Irak, İran'la yaptığı uzun savaştan ‘galip’ çıktı. Saddam Hüseyin, Ayetullah Humeyni'nin Baas rejimini devirme hayalini gerçekleştiremeden ‘ateşkes kadehinden zehir içtiğini’ görene kadar yaşadığına seviniyordu. Bundan sonra Irak rejiminin, yaralarını sarmakla ve devasa borçlarını ödemekle meşgul olacağı izlenimi oluştu. Kimse Saddam Hüseyin’in Kuveyt’in işgalinin neden olduğu ağır yaptırımlar sonucunda intihar etmesini beklemiyordu. Dönemin Kuveyt Emiri Şeyh Cabir el-Ahmed, Irak Devlet Başkanı tarafından kendisine sunulan bir güvenlik anlaşması taslağını Bağdat'ta imzalamayı reddettiği için Kuveyt ile gerilim yaşandığını herkes biliyorduysa da birçok gözlemci, krizin tam bir işgal ve ilhak ilanı noktasına ulaşmasını beklemiyordu.
Bunun yaşandığına inanmak güç olsa da Irak Savunma Bakanı ve Genelkurmay Başkanı, 2 Ağustos 1990 sabahı, Genelkurmay Başkanlığı karargahına çağrılarak bir subay tarafından Özel Cumhuriyet Muhafızları birliklerinin gece Kuveyt'e girdiği yönünde bilgilendirildiler.
Aralarında ABD masası şefi Cumeyli’nin de olduğu İstihbarat Servisi yetkilileri Kuveyt’in işgali haberini radyodan duydular. İşgalin ne zaman yapılacağının sadece üç kişi tarafından bilinen bir sır olduğu anlaşıldı. Bu kişiler, Devlet Başkanı Saddam Hüseyin, damadı Hüseyin Kamil el-Mecid ve onun akrabası Ali Hasan el-Mecid’den başkası değildi.
İstihbarat Servisi, tamamen yeni bir durumla karşı karşıyaydı. Cumeyli, Kuveyt'in işgalini, ‘Irak rejiminin belini büken ve ekonomisini yok eden, toplumda erozyona yol açan, kalkınmayı durduran ve rejimi tekrar tekrar yinelenen tehditlere ve teftiş komitelerine karşı savunmasız bırakan bir ablukaya sokan büyük bir hata’ olarak tanımlıyor.
Irak, etrafı uluslararası kararlar, yaptırımlar ve rejimin yaptıklarına dair bölgesel kategorik kınamalarla çevrili, tecrit edilmiş bir adaya dönüştü. ABD güçleri, Irak ordusuna ağır kayıplar verdirdi. Irak muhalefeti, daha önce asla hayalini dahi kuramayacakları bir fırsat yakaladı. Irak rejiminin Kuveyt'i işgal ederek siciline işlediği ağır suç, daha sonra ABD’nin eski Başkanı George W. Bush yönetiminin 11 Eylül 2001 saldırılarını bahane ederek 2003 yılının mart ayında Irak'ı işgalinin önünü açtı.
ABD yönetimi, işgali haklı göstermek amacıyla Irak’ta kitle imha silahları bulunduğu ve Saddam Hüseyin rejiminin El Kaide ile ilişkileri olduğu şeklinde çeşitli bahaneler öne sürdü. Cumeyli, İran'ın tanınmış bir Iraklı muhalif aracılığıyla uydurma ve yanıltıcı bilgilerin aktarılmasında önemli bir rol oynadığını belirtti.
Yirmi yıldır Saddam Hüseyin rejimi ile El Kaide arasında bir bağ olup olmadığı konusunda süregelen bir tartışma söz konusu.
Röportajı yaptığım Cumeyli’nin Suriye’deki Müslüman Kardeşleri kullanarak o sıra Sudan'da olan El Kaide lideri Usame bin Ladin'e ilk sözlü mesajı gönderen kişi olması tamamen bir tesadüftü. İlk girişim sekteye uğramıştı, ancak İslamcı lideri ve Ömer el-Beşir rejiminin kurucu babası Şeyh Hasan el-Turabi'nin arabuluculuğu Usame bin Ladin'in, ABD işgalinden sonra başka bir davada idam edilen Irak İstihbarat Servisi Şefi Faruk Hicazi ile görüşmesinin önünü açtı.
Sözü Cumeyli’ye bırakıyorum:
Kuveyt’in işgalinden önce Suudi Arabistan ile aramızda taraflardan hiçbirinin diğerinin iç işlerine karışmamasını ve topraklarında casusluk faaliyetleri ve operasyonlar yürütmemesini öngören bir güvenlik anlaşma vardı. İlişkilerimiz iyiydi, ama bu anlaşma resmen değilse de Kuveyt'in işgaliyle fiilen sona erdi. Suudi Arabistan ile Irak muhalefeti arasındaki görüşmeler yapıldığına dair duyumlar almaya başladık. Başkana (Saddam Hüseyin) Suudi Arabistan ile güvenlik anlaşmasını iptal etmeyi önerdiğimiz bir rapor yazdık, ama o bu öneriyi reddetti. Daha sonra kendisine bu konuda aylık olarak rapor vermemizi istedi. Daha sonra Suudi Arabistan’ın rejim değişikliğini desteklemeye başladığı sonucuna vardı. Bu doğrultuda Iraklı kurumların ‘özellikle ABD’nin askeri varlığını baltalamak için tüm gücüyle çalışması’ talimatı verdi.
Başkan tarafından bizzat böyle bir talimat yayınlandığında, ilgili tüm kurumların bu talimatın uygulanmasına katkıda bulunabilecek tüm belgeleri araştırması gerekir. O dönemde İstihbarat Servisi’nin Suriye Masası şefiydim. Suriye’de Adnan Ukla'nın liderliğindeki Müslüman Kardeşler (İhvan-ı Müslimin) ile ilişkilerimiz vardı. Adnan'ın kardeşi Abdulmelik, İhvan'ın Usame bin Ladin ile bağlantıları olduğunu ve ona mesajımızı iletebileceklerini söyledi. Onu çağırdım ve Bağdat'ta bir otelde onunla görüştüm. Bunu yapmaya hazır olduğunu bir kez daha yineledi. Usame bin Ladin’e artık ABD güçlerini Arap Yarımadası'ndan ve bölgeden çıkarma gibi ortak bir hedefimiz olduğuna ve bu konuda iş birliği yapabileceğimize dair sözlü bir mesajı iletti. Abdulmelik’e 10 bin dolar kadar yol harçlığı verdik.
Yaklaşık bir ay kadar sonra geri döndü ve bize bin Ladin'in oldukça katı bir tutum sergilediğini ve Irak'taki rejimin kafir bir rejim olduğunu defalarca kez tekrarladığını bildirdi. Onun ABD güçlerinin gelişine de bunun sebep olduğunu, (Irak rejimi) temsilcileriyle herhangi bir görüşmeye ya da onunla iş birliğine yer olmadığını söylediğini aktardı. Tabii burada 1990’lı yılların başlarından bahsediyoruz. Henüz El Kaide 11 Eylül saldırılarının gerçekleştirmemişti. O gün İstihbarat Servisi yetkililerinden Faruk Hicazi'den Usame bin Ladin'den başka bir kanal üzerinden benzer bir yanıtın daha geldiğini duydum. Hicazi'nin daha sonra Hartum'u ziyaret ettiğini ve görüşmeye katıldığı öğrenilen Sudanlı bir siyasetçi ve din adamının (Dr. Hasan et-Turabi) arabuluculuğunun ardından Usame bin Ladin ile görüştüğünü anladım. Hicazi, Başkana görüşmeler hakkında bilgi verdi. El Kaide ile herhangi bir iş birliği yoktu. George W. Bush’un Başkanın Usame bin Ladin'e temsilci gönderdiğini söylediğinde kastettiği buydu. Bence El Kaide ile Irak arasında herhangi bir iş birliği olmadığını biliyordu, ama işgali haklı göstermek amacıyla bundan bahsetmekten kaçındı.
Burada başka bir kaynaktan alıntı yapmak için Cumeyli röportajına biraz ara vereceğim. Kaynak, Usame bin Ladin'in görüşmede, El Kaide’nin Irak'a taşınması ve orada bir kamp kurması ihtimalini sorduğunu söyledi. Saddam Hüseyin’in Hicazi'ye bu konuda ne düşündüğünü sorduğunu aktaran kaynak, Hicazi’nin El Kaide’yi kontrol etmenin zor olacağı ve onlara ev sahipliği yapmanın büyük bir bedel ödemeye yol açacağı yanıtını verdiğini ve bu yüzden Saddam Hüseyin’in, Bin Ladin'in mesajına cevap verilmemesi talimatı verdiği ve bağlantıların kesildiğini belirtti.
