Biden’ın çekilmesi halinde aday olması muhtemel Demokrat Partili isimler kimler?

ABD Başkanı Joe Biden başkanlığa aday olacak (AP)
ABD Başkanı Joe Biden başkanlığa aday olacak (AP)
TT

Biden’ın çekilmesi halinde aday olması muhtemel Demokrat Partili isimler kimler?

ABD Başkanı Joe Biden başkanlığa aday olacak (AP)
ABD Başkanı Joe Biden başkanlığa aday olacak (AP)

ABD Başkanı Joe Biden, demokratların ikinci dönem için adaylığı yürütebileceğine dair endişelerine rağmen dün ABC kanalına verdiği demeçte “Beni istifaya ancak Yüce Tanrı ikna edebilir" dedi.

Başkan Joe Biden ve Beyaz Saray, önümüzdeki kasım ayında yapılması planlanan başkanlık seçimlerini kazanmasına ilişkin artan şüpheler nedeniyle günlerdir savunma odaklı açıklamalarda bulunuyor.

Ancak Demokratların Beyaz Saray'da kalmayı nasıl başaracağı konusunda yapılan ve kamuoyuna da yansıyan tartışmalar, Biden'ın adaylıktaki ısrarı devam etsin ya da etmesin, başkanlık yarışında onun yerine Demokrat Parti’den kimin geçebileceği konusunda soru işaretlerine yol açtı.

Başkan Biden’ın aday adayı olan yardımcısı Kamala Harris'e yönelik halk desteğinin arttığı görülürken, başka isimler de gündeme geliyor.

Şarku’l Avsat’ın BBC'den aktardığına göre Biden'ın istifa etmesi halinde yerine geçebilecek isimler:

Başkan Yardımcısı Kamala Harris

Başkan Yardımcısı Kamala Harris, Biden'ın yerine geçmesi açık ara en muhtemel isim ve giderek daha da popüler bir seçenek olmaya başladı.

Harris, ABD Yüksek Mahkemesi’nin kürtaj hakkı kararını (Roe v. Wade) bozmasının ardından, Başkan Yardımcısı olarak Biden yönetiminin başlattığı üreme haklarını koruma kampanyasının yüzü oldu.

Harris, Biden'ın sadık bir müttefiki olduğunu kanıtladı ve eski ABD Başkanı Donald Trump ile Biden arasında yapılan münazarada, Başkan’ın gösterdiği performansı güçlü bir şekilde savundu. Harris, Biden’ın münazaradaki performansından sonra Başkan Biden’ın ‘yavaş bir başlangıç’ yaptığını kabul etti, ancak Trump’tan daha önemli cevaplar vermeye devam ettiğini söyledi.

ABD Başkan Yardımcısı Kamala Harris, ülkedeki konaklama işçileri için en büyük sendika olan UNITE HERE'ın New York City'deki anayasa konferansında konuşuyor (Reuters)ABD Başkan Yardımcısı Kamala Harris, ülkedeki konaklama işçileri için en büyük sendika olan UNITE HERE'ın New York City'deki anayasa konferansında konuşuyor (Reuters)

Tartışmadan günler sonra, Biden'ın aday listesinin başında kalabileceğine dair endişeler artarken Harris, “Joe Biden bizim adayımız. Trump'ı daha önce yendik ve bir kez daha yeneceğiz” diyerek Biden'a olan desteğini yineledi.

Beyaz Saray, Harris'in temmuz ayı boyunca siyah, kadın ve genç seçmenlere ulaşmasını planladı. Bu plan doğrultusunda Harris'in ilk durağı New Orleans'taki ESSENCE Festivali olacak.

Harris'in başkan yardımcılığı görevinden gelen güçlü bir itibarı olsa da görev süresi boyunca çok az destek alabildi.

FiveThirtyEight tarafından gerçekleştirilen anketlerin ortalamalarına göre Amerikalıların yüzde 49'u Harris'in başkanlık için adaylığını desteklemezken, yüzde 39'u destek veriyor.

Harris ayrıca Trump'ın başkan yardımcısı adayıyla kıyaslandığı potansiyel başkan adayları arasında öne çıkmasını sağlayabilecek bir prestije de sahip olacak. BBC'nin ABD'deki medya ortağı CBS, önümüzdeki ağustos ayında Demokrat Parti Ulusal Kongresi öncesinde bir başkan yardımcılığı münazarasına ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor.

