Antoine el-Hac
Avrupa kentlerinin sokaklarında yaşanan protestoların geçici taleplerden ibaret hareketler ya da belirli hükümet kararlarına yönelik tepkiler olduğunu düşünenler yanılıyor. Eğitim koşullarının iyileştirilmesi, uygun fiyatlı konut imkânlarının sağlanması ve ücretlerin artırılması gibi talepler, bugünün, ebeveynlerinin geçmişteki yaşam koşullarından daha kötü olduğunu düşünen genç bir kuşağın öncülük ettiği öfke ve reddediş dalgasının ifadesi niteliğinde. Bu kuşak, Avrupa toplumlarının üzerine inşa edildiği sosyal ilerleme, adalet ve fırsat eşitliği vaatlerinin gerçekleşmediğini ve gerçekleşmeyeceğini düşünüyor.
Fransa’dan İspanya, Portekiz, İtalya ve Yunanistan’a, oradan Belçika, Almanya, Arnavutluk ve Sırbistan’a kadar sokaklara çıkılmasının nedenleri farklılık gösterse de gençlerle, onların çıkarlarını temsil etmesi ve daha iyi fırsatlar sunması beklenen siyasi ve ekonomik kurumlar arasındaki giderek derinleşen güven krizi bu hareketlerin ortak noktasını oluşturuyor. Başka bir ifadeyle yaşananlar, önceki kuşakların biriktirdiği yükleri devralmak istemeyen bir nesil ile bu neslin sorularına ikna edici cevaplar vermekte yetersiz kalan sistemler arasındaki bir karşı karşıya gelişe işaret ediyor.
Eğitimsel taleplerden kapsamlı bir toplumsal krize
Fransa’da lise ve üniversite öğrencilerinin protestoları, bu dalganın en belirgin yansımalarından biri olarak öne çıktı. Eğitimle ilgili talepler kısa sürede eğitim sektörünün sınırlarını aşarak diğer sosyal ve ekonomik meselelerle kesişti. Böylece eğitim kurumları, toplumun farklı kesimlerinin yetkililere karşı katıldığı daha geniş çaplı hareketlerin başlangıç noktalarına dönüştü.
Bu eylemlerin etkisi Fransa’yla sınırlı kalmayarak diğer Avrupa ülkelerine de yayıldı. Yunanistan’da binlerce öğrenci ve öğretmen, ücretsiz eğitim talebiyle sokaklara çıktı. İtalya’da ise öğrenciler Fransız yaşıtlarının eylemlerinden ilham aldı. Roma’da 7 Ekim’de bir liseyi işgal eden öğrenciler, yayımladıkları bildiride, eylemlerinin Fransa’da yaşananları örnek aldığını belirtti.
Bu görüntüler, protestoların yerel çerçeveden çıkarak öğrenci birliklerinin deneyim ve örgütlenme yöntemlerini paylaştığı, protesto hareketlerinin sloganlarını ortaklaştırdığı Avrupa çapında bir alana taşındığını gösteriyor. Bunun şaşırtıcı bir yanı yok; zira karşı karşıya kalınan sorunlar aynı. Bunların başında okullara ve üniversitelere yatırım yapılması, gençlerin geleceğinin güvence altına alınması, hayat pahalılığıyla ve konut kriziyle mücadele geliyor.
Konut... Gençlerin bağımsızlığı için en zor sınav
Eğitim protestoların başlangıç noktalarından birini oluştururken, konut meselesi, toplumsal öfkeyi birleştirme kapasitesi en yüksek konulardan biri olarak öne çıkıyor. İspanya’da 87 yaşındaki bir kadının evinden tahliye edilmesi, konut krizi ve kira fiyatlarındaki artışla bağlantılı protestoları tetikledi. Bu eylemlerin yankıları komşu Portekiz’e kadar ulaştı.
İtalya’da ise konut krizi, öğrencilerin üniversite eğitimlerini sürdürebilme imkânıyla doğrudan bağlantılı hale geldi. Başta Roma olmak üzere büyük şehirlerde kira bedellerinin yükselmesi, bazı öğrencileri küçük odaları paylaşmaya veya üniversitelerden uzakta yaşamaya zorluyor. Bu durum, eğitim hayatlarına ek mali yükler getiriyor.
Gerçekte mesele, temel bir ihtiyaç olmasına rağmen konut kavramının çok ötesine geçerek ekonomik ve sosyal bağımsızlığın koşullarından biri haline geliyor. Önceki kuşaklar için istikrar ve yaşam standartlarını yükseltme yolunda neredeyse garantili bir güzