Kanada, İsrail'in Gazze'ye uyguladığı ablukanın kaldırılması gerektiğini vurguladıhttps://turkish.aawsat.com/arap-d%C3%BCnyasi/ortado%C4%9Fu/5168660-kanada-i%CC%87srailin-gazzeye-uygulad%C4%B1%C4%9F%C4%B1-ablukan%C4%B1n-kald%C4%B1r%C4%B1lmas%C4%B1
Kanada, İsrail'in Gazze'ye uyguladığı ablukanın kaldırılması gerektiğini vurguladı
Gazze Şehri'ndeki bir yiyecek dağıtım noktasında bekleyen yerinden edilmiş bir Filistinli kadın, kavurucu güneşten korunmak için tencereyi başına başına koyuyor (AFP)
Kanada, İsrail'in Gazze'ye uyguladığı ablukanın kaldırılması gerektiğini vurguladı
Gazze Şehri'ndeki bir yiyecek dağıtım noktasında bekleyen yerinden edilmiş bir Filistinli kadın, kavurucu güneşten korunmak için tencereyi başına başına koyuyor (AFP)
Kanada Dışişleri Bakanı Anita Anand, dün İsrailli mevkidaşı Gideon Saar ile yaptığı telefon görüşmesinde, Gazze Şeridi'ndeki krize son vermek için insani yardımlara uygulanan ablukanın kaldırılması gerektiğini vurguladı.
Anita Anand, “X” platformu üzerinden yaptığı açıklamada, Saar ile yaptığı telefon görüşmesinde, Gazze'de ateşkesin derhal sağlanması için ülkesinin desteğini yinelediğini belirtti.
Ayrıca Kanada'nın “Filistinliler ve İsraillilerin barış içinde yan yana yaşayabileceği iki devletli çözüme bağlı olduğunu” vurguladı.
İsrail Dışişleri Bakanı dün, Kanadalı mevkidaşına “Fransa ve diğer ülkelerin tek taraflı adımları İsrail'i kendi adımlarını atmaya itecektir” ifadesini kullandı. Bu sözler, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un ülkesinin Filistin Devleti'ni tanıma kararını açıklamasına atıfta bulunuyor.
X platformu üzerinden yaptığı açıklamada, Fransa'nın bu hamlesinin "tutuklu değişimi anlaşmasına ve ateşkes konusunda mutabakata varılması ihtimalini zayıflattığını ve bölgede istikrarı güçlendirmeyeceğini" ifade etti.
İsrail, İran'la savaşın yeniden başlaması olasılığına hazırlanıyorhttps://turkish.aawsat.com/arap-d%C3%BCnyasi/ortado%C4%9Fu/5261681-i%CC%87srail-i%CC%87ranla-sava%C5%9F%C4%B1n-yeniden-ba%C5%9Flamas%C4%B1-olas%C4%B1l%C4%B1%C4%9F%C4%B1na-haz%C4%B1rlan%C4%B1yor
İsrail, İran'la savaşın yeniden başlaması olasılığına hazırlanıyor
Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, operasyon odasında İran'a yönelik saldırıları izlerken (İsrail ordusu)
Tel Aviv'deki askeri kaynaklar, İsrail Genelkurmay Başkanı Eyyal Zamir'in, ABD ile İran arasında Pakistan'da yapılan müzakerelerin dün başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından, generallerine derhal en yüksek savaş hazırlık seviyesine geçmeleri ve yakın gelecekte İran ile askeri bir çatışmaya geri dönme olasılığına hazırlanmaları emrini verdiğini bildirdi.
Şarku’l Avsat’ın Ynet haber sitesinden aktardığına göre bu kaynaklar, İsrail'de, ABD'nin Pakistan'daki müzakerelerde sergilediği kararlı tavırdan "memnuniyet" olduğunu belirtti. Sonuç olarak İsrail ordusu, geçen haziran ve şubat sonlarında İran'a karşı yapılan iki savaşın arifesinde uygulananlara benzer organize savaş prosedürlerine çoktan başladı.
