ABD Başkanı Donald Trump’ın Arap ve Afrika İşlerinden Sorumlu Kıdemli Danışmanı Massad Boulos, Libya’da siyasi çözümün önünü tıkayanlara yönelik uluslararası yaptırım tehdidini bir kez daha gündeme getirdi. Boulos, birkaç gün önce yaptığı açıklamada, “Artık uygulama zamanı geldi” ifadelerini kullandı.
Boulos’un bu kez daha sert ve kararlı bir uyarıda bulunmasının arka planına ilişkin değerlendirmeler farklılık gösterirken, açıklama Libya’daki siyasi çevrelerde tartışmaları da beraberinde getirdi. Bir kesim bu çıkışı, Trump yönetiminin diplomatik bir başarı elde etmek amacıyla Libya dosyasını hızla sonuçlandırma arayışı olarak değerlendiriyor. Diğerleri ise Washington’un, bölünmüşlük ve yolsuzluktan çıkar sağlayan aktörlerin oyalamalarına yönelik sabrının tükenmesi üzerine uzlaşı arayışından doğrudan baskı politikasına geçtiğini ve yakın zamanda yeni bir yürütme organının ilan edilmesine zemin hazırladığını belirtiyor.
Libya Halkın Sesi Partisi Başkanı Fethi eş-Şibli, yaptırım tehdidinin tekrarlanmasını Trump yönetiminin ve danışmanının, gelecek ocak ayında Demokratların Senato’da çoğunluğu devralmasından önce Libya ve diğer dosyalarda sonuç alma isteğine bağladı.
Şibli, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, bunun herhangi bir ülkenin krizine duyulan ilgiden ziyade Demokratlar ile Cumhuriyetçi Trump yönetimi arasındaki iç hesaplaşmanın devamı olduğunu ileri sürdü. Şibli, bu çerçevede Boulos’un Libya ve Sudan girişimleri de dahil olmak üzere mevcut yönetimin dış politikasının gözden geçirilebileceğini öngördü.
Libya’da hâlihazırda iki rakip hükümet arasındaki siyasi bölünmüşlük devam ediyor. Ülkenin batısında, Trablus merkezli ve Abdülhamid Dibeybe başkanlığındaki geçici Ulusal Birlik Hükümeti görev yaparken, doğu ve güneyin bazı bölgelerini ise Temsilciler Meclisi tarafından görevlendirilen, Mareşal Halife Hafter liderliğindeki Libya Ulusal Ordusu’nun desteğini alan Usame Hammad hükümeti yönetiyor.
Birleşmiş Milletler Libya Destek Misyonu, geçtiğimiz ağustos ayında Libya’daki iki tarafın, yani Libya Ulusal Ordusu ile Ulusal Birlik Hükümeti'nin katılımıyla 4+4 küçük komite anlaşmasına varıldığını duyurdu. Anlaşma, iki yıl içinde seçimlere gidilmesinin önünü açacak bir Başkanlık Konseyi ve hükümetten oluşan birleşik bir yürütme organının kurulmasını öngörüyor.
Engelleyicilere yönelik yaptırımlar konusunu değerlendiren Şibli, “Engelleyicileri hangi makam, hangi kriterlere göre belirleyecek?” sorusunu yönelterek, bu kişilerin yalnızca ABD girişimini reddeden aktörlerle sınırlandırılmasını eleştirdi.
Libya Güvenlik ve Askerî Araştırmalar Merkezi Direktörü Eşref Abdullah ise Boulos’un, ABD’li şirketlerin bu yılın başından itibaren Libya petrol sektörüne yeniden dönmesiyle eş zamanlı olarak ülkede siyasi ve güvenlik istikrarını güçlendirecek bir diplomatik başarı elde etmeye çalıştığını söyledi.