Michigan Valisi Gretchen Whitmer

İki dönemdir Michigan valisi olan Gretchen Whitmer, ülkenin Orta Batı bölgesinde giderek daha popüler hale gelen Demokrat bir isim. Birçok uzman 2028'de başkanlığa aday olacağını tahmin ediyor.

Geçmişte Biden için seçim kampanyası yürüten Whitmer, siyasi hedefleri konusunda çekingen davranmadı.

Michigan Valisi Gretchen Whitmer, Michigan'daki Eyalet Meclis Binası'nda eyaletin durumuyla ilgili bir konuşma yaparken, 24 Ocak 2024 (AP)Michigan Valisi Gretchen Whitmer, Michigan'daki Eyalet Meclis Binası'nda eyaletin durumuyla ilgili bir konuşma yaparken, 24 Ocak 2024 (AP)

Whitmer, New York Times'a verdiği demeçte, 2028 yılında X kuşağından bir başkan görmek istediğini söylese de bu rolü üstlenebileceğini söylemekten kaçındı.

Whitmer, Michigan’daki Demokratların 2022 yılında eyalet meclisini ve valilik makamını kontrol etmesini sağlayan bir kampanyaya liderlik etti.

Bu siyasi kontrol, Whitmer’ın Michigan'da kürtaj hakkının korunması ve silahlanmaya karşı güvenlik önlemleri alınması gibi birtakım ilerici politikaları yürürlüğe koymasını sağladı.

Kaliforniya Valisi Gavin Newsom

Kaliforniya Valisi Gavin Newsom, Biden yönetimine karşı en agresif alternatiflerden biri olarak öne çıkıyor.

Sık sık kablolu haber kanallarına çıkarak Biden'ı övse de Newsom'un kendi siyasi hırsları var.

Newsom'un adı sıklıkla 2028 yılı için potansiyel bir başkan adayı olarak geçiyor. Ancak Demokrat Parti uzmanlarının çoğu onun bu yıl ki seçimlerde Biden'a alternatif olabileceğini söylüyor.

Newsom, geçtiğimiz yıl Florida Valisi Ron DeSantis ile yaptığı münazara sayesinde son yıllarda muhafazakâr medyada partinin önemli bir temsilcisi olarak, milliyetçi kimliğini ön plana çıkardı.

Gavin Newsom destekçilerine seslenirken, 4 Temmuz 2024 (AP)Gavin Newsom destekçilerine seslenirken, 4 Temmuz 2024 (AP)

Newsom, haziran ayında Atlanta eyaletinde yapılan ve Biden için adeta felaket olan münazarasında en iyi yedeklerden biriydi ve Biden'ın yerini alıp almayacağına dair birçok soruyu geçiştirdi.

Şimdilik açıkça Biden'ın yanında duran Newsom, çarşamba günü Biden ve diğer üst düzey Demokrat isimlerle toplantı için Washington'a gitti ve 4 Temmuz tatilinde Michigan'da Biden’ın başkanlık seçimi kampanyası kapsamındaki bir etkinliğe liderlik etti.

laştırma Bakanı Pete Buttigieg, Temsilciler Meclisi Ulaştırma ve Altyapı Komitesi'nin Ulaştırma Bakanlığı'nın politika ve programları ile 2025 mali yılı bütçe talebine ilişkin oturumda (AP)Ulaştırma Bakanı Pete Buttigieg, Temsilciler Meclisi Ulaştırma ve Altyapı Komitesi'nin Ulaştırma Bakanlığı'nın politika ve programları ile 2025 mali yılı bütçe talebine ilişkin oturumda (AP)

Ulaştırma Bakanı Pete Buttigieg

Ulaştırma Bakanı Pete Buttigieg'in başkan olmak gibi bir hedefi olduğu herkesçe biliniyor. Kendisi 2020 yılında başkanlığa adaylığını koymuştu. Buttigieg, Biden yönetimindeki en iyi konuşmacılardan biri olarak tanımlanıyor.

Buttigieg, Ulaştırma Bakanı olarak görev yaptığı süre boyunca birçok kamu krizini yönetti.

Pennsylvania Valisi Josh Shapiro (AP)Pennsylvania Valisi Josh Shapiro (AP)

Pennsylvania Valisi Josh Shapiro

Pennsylvania Valisi Josh Shapiro, Trump'ın 2016 yılında kıl payı kazandığı bir eyalette, 2022 yılında seçilmesinden bu yana büyük bir popülariteye sahip.