Raporlara göre, bu dönemde tüm planlama ve uygulama süreçleri hızlandırıldı ve tüm askeri kollarda yüksek verimlilik seviyelerinin korunması, tepki sürelerinin kısaltılması ve operasyonel boşlukların kapatılması yönünde talimatlar verildi. Bu yoğun hazırlık, orduya uzun hazırlık dönemlerine gerek kalmadan, siyasi bir kararın ardından anında hassas ve hızlı saldırılar düzenleme olanağı sağlayarak yüksek operasyonel esneklik kazandırmayı amaçlıyor.
"Hedef banka" oluşturmak
Tahran'a düzenlenen hava saldırısının ardından bir üniversitedeki hasar görmüş bir binanın kalıntıları üzerindeki İran bayrağı (EPA)
İsrail askeri istihbarat birimi, özellikle askeri hedefler başta füze sistemleri ve fırlatma platformları olmak üzere, İran'da bir "hedef bankası" oluşturmayı hızlandırmak için çalışıyor. Bu sayede, siyasi düzeyin savaşı yeniden başlatmaya karar vermesi durumunda hızlı saldırı yetenekleri uygulanabilecek.
Bu arada, İsrail Hava Kuvvetleri, Operasyonlar Birimi ile birlikte, kapsamlı "saldırı paketleri" olarak tanımlanan taarruz planları geliştiriyor ve hazırlıklar yapıyor. Bu hazırlıklar, savaş senaryolarını ve savaşa hızlı geçişleri simüle eden tatbikatları içeriyor.
Rapora göre İsrail ordusu hava savunma sistemlerini güçlendiriyor ve birden fazla cephede eş zamanlı gerilim olasılığına karşı hazırlık yaparak, bütün cephelerde alarm seviyesini yükseltiyor.
İsrail güvenlik yetkilileri, ABD ve İran arasında Pakistan'da yapılan görüşmelerin çöktüğünü, bunun iki taraf arasındaki derin ayrılıkları yansıttığını ve diplomatik çözüm olasılığını azalttığını değerlendiriyor. Ancak askeri kaynaklar, askeri bir operasyon konusunda henüz karar alınmadığını ve mevcut önlemlerin her türlü senaryoya tam hazırlık sağlamayı amaçladığını belirtti.
İsrail ordusu, İran'ın bir yanlış hesaplama nedeniyle ateş açabileceği ihtimaline karşı hazırlık yapıyor ve bu nedenle hazırlık ve teyakkuz seviyesini yükseltmiş, ayrıca ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) ile koordinasyonunu artırmış durumda.
Tel Aviv'deki siyasi çevrelerin, Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanmasına şaşırmadıklarını, hatta bunu beklediklerini belirtmekte fayda var. Bazıları, İran'la yapılacak herhangi bir anlaşmanın, Devrim Muhafızları'nın liderliğiyle sonuçlanacağı ve diktatörlük gücünü daha da güçlendireceği için zararlı olacağına belirterek, bu başarısızlığı beklediklerini bile söylüyor.
Bu nedenle, savaşın sona ermesi gerekiyorsa, bu, Amerika Birleşik Devletleri'nin tek taraflı kararıyla, Tahran rejimini zayıflatmak için kademeli ve aşamalı bir yaklaşımla, ince güvenlik ve ekonomik baskılarla ve operasyon kabiliyetini felç edecek hedefli saldırılarla birlikte olmalıdır.
Müzakereler sekteye mi uğradı yoksa çöktü mü?
ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, İslamabad'da İran heyetiyle yaptığı görüşmelerin ardından düzenlediği basın toplantısında (AFP)
Ancak bazıları mevcut durumu müzakerelerin çöküşünden ziyade bir gerileme olarak değerlendiriyor. Kanal 12'ye göre Amerikalılar müzakerelere kapıyı tamamen kapatmadı ve karar artık ABD Başkanı Donald Trump'a kalmış durumda. Trump, müzakerelere geri dönüp dönülmeyeceğine veya savaşı yeniden başlatıp başlatılmayacağına karar verecek.
