Rusya ile Avrupa ülkeleri arasındaki gergin ilişkilerde bugün sınırlı bir yumuşama yaşandı. Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ile Norveç Başbakanı Jonas Gahr Store’nin Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile gerçekleştirdiği ortak telefon görüşmesi, aylardır yapılan ilk diplomatik temaslardan biri olarak dikkat çekti.
Kremlin’in yayımladığı açıklamaya göre üçlü görüşme kapsamlı geçti ve Rusya ile Avrupa arasındaki ilişkilerde gündemde bulunan anlaşmazlık konuları ele alındı. Bununla birlikte girişim, bazı Avrupa ülkelerinde hoşnutsuzlukla karşılandı.
Rusya Devlet Başkanlığı tarafından yapılan açıklamada, telefon görüşmesinin iki Avrupalı liderin girişimiyle gerçekleştirildiği belirtildi. Kremlin, Putin’in Ukrayna’da çatışma bölgesindeki duruma ilişkin değerlendirmelerini ve çatışmanın temel nedenlerini aktardığını bildirdi. Açıklamada, kalıcı ve adil bir barışın ancak Rusya’nın meşru çıkarlarının bütünüyle dikkate alınmasıyla mümkün olabileceği vurgulandı.
Finlandiya ve Norveç tarafları ise görüşmenin ardından, Avrupa’nın tamamını değil, kendi ülkelerini temsil ettiklerini özellikle belirtti. Buna rağmen Danimarka ve Litvanya başta olmak üzere bazı Avrupa ülkelerinden itirazlar yükseldi.
Şarku’l Avsat'ın AP’den aktardığına göre Finlandiya Cumhurbaşkanı Stubb, görüşmeyi “açık ve esaslı” olarak nitelendirdi. Stubb, ülkelerinin Rusya ile komşu olduğunu belirterek, savaşın sonuçlarının hem kendi güvenliklerini hem de daha geniş anlamda Avrupa’nın güvenliğini doğrudan etkileyeceğini söyledi. Çatışmanın sona erdirilmesi için yüzleşmenin ve doğrudan görüşmelerin gerekli olduğunu ifade etti.
Norveç Başbakanı Store ise savaşın yol açtığı ağır insani ve maddi kayıplara dikkat çekerek, yıkımın ve acıların etkisinin nesiller boyunca süreceğini belirtti. Görüşmede gerilimin derhâl düşürülmesi gerektiğine odaklandıklarını söyledi.
Kremlin açıklamasında Putin’in, Avrupa Birliği ve NATO’nun izlediği çatışmacı politikaların askerî faaliyetlerin uzamasına neden olduğunu savunduğu da kaydedildi.
Putin ayrıca Stubb ve Store’ye, Herson bölgesindeki Oleşki’de insani ateşkesin başlatılması ve Herson yönünde geçici ateşkes uygulanması hakkında bilgi verdi. Bu gelişmeler, Moskova’nın gerilimi azaltmaya yönelik adımlara hazır olduğu şeklinde değerlendirildi.
Açıklamada görüşmenin ayrıntıları paylaşılmadı. Ancak liderlerin Baltık Denizi ile Kuzey Avrupa bölgelerinde güvenlik ve istikrarın sağlanmasını da ele aldıkları belirtildi. Putin ve iki Avrupalı lider, Moskova, Kiev ve Washington arasında gelecek ay yapılması planlanan üçlü görüşmeler konusunda da memnuniyetlerini dile getirdi.
Açıklamaya göre Rusya, Ukrayna ve ABD arasındaki üçlü görüşmelerin kasım ayının ilk yarısında Abu Dabi’de yeniden başlatılması konusunda anlaşmaya varıldı. Görüşmelerin özellikle çatışmaların sona ermesinin ardından Rusya ve Ukrayna’nın güvenliğinin sağlanmasına odaklanması bekleniyor.
Finlandiya Cumhurbaşkanı ve Norveç Başbakanı, telefon görüşmesinde uluslararası deniz hukukuna ve seyrüsefer özgürlüğü ilkesine bağlı kalmanın önemini yeniden vurguladı.
Telefon görüşmesi, Norveç’in son haftalarda Avrupa-ABD ve Ukrayna-ABD arasındaki temasları kolaylaştırmaya yönelik çabalarının devamı niteliğinde görüldü. Finlandiya’nın da bu girişimlere katılması, iki ülkenin Putin ile diyalog kanallarını yeniden etkinleştirme konusunda ortak bir yaklaşım benimsediğine işaret etti.