Cumeyli, Turabi'nin Saddam Hüseyin rejimiyle güçlü ilişkileri olduğunu teyit ederken Sudanlı İslamcı liderin Irak'tan destek alıp almadığını bilmediğini söyledi.
Batı ülkelerinin istihbarat servisleri, 11 Eylül saldırılarından sonra saldırıların faillerinden biri olan Muhammed Atta ile Irak İstihbarat Servisi’nden bir yetkili arasında Prag yakınlarındaki bir otelde bir görüşme yapıldığını bildirdi. Iraklı istihbaratçının adı İbrahim el-Ani idi ve Ahmed el-Ani kod adını kullanıyordu.
Böyle bir görüşme yapıldığını inkar eden Ani ile birlikte soruşturmaya katılan Cumeyli, Ani’nin kaynaklarından biriyle görüşmek için otele gittiğini, ancak otelde garip bir hareketlilik hissedince geri döndüğünü, Muhammed Atta'yı görmediğini ve onunla tokalaşmadığını söylediğini aktardı. ABD’nin Irak’ı işgalinden sonra hapishanede Ani ile görüşerek soruyu ona tekrar sorduğunu söyleyen Cumeyli, daha önce söylediklerinin harfi harfine doğru olduğunu ve İstihbarat Servisi’nden hiçbir şey saklamadığını söylediğini anlattı.
Abdurrahman Yasin'in hikayesi
1990'lı yıllarda ABD ile Irak arasındaki ilişkilerinde soruna yola açan bir diğer çetrefilli dosya ise Abdurrahman Yasin dosyasıydı. Yasin Irak'ta hapse atılan Irak asıllı bir ABD vatandaşıydı. ABD’nin Irak’ı işgalinden sonra ortadan kayboldu ve daha sonra izine rastlanmadı.
New York'taki Dünya Ticaret Merkezi, 1993 yılında, iki Iraklı kardeşin de aralarında bulunduğu bir grup El Kaide üyesi tarafından bombalı saldırıya uğradı. ABD’li yetkililer, bu iki kardeşi tutukladı, fakat delil yetersizliğinden Abdurrahman Yasin adlı kişiyi serbest bırakmak zorunda kaldılar. O günlerde yasalar bugünkü kadar katı değildi. Yasin, Ürdün'e gitmek üzere ABD’den ayrıldı ve ardından Irak'a geçti.
ABD güvenlik servisleri bir süre sonra Yasin’in patlamada kullanılan ve bir kamyona yerleştirilen devasa bombanın yapımına karıştığını kanıtladılar. ABD’li yetkililer, Yasin’in Irak'ta olduğunu ve bunun Irak istihbarat servislerinin bilgisi dahilinde olduğunu öne sürdüler. (Yasin’in) Irak'ta olduğunu biliyorduk, ama nerede olduğunu bilmiyorduk. Onu 6 ay boyunca aradık. Ardından onu Bağdat'ın ünlü eş-Şiya semtinde bir otomobil tamirhanesinde çalışırken bulduk. Yasin’i tutuklayıp hapse attık ve Yasin’in Irak'ı terör olaylarına karıştırmak için gönderildiğinden çekinen Başkan’a haber verdik. Daha sonra ABD’li yetkililere Yasin’in Irak’ta olduğunu bildirme kararı alındı. New York'taki istihbarat şubesi müdüründen ABD istihbaratıyla temasa geçip Yasin’i yakaladığımızı ve Dünya Ticaret Merkezi'ne bombalı saldırı olayıyla ilgili tüm bilgileri edindiğimizi bildirmesini istedik. Sorgulaması sırasında her şeyi itiraf eden Yasin, olayı anlattı ve 1991 yılında (1990-1991 Körfez Savaşı'nda) ABD ordusunun Irak güçlerini Kuveyt'ten püskürtmesine misilleme olarak saldırı girişiminde bulunduklarını söyledi. Adam ABD vatandaşıydı ve suç ABD topraklarında işlenmişti.