Stratejist Ron Ben-Yishai'nin Ynet web sitesinde yaptığı değerlendirmeye göre, her iki taraf da birbirinin taleplerine boyun eğmeyeceklerini göstermeye kararlı görünüyor. Gerçeklikten uzak veya sadece hayal ürünü olan açıklamalar belirsizlik ortamı yaratıyor. Ancak pratikte, Amerika Birleşik Devletleri ve İran, İslamabad'daki tarihi görüşmeleri kolaylaştırmak için küçük adımlar attılar ve nükleer ve füze programları gibi temel konulara henüz değinmemiş gibi görünüyorlar.
Hürmüz Boğazı'nın açılması konusunda ön anlaşmaya varılırsa, müzakerelerin devam etmesi muhtemeldir ve Trump, İranlıları cesaretlendirmek için önümüzdeki günlerde Lübnan'da tam bir ateşkes talep edebilir.
İsrail'in resmi Kan 11 kanalının dün bir haberde, Tahran'a yönelik baskının devamı olarak olası seçenekler arasında İran'a deniz ablukası uygulanması, ABD ve İsrail'in İran'ın enerji ve altyapı sektörlerini hedef alan ve İran'ın bunları onarma yeteneğini engelleyen bombardımanlar düzenlemesi, Hürmüz Boğazı ve Hark Adası'nda askeri operasyonlar yürütmesi ve İran'dan yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyumu almaya yönelik olası bir askeri operasyon düzenlemesinin yer alabileceği belirtildi.
Iraklı siyasetçilerin saldırılar durdurulması yönündeki talepleri Devrim Muhafızları tarafından reddedildihttps://turkish.aawsat.com/arap-d%C3%BCnyasi/5260936-irakl%C4%B1-siyaset%C3%A7ilerin-sald%C4%B1r%C4%B1lar-durdurulmas%C4%B1-y%C3%B6n%C3%BCndeki-talepleri-devrim
Bağdat’ın merkezindeki Tahrir Meydanı’nda bir Iraklı, 8 Nisan 2026’da İran lideri Ali Hamaney’in fotoğrafını İran ve Irak bayraklarıyla birlikte kaldırıyor (AFP)
Iraklı siyasetçilerin saldırılar durdurulması yönündeki talepleri Devrim Muhafızları tarafından reddedildi
Bağdat’ın merkezindeki Tahrir Meydanı’nda bir Iraklı, 8 Nisan 2026’da İran lideri Ali Hamaney’in fotoğrafını İran ve Irak bayraklarıyla birlikte kaldırıyor (AFP)
Iraklı kaynaklar, Irak’taki silahlı grupların operasyonlarını denetleyen İran “Devrim Muhafızları”na bağlı subayların, Şii siyasetçilerin ülke içindeki saldırıların durdurulması yönündeki girişimlerini reddettiğini bildirdi. Aynı kaynaklara göre, ABD-İran savaşının başlamasından bu yana söz konusu subaylar, Bağdat’ta “gölge askeri denetçi” gibi hareket ederek Washington’a karşı “baskı cephesini” sürdürmeyi ve müzakerelerin başarısız olması senaryosuna hazırlık yapmayı hedefliyor.
“Şarku’l Avsat”, 24 Mart 2026’da, “Kudüs Gücü”ne bağlı subayların yıpratma operasyonlarını yönetmek ve “Devrim Muhafızları” için alternatif bir operasyon odası kurmak üzere Irak’a akın ettiğini ortaya koymuştu.
Kaynaklara göre, “Kudüs Gücü” subayları Irak şehirleri arasında sürekli hareket ederek saldırı operasyonlarını denetledi, silahlı grupların İHA’lar için yerli mühimmat geliştirmesine yardımcı oldu ve militanlara füze teknolojileriyle ilgili teknik destek sağladı. Bu faaliyetlerde hedeflerin sürekli güncellendiği belirtildi.
Günlük hedef listeleri
Bir kaynak, “Devrim Muhafızları” subaylarının Iraklı silahlı gruplara günlük hedef listeleri verdiğini; bu listelerde vurulacak noktalar, kullanılacak mühimmat miktarı ve saldırı zamanlamasının yer aldığını söyledi.
