşan Başan, Suudi Arabistan'ın yatırım politikasının stratejik sektörlerin geliştirilmesine, sanayi ve teknoloji ekosistemindeki eksikliklerin giderilmesine yöneldiğini ifade etti. Başan, sürdürülebilir kalkınma açısından önem taşıyan yapay zekâ, teknoloji sanayileri ve uzay sektörü gibi alanlara yönelik yatırımların da giderek arttığını kaydetti.
Son dönemde imzalanan çok sayıda anlaşma ve ortaklığın uzay, savunma ve güvenlik sektörlerine odaklandığını belirten Başan, uzay sanayisinin çok sayıda ekonomik ve endüstriyel alanla bağlantılı olması ve hayati faaliyetleri destekleyerek bunların büyümesini teşvik etmesi nedeniyle özel bir önem taşıdığını söyledi.
Başan, bu sektörün geliştirilmesinin Suudi Arabistan'daki yatırım ve ticari faaliyetlerin sürekliliğinin güçlendirilmesine katkı sağlayabileceğini ifade etti.
Yatırım faaliyetlerinin devam etmesini "2030 Vizyonu"nun hedeflerine bağlayan Başan, bu hedeflerin bölgesel ve uluslararası kriz dönemlerinde dahi yatırımların temel itici gücü olmayı sürdürdüğünü belirtti. Mevcut dönüşümlerin, ileri teknolojiler ve uzay sektörüyle bağlantılı kalkınma girişimleri ve projeler için yeni fırsatlar oluşturduğunu kaydetti.
Bölgedeki savaşın Suudi Arabistan'ın yatırım cazibesini ve rekabet gücünü artırma çabalarını durdurmadığını vurgulayan Başan, yabancı yatırımcıların uzay sektörü de dahil olmak üzere yeni alanlardaki fırsatlara ilgisinin sürdüğüne dikkat çekti.
Başan, Suudi Arabistan'daki doğrudan net yatırımın yılın ilk çeyreğinde 1,7 milyar dolarlık net çıkıştan ikinci çeyrekte 4 milyar dolarlık net girişe dönüştüğünü hatırlattı. Ayrıca ülkenin döviz rezervlerinin geçen eylül ayı sonunda yıllık yüzde 3,7 artışla 440,7 milyar dolara yükseldiğini belirtti.
2029'a kadar uzay sektörüne milyarlarca riyallik yatırım bekleniyor
Suudi iş insanı ve El-Temeyyüz Suudi Holding Yatırım Şirketi Başkanı Abdullah bin Zeyd el-Müleyhi de ülkenin, hızla ilerleyen teknolojik gelişmeler ve stratejik sanayileri yerelleştirmeyi, özel sektörün rolünü güçlendirmeyi amaçlayan "2030 Vizyonu" doğrultusunda uzay sanayisinde yeni bir yatırım dönemine girdiğini söyledi.
Şarku’l Avsat'a konuşan Müleyhi, modern savaşların niteliğindeki değişimin, yapay zekâ, siber güvenlik, insansız hava araçları ve uydulara bağımlılığın artmasıyla küresel yatırımların yönünü yeniden şekillendirdiğini belirtti. Bu dönüşümün ulusal şirketler ve yatırımcılar için yeni ekonomik ve endüstriyel fırsatlar oluşturduğunu ifade eden Müleyhi, "Bölgedeki savaşın etkileri Suudi Arabistan'ın stratejik sektörleri geliştirme yolunda ilerlemesini engellemedi. Aksine bu gelişmeler, yatırım önceliklerinin yeniden belirlenmesine katkıda bulunmuş olabilir" dedi.
2030 yılına kadar askeri harcamaların yüzde 50'den fazlasının yerelleştirilmesi hedefinin, uzay sanayisi ve bağlantılı teknolojiler de dahil olmak üzere kamu ve özel sektör arasında geniş kapsamlı yatırım ortaklıklarının önünü açtığını belirtti.
Suudi yatırımcıların teknoloji ve stratejik sanayilere yönelmenin önemini erken dönemde kavradığını ifade eden Müleyhi, bu durumun bilgi ve ileri teknolojilerin transferini, nitelikli sanayilerin ülke içinde geliştirilmesini hedefleyen uluslararası ortaklıklara yönelik ilgiyi artırdığını söyledi.
Müleyhi, fırsatların yalnızca fabrika ve sanayi projelerinin kurulmasıyla sınırlı olmadığını, araştırma-geliştirme, eğitim ve ulusal insan kaynağının yetiştirilmesi gibi alanları da kapsadığını vurguladı. İleri bir sanayi ve teknoloji ekosisteminin oluşturulması için kamu ve özel sektör arasında güçlü bir iş birliğine ihtiyaç duyulduğunu kaydetti.
2027-2029 döneminde uluslararası ortaklıkların genişlemesi ve ileri teknolojilere yönelik talebin artmasıyla uzay sanayisine milyarlarca riyal tutarında yatırım akışı gerçekleşmesini beklediğini belirten Müleyhi, bu tahminlerin kendi yatırım değerlendirmelerini yansıttığını, onaylanmış yatırımlara ilişkin resmî rakamlar olmadığını özellikle vurguladı.
Suudi Arabistan'ın savunma, güvenlik ve uzay sanayilerinde önemli bir aktör haline gelmesini sağlayacak ekonomik, endüstriyel ve yatırım altyapısına sahip olduğunu belirten Müleyhi, ülkenin teknoloji tüketen bir konumdan teknoloji geliştiren, üreten ve yerelleştiren bir yapıya geçerek bu sektörlerde bölgesel merkez olma konumunu güçlendirebileceğini ifade etti.
Savaşların değişen niteliğinin yalnızca askeri kavramları değil, küresel sermayenin yönelimlerini de etkilediğini kaydeden Müleyhi, savunma, güvenlik ve uzay sanayilerinin önümüzdeki dönemde Suudi Arabistan'daki en önemli stratejik yatırım alanları arasında yer alacağını öngördü.
Müleyhi, "Yeni bir ekonomik ve endüstriyel dönemin eşiğindeyiz. Gelecek, bugün teknolojiye, bilgiye ve ileri sanayilere yatırım yapanların olacak. Suudi Arabistan ise 2030 Vizyonu sayesinde bu sektörlerde bölgesel ve uluslararası düzeyde etkili ülkeler arasındaki konumunu güçlendirebilecek potansiyele sahip" değerlendirmesinde bulundu.