Norveç, bir hafta önce Oslo’da ABD Başkanı’nın özel temsilcisi Steve Witkoff, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Finlandiya Cumhurbaşkanı ve Norveç Başbakanı’nın katıldığı görüşmelere ev sahipliği yapmıştı. Donald Trump’ın damadı Jared Kushner da toplantıya uzaktan katıldı.
Ertesi gün Witkoff, Putin tarafından kabul edilmek üzere St. Petersburg’a gitmişti. Putin’in, ABD’li arabulucuya ABD, Ukrayna ve Rusya arasındaki üçlü istişareleri yeniden başlatmaya hazır olduklarını bildirdiği aktarılmıştı. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov da toplantının kasım ayının ilk yarısında Birleşik Arap Emirlikleri’nde düzenlenebileceğini açıklamıştı.
Putin ile görüşmesinin hemen ardından Stubb, Norveç Başbakanı ile birlikte Zelenskiy’yi aradıklarını ve Rusya lideriyle yapılan görüşmenin içeriği hakkında kendisini bilgilendirdiklerini duyurdu.
Stubb, Finlandiya’nın olası bir Rus saldırısına ilişkin herhangi bir kanıtı bulunmadığını da belirterek, ülkeler arasındaki iletişimin güçlendirilmesi gerektiğini savundu. Sosyal medyada yaptığı paylaşımda Zelenskiy ile verimli bir telefon görüşmesi gerçekleştirdiklerini açıkladı. Finlandiya Cumhurbaşkanlığı da görüşmede Ukrayna’daki savaşın ve çatışmayı sona erdirmeye yönelik diplomatik çabaların ele alındığını bildirdi.
Store de Putin ile yapılan görüşmede kendisi ve Finlandiya Cumhurbaşkanı’nın Ukrayna’da gerilimin azaltılmasının önemini vurguladığını açıkladı.
Avrupa’dan itirazlar
Diplomatik girişimler bazı Avrupa ülkelerinde temkinli karşılandı. Danimarka, yayımladığı açıklamada Putin ile doğrudan iletişim kurulmasının verebileceği mesajlar konusunda uyarıda bulundu.
Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nauseda ise Ukrayna veya Avrupa ülkelerinin temsilcilerinin katılmadığı Rusya görüşmelerinin tehlikeli olduğunu düşündüğünü belirtti.
Nauseda, barış anlaşmasının sonuçlarına Avrupa’nın da katlanacağını, bu nedenle Avrupalıların ve Ukraynalıların müzakere sürecine dâhil edilmesi gerektiğini söyledi. Rusya ile ABD arasında oluşturulabilecek bazı müzakere formatlarını tehlikeli bulduğunu ifade ederek, Avrupa’nın görüşmelerin dışında bırakılmasını ve Ukrayna’nın toplantılara çağrılmamasını kabul edilemez olarak nitelendirdi.
Ayrıca egemen bir ülkenin geleceğinin, o ülkenin katılımı olmadan görüşülmesine kesinlikle karşı olduğunu belirtti.
Oleşki’de insani ateşkes
Diplomatik temaslarla eş zamanlı olarak, Ukrayna ile Rusya arasında Herson bölgesindeki Oleşki’de sınırlı bir insani ateşkes bugün sabah erken saatlerde yürürlüğe girdi. Buna rağmen Ukrayna’nın birçok bölgesinde askerî operasyonlar ve saldırılar devam etti.
ABD’nin arabuluculuğunda ve Melania Trump’ın öncülük ettiği girişimle sağlanan ateşkes, haftalardır gıda ve ilaç sıkıntısı çeken sivillerin bulunduğu, erişimin güç olduğu bölgede insani yardım operasyonunun gerçekleştirilmesini amaçlıyor.
Rusya Savunma Bakanlığı, Telegram üzerinden yaptığı açıklamada, Oleşki’deki insani operasyon hazırlıkları kapsamında Rus kuvvetlerinin Moskova saatiyle 04.00’ten, yani Greenwich saatine göre 01.00’den itibaren Herson yönündeki ateşi durdurduğunu duyurdu.
