Netflix'in yeni belgeselini izleyenler gözyaşlarına boğuldu: "Tükendim"

Maya'nın ailesi, Florida Çocuk Hastanesine 220 milyon dolarlık tazminat davası açtı (Netflix)
Maya'nın ailesi, Florida Çocuk Hastanesine 220 milyon dolarlık tazminat davası açtı (Netflix)
TT

Netflix'in yeni belgeselini izleyenler gözyaşlarına boğuldu: "Tükendim"

Maya'nın ailesi, Florida Çocuk Hastanesine 220 milyon dolarlık tazminat davası açtı (Netflix)
Maya'nın ailesi, Florida Çocuk Hastanesine 220 milyon dolarlık tazminat davası açtı (Netflix)

Netflix'te yayımlanan Maya'ya İyi Bakın (Take Care of Maya), Maya Kowalski ve ailesinin hikayesini anlatıyor. Çocuk istismarıyla suçlanan ve hasta kızlarının velayetini almak için yetkililere karşı mücadele veren çifte odaklanan belgesel, sorunun özüne inmek için fazla zaman kaybetmiyor. 

19 Haziran'da izleyiciyle buluşan belgesel, yaşanan trajedinin büyüklüğünü doğru bir şekilde vurgulamak için ailenin felaketten önceki hayatına ışık tutarak başlıyor. 

Çocuk sahibi olmakta zorlanan Jack ve Beata Kowalski'nin kızları Maya, 2006'da Florida'da dünyaya geldi. Babası Jack emekli bir itfaiyeciydi ve annesi Beata hemşiresi olarak çalışıyordu. 

Kowalskiler için hayat, Maya 2015'te bulanık görmeye ve dayanılmaz ağrılar çekmeye başlayana kadar iyi gidiyordu. Doktorlar önce Maya'nın hastalığını belirleyemedi. Ardından kompleks bölgesel ağrı sendromu konusunda uzman olan Dr. Anthony Kirkpatrick, Maya'ya teşhis koydu.

Kompleks bölgesel ağrı sendromundan muzdarip bir hasta, normal ağrıdan çok daha büyük ağrı nöbetleri geçirir. Küçük bir dokunuş bile muazzam bir acı hissine yol açabilir.

Doktor, Maya'dan önce birçok hastada kanıtlanmış sonuçlar veren Ketamin infüzyon tedavisini önerdi. Neyse ki Ketamin infüzyonu işe yaradı ve küçük çocuk yürüyememesine rağmen önemli ölçüde iyileşti. 

Maya'nın durumu yüksek dozda Ketamin almasını gerektiriyordu. Kowalskiler artık Dr. Kirkpatrick'in tedavisini karşılayamaz hale geldiklerinde, düşük dozda ilaç vermeye devam eden Dr. Ashraf Hanna'ya yönlendirildi.

7 Ekim 2016'da Maya'nın hastalığı nüksetti ve ailesi mide ağrısı şikayetiyle onu hastaneye götürdü. Endişeli anne ve baba, hastanedeki doktorların Maya'nın durumu hakkında çok az fikir sahibi olduğunu fark etti ve onları yüksek dozda Ketamin infüzyonu kullanmaları yönünde yönlendirmeye çalıştı. 

Bu durum doktorların çocuk istismarına ilişkin şüphelerini uyandırdı. Düşük dozda Ketamin infüzyonunun Maya'nın durumu üzerinde çok az etkisi olduğunu fark ettiklerinde bu şüpheler hızla pekişti. 

Sonuç olarak doktorlar olayı Çocuk Koruma Hizmetlerine bildirerek Çocuk İstismarı Pediyatristi Dr. Sally Smith'in devreye girmesini sağladı. Dr. Smith, Jack'le yaptığı 10 dakikalık görüşmenin ardından Maya'nın devlet gözetimine alınması gerektiği sonucuna vardı.