Daha önce eyalet başsavcısı olarak görev yapan Shapiro, görev süresi boyunca Demokrat Parti’nin çizgileri içinde çalıştı.

Geçtiğimiz yıl Philadelphia'daki önemli bir otoyol üzerinde çöken köprüyü hızla yeniden inşa ederek, ABD basınında manşetlere çıktı. Bu, Shapiro için büyük bir siyasi zafer olarak görüldü.

Sorunu hızla gidermedeki başarısını, birçok kişi tarafından 2028 yılındaki potansiyel başkan adayı olarak görülmesine yol açan mükemmel bir konuşmayla taçlandırdı.

Illinois Valisi J.B. Pritzker (Reuters)Illinois Valisi J.B. Pritzker (Reuters)

Illinois Valisi J.B. Pritzker

Illinois Valisi J.B. Pritzker, son yıllarda Trumpvari, ancak Biden'ı savunan tutumlarıyla popülaritesini artırdı.

Hyatt oteller zincirinin varisi olan milyarder iş adamı Pritzker, sosyal medya üzerinden Trump'ı eleştirmekte gecikmedi.

Biden ile olan münazaranın ardından Trump'ı ‘yalancı’ olarak tanımlayan Pritzker, Trump'ın ‘sadece kendisini düşünen 34 suçtan hüküm giymiş bir suçlu’ olduğunu söyledi.

Whitmer gibi Pritzker de kürtaj hakkı ve silah kontrolü gibi konularda, ilerici Demokratların yapılacaklar listesinde yer alan gündem maddelerini tamamlama konusunda başarılı bir geçmişe sahip.

Biden’ın yerine başka potansiyel adaylar var mı?

Potansiyel adaylar listesi yukarıdaki isimlerle sınırlı değil. Çünkü Demokrat Parti’nin gelecekteki potansiyel başkan adaylarıyla ilgili uzun bir listesi var.

Oldukça muhafazakâr bir eyalet olan Kentucky’de iki dönemdir valilik görevini yürüten Andy Beshear’ın geçtiğimiz yıl yeniden seçilmesinden bu yana ABD genelinde popülaritesi artmaya başladı.

Öte yandan Maryland Valisi Wes Moore, Baltimore'daki Francis Scott Key Köprüsü'nün çökmesinin ardından geçtiğimiz aylarda kendisini birden manşetlerde buldu.

Demokratlar arasında oldukça popüler isimler olan senatörler Amy Klobuchar ve Cory Booker da daha önce başkanlık için aday adayı olmuşlardı.

Eski ABD Başkanı Barack Obama'nın eşi Michelle Obama (Reuters)Eski ABD Başkanı Barack Obama'nın eşi Michelle Obama (Reuters)

Kararsız bir eyalette çekişmeli seçim yarışını kazanan Georgia Senatörü Raphael Warnock'un da Biden'a olası alternatif isimler arasında adı geçiyor.

Reuters’ın aktardığı Ipsos'un salı günü yaptığı bir ankete göre önümüzdeki kasım ayında Trump'ı yenebilecek tek kişi, eski ABD Başkanı Barack Obama'nın eşi Michelle Obama. Ancak eski First Lady defalarca kez başkan olmak gibi bir talebi olmadığını ifade etti.



Pakistan aracılığıyla Çin ve İran ile diyalog: Orta güç perspektifi

Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar ve İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi, İslamabad'daki Dışişleri Bakanlığı'ndaki toplantı sırasında, 2 Ağustos 2025 (AFP)
Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar ve İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi, İslamabad'daki Dışişleri Bakanlığı'ndaki toplantı sırasında, 2 Ağustos 2025 (AFP)
TT

Pakistan aracılığıyla Çin ve İran ile diyalog: Orta güç perspektifi

Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar ve İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi, İslamabad'daki Dışişleri Bakanlığı'ndaki toplantı sırasında, 2 Ağustos 2025 (AFP)
Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar ve İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi, İslamabad'daki Dışişleri Bakanlığı'ndaki toplantı sırasında, 2 Ağustos 2025 (AFP)

Kemal Allam

Financial Times, yıllık yıl sonu değerlendirme serisi kapsamında, 2026 yılının İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en büyük belirsizlikle başladığını ve orta güçlerin önümüzdeki dönemde küresel düzeni ya pekiştirmede ya da zayıflatmada belirleyici faktör olabileceğini yazdı. Habere  göre, şaşırtıcı bir şekilde, Pakistan’ın adı, Amerikan hegemonyasını öngören “Donroe Doktrini”nde şimdiye kadarki en büyük kazanan olarak anılıyor. Pakistan, Beyaz Saray ziyaretlerinden Gazze barış planına kadar Donald Trump'ın çevresinde önemli bir yer edinmeyi açıkça başardı.