Subayların denetlediği faaliyetler arasında, İHA fırlatma platformları ve askeri gözlem birimlerini kurmakla görevli hücrelerin ülke içinde yeni ve güvenli evlere dağıtılması da bulunuyor. Bu düzenlemeyle, ABD hava unsurlarının savaş öncesi ve sırasında tespit ettiği koordinatlardan kaçınılmasının amaçlandığı ifade edildi.
Irak’taki Ketaib Hizbullah unsurları, Bağdat’ta grubun bayrağını taşıyor (AFP)
Kaynaklardan biri, savaşın dördüncü haftasına gelindiğinde Irak’taki “direniş” olarak adlandırılan yapının organizasyonunda değişiklik yaşandığını belirterek, ana grupların çözülmesi zor, yarı bağımsız ağlara dayalı yeni bir yapıya geçtiğini söyledi.
Bu gelişmelerin, sahada esnek hareket eden ve karmaşık güvenlik ortamlarında faaliyet gösteren uzmanlaşmış hücreler arasında görev dağılımına dayanan bir çalışma modelinin parçası olduğu kaydedildi.
Iraklı kaynaklara göre, “Devrim Muhafızları” Irak’taki silahlı grupların ağ yapısını, çok katmanlı inkâr imkânı sağlayacak şekilde yeniden tasarladı; bu yapı “caydırıcılık ve belirsizlik” unsurlarını birlikte barındırıyor.
Bazı hücrelerin, dolaylı çatışma alanının genişlemesi kapsamında komşu Arap ülkelerdeki çıkarları hedef alan sınır ötesi saldırılarla görevlendirildiği de belirtildi.
Irak’taki Ketaib Hizbullah üyeleri, 8 Nisan 2026’da Basra’da düzenlenen bir saldırıda hayatını kaybeden bir arkadaşları için gerçekleştirilen cenaze töreninde (AFP)
Bu çerçevede, Irak’ın güneyindeki Basra’ya bağlı, Kuveyt’e yaklaşık 150 kilometre uzaklıktaki Hoor ez-Zubeyr kasabasında kimliği belirsiz bir saldırı bir evi hedef aldı. Saldırıda bir radar ve fırlatma platformu imha edilirken, “Ketaib Hizbullah”a bağlı bir yetkili ile iki kişi daha hayatını kaybetti.
İran “Devrim Muhafızları” Perşembe günü Körfez ülkelerine yönelik saldırılar düzenlediği iddialarını reddetti. Ancak kaynaklara göre, “bu görevi yerine getirmek için Iraklı grupları kullanma kapasitesine sahip”.
Kaynaklar ayrıca, geçici ateşkes ilanından önceki son savaş haftasında İranlı subayların, Ninova ve Kerkük’teki bazı bölgelerden çekilmiş olan silahlı gruplara bağlı birliklerin yeniden konuşlandırılması talimatı verdiğini; ABD hava saldırıları nedeniyle terk edilen mevzilere geri dönülmesinin istendiğini aktardı.
“Telefonlara yanıt vermiyor”
“Irak’taki Koordinasyon Çerçevesi” ve hükümetten iki kaynak, son haftalarda dört Şii partinin liderlerinin Irak içinde bulunan İranlı yetkililerle temas kurarak ABD çıkarlarını hedef alan saldırıların durdurulmasını talep ettiğini, ancak bu girişimlerin sonuçsuz kaldığını belirtti.
Kaynaklara göre, Bağdat’ta önemli nüfuza sahip bir “Kudüs Gücü” subayı, Iraklı siyasetçilerin – hatta Koordinasyon Çerçevesi içindeki müttefiklerin – telefonlarına dahi yanıt vermiyor; yalnızca silahlı grupların operasyon sorumlularıyla iletişim kuruyor.