"İliklerime kadar sarsıldım"

Dr. Smith, Maya'nın çocuk tıbbi istismarı kurbanı olduğuna kuvvetle inanıyordu. Belgeselde yer almayan Dr. Smith'in vardığı sonuç, Maya'nın velayetinin Kowalskilerden alınmasıyla sonuçlandı. 

Bundan sonra her şey daha da kötüye gitti ve Maya'nın devlet gözetimine alınmasından üç ay sonra Beata Kowalski evinde kendini astı. Belgesele göre Beata için kırılma noktası, mahkemede hakimin kızına sarılmasını engellemesiyle oldu.

Netflix belgeselinde Jack, Maya'nın devlet gözetimine alınmasının ardından yaşananları birinci ağızdan anlatıyor. 

Belgeseli izleyenler, trajik olayla ilgili düşüncelerini aktarmak için sosyal medyaya akın etti. Bir Twitter kullanıcısı şöyle yazdı:

Netflix'te Take Care of Maya'yı izlemeyi yeni bitirdim ve duygusal olarak tükendim. Şimdiye kadar izlediğim en yürek burkan belgesellerden biri olsa gerek.

Bir diğer izleyici de şu ifadeleri kullandı:

Hastane, mahkeme sistemi ve bu adaletsizlik yaşanırken suç ortaklığı yapan herkes utansın.

Belgeselden çok etkilendiğini ifade eden bir diğer izleyici de şöyle yazdı:

Hayatımda hiçbir belgeseli kendimi toparlamak ve gözyaşlarımı silmek için bu kadar çok kez durdurmak zorunda kalmamıştım. Maya'ya İyi Bakın beni mahvetti, iliklerime kadar sarsıldım. 

Independent Türkçe, Collider, LADBible



Ünlü çizer yaşamını yitirdi: Veda mektubunu eski eşi okudu

1990'larda ünü dünyaya yayılan Scott Adams, 2023'te YouTube kanalında sarf ettiği ırkçı ifadelerle tepki çekmişti (AP)
1990'larda ünü dünyaya yayılan Scott Adams, 2023'te YouTube kanalında sarf ettiği ırkçı ifadelerle tepki çekmişti (AP)
TT

Ünlü çizer yaşamını yitirdi: Veda mektubunu eski eşi okudu

1990'larda ünü dünyaya yayılan Scott Adams, 2023'te YouTube kanalında sarf ettiği ırkçı ifadelerle tepki çekmişti (AP)
1990'larda ünü dünyaya yayılan Scott Adams, 2023'te YouTube kanalında sarf ettiği ırkçı ifadelerle tepki çekmişti (AP)

Dilbert karikatürünün yaratıcısı Scott Adams, dün (13 Ocak) hayatını kaybetti. 

Ölüm haberini eski eşi Shelly Adams, video platformu Rumble'da duyurdu; Adams'ın ölmeden önce kaleme aldığı bir mektubu kameralar karşısında okuyarak paylaştı. Sözkonusu metin daha sonra X’te de yayımlandı.

Adams, metne "Bunu okuyorsanız, işler benim için iyi gitmemiştir" diye başlayarak, vedasından önce birkaç şey söylemek istediğini belirtti. 

Mektubuna 1 Ocak 2026 tarihini düşen çizer, "Bedenim beynimden önce pes etti" ifadesini kullanırken, bu satırları yazdığı sırada "aklının başında olduğunu" vurguladı. 

Vasiyeti veya malvarlığıyla ilgili tercihlerini merak edenlere de herhangi bir baskı ya da uygunsuz etki altında olmadığını söyleyerek "Söz veriyorum" dedi.

"Yeni bir odak noktasına ihtiyacım vardı"

Adams, hayatına dair anlatısında ilk yıllarını "anlam" bulmak için "iyi bir eş ve ebeveyn olmaya" adadığını, bunun da işe yaradığını yazdı. 