Ukrayna Parlamentosu İnsan Hakları Komiseri Dmytro Lubinets de Telegram’da sessizlik rejiminin başladığını ve Ukrayna tarafının taahhütlerine bağlı kaldığını bildirdi.
Melania Trump, cuma günü insani yardımların ulaştırılmasını kolaylaştırmak amacıyla ateşkesi duyurmuştu. Bu adım, Donald Trump ile Rusya arasındaki diplomatik yakınlaşma ortamında atıldı ve Ukrayna ile Avrupalı müttefiklerinde rahatsızlık yarattı.
Kremlin pazartesi günü benzer insani ateşkeslerin başka bölgelerde de uygulanmasına hazır olduğunu açıkladı ve özellikle Melania Trump’ın çabaları olmak üzere Amerikalı müzakerecilerin girişimlerine değer verdiğini belirtti.
Ukrayna ve Rusya, Oleşki’de bir insani kriz yaşandığını kabul etmekle birlikte sorumluluk konusunda birbirlerini suçluyor. İki taraf da diğerini gıda yardımlarının ulaştırılmasını ve sivillerin tahliyesini engellemekle itham ediyor.
2023’te bir barajın patlamasının ardından meydana gelen büyük sel felaketinden etkilenen Oleşki’nin nüfusu, yaklaşık 24 binden 2 bin civarına geriledi. Kiev, barajın patlamasından Rusya’yı sorumlu tutmuştu.
Rusya Savunma Bakanlığı cuma günü, yardım koridorunun güvenliğini sağlamak ve sivillerin tahliyesini mümkün kılmak amacıyla bölgede teknik keşif çalışması yapılacağını açıklamıştı. Melania Trump da bölgeden ayrılmak isteyen sivillere koordineli yardım ve seçtikleri varış noktasına ulaşmaları için ulaşım desteği sağlanacağını bildirmişti.
Ancak Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy, pazar günü yaptığı açıklamada Rusya’nın sivilleri Rusya kontrolündeki bölgelere gitmeye ve orada kalmaya yönlendirmek için elinden geleni yapacağını öne sürdü.
Ukrayna’daki askerî operasyonlar sürüyor
Rusya Savunma Bakanlığı, diplomatik temaslar ve insani ateşkese paralel olarak Ukrayna’nın askerî sanayi altyapısına ve lojistik tesislerine yönelik saldırıların sürdüğünü duyurdu. Bakanlığa göre gece saldırılarında Kiev ve Harkiv’de ulaşım ve lojistik tesisleri, silah depoları ve insansız hava araçlarıyla ilgili noktalar hedef alındı.
Rusya’nın açıklamasına göre Kiev’de uzun ve orta menzilli insansız hava araçlarının üretildiği ve depolandığı belirtilen bir sanayi tesisi, Oacline şirketine ait olduğu ifade edilen bir İHA montaj atölyesi ve sabit kanatlı İHA’ların montajının yapıldığı başka bir atölye vuruldu. Açıklamada ayrıca, askerî yüklerin karayolu ve demiryoluyla taşınmasında kullanıldığı ileri sürülen Yujniy Köprüsü’nün hedef alındığı belirtildi.
Harkiv bölgesinde ise Rusya, Bölgesel Lojistik Merkezi şirketine ait bir gümrük boşaltma tesisinin hedef alındığını bildirdi. Moskova’ya göre tesis, Ukrayna Silahlı Kuvvetlerinin ihtiyaçları için kullanılan malzemelerin, teknik ekipmanların ve çift kullanımlı ürünlerin depolanması ve dağıtımında kullanılıyordu. Ayrıca Odesa bölgesindeki Çornomorsk Limanı’na Ukrayna ordusunun ihtiyaçları için yük taşıdığı belirtilen bir kargo gemisinin vurulduğu açıklandı.
Rusya Savunma Bakanlığı son olarak, hava savunma sistemlerinin bir gece içinde Novgorod, Tver, Belgorod, Bryansk, Kursk, Kaluga, Oryol, Tula, Voronej, Smolensk ve Rostov bölgeleri ile Krasnodar Krayı, Kırım ve Karadeniz üzerinde toplam 222 Ukrayna insansız hava aracını önlediğini ve imha ettiğini duyurdu. Bu sayı, Rusya Savunma Bakanlığının açıklamasına dayanmaktadır; bağımsız doğrulama bilgisi sunulmamıştır.