Bu temaslar, Irak’ın daha geniş bir çatışmaya sürüklenmesini önlemeye yönelik iç çabaları yansıtırken, hükümet üzerindeki silahlı grupları kontrol altına alma baskısının arttığına işaret ediyor. Ancak bir Iraklı yetkiliye göre, “yerel siyasi irade benzeri görülmemiş şekilde zayıflamış durumda”.
Iraklı güvenlik yetkilileri de “Devrim Muhafızları subaylarının artan nüfuzundan” duydukları rahatsızlığı dile getirdi.
Kaynakların aktardığına göre, üst düzey bir Iraklı yetkili kapalı bir güvenlik toplantısında, “Bu adamı (Devrim Muhafızları subayı) nasıl durduramıyoruz? Bu kişi kim? Neden onu tutuklayamıyoruz ya da en azından bu saldırıları gerçekleştirmesini engelleyemiyoruz?” ifadelerini kullandı.
Buna karşın Koordinasyon Çerçevesi içindeki bazı isimler, sorunun büyük ölçüde iletişim eksikliğinden kaynaklandığını; İranlıların iletişim konusunda sıkı güvenlik prosedürleri uyguladığını savundu.
Askeri denetçi rolü
Koordinasyon Çerçevesi’nden bazı isimler, mevcut durumu, “Devrim Muhafızları ile bağlantılı saha subaylarının Irak’ta fiilen ABD ile yürütülen çatışmayı yöneten bir askeri denetçiye dönüştüğü” şeklinde tanımlıyor. Aynı değerlendirmede, İran’ın saldırıları durdurma çağrılarına direncinin, Tahran’ın Washington ile müzakerelerden umutlu olmadığına ve çatışma cephesinin yeniden alevlenmeye hazır olduğuna işaret ettiği vurgulanıyor.
Iraklı yetkililere göre bu tablo, devletin doğrudan kontrolü dışındaki alanları denetleme konusunda güvenlik kurumlarının karşı karşıya olduğu zorlukların boyutunu ortaya koyuyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı ise Perşembe günü yayımladığı açıklamada, Iraklı milislerin mali, operasyonel ve siyasi olarak hükümet desteğine sahip olduğunu; bu nedenle yetkililerin onları dizginlemekte ve saldırılarını sınırlamakta başarısız olduğunu savundu.
Koordinasyon Çerçevesi’nden bazı siyasetçiler, “Devrim Muhafızları” subaylarının bu tutumunun, Pakistan arabuluculuğunda başlayan müzakere süreciyle eş zamanlı olarak Irak’ı ABD’ye karşı bir baskı cephesi olarak tutma isteğini yansıttığını belirtti. Ancak aynı isimler, bu yaklaşımın Bağdat’taki siyasi sistemi kaosa sürükleme ve ülkeyi bölgesel izolasyona itme riski taşıdığı uyarısında bulundu.
Savaş sonrası Körfez-Arap ülkeleri ekonomik ilişkileri ve kartların yeniden dağıtılmasıhttps://turkish.aawsat.com/arap-d%C3%BCnyasi/5260496-sava%C5%9F-sonras%C4%B1-k%C3%B6rfez-arap-%C3%BClkeleri-ekonomik-ili%C5%9Fkileri-ve-kartlar%C4%B1n-yeniden
Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan ve Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdulati, İslamabad'daki Dışişleri Bakanlığı binasında yapılacak toplantı öncesinde, 29 Mart 2026 (AFP)
Savaş sonrası Körfez-Arap ülkeleri ekonomik ilişkileri ve kartların yeniden dağıtılması
Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan ve Mısır Dışişleri Bakanı Bedir Abdulati, İslamabad'daki Dışişleri Bakanlığı binasında yapılacak toplantı öncesinde, 29 Mart 2026 (AFP)
Amir Ziyab et-Temimi
Geçtiğimiz 1950'li yılların başlarından itibaren, petrol gelirlerinin artmasıyla birlikte Körfez ülkeleri, çeşitli alanlarda Arap ülkelerine yardım ve uygun koşullu krediler sunmayı başardılar. Bu yardımlar arasında, Arap Devletleri Birliği kararları uyarınca savaş çabalarına verilen destek ile bu ülkelerdeki kalkınma projelerini ve altyapı geliştirme çalışmalarını finanse etmek için verilen uygun koşullu krediler yer alıyor. 1970’li yıllarının ortalarında petrol fiyatlarının yükselmesiyle birlikte Körfez ülkeleri büyük mali fazlalar elde etmiş ve ekonomik destek daha da güçlendi. Bu ülkeler, başta gayrimenkul ve turizm sektörleri olmak üzere bir dizi Arap ülkesinde doğrudan yatırım şirketleri kurmaya yöneldi. Ayrıca petrol, enerji, deniz taşımacılığı ve tarım sektörlerinde uzmanlaşmış özel şirketler de kuruldu. Ancak desteğin en belirgin şekli, Arap ülkelerinin döviz rezervlerini güçlendirmek ve ithalat finansmanı ya da borç servisi gibi dış yükümlülüklerini yerine getirmelerine yardımcı olmak amacıyla merkez bankalarındaki mevduatlara odaklandı. Mevcut gelişmeler ışığında, savaşın sona ermesinden sonra Körfez ülkeleri diğer Arap ülkeleriyle ekonomik ilişkilerini nasıl şekillendirebilir?