Evliliğinin "çok dostane" şekilde sonlandığını belirten çizer, o yıllar ve ailesi olarak gördüğü kişiler için minnet duyduğunu söyledi. Evliliğin bitmesiyle yeni bir odak ve anlam aradığını, insanlara en çok nasıl katkı sunabileceğini düşündüğünü aktardı.

Bu sürecin, kendisini "Dilbert'ın çizeri" kimliğinden "işe yarar" kitaplar yazan bir yazara dönüştürdüğünü belirten Adams, Dilbert'ı çizmeyi sürdürdüğünü de ekledi. 

Kendisini "iyi bir yazar" diye tanımlayan Adams, kitaplarının yarattığı olumlu etkiye "şaşırdığını ve sevindiğini" dile getirdi.

Adams, ayrıca Coffee With Scott Adams adlı canlı podcast'ini de anarak, programı insanlara dünyayı ve hayatlarını daha "üretken" biçimde düşünmelerinde yardımcı olmak için yaptığını kaydetti. Yayınların, "yalnız hisseden pek çok insana" bir topluluk duygusu verdiğini; bunun da kendisi için ayrı bir anlam taşıdığını söyledi.

"Harika bir hayatım oldu"

Veda mesajının sonunda "Harika bir hayatım oldu, elimden gelen her şeyi verdim" diyen Adams, çalışmalarından fayda görenlerden "iyiliği başkalarına aktarabildikleri kadar aktarmalarını" istedi. 

Okurlara bıraktığı mirası ise kısa bir çağrıyla özetledi: 

Faydalı olun.

Adams mektubunu, "Lütfen bilin ki hepinizi sonuna kadar sevdim" sözleriyle noktaladı.

Adams'ın 68 yaşında olduğu bildirildi. Çizer, Mayıs 2025'te agresif prostat kanseri teşhisi aldığını açıklamış, hastalığın muhtemelen "ölümcül" olduğunu söylemişti.

Kariyer bitiren ırkçı sözler

Öte yandan Adams'ın kariyeri, 2023'te podcast'inde kullandığı ırkçı ifadelerin ardından ağır bir darbe almıştı. 

Adams, mektubunda da bu dönemin hayatını ve kariyerini altüst ettiğine değindi.

1989'da okuyucularla buluşan Dilbert, Amerikan gazetelerinde onlarca yıl boyunca yayımlandı. Ancak 2023'te Adams'ın YouTube aracılığıyla kitlelerle buluşan ırkçı ifadeleri sonrasında gazeteler Dilbert'ı sayfalarından kaldırdı.

Adams, muhafazakar bir kuruluşun "Pek çok siyah, beyaz olmanın kötü bir şey olduğunu düşünüyor" sonucuna vardığı bir anketi yorumlarken siyah Amerikalıları "nefret grubu" diye tanımlamıştı. 

Beyazların siyahlardan uzak durması gerektiğini öne süren karikatürist, aldığı tepkiler sonrasında medyanın sözlerini bağlamından kopardığını savunmuştu.

Independent Türkçe, Business Insider, News.com.au


Diş çürüklerini önlemenin yolu ağzın içinde saklı

Tükürükteki bir amino asit, diş çürüklerini önlemenin anahtarı olabilir (Pexels)
Tükürükteki bir amino asit, diş çürüklerini önlemenin anahtarı olabilir (Pexels)
TT

Diş çürüklerini önlemenin yolu ağzın içinde saklı

Tükürükteki bir amino asit, diş çürüklerini önlemenin anahtarı olabilir (Pexels)
Tükürükteki bir amino asit, diş çürüklerini önlemenin anahtarı olabilir (Pexels)

Bilim insanları diş çürüklerini önleme yolunun, tükürükteki bir amino asitte saklı olduğunu saptadı.

Şeker, tek başına dişlere doğrudan zarar vermez. Daha ziyade yiyeceklerdeki şekerler, asit salgılayarak diş minesini aşındıran bakterilerin ortaya çıkmasına neden oluyor.

