Demir, vücudun büyümesi, gelişmesi ve yaşamsal işlevlerini sürdürebilmesi için ihtiyaç duyduğu temel minerallerden biri. Vücut yeterli miktarda demir alamadığında, bazıları yorgunluk, baş ağrısı ve ciltte solgunluk gibi yaygın, bazıları ise ilk bakışta demir eksikliğiyle ilişkilendirilmesi zor olabilen çeşitli belirtiler ortaya çıkabiliyor.
Vücut, hemoglobin üretmek için demire ihtiyaç duyuyor. Şarku’l Avsat’ın Everyday Health sitesinden aktardığı habere göre hemoglobin, kırmızı kan hücrelerinde bulunan ve oksijenin vücudun farklı dokularına taşınmasına yardımcı olan bir protein. Bu nedenle demir seviyelerinin uzun süre düşük olması, vücudun yeterli miktarda hemoglobin üretme kapasitesini etkileyebiliyor.
Demir eksikliği, anemiye (kansızlık) yol açabiliyor. Anemi, kırmızı kan hücrelerinin sayısının azalması veya bu hücrelerin daha az miktarda hemoglobin içermesi durumunda ortaya çıkan bir kan hastalığı.
Çoğu kişi beslenme yoluyla yeterli miktarda demir alırken bazı gruplar demir eksikliği açısından daha yüksek risk taşıyor. Bunlar arasında:
- Hamile kadınlar
- Dengesiz beslenen kişiler
- Düzenli olarak kan bağışlayanlar
- Bebekler
- Kanser, kalp yetmezliği veya sindirim sistemi rahatsızlıkları bulunan kişiler
Yorgunluk, ciltte solgunluk ve baş ağrısı demir eksikliğinin yaygın belirtileri arasında yer alıyor. Ancak daha az görülen ve birçok kişinin bu durumla bağlantısını kuramayabileceği başka belirtiler de bulunuyor.
İşte demir eksikliğine işaret edebilecek 7 sıra dışı belirti:
1. Dilde değişiklikler
Vücuttaki demir seviyeleri düştüğünde dil şişebilir, ağrıyabilir, daha pürüzsüz hale gelebilir ve normalden daha kırmızı görünebilir. Bu durum “glossit” olarak adlandırılıyor.
Düşük demir seviyeleri, dil kasları da dahil olmak üzere kasların sağlığını etkileyebiliyor. Doktor veya diş hekimi, dildeki şişliğin tedavisine yardımcı olmak amacıyla ağızdan alınan ilaçlar veya takviyeler önerebilir.
2. Ağız çevresinde şişlik, ağrı veya kuruluk
Aneminin bazı belirtileri ağızda görülebiliyor. Bunlar arasında:
- Ağız kuruluğu
- Ağız yaraları
- Ağızda yanma hissi
- Ağız köşelerinde yara veya kızarıklık
Ağız köşelerinde meydana gelen iltihaplanma ve çatlaklar “angular cheilitis” olarak adlandırılıyor. Bu durum demir eksikliği yaşayan kişilerde görülebiliyor.
İlaçlar ve bölgesel olarak uygulanan merhemler rahatsızlığı geçici olarak hafifletebilir. Beslenme düzenindeki değişiklikler ve demir takviyesi ise belirtilerin tamamen ortadan kalkmasına yardımcı olabilir.
Bu tür ağız belirtileri ortaya çıktığında nedeninin belirlenmesi ve uygun tedavinin uygulanması için doktora başvurmak önem taşıyor.
3. Göz akında mavimsi renk
Gözün beyaz bölümünde mavimsi bir renk oluşması, doktorların “mavi sklera” (blue sclera) olarak adlandırdığı durum, demir eksikliğinin bir belirtisi olabilir.
Bu durumda gözün beyaz kısmı mavi, gri veya morumsu bir renkte görünebilir. Uzmanlar, bu renk değişiminin gözün beyaz bölümündeki liflerin gözün orta tabakası olan uvea ile kan damarlarının görünmesine izin vermesinden kaynaklandığını düşünüyor.
4. Çökük veya “kaşık şeklinde” tırnaklar
Demir eksikliği, tırnağın ortasının aşağı doğru çökmesine ve içbükey bir görünüm kazanmasına yol açabilir. “Koilonişi” olarak adlandırılan bu durum, “çukur tırnak” veya “kaşık tırnak” olarak da biliniyor.
Çoğu durumda, demir eksikliği doğrulandıktan ve nedeni belirlendikten sonra demir takviyesi kullanılmasıyla bu sorun tedavi edilebilir ve tırnakların şekli normale dönebilir.
5. Huzursuz bacak sendromu
Beyindeki düşük demir seviyeleri, huzursuz bacak sendromuyla (RLS) bağlantılı olabilir. Bu durum, kişiyi istemsiz biçimde bacaklarını hareket ettirmeye iten rahatsız edici hislere yol açıyor.
Araştırmacılar, düşük demir seviyelerinin beyindeki kimyasal maddelerden biri olan dopamin düzeylerinin azalmasına yol açabileceğini ve bunun da sendromun belirtilerini tetikleyebileceğini düşünüyor.
Demir seviyelerindeki düşüklüğü tespit etmek için kandaki ferritin düzeyini ölçen özel bir kan testine ihtiyaç duyulabilir. Ferritin, vücutta ve beyinde demirin temel depolanma biçimi. Kandaki demir seviyesi normal olsa bile beyindeki demir seviyeleri düşük olabilir.
6. Hafıza ve konsantrasyon sorunları
Bir şeyleri hatırlamakta zorlanma, konsantrasyon bozukluğu veya “beyin sisi” olarak tanımlanan durum da demir eksikliğinin belirtileri arasında yer alabilir.
Hatta bazı araştırmalar, anemi ile “hafif bilişsel bozukluk” riskindeki artış arasında bağlantı bulunduğuna işaret ediyor. Hafif bilişsel bozukluk, Alzheimer hastalığı ve diğer demans türlerinin habercisi olabilir.
Beyne ulaşan oksijen miktarının azalması, hafıza ve düşünme süreçleriyle ilgili bu sorunların nedenlerinden biri olabilir.
7. Kulak çınlaması
Anemisi bulunan bazı kişilerde kulak çınlaması görülebiliyor. Bu çınlama, kalbin kan pompalamak için daha fazla çalışmak zorunda kalması ve hassas kulağın yakınlardaki damarlardan geçen kanın sesini algılaması sonucunda ortaya çıkabilir.
Kişi çınlamanın yanı sıra rüzgâr sesi veya uğultu gibi başka sesler de duyabilir ya da kalp atışlarının sesini işitebilir.
Bu belirti ciddi bir kalp rahatsızlığına da işaret edebileceğinden özellikle çınlama yeni başladıysa, aniden ortaya çıktıysa veya başka belirtilerle birlikte görülüyorsa derhal doktora bildirilmesi gerekiyor.
Bu belirtilerden herhangi birinin görülmesi mutlaka demir eksikliği olduğu anlamına gelmiyor. Söz konusu belirtilerin başka nedenleri de olabilir. Bu nedenle tanı, doktorun değerlendirmesi ve demir ile hemoglobin seviyelerinin belirlenmesine yönelik uygun testlerin yapılmasına dayanıyor. Ayrıca belirtilerin altında yatan nedenin ortaya çıkarılması gerekiyor.