Mısır Merkez Bankası'na göre Mısırlılar Temmuz 2025 ile Ocak 2026 arasındaki dönemde yaklaşık 25,6 milyar dolarlık havale yaptılar. Bu rakam, bir önceki yılın aynı döneminde 20 milyar dolardı. Bu havaleler, savaşın patlak vermesinden önce, bu yılın başlarında Mısır'ın döviz rezervlerinin 50 milyar doların üzerine çıkmasına katkıda bulundu. Bu havalelerin uzun zamandır Mısır ekonomisini desteklemek için hayati öneme sahip olduğu şüphe götürmez. Çünkü bunlar devletin dış yükümlülüklerini karşılamasına yardımcı oluyor ve birçok ailenin geçim ihtiyaçlarını karşılamasını sağlıyor.
Sayılarının 500 binin üzerinde olduğu tahmin edilen Lübnanlılar da Körfez ülkelerinde çalışıyor. Bunların arasında, yüzlerce kuruluşa sahip binlerce yatırımcı ve iş adamı bulunuyor. Yatırımlarının hacmi on milyarlarca dolar olarak tahmin ediliyor. Lübnanlılar Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Katar ve Kuveyt'te yoğunlaşıyor. Suudi Arabistan'da 200 ila 300 bin, BAE’de yaklaşık 150 bin, Katar ve Kuveyt'te ise on binlerce Lübnanlı bulunuyor.
Körfez ülkelerinde çalışan Lübnanlıların yıllık para transferi yaklaşık 6 ila 7 milyar dolar olarak tahmin ediliyor. Yurtdışındaki Lübnanlıların para transferlerinin, özellikle ekonomik performansın gerilemesi ve imalat, turizm ve tarım gibi ana sektörlerin durması karşısında, Lübnan ekonomisinin en önemli gelir kaynaklarından biri olduğu bir sır değil.
Körfez ülkelerindeki Lübnanlılar, mesleki becerileri ve yüksek eğitim seviyeleri temelinde hayati öneme sahip sektörlerde çalışıyor. Lübnanlılar, Lübnan'daki siyasi ve güvenlik durumunun yansımaları da dahil olmak üzere, Körfez'de çalışan çok sayıda kişinin istikrarını etkileyen büyük zorluklarla karşı karşıya.
ABD/İsrail-İran Savaşı, Körfez ülkelerine ağır mali yükler getirdi. Petrol, elektrik ve su tesislerinin yanı sıra altyapıya da yayılan yıkım, onarım ve yeniden yapılandırma çalışmalarının yürütülmesi için büyük bütçe tahsisatlarına yol açıyor.
Buna karşın, yarım asrı aşkın bir süredir Lübnan’da yaşayan Körfez ülkeleri vatandaşları da var. Bunlar, bu ülkede konut ve gayrimenkuller edinmiş, birçok projeye yatırım yapmış ve Lübnan bankalarına para yatırmış kişiler.