Ancak, Ortadoğu'ya askeri ve güvenlik tedarikçisi olarak geleneksel rolünün yanı sıra, Pakistan, İran gibi karmaşık çatışmalarda köprü görevi görmesi ve Çin ile ABD gibi daha büyük güçler arasında daha yakın bağlar kurması gereken bir orta güç olarak yeniden öne çıktı. Pakistan, daha önce, Nixon döneminde de ABD ve Çin arasındaki ilk diplomatik görüşmeye arabuluculuk yapmıştı. Bugün, on yıllık diplomatik boşluğun ardından, Pakistan, İran ile gizli görüşmeler yürütebilen ve Çin ile ortaklığı aracılığıyla bölgedeki askeri dengeyi yeniden ayarlayabilen bir güç olarak yeniden öne çıktı.

Trump'ın İran sorununu çözmek için Pakistan'a güvenmesi

Trump'ın ikinci başkanlığının başlangıcında, geçmiş dönemde Hindistan ile yakın ilişkisi ve Hindistan'ı Çin'e karşı tercih edilen stratejik ortak olarak görmesi nedeniyle Pakistan'da önemli bir belirsizlik hakim oldu. Ancak, görevdeki ilk yılından sonra Pakistan, sadece bölgede değil, küresel ölçekte de Trump'ın favorilerinden biri olarak görülmeye başladı. İsrail ve İran arasında yazın yaşanan 12 günlük savaş sırasında, Mareşal Asım Münir'in başkent Washington ve Langley'in koridorlarında neredeyse bir hafta boyunca bulunması tesadüf değildi. Dönemin Merkez Kuvvetler Komutanı Orgeneral Michael Eric Kurilla'nın Pakistan'ı terörizm ile mücadelede bir ortak olarak savunması da pek çok kişiyi şaşırttı. Zira bu açıklama, Kongre'nin önde gelen üyelerinin, Senato'nun ve generallerin Pakistan'ı sürekli olarak terörizmi destekleyen bir devlet olarak nitelendirdiği on yıllık bir dönemle çelişiyordu. Peki ne değişti?

Birincisi, Kurilla, Soğuk Savaş döneminde olduğu gibi, Washington'un istenmeyen saydığı ve ABD'nin doğrudan, en azından kamuoyu önünde, ilişki kuramadığı rejimlerle Pakistan'ın ilişki kurma yeteneğine yeniden güvenmeye başladı. İsrail-İran çatışması sırasında, ABD İran nükleer tesislerini vurduktan sonra, Pakistan gerilimin daha fazla yükselmesinin sonuçlarını hafifletmede sessiz, perde arkası bir rol oynadı. Pakistan, Tahran ve Washington arasında mesajları taşımakla kalmadı, aynı zamanda Trump'a İran’a nasıl davranması gerektiği konusunda doğrudan tavsiyelerde de bulundu. Nitekim Trump, Asım Münir ile yaptığı ve ABD'nin İran'a yönelik saldırılarının yankılarını kontrol altına alma stratejisinin ele alındığı görüşmenin ardından, “Pakistan İran'ı çoğu ülkeden daha iyi tanıyor” açıklamasını yaptı. Bu, Trump'ın ilk döneminde Irak'ta Kasım Süleymani'nin öldürülmesiyle sonuçlanan önceki hamlesinden sonra yaşananları hatırlattı. O zaman, 2020'de de suikasttan sonra ilk olarak dönemin Pakistan Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kamar Cavid Bacva ile telefonla görüşmüştü.

Pakistan, ABD ve Körfez ülkeleri gibi, İran'ın bölgeye yönelik niyetlerine güvenmiyor, ancak Suudi Arabistan ve Türkiye ile birlikte bir rejim değişikliği de istemiyor