Abdullah, Şarku’l Avsat’a yaptığı değerlendirmede, ABD girişiminin ve BM anlaşmasının hayata geçirilememesini bölgesel ve Batılı müdahalelere bağladı. Abdullah, “Bölgesel çıkarları, Libya’da siyasi otoritenin ve askerî kurumun birleştirilmesi fikriyle örtüşmeyen ülkeler var. Çünkü böyle bir birleşme, Türk ve Rus güçleri gibi yabancı askerî unsurların Libya topraklarından çıkarılması anlamına geliyor” ifadelerini kullandı.
Buna karşılık ABD-Libya Ulusal İlişkiler Konseyi Başkanı Hani Şuneyb, Washington’un artık kurumların birleştirilmesi ve bölünmüşlük ile yolsuzluktan çıkar sağlayan aktörlerin oyalama taktiklerine son verilmesi gerektiği görüşünde olduğunu belirtti.
Şuneyb, Demokratların Kongre'de çoğunluğu elde etmesi ile ABD'nin Libya dosyasına yönelik ilgisi arasında bağlantı kurulmasını doğru bulmadı. Demokratların önümüzdeki dört ay boyunca iç politikadaki önceliklerini ve bunlarla bağlantılı gelişmeleri, özellikle İran savaşının ekonomi üzerindeki etkilerini değerlendirmekle meşgul olacağını belirten Şuneyb, bu durumun Trump yönetimine Libya, Sudan ve Sahel bölgesinde diplomatik atılımlar gerçekleştirmek için fırsat sunacağını ifade etti. Böylece yönetimin, siyasi rakiplerinin eleştirilerini hafifletebileceğini kaydetti.
Yaptırımların uygulanma mekanizmalarına da değinen Şuneyb, uluslararası toplumun elektronik sistemler üzerinden birbirine bağlı yapısının, mal varlıklarının dondurulmasına ve kişilerin seyahat yasağı listelerine alınmasına imkân tanıdığını kaydetti. Şuneyb, mal varlıklarına el konulması ve yargı süreçlerinin başlatılmasının da olası seçenekler arasında bulunduğunu ifade ederek, “Bazı sürpriz gelişmeler yaşanabilir” dedi.
Libya'da üst düzey kademelere kadar yayılan yolsuzluğun, uluslararası toplumun kurumları, kamu hizmetlerini ve vatandaşların eğitim ve sağlık haklarını destekleme çabalarını sekteye uğrattığını belirten Şuneyb, BM Libya Özel Temsilcisi Hanna Tetteh'in de Güvenlik Konseyi'ne sunduğu brifinglerde bu konuya sık sık dikkat çektiğini hatırlattı.
Şuneyb, önümüzdeki günlerde askerî ve adli süreçlere ilişkin görüşmelerin takviminin belirlenmesini ve tarafların asgari müştereklerde uzlaşmasını beklediğini söyledi. Washington'un yaptırım tehditlerini gerçekten hayata geçirebilecek güce sahip olup olmadığının ve BM Özel Temsilcisi'nin çatışan tarafları oyalama dönemini sona erdirmeye zorlamak için ABD'nin desteğine ne ölçüde yaslandığının önümüzdeki günlerde netleşeceğini kaydetti.
Libyalı avukat ve siyasi analist İsam et-Tacuri ise Washington'un kriz yönetimi yaklaşımından dosyayı kapatma hedefi doğrultusunda hareket etmeye yöneldiğini belirtti. Tacuri'ye göre ABD, petrol akışının istikrarını güvence altına alacak, Rusya'nın Akdeniz'deki nüfuzunu sınırlayacak ve mali kaynaklar ile silahlı güç merkezlerini tek bir çatı altında yeniden düzenleyecek bir siyasi uzlaşma arayışında.
Tacuri, Facebook hesabından yaptığı paylaşımda Washington'un elindeki etkili baskı araçlarına da dikkat çekti. Bu araçlar arasında küresel finans sisteminin kilit mekanizmaları, Libya Merkez Bankası üzerinden petrol gelirleri üzerindeki kontrol, uluslararası yaptırımlar ve ABD'nin diplomatik ağırlığı yer alıyor.