Savaş sonrası mali ve savunma yükümlülükleri
Şüphesiz ki savaş, Körfez ülkelerine ağır mali yükümlülükler getirdi. Petrol, elektrik ve su tesislerinin yanı sıra altyapıya da uzanan yıkım, onarım ve yeniden yapılandırma çalışmalarının yürütülmesi için büyük bütçelerin ayrılmasını gerektirecek.
Örneğin, Katar'daki doğal gaz tesisleri, üretimi ve ihracatı durduran büyük hasarlara uğradı ve tahminlere göre bu tesislerin yeniden faaliyete geçmesi ve gelir elde etmesi üç ila beş yıl sürebilir. Kuveyt'teki petrol rafinerileri de İran saldırıları nedeniyle hasar gördü; buna havaalanı ve limanda meydana gelen hasarlar da eklenince hava ve deniz ulaşımı aksadı. Sivil kurumların uğradığı hasarlardan bahsetmeye bile gerek yok.
İran'ın BAE’nin Fuceyra kentindeki bir tesisi hedef almasının ardından, bir işçi bisiklet sürerken arkasında yükselen dumanlar, 14 Mart 2026 (AP)
Aynı durum Suudi Arabistan ve BAE için de geçerli. Bu ülkelerin petrol ve sivil tesisleri ile altyapıları hasar görürken, Bahreyn ise insan ve ekonomik kayıpların boyutunu artıran şiddetli saldırılarla karşı karşıya kaldı. Böylece, İran ile sıkı bağları olan Umman dahil Körfez ülkeleri, hasarları telafi etmek ve zarar gören çeşitli tesislerde çalışmaları yeniden başlatmak için en az 200 milyar dolar olarak tahmin edilen devasa mali kaynaklar ayırmak zorunda.
Körfez ülkeleri, başta Mısır Merkez Bankası olmak üzere merkez bankalarına para yatırarak Arap ülkelerine mali yardım sağlamaya devam ediyordu.
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması ve bunun sonucunda tedarik zincirlerinde yaşanan aksaklıklar nedeniyle, bu ülkelerin petrol ve gaz gelirlerinde düşüş ve mal ithalatı maliyetlerinde artış yaşayacağına şüphe yok.
Bunun yanında, askeri kapasitelerin geliştirilmesi, savunma sistemlerinin güçlendirilmesi ve silahların askeri teknoloji gelişmelerine uygun olarak modernize edilmesi için savunma harcamalarının artırılması da gerekecek.
Körfez-Arap ekonomik ilişkileri gerileme mi yaşıyor?
Savaşın etkilerinin, Körfez ülkelerinin, savaş nedeniyle ekonomileri zarar gören ve zaten karmaşık ekonomik koşullar, dış borçların hizmet maliyetindeki artış ve ulusal para birimlerinin değer kaybı ile boğuşan bir dizi Arap ülkesine destek sağlama kapasitesini etkilemesi bekleniyor.
Kahire'de düzenlenen Arap Birliği Dışişleri Bakanları Toplantısı, 10 Eylül 2024 (AFP)
Körfez ülkelerinden gelen petrol arzındaki kesinti birçok Arap ülkesini etkiledi. Mısır da bu durumdan nasibini aldı ve elektrik tüketimini kısıtlamak ve yakıt fiyatlarını artırmak zorunda kaldı. Ayrıca, savaşın etkisiyle ziyaretçi sayısının azalması nedeniyle Mısır turizm sektörü de ek baskılarla karşı karşıya. Bu veriler çerçevesinde Körfez ülkeleri, karşılaştıkları yeni mali baskılar ve bazı Körfez ülkeleri, özellikle Suudi Arabistan, BAE ve Kuveyt'in İran'ın saldırılarına karşı bazı Arap ülkelerinin tutumlarından duyduğu hoşnutsuzluk nedeniyle, kısa vadede Mısır, Lübnan, Suriye ve Yemen'e mali destek sağlayamayacak gibi görünüyor.
Körfez ülkeleri, merkez bankalarına para yatırarak Arap ülkelerine mali yardım sağlamaya devam ediyordu. Bunların en önemlisi, Körfez ülkelerinden gelen mevduatlara sahip olan Mısır Merkez Bankası'ydı. Bu mevduatlar, Kuveyt'ten 4 milyar dolar, Suudi Arabistan'dan 5,3 milyar dolar, Katar'dan 4 milyar dolar ve BAE’den 12 milyar dolar olarak dağılıyordu.
Körfez ülkelerinin yatırımları sadece devlet mevduatlarıyla sınırlı kalmayıp, doğrudan yatırımları, finansal piyasalara yapılan yatırımları ve hazine tahvillerinin satın alınmasını da kapsıyor.
BAE, bu mevduatın 11 milyar dolarlık bir kısmını, Mısır'ın kuzeyinde toplam değeri 35 milyar dolar olarak tahmin edilen uzun vadeli bir gayrimenkul projesi olan Ras el-Hikme Projesi’ne doğrudan yatırım olarak aktardı. Körfez ülkeleri bu parayı geri almak konusunda birçok zorlukla karşı karşıya bulunurken, projenin kendisi de beklenen getiriyi sağlayamayabilir.
Beyrut’taki Lübnan Merkez Bankası binası, 4 Nisan 2025 (Reuters)
Ayrıca, Lübnan Merkez Bankası'nda Körfez ülkelerine ait mevduatlar bulunuyor. Suriye gibi diğer Arap ülkelerindeki bankalar ve finans kurumlarındaki fonlar da özellikle Körfez ülkelerinden gelen devlet fonlarını barındırıyor. Körfez ülkelerinin yatırımları sadece devlet mevduatlarıyla sınırlı kalmayıp, doğrudan yatırımları, finansal piyasalara yapılan yatırımları ve hazine tahvillerinin satın alınmasını da kapsıyor. Aynı zamanda bu paranın tamamının veya bir kısmının geri alınmasının mümkün olup olmadığı ve bu yatırımların kayda değer bir getiri sağlayıp sağlamadığı sorusu halen cevap bekliyor.
Mali ve ekonomik zorluklar ve yeniden yapılanma
Körfez ülkeleri, Arap ülkeleriyle ekonomik iş birliği stratejilerini yeniden gözden geçirmek, yatırımları rasyonelleştirmek, yeni alternatifler değerlendirmek ve yatırılan fonların tamamını veya bir kısmını geri kazanmak için uygun yollar bulmak zorunda kalabilir.
Arap ülkelerinin ekonomileri, istenen ekonomik sonuçları elde etme kapasitelerini sınırlayan yapısal dengesizliklerle boğuşmaya devam ediyor.
Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre Körfez ülkeleri, önümüzdeki yıllarda enerji ekonomileriyle ilgili zorluklarla karşılaşacaklarına şüphe yok. Özellikle de mevcut savaşın yakıt tedariki ve deniz taşımacılığının aksamasına ilişkin endişeleri göz önüne alındığında, bu durum tüketici ülkeleri alternatif enerji kaynakları geliştirmeye ve fosil yakıtlara olan bağımlılıklarını azaltmaya itebilir.
Tüm bu zorluklar, Körfez ülkelerini farklı ekonomik seçeneklere yönlendirmeli ve Arap ülkelerine yönelik cömert destek ve finansman politikalarının gözden geçirilmesine, hatta belki de ekonomik yapılarının yeniden değerlendirilmesine yol açmalı. Bu da Körfez ülkelerinin gelecekte yabancı işgücüne, özellikle de vasıfsız işgücüne olan ihtiyaçları konusunda soru işaretlerinin ortaya çıkmasına sebep oluyor.
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
Tahran'a düzenlenen hava saldırısının ardından bir üniversitedeki hasar görmüş bir binanın kalıntıları üzerindeki İran bayrağı (EPA)
ABD Başkan Yardımcısı J.D. Vance, İslamabad'da İran heyetiyle yaptığı görüşmelerin ardından düzenlediği basın toplantısında (AFP)