Bunu anlamanın kilit noktası, Pakistan'ın, İsviçre, Katar, Umman ve İran görüşmelerindeki diğer bazı arabuluculardan farklı olarak, İran ile uzun bir sınıra sahip olması ve İran ile sürekli gerilimler yaşamasıdır. İranlılar, tam ölçekli bir çatışma durumunda Pakistan'ın kendileri için gerçek bir tehdit oluşturduğunun ve tüm Körfez ülkelerinin Pakistan'ın arkasında duracağının farkındalar. Daha önce yine el-Mecelle’de, İran ve Pakistan'ın, açık ve tam ölçekli bir çatışmayı önlemesi gereken dini, kültürel ve dilsel bağlara rağmen, açıkça duyurulmamış bir istihbarat ve vekalet savaşı içinde olduklarını yazmıştım. Süleymani sık sık Pakistan ile açık savaş tehdidinde bulunmuştu ve İsrail ile Amerika Birleşik Devletleri'nin yanı sıra, İran'a hava saldırıları düzenleyen tek ülke Pakistan'dır. Bu durum, Pakistan'ı İran’a karşı havuç-sopa yaklaşımını uygulamak için önemli bir arka kapı haline getiriyor.

Mevcut Maskat görüşmelerinin nereye varacağını, Trump'ın İran'a saldırıp saldırmayacağını veya gerilimi azaltıp azaltmayacağını bilmesek de, Pakistan'ın rolü önemli olmaya devam ediyor. ABD, çatışma tırmandığında Beluç sınırının tarihi ve Pakistanlı Şiilerin devlete karşı kullanılması nedeniyle İran’ın Pakistan ile de ters düşebileceğinin farkında olarak kendisine mesajlar gönderebilir. İran, geçtiğimiz yaz yaşanan 12 günlük savaş sırasında ve protestoların başlamasından bu yana yaşanan son gerilimlerde Pakistan'ın gerilimi azaltmadaki rolü için de kamuoyu önünde kendisine teşekkür etti.

dvbfrg
Çin'in doğusundaki Shandong eyaletinin Qingdao kentinde Şanghay İşbirliği Örgütü üye devletlerinin savunma bakanlarının çektirdiği toplu fotoğraf, 26 Haziran 2025 (AFP)

Pakistan, ABD ve Körfez ülkeleri gibi, İran'ın bölgeye yönelik niyetlerine güvenmiyor. Ancak Suudi Arabistan ve Türkiye ile birlikte bir rejim değişikliği de istemiyor. Bu da onu aradaki uçurumu kapatmada önemli bir oyuncu haline getiriyor. Pakistan’ın kendisi de nükleer güç olma yolunda benzer bir süreçten geçti ve nükleer meselede nasıl başarılı bir şekilde müzakere edeceğini biliyor. Askeri kapasiteye dayanma gücü olmadığında müzakerelerin ne kadar sınırlı olabileceğini biliyor. Pakistan ayrıca, Çin’in dünyadaki en yakın diplomatik ve askeri müttefiki olma avantajına da sahip.

Çin ve etkiyi kullanma sanatı

Eski ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger ve Başkan Richard Nixon'ın Pakistan aracılığıyla Çin ile yaptıkları görüşmeler ve gerçekleştirdikleri ziyaretler, İslamabad’ın eski Amerikan ulusal güvenlik uzmanlarının uzun zamandır minnettar olduğu önemli bir köprü olmasına olanak tanıdı. Pervez Müşerref dönemine kadar Pakistan, Çin ve ABD'nin kendi nüfuz alanlarındaki dengeleyici rolünde denklik konumunu korudu. Yine Müşerref dönemine kadar Pakistan ordusu, F-16 savaş uçaklarından Bell AH-1 Cobra saldırı helikopterlerine kadar neredeyse tamamen Amerikan kaynaklı ekipmanlara güveniyordu.

Çin'in etkisi, İslamabad'ı bir dönem Pekin'e karşı yanlış tarafta duran birçok güç için bir köprü kurucu haline getirdi

Ancak bu değişim daha sonra gerçekleşti ve Pakistan, Çin'in en yeni savaş uçakları ve füze teknolojilerini paylaştığı dünyadaki tek ordu haline geldi; bu da geçen yılki kısa savaşta Hindistan'a karşı üstün gelmesine yardımcı oldu. Böylece Çin, en yeni ekipmanlarını test etmek için Pakistan’ı kullanmaya başladı ve bunları Hint güçlerine karşı ve Pakistan'ın İran ile olan birkaç sınır çatışmasında test etti. Bu durum Pakistan'ı, Çin'in nasıl düşündüğünü ve gelecekteki savaşlara nasıl hazırlandığını anlamada ABD için bir kez daha vazgeçilmez bir ortak haline getiriyor. Dünyada hiçbir ordu, Pakistan ordusu gibi bir yandan Trump ile doğrudan ve hızlı iletişim kurma yeteneğine, diğer yandan da Çin ile en yakın askeri ittifaka sahip değil. Pakistan ayrıca tarihsel olarak Çin'in hem Türkiye hem de Suudi Arabistan ile olan ilişkisinde de bağlantı noktası görevi