ABD’liler, bilgilerin kendilerine yazılı olarak gönderilmesini talep ettiler. Başkanın yanıtı açıktı: “Onlar için rapor yazmıyoruz. Eğer durumu anlamamızı istiyorlarsa konuyu doğrudan bizimle konuşsunlar” dedi. Böylece, sorun 1993 yılından 2001 yılına kadar sürüncemede kaldı. Adamı Kazımiye'de güvenlikli küçük bir binada tutuyorduk. Binanın en üst katında İran'la yaşanan savaştan önce Irak semalarında uçarken uçağı düşürülen İranlı pilot vardı.
ABD’liler 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından yeniden Irak'ın terörü desteklediği meselesini gündeme getirdiler. Biz de İstihbarat Servisi’nde Yasin’in ABD’ye teslim edilmesi konusunu yeniden değerlendirmeye karar verdik. Mısır istihbaratını devreye soktuk. ABD’liler Yasin’in teslim alınması için bir uçak göndermeyi kabul ettiler, ancak Başkan ABD’den bir uçağın Irak’a gelişini kabul etmedi. ABD’li yetkililerin Mısır’a ait bir uçakla gelmelerini önerdik. Başkan buna itiraz etmedi. Fakat daha sonra ABD’lilerin Yasin’i teslim aldıklarına dair belgeyi imzalamak istememeleri yüzünden yeni bir düğüm ortaya çıktı. Başkan daha sonra Yasin’i başka bir şekilde aldıklarını iddia edeceklerinden ve Irak'ı suçlayacaklarından çekindi. Böylece adam Irak’ta tutuklu kalmaya devam etti. İşgalden sonra Felluce'deki bir hapishaneye nakledildi ve orada ortadan kayboldu. O günden beri de ona ne olduğu hakkında hiçbir şey bilinmiyor.
Burada röportajımızın seyrini Irak ve İran’ın birbirlerine karşı gerçekleştirdikleri darbelere yönlendirmeyi teklif ettim ve Cumeyli bunu kabul etti.
Karaçi’de kıyasıya bir mücadele
İran ile Irak arasındaki savaşın 1986 yılında zirveye çıktığı dönemde İran istihbaratı, Karaçi'de Irak İstihbarat Servisi Şube Müdürü N. Abdusselam’ı hedef aldı. Abdusselam, arabasının camı açık olduğu halde kalabalık bir pazardan geçiyordu. İranlı ajanlardan biri ona yaklaştı ve arabaya bir el bombası attı. Abdusselam, kendini arabadan atamadı ve patlama sonucunda öldü. Dönemin Irak İstihbarat Servisi Şefi Fazıl el-Burak şehidin annesini teselli etmeye gittiğinde o kadar etkilendi ki, ona katillerin başlarını Bağdat'a getireceğinin sözünü verdi.
İstihbarat Servisi, dört failin de kimliğini belirlemek için büyük çaba sarf etti. İstihbarat üyeleri K.B. ve M.C. liderliğinde özel bir operasyon timi Karaçi'ye gönderildi. İyi düşünülmüş bir planla infazcılardan ikisi intikam için donatılmış ve özel olarak kiralanmış bir daireye çekildi. Daireye girer girmez pusuya düşürüldüler ve ölüme mahkum edildiler. O sıra başlarının diplomatik postaya ait bir çanta içinde Bağdat'a getirildiği bildirildi.
İran Beyrut'ta Irak’ı hedef aldı
Beyrut, 1981 yılında, İran istihbaratının Irak’ın Beyrut Büyükelçiliğine yönelik şiddetli bir saldırısına tanık oldu. Patlamada, aralarında şair Nizar Kabbani'nin eşi Belkıs er-Ravi’nin de olduğu onlarca insan hayatını kaybetti.
Cumeyli, olayı şöyle anlattı:
Lübnan, 1975 yılından itibaren iç savaşa girdi ve Suriye için tam bir nüfuz alanı haline geldi. Irak’ın Lübnan’da diplomatik ve istihbarat varlığı Suriye’yi rahatsız ediyordu. Ancak Irak, İran'la yaşanan savaşla meşgul olduğundan Suriye ile karşı karşıya gelmedi.
