Aniden ortadan kaybolan yıldızların gizemi çözüldü

70 yılda en az 800 yıldız kayboldu

Araştırmacılar VFTS 243'ün "olağanüstü bir sistem" olduğunu söylüyor (ESO/L. Calçada) 
Araştırmacılar VFTS 243'ün "olağanüstü bir sistem" olduğunu söylüyor (ESO/L. Calçada) 
TT

Aniden ortadan kaybolan yıldızların gizemi çözüldü

Araştırmacılar VFTS 243'ün "olağanüstü bir sistem" olduğunu söylüyor (ESO/L. Calçada) 
Araştırmacılar VFTS 243'ün "olağanüstü bir sistem" olduğunu söylüyor (ESO/L. Calçada) 

Bilim insanları bazı yıldızların bir anda ortadan kaybolmasının sırrını çözmüş olabilir. 

Güneş'in en az 8 katı kadar kütleye sahip yıldızlar ömürlerinin sonuna geldiğinde, çekirdekleri çökmeye başlıyor. Bu durum süpernova patlamasına yol açarken yıldızın dış katmanları uzaya saçılıyor. Bu şekilde ortaya çıkan gaz ve toz bulutu yüzbinlerce yıl boyunca uzayda kalıyor. 

Bir galaksinin tamamından daha parlak olabilen süpernova patlamasının ardından yıldızın çekirdeği nötron yıldızına veya kara deliğe dönüşüyor. 

Fakat bazı büyük kütleli yıldızların ardında bir patlamaya dair iz bırakmadan ortadan kaybolduğu görülüyor. Bilim insanları son 70 yılda en az 800 yıldızın bir anda yok olduğunu kaydetti.

Bir yıldız ve kara deliği içeren ikili bir sistemi inceleyen bilim insanları, bazı büyük kütleli yıldızların patlama geçirmeden kara deliğe dönüştüğünü söylüyor. Physical Review Letters adlı hakemli dergide yayımlanan araştırma, bu teoriye dair şimdiye kadarki en güçlü kanıtlardan birini sunuyor.

2022'de keşfedilen VFTS 243 adlı sistem, Tarantula Bulutsusu'nda yer alıyor. Sistem, Güneş'in 25 katı kütleye sahip bir yıldız ve 10 katı kütleye sahip bir kara deliği içeriyor. Fakat bu kara deliğin, kozmik açıdan yakın bir zamanda ölen bir yıldızdan kaldığı düşünülse de süpernova patlamasına dair bir iz bulunamıyor. 

Örneğin süpernova patlamaları, yıldızın çekirdeğinin dönüştüğü nötron yıldızı veya kara deliğin hızlanmasına yol açıyor. Bu etki, nötron yıldızlarını saniyede 100 ila 1000 kilometre, kara delikleriyse daha düşük ama yine de kayda değer bir seviyede hızlandırıyor.

Öte yandan VFTS 243'teki kara deliğin saniyede 4 kilometre hızlandığı gözlemlendi. Bunun yanı sıra patlama şiddetinin sistemdeki cisimlerin yörüngesini de etkilemesi beklenirken, hem yıldızın hem de kara deliğin yörüngesinin neredeyse tam bir daire olduğu görüldü. Araştırmanın başyazarı Alejandro Vigna-Gómez şöyle diyor:

Sistemin yörüngesi, yıldızın bir kara deliğe dönüşmesinden bu yana neredeyse hiç değişmemiş.

Araştırmacılar bu bulgulara dayanarak büyük kütleli yıldızların, tam çöküş denen bir süreçle kara deliklere dönüştüğünü düşünüyor. Vigna-Gómez "Yaşamlarının son evresindeki büyük kütleli yıldızlardaki gibi, bir yıldızın çekirdeğinin kendi ağırlığı altında çökebileceğine inanıyoruz" diyerek şöyle ekliyor:

Ancak Güneş'in en az 8 katı kütleye sahip yıldızlardan beklenen ve kendi galaksisini gölgede bırakacak kadar parlak bir süpernova patlamasıyla sonuçlanan büzülme yerine, yıldız bir kara deliğe dönüşene kadar bu çökme süreci devam ediyor. 