Türkiye'nin önde gelen askeri stratejistlerinden ve Erdoğan'a yakın isimlerden sayılan Türk Amiral Cihat Yaycı, Pakistan'ın Soğuk Savaş sırasında Çin'in yükselişinde çok önemli bir rol oynadığını ve 1980'lerde ABD, Türkiye ve Suudi Arabistan ile olan ilişkilerini kullanarak bu tarafları Çin'e yaklaştırdığını düşünüyor. Yaycı ayrıca, kıdemli bir Türk subayı olarak, Çin'in kendisini Pakistan'ın en yakın müttefiki olarak nasıl gösterdiğine ve bunun Ankara'yı Uygur sorunu nedeniyle aralarında gerilim tırmandığında Pekin ile açılıma nasıl ittiğine bizzat şahit olduğunu belirtiyor. Bu Çin etkisi, İslamabad'ı bir zamanlar Pekin'e karşı yanlış tarafta duran birçok güç için bir köprü kurucu haline getirdi. Hudson Enstitüsü de yakın zamanda aynı konuyu, yani Çin'in Pakistan'ı Batı ve Avrasya arasındaki güç dengesini yeniden şekillendirmek için nasıl kullandığını gündeme getirdi.

Elbette Pakistan'ın gücünün de sınırları var; kırılgan ekonomisi Suudi Arabistan, Çin, BAE ve ABD dahil olmak üzere bir dizi uluslararası hamisine dayanıyor. Bu geniş bağışçı havuzu, Pakistan’ı çıkarlarını dengeleyebilen ve herhangi bir tarafla ittifak kurma tuzağına düşmeden aralarında manevra yapabilen bir köprü görevi görmesini sağlıyor. Avrupa Birliği ve Latin Amerika'daki birçok ülke, Trump taraf seçmeleri için baskı yaptığında ABD-Çin çatışmasında bir denge kurmakta zorlanırken, Pakistan bir anlamda tam tersi bir yaklaşım benimsedi. Sıfır toplamlı bir oyun tuzağına düşmek yerine, başkaları tarafından kullanılan bir köprü haline geldi. Bu da onu hem İran hem de Çin ile konuşmak için uygun bir muhatap yapıyor.


İran'da Ayetullah’ın sonu mu geliyor?

Trump ile İran arasındaki belirleyici çatışma (The Independent Arabia)
Trump ile İran arasındaki belirleyici çatışma (The Independent Arabia)
TT

İran'da Ayetullah’ın sonu mu geliyor?

Trump ile İran arasındaki belirleyici çatışma (The Independent Arabia)
Trump ile İran arasındaki belirleyici çatışma (The Independent Arabia)

John Bolton

Cenevre'de devam eden müzakerelerde hiçbir ilerleme kaydedilemediği için dünya, ABD'nin İran'daki Ayetullah rejimi konusunda ne yapacağını bekliyor. İran’daki son protesto gösterileri sırasında ABD Başkanı Donald Trump, Ayetullahlar ve Devrim Muhafızları Ordusu’na (DMO) karşı kırmızı çizgi çekti. Trump, İran muhalefetine hitaben yaptığı konuşmada, “İranlı vatanseverler, protestolara devam edin, kurumlarınızın kontrolünü ele geçirin, yardım yolda, İran'ı yeniden büyük yapalım” dedi.

Trump, geçtiğimiz yıl haziran ayında da Tahran'da rejim değişikliğini desteklediğini açıkça ilan etti ve bu tutumunu birkaç gün önce de yineledi. ABD Başkanı, kırmızı çizgisini korumak ve güvenilirliğini sürdürmek istiyorsa, şimdi İran'a karşı güç kullanmak zorunda. Aksi takdirde, Suriye'de kimyasal silah kullanımına karşı harekete geçmekle tehdit eden, ardından geri adım atan ve Beşşar Esed rejimine karşı koyamayan diplomatik yolu seçen eski ABD Başkanı Barack Obama'nın yeni versiyonu gibi görünecekti.

Donald Trump böylece, biri ‘hızlı ve kararlı’ bir saldırı emri vermek olmak üzere iki farklı seçenekle karşı karşıya. Trump, sıklıkla bu seçeneği tercih ediyor. Ardından, haklı olsun ya da olmasın, zaferini ilan edip yaklaşımının doğru olduğunu savunuyor.