Bu mikroorganizmaların plak benzeri topluluklar oluşturması da diş yüzeyinde biyofilmler oluşturarak durumu kötüleştiriyor.

Ancak Danimarka'daki Aarhus Üniversitesi'nden araştırmacılar, tükürükte doğal olarak bulunan arjinin adlı amino asidin bu zararlı etkilerin önüne geçebileceğini tespit etti.

Daha önceki çalışmalarda arjininin diş çürümesi riskini azaltabileceği öne sürülmüş ancak bulgular insanlarda doğrulanmamıştı. 

Bulguları hakemli dergi The International Journal of Oral Science'ta yayımlanan çalışmada bu amino asit, aktif diş çürüğü olan 12 katılımcı üzerinde test edildi.

Katılımcıların alt dişlerine, her iki tarafta da biyofilmlerin oluşmasına olanak tanıyan küçük paneller içeren takma protezler yerleştirildi.

Bu takma dişler 5'er dakika boyunca şeker çözeltisine batırıldı. Ardından protezin bir tarafına damıtılmış su (plasebo), diğerine ise arjinin 30 dakika boyunca uygulandı. Bu işlem günde üç kere tekrar edildi ve amino asit her seferinde aynı tarafa verildi.

4 günün ardından biyofilmler çıkarılarak incelendi. 

Biyofilmler tekrar şekere maruz bırakıldıktan sonra arjinin uygulanan örneklerde pH'ın daha yüksek, yani asidin daha düşük olduğu görüldü.

Bilim insanları arjininin asit seviyesini nasıl düşürdüğü anlamak için örneklerde hangi bakteri ve şekerlerin bulunduğunu analiz etti.

Araştırmacılar bu tedavinin, fukoz bazlı karbonhidrat miktarında genel bir azalma yarattığını gözlemleyerek bu sayede biyofilmin daha az zararlı hale geldiği sonucuna vardı.

Galaktoz adlı bir başka şekerse biyofilmin dış tarafına doğru, yani diş yüzeyinden uzağa doğru yoğunlaşmıştı.

Son olarak bakterilerin DNA'sını analiz eden ekip, arjinin tedavisinin asit üreten bir bakteri popülasyonunu kayda değer derecede azalttığını, amino asidi metabolize edebilen diğer bakteri türlerini de biraz artırdığını buldu.

Çalışmanın az kişiyle yapılması ve herkeste aynı etkinin görülmemesi gibi ciddi sınırlılıkları var. Arjininin biyofilm oluşumu üzerindeki etkisini anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.

Ancak bu amino asidin doğal olarak bulunması umut vaat eden bir potansiyel sunuyor. Diş macunu veya ağız gargarası gibi ürünlere eklenmesi çürüklerle mücadelede önemli bir rol oynayabilir.

Independent Türkçe, Science Alert, SciTechDaily, The International Journal of Oral Science


Mars'ın Dünya'nın iklimi üzerindeki etkisi tespit edildi

Dünya'nın yarısı kadar boyuta ve 10'da biri kütlesine rağmen Mars'ın etkisi sanılandan daha büyük (NASA)
Dünya'nın yarısı kadar boyuta ve 10'da biri kütlesine rağmen Mars'ın etkisi sanılandan daha büyük (NASA)
TT

Mars'ın Dünya'nın iklimi üzerindeki etkisi tespit edildi

Dünya'nın yarısı kadar boyuta ve 10'da biri kütlesine rağmen Mars'ın etkisi sanılandan daha büyük (NASA)
Dünya'nın yarısı kadar boyuta ve 10'da biri kütlesine rağmen Mars'ın etkisi sanılandan daha büyük (NASA)

Bilim insanları Mars'ın Dünya'nın iklimi ve buzul çağları üzerinde önemli bir etkisi olduğunu tespit etti.