Bu teorinin doğrulanması için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var. Eğer doğruysa pek çok büyük kütleli yıldız sessizce ömrünü tamamlıyor olabilir ve VFTS 243'teki yıldızın sonu da bu şekilde gelebilir.

Yine de yeni araştırma, yıldızlara dair çalışmalar açısından önemli bir adıma işaret ediyor. Makalenin ortak yazarı Irene Tamborra "Bu sistemin, yıldız evrimi ve çöküşüyle ilgili gelecekteki araştırmalarda çok önemli bir ölçüt olmasını kesinlikle bekliyoruz" diyor.

Independent Türkçe, Space.com, Science Daily, Futurism, Physical Review Letters



Apple, Vision Pro gözlükleri nihayet ABD dışında da satışa çıkarıyor

Fotoğraf: Reuters
Fotoğraf: Reuters
TT

Apple, Vision Pro gözlükleri nihayet ABD dışında da satışa çıkarıyor

Fotoğraf: Reuters
Fotoğraf: Reuters

Apple, Vision Pro başlığını nihayet başka ülkelerde de satışa sunacak.

Şirket bu duyuruyu, başlığa güç veren VisionOS işletim sisteminin ilk büyük yazılım güncellemesini açıklarken yaptı.

Güncellemeler, Apple'ın geçen yıl Dünya Geliştiriciler Konferansı etkinliğinde başlığı piyasaya sürmesinden bir yıl sonra geldi. Vision Pro ilk olarak şubatta ABD'de piyasaya sürülmüştü.

Apple, başlığın 8 ülkeye daha geleceğini söyledi. Birleşik Krallık'taki (BK) fiyatı ABD'deki dolar fiyatıyla aynı olacak: 3 bin 499 sterlin (yaklaşık 145 bin TL).

Bu uluslararası dağıtım 28 Haziran'da Çin, Japonya ve Singapur'da başlayacak. Ardından başlık 12 Temmuz'da Avustralya, Kanada, Fransa, Almanya ve BK'ye gelecek.

Vision Pro, uygulamaları ve yazılımı gerçek dünyanın üzerine, kullanıcının gözlerinin önüne yerleştiren ve kullanıcının gözleri, elleri ve sesiyle kontrol edilen bir başlık halindeki giyilebilir bir bilgisayar.

Başlıkta dahili hoparlörler bulunuyor ve ayarlanabilir bir kafa bandı kullanılarak takılıyor, bir kabloysa cihazdan kullanıcının cebine yerleştirilen bir pil takımına uzanıyor ve kullanıcıların bunu takarken hareket etmesini sağlıyor.

Apple, cihazın eğlence ve oyun alanlarında daha etkileyici deneyimler sunmanın yanı sıra kullanıcıların çalışabileceği ve başkalarıyla etkileşime geçebileceği yeni bir platform olarak tasarlandığını söylüyor.

Apple CEO'su Tim Cook konuyla ilgili şöyle konuştu: 

Apple Vision Pro'ya gösterilen ilgi olağanüstü ve uzamsal bilişimin büyüsünü dünya çapında daha fazla müşteriyle buluşturacağımız için çok heyecanlıyız. İster uygulamalar için sonsuz bir tuvalle çalışıp işbirliği yapmak, ister değerli anıları üç boyutlu olarak yeniden yaşamak, ister türünün tek örneği bir kişisel sinemada dizi ve film izlemek, ister hayal gücüne meydan okuyan yepyeni uzamsal deneyimlerin tadını çıkarmak olsun, daha fazla insanın imkansızın mümkün hale geldiğini görmesi için sabırsızlanıyoruz.

Apple, şubatta ABD'de piyasaya sürülmesinden bu yana Vision Pro için 2 binden fazla uygulamanın piyasaya sürüldüğünü ve 1,5 milyon iPhone ve iPad uygulamasının da başlıkla uyumlu olduğunu söylüyor.

Ajanslardan da yararlanılmıştır

Independent Türkçe