İkinci seçenek ise İran'daki Ayetullahların ve DMO'nun iktidarını devirmek amacıyla askeri bir operasyon başlatmak. Bu seçenek, ABD Kara Kuvvetleri’nin bölgeye konuşlandırılmasını gerektirmese de İran'daki iktidar kurumlarını hedef alan bir hava harekâtını desteklemek için özel harekat yetenekleri kullanılabilir. Böylece Besic milisleri ve diğer dış genişleme ve iç baskı araçları da dahil olmak üzere DMO'yu kararlı bir şekilde zayıflatarak, Tahran rejimi çökebilir ve muhaliflerinin iktidara gelmesinin önü açılabilir. Aşağıda, ABD başkanı ikinci seçeneğe başvurursa Beyaz Saray'ın üstlenebileceği görevlerin kısmi de olsa kısa bir listesi yer alıyor.

Eylemsel değil, stratejik düşünüp hareket etmek

Bu, haftalar hatta aylar sürebilecek uzun bir süreç olabilir. Bu yüzden mevcut sonuçsuz müzakereleri sona erdiren ve İran'a bir son tarih belirleyen sistematik bir yaklaşım sergilenmesi gerekiyor. Bu, belki eski Başkan George H. W. Bush'un 1991 yılının ocak ayında dönemin Dışişleri Bakanı James Baker'ı Cenevre'ye gönderdiği gibi, mevcut Dışişleri Bakanı Marco Rubio'yu Cenevre'ye göndererek İran'a bu durumu bildirmek olabilir. Ardından İran'ın hava savunma sistemleri, DMO karargahları ve üsleri, Besic milisleri, Tahran'ın nükleer ve balistik füze programları, deniz kuvvetleri ve bölgedeki ABD güçleri ve müttefikleri için tehdit oluşturan diğer her şey hedef olarak belirlenmeli ve ortadan kaldırılmalı.

Sonra İsrail'in kampanyaya katılıp katılmaması sorusu var. Bu sorunun yanıtı açıkça ‘evet’. Çünkü İsrail'in İran'daki askeri ve istihbarat kapasitesi en üst düzeyde kullanılmalı. Bu operasyona katılmak isteyen Arap ülkeleri olup olmadığını araştırılabilir. Bu gerçekleşmeyebilir, ancak onlara bu seçeneğin sunulması önemli. Her halükârda, onların desteği sağlanmalı ve İran'ın herhangi birini hedef alması durumunda uygun bir yanıt verileceğine dair onlara açık garantiler verilmeli. Özellikle, Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nı Körfez ülkelerine kapatmasına izin verilemez.

Askeri planın yanı sıra siyasi bir plan da olmalı

Ayetullahların iktidarını devirmek ve çöküş sonrası dönemin başarısını sağlamak açısından İran muhalefet güçleriyle yakın iş birliği çok önemlidir. Rejim hiç bu kadar popüler olmamıştı ve halk her zamankinden daha fazla harekete geçmeye hazır. İran içinde reddetme ve direniş yaygınlaşıyor, ancak bu hareket hala yeterli örgütlenmeye sahip değil. Bu duruma, örneğin devam eden gösteriler sırasında 6 bin adet ‘Starlink’ cihazı sağlanacağına dair açıklanan karar gibi önlemlerle yardımcı olunabilir. İran muhalefet güçleriyle iş birliği yaparak rejim içindeki ayrılmaları teşvik etmek gibi çok daha fazlası da yapılabilir.

Öte yandan, İran'ın gelecekteki liderlerinin isimlerine takılmamalıyız, çünkü bu konu daha sonra tartışılabilir. Bu aşamada odak noktası, Ayetullahların ve DMO'nun iktidarını ortadan kaldırmak olan birincil hedef olmalı. Ayrıca, diplomatik beceri göstererek ABD'nin Avrupalı müttefiklerinden İran'a karşı askeri harekâta katılmalarını istemek de gerekir. Onlar mutlaka yanıt vermeyebilirler, ancak İran'da başarı elde edilmesi, onların dikkatini ABD'nin Grönland'a yönelik son askeri tehditlerinden başka yöne çeker.

Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre Çin ve Rusya, İran'ın kendileri için yasak bölge haline geldiği ve Tahran'a askeri veya başka türlü hiçbir destek sağlamamaları gerektiği bildirilerek ekonomik ve diplomatik olarak marjinalleştirilmeli. Rejim devrilene kadar, askeri veya başka türlü hiçbir destek sağlamamaları gerektiği bildirilmelidir. Tahran'ın nükleer veya balistik füze programlarına yardım eden tüm personelini geri çekmeli ve mevcut rejimden yeni petrol alımlarını durdurmalı.

Bu, Pekin ve Moskova'nın hoşuna gitmeyebilir, ancak ABD'nin düşmanlarına karşı güç kullanmasının ardındaki nedenleri anlayacaklardır, çünkü başka bir otoriter rejimin, özellikle de Pekin ve Moskova arasında büyüyen eksenle bağlantılı bir rejimin devrilmesi, onlar için caydırıcı bir etki yaratacak ve bu da ek bir avantaj olacak.

Sabırlı olmak gerekir

Bu süreç biraz zaman alabilir, bu nedenle ABD’nin askeri harekatını durdurup müzakerelere başlama baskısına kapılmamalı veya bu konuda endişelenmemeliyiz. Ayetullahlara fırsat verildi, ancak onlar da başka hiçbir taraf da yeni fikirler ortaya koymadı. Bu çabalar sırasında başarısızlıklar ve hatalar olabilir, ancak kısa vadeli aksilikler, odak noktasından uzaklaşmamıza veya uygulama sürecini aksatmamıza sebep olmamalı.

İran rejiminin düşüşüyle birlikte, sonraki gelişmelerin öngörülmesi gerekir. Hizbullah, Hamas, Husiler, Irak'taki Şii milisler ve diğerleri gibi Tahran'la bağlantılı terörist gruplar, Ayetullah rejiminin devrilmesinden sonra en büyük kaybedenler arasında yer alacak ve finansal destekçilerinin ortadan kalkmasıyla bu gruplar daha da zayıflayacak. ABD İsrail, Lübnan, Irak ve diğer ülkelerle iş birliği yaparak bu tehditleri ortadan kaldırmaya yardımcı olmak için eşi görülmemiş bir fırsata sahip olacak. Bizler de o an için hazırlıklı olmalıyız.

Bu sadece bir başlangıç olsa da Tahran'daki liderlere karşı kararlı bir eylem otomatik olarak gerçekleşmez, ama bazılarının riske değer gördüğü bir siyasi miras oluşturabilir.


İranlı yetkili: Mart ayı başında yapılacak yeni nükleer görüşmeler geçici bir anlaşmaya yol açabilir

İran’ın Buşehr nükleer reaktörü (Reuters)
İran’ın Buşehr nükleer reaktörü (Reuters)
TT

İranlı yetkili: Mart ayı başında yapılacak yeni nükleer görüşmeler geçici bir anlaşmaya yol açabilir

İran’ın Buşehr nükleer reaktörü (Reuters)
İran’ın Buşehr nükleer reaktörü (Reuters)

İranlı üst düzey bir yetkili bugün Reuters’a yaptığı açıklamada, Tahran ile Washington arasında ülkesine yönelik yaptırımların kaldırılmasının kapsamı ve mekanizması konusunda görüş ayrılıkları bulunduğunu belirtti.

Yetkili, nükleer programla ilgili yeni görüşmelerin mart ayı başında yapılmasının planlandığını söyledi.

Yetkili, İran’ın yüksek zenginleştirilmiş uranyum stokunun bir kısmını ihraç etme, saflığını düşürme ve uranyum zenginleştirme konusunda bölgesel bir birlik oluşturma seçeneğini ciddi şekilde değerlendirebileceğini ifade etti. Karşılığında ise İran’a barışçıl amaçlarla uranyum zenginleştirme hakkının tanınması gerektiğini vurguladı.

“Görüşmeler sürecek ve geçici bir anlaşmaya varma imkânı mevcut” diyen yetkili, sürecin devam edeceğini kaydetti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, geçen hafta ABD ile yapılan nükleer görüşmelerin ardından birkaç gün içinde karşı öneri taslağı hazırlanmasını beklediğini açıklamıştı. Öte yandan Başkan Donald Trump, İran’a sınırlı askeri saldırılar düzenlemeyi değerlendirdiğini belirtmişti.

Yetkili, İran’ın petrol ve maden kaynaklarının kontrolünü Washington’a teslim etmeyeceğini, ancak Amerikan şirketlerinin İran’daki petrol ve gaz sahalarında her zaman faaliyet gösterebileceğini de ifade etti.