Dünya'nın yörüngesi ve eksen eğikliği her zaman sabit kalmıyor; yavaş yavaş değişiyor. Bu değişimler, gezegenin ne kadar güneş ışığı aldığını ve dolayısıyla iklimi etkiliyor.

Milankoviç döngüleri denilen bu yörünge ve eksen değişimleri, buzul çağlarının nasıl ve ne zaman başlayıp bittiğini anlamak için de önemli. 

Buzul çağı, kutuplarda kalıcı buz tabakalarının bulunduğu dönemleri ifade ediyor. Dünya, 4,5 milyar yıllık tarihinde en az 5 büyük buzul çağı yaşadı ve yaklaşık 2,6 milyon yıl önce başlayan sonuncusu hâlâ sürüyor.

Esasen Venüs ve Jüpiter'in kütleçekimiyle yönlendirilen bir Milankoviç döngüsü, 430 bin yıl sürüyor. Bu süre zarfında, Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesi daireye yakın bir şekilden eliptik hale, sonra tekrar dairesel hale geliyor.

Kaliforniya Üniversitesi Riverside kampüsünden Stephen Kane ve ekibi, Mars'ın bu döngüler üzerinde etkisi olduğunu saptadı.

Mars hem boyutu hem de kütlesi itibarıyla küçük olduğu için aslında ciddi bir etki yaratması beklenmeyebilir. Ancak daha önceki araştırmalarda, Dünya'nın okyanus tabanlarından alınan tortu katmanlarının, Kızıl Gezegen'den etkilenen iklim döngüsü izleri taşıdığı öne sürülmüştü.

Bu etkiyi ölçmek isteyen Kane ve ekibi, Güneş Sistemi'nin davranışının ve Dünya'nın yörüngesiyle eksen eğikliğindeki uzun vadeli değişimlerin bilgisayar simülasyonlarını yürüttü.

Simülasyonlarda Mars olsa da olmasa da 430 bin yıllık döngü bozulmadan devam etti. Ancak Kızıl Gezegen'i denklemden çıkarınca biri 100 bin, diğeri de 2,3 milyon yıl süren iki büyük döngü tamamen ortadan kayboldu.

Kane, "Mars'ı çıkarınca bu döngüler yok oluyor" diyerek ekliyor: 

Ve Mars'ın kütlesi artırıldığında, etkisi büyüdüğü için döngüler kısalıyor.

Bu döngüler Dünya'nın yörüngesinin ne kadar dairesel veya eliptik olduğunu, Dünya'nın Güneş'e en yakın geçişini ne zaman yaptığını ve  eksen eğikliğini etkiliyor. Bunlar da gezegene gelen ışık miktarını etkileyerek iklimleri şekillendiriyor.

Bulguları hakemli dergi Publications of the Astronomical Society of the Pacific'te yayımlanan çalışmaya göre Mars bu şekilde Dünya'nın iklimi üzerinde kayda değer bir etki yaratıyor.

Araştırmacılar ayrıca Mars'ın kütlesi arttırıldığında, Dünya'nın eğiminin daha istikrarlı hale geldiğini ve daha yavaş değiştiğini tespit etti.

Bulgular aynı zamanda başka yıldız sistemlerindeki küçük gezegenlerin, yaşam potansiyeli olan büyük gezegenlerin iklimlerini sabit tutmaya katkı sağlayabileceğine işaret ediyor.

Çalışma, Dünya'nın evrimi hakkında da soruları akla getiriyor. Buzul dönemleri, ormanların küçülerek otlakların genişlemesine neden olarak iki ayak üstünde yürüme, alet kullanımı ve sosyal işbirliği gibi önemli evrimsel değişiklikleri tetikledi.

Kane, "Mars olmasaydı, Dünya'nın yörüngesi büyük iklim döngülerinden yoksun kalırdı" diyerek ekliyor: 

Mars olmasaydı, insanlar ve diğer türler nasıl evrilirdi?

Independent Türkçe, Phys.org, Tech Explorist, Publications of the Astronomical Society of the Pacific