ABD, pazarı pazartesiye bağlayan gece İran’a yönelik hava saldırıları düzenlerken, Tahran da Körfez ülkelerini hedef alarak karşılık verdi. Taraflar arasındaki bu karşılıklı saldırılar, 8 Nisan’da ilan edilen ateşkesin ardından yaşanan en şiddetli çatışma dalgası oldu.
Hürmüz Boğazı, Washington ile Tahran arasındaki son gerilimin merkezinde yer alıyor. İran, savaşın başlamasından bu yana bölgede oluşturduğu kontrolü korumaya çalışırken, stratejik enerji sevkiyat güzergâhını neredeyse tamamen kapatmış ve bu durum küresel ekonomi üzerinde ağır etkiler oluşturmuştu.
Şarku’l Avsat’ın AFP’den aktardığına göre İran, boğazdaki durumun savaş öncesindeki haline dönmeyeceğinde ısrar ediyor. Tahran, gemilerden ‘hizmet bedeli’ adı altında ücret almayı planlarken, Washington ise deniz ulaşımında serbest seyrüsefer ilkesini savunuyor.
İran dün Hürmüz Boğazı’nı yeniden ulaşıma kapattığını açıkladı. Bu gelişmenin ardından petrol fiyatlarında sert yükseliş yaşandı. Küresel gösterge niteliğindeki Kuzey Denizi Brent petrolünün eylül vadeli kontratları, saat 16.30’dan kısa süre sonra yüzde 4’ten fazla artarak varil başına 79,13 dolara yükseldi.
Ortadoğu’da savaşın 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısıyla başlamasından yaklaşık 40 gün sonra, 8 Nisan’da ateşkes anlaşması ilan edilmişti. Hürmüz Boğazı çevresinde zaman zaman devam eden çatışmalara rağmen, ABD ile İran 17 Haziran’da Katar ve Pakistan’ın arabuluculuğunda bir mutabakat zaptı imzalamıştı.
Mutabakat zaptında öne çıkan başlıklar arasında tüm cephelerde savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukasını kaldırması, Tahran’ın dondurulmuş varlıklarının bir bölümünün serbest bırakılması ve 60 gün içinde nihai bir anlaşmaya ulaşılması amacıyla müzakerelerin yürütülmesi yer alıyordu. Bu sürenin uzatılabileceği belirtilmişti.
Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi bugün yaptığı açıklamada, ABD’nin taahhütlerini yerine getirmemesi durumunda Tahran’ın Washington ile imzalanan mutabakat zaptına bağlı kalmayacağını söyledi.
Hürmüz Boğazı’nda İran’a atfedilen gemi saldırılarının ardından, salı gününden itibaren çatışmalar yeniden tırmandı.
Tahran saatiyle 00.30’da ABD ordusu İran’a yönelik yeni bir dizi hava saldırısı başlattı. Washington, yaklaşık beş saat süren operasyonların sona erdiğini duyurdu.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) X platformu üzerinden yaptığı açıklamada, ABD güçlerinin İran’a ait ‘askeri hava savunma sistemleri, kıyı radar noktaları, füze kapasitesi, insansız hava araçları (İHA) ve küçük tekneleri’ hedef aldığını bildirdi.
CENTCOM yaptığı açıklamada, güçlerinin ‘Hürmüz Boğazı’ndan serbestçe geçen sivil denizcileri ve ticari gemileri hedef alma kapasitesini daha da zayıflatmak amacıyla İran’a yönelik yeni saldırılar düzenlediğini’ yineledi. CENTCOM ayrıca, söz konusu saldırıların ABD Başkanı Donald Trump’ın talimatıyla gerçekleştirildiğini ve amacın ‘İran güçlerinden hesap sormak’ olduğunu belirtti.
Öte yandan İran devlet medyası, saldırıların ülkenin batısı ve güneybatısındaki geniş bölgeleri hedef aldığını bildirdi. Bu bölgeler arasında Hürmüz Boğazı yakınlarındaki Keşm Adası ve Bender Abbas’ın yanı sıra Irak sınırındaki Huzistan eyaleti de yer aldı.
Güneybatıdaki Mahşehr kentinde, ABD’ye ait hava saldırısında en az bir kişinin hayatını kaybettiği, dört kişinin yaralandığı belirtildi. Yerel bir yetkili, İran resmi haber ajansı IRNA’ya yaptığı açıklamada saldırıya ilişkin bilgi verdi. IRNA dün gece geç saatlerde yaptığı haberde, Keşm Adası’nın doğusunda yer alan Farur Adası’nda düzenlenen saldırıda bir kişinin hayatını kaybettiğini, iki kişinin de yaralandığını aktardı.
Tüm çabalar sonuçsuz kaldı
ABD, hafta sonu Hürmüz Boğazı’nda Kıbrıs bayraklı konteyner gemisi GFS Galaxy’yi hedef alan saldırının İran tarafından gerçekleştirildiğini öne sürüyor. Umman dün yaptığı açıklamada, geminin 23 mürettebatının kurtarıldığını, bir kişinin ise hâlâ kayıp olduğunu duyurdu.
İran Dışişleri Bakanlığı ise son ABD saldırılarını ‘şiddetle’ kınadı. Bakanlık, Washington’ı bölgede barışı tesis etmek amacıyla son aylarda başlatılan ‘tüm çabaları başarısızlığa uğratmakla’ suçladı.
Son saldırılara karşılık olarak İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO), Umman, Bahreyn, Ürdün ve Kuveyt’teki ABD tesislerini hedef alan saldırıların sorumluluğunu üstlendiğini açıkladı.
Ürdün ordusu, İran’dan fırlatılan dört füzenin hava savunma sistemleri tarafından engellenerek düşürüldüğünü bildirdi. Açıklamada, saldırılarda can kaybı ya da maddi hasar meydana gelmediği belirtildi.
Bahreyn de İçişleri Bakanlığı’nın açıklamasına göre hava saldırısı sirenlerini devreye sokarken, Kuveyt kendi hava sahası içinde ‘düşman hava hedeflerine’ karşı koyulduğunu duyurdu.
Kuveyt dün yaptığı açıklamada ise ülkenin kuzeyindeki üç sınır merkezinin ve karasularında bulunan bir açık deniz petrol platformunun saldırıya uğradığını bildirmiş, ancak saldırıları kimin gerçekleştirdiğine ilişkin herhangi bir suçlamada bulunmamıştı.
Daha önce Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, Washington ve Tahran’a ‘azami itidal göstermeleri’ ve ‘müzakerelere hızla yeniden başlamaları’ çağrısında bulunmuştu.
Öte yandan Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot bugün yaptığı açıklamada, Avrupa’nın İran’a yönelik yaptırımlarının, Tahran nükleer programından, balistik füzelerinden ve bölgede ‘istikrarı bozucu’ faaliyetlerinden vazgeçmeden kaldırılmayacağını söyledi.
Güvensizliğin geri dönüşü
İran Dışişleri Bakanlığı, ABD’yi haziran ortasında imzalanan mutabakat zaptının tüm maddelerini ihlal etmekle ve Hürmüz Boğazı’nda ‘güvensizliğin yeniden ortaya çıkmasına’ neden olmakla suçladı.
Dünya petrol üretiminin beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını öngören mutabakata rağmen İran, kendi kıyıları boyunca yalnızca tek bir deniz geçiş hattının kullanılmasına izin veriyor. Bu durum, söz konusu güzergâha uymayan gemileri saldırı riskiyle karşı karşıya bırakabilir.
Mutabakat zaptının imzalanmasının ardından boğazdaki deniz trafiği, şubat ayı sonundan bu yana en yüksek seviyesine ulaşmıştı. Ancak yeni saldırıların ardından geçişler yeniden azaldı. Tahran dün yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’nı ikinci bir duyuruya kadar kapatacağını bildirdi.
İran Dini Lideri’nin askeri danışmanı Muhsin Rızai dün yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’nın İran için ‘atom bombalarından daha önemli’ olduğunu söyledi.
Buna karşılık CENTCOM, “Hürmüz Boğazı açık… İran boğaz üzerinde kontrol sahibi değil ve deniz trafiği normal şekilde devam ediyor” ifadelerini kullandı.