DAHA FAZLA OKU
Suriyeli istihbarat servisleri, 1981’deki bombalı saldırıdan önceki gün arabaların bina giriş izni almak için durmak zorunda oldukları demir bariyerin mekanizmasını bozarak Irak’ın Beyrut Büyükelçiliğinin bombalanması olayında aktif rol aldı. Mekanizmanın bozulması İslami Dava Partisi'nden Ebu Meryem el-Karadi adlı canlı bombanın büyükelçilik ana binasına girip binayı tamamen havaya uçurmasının önünü açtı.
Muhammed Mehdi el-Hekim'in Hartum'da öldürülmesi
Daha sonra Irak ile İran arasında özellikle 1988 yılında yoğunlaşan karşılıklı darbeler Sudan'a kadar uzanacaktır. İslami Dava Partisi'nin kurucularından Muhammed Bakır el-Hekim'in kardeşi Muhammed Mehdi el-Hekim, Irak'tan kaçmayı başardıktan sonra yurt dışında İran yanlısı muhalefet içinde aktif bir rol üstlendi. Irak rejiminin düşmesi ve İran'la iş birliği içinde olan İslami bir rejim kurulması çağrısında bulunuyordu. Sudan’da Dr. Hasan et-Turabi ile de görüştüğü bir konferansa katıldığı sırada hedef alınmasına karar verildi.
Saldırı, kaldığı otelde düzenlendi. Saldırıyı düzenleyen istihbarat üyelerinden biri Hartum Uluslararası Havaalanı’na giderek yeni gelen ve Bağdat'a dönmek üzere olan Irak Havayolları uçağına son anda binmeyi başardı. Saldırıyı gerçekleştiren ikinci istihbarat üyesi, bıraktığı pasaportunu almak için Irak’ın Hartum Büyükelçiliğine gitmişti. Bu esnada Sudanlı güvenlik güçleri büyükelçiliğin etrafını sardı ve büyükelçilik binasından ayrılanların kimliklerini kontrol etmeye başladı. İstihbaratçının önce büyükelçilik binasından çıkması, ardından Irak Havayolları’nın haftalık uçuş gerçekleştiren uçağıyla Irak'a kaçması için bir plan yapılması gerekiyordu.
Büyükelçinin arabasıyla büyükelçilikten kaçırılarak büyükelçinin rutin prosedürlerinden geçirilmeden Hartum Uluslararası Havaalanı yakınlarına civarına götürülen istihbaratçı, Sudanlı üst düzey bir güvenlik yetkilisi tarafından gece saat 21.00 sularında havaalanının dış çitinden havaalanına sokuldu. Öncesinde Saddam Uluslararası Havaalanı’nda (şimdiki adı Bağdat Uluslararası Havaalanı) özel harekat görevlileri ile Hartum'a giden Irak uçağının pilotu arasında bir toplantı yapılmıştı. Pilot, görev hakkında hiçbir şey bilmiyordu.
Pilottan piste inerken uçağın ışıklarıyla bir sinyal vermesi istendi. Işıkları dönüşümlü olarak üç kez kapatıp açacaktı. Böylece istihbaratçı ve onu kaçıran kişi mesajı alacaktı. Ayrıca pilottan pistin başında birkaç dakika durması, arka kapının (acil durum kapısı) açılmasına izin vermesi ve arka kapı kapanıp kalkış için sinyal alana kadar hareket etmemesi istendi. Tüm bunların yapılabilmesi için iki istihbarat üyesi uçuş görevlisi ve uçuş ekibinin bir üyesi olarak uçakta kimlikleri gizlenerek yer aldı. Plan başarılı oldu ve istihbaratçı, ne pilot ne de yolcular neler olduğunu anlamadan Bağdat'a geri döndü.
Mısır ordusuna ait tanklar, kuşatma altındaki Filistin topraklarında Hamas ve İsrail arasında devam eden çatışmaların ortasında, Sina Yarımadası'nın kuzeyinde Gazze Şeridi sınırındaki el-Ariş'te konuşlandırıldı, 4 Temmuz 2024 (AFP)
Mısır Süveyş Kanalı İdaresi'nden elde edilen ve 3 Haziran 2022 tarihli bu fotoğraf, bir römorkörün Süveyş Kanalı boyunca Energean Şirketi’ne ait yüzer üretim, depolama ve boşaltma (FPSO) gemisini çekişini gösteriyor (AFP)
İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz (solda) ve Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir (İsrail Savunma Bakanlığı)
İsrail Stratejik İşler eski Bakanı Ron Dermer (İsrail medyası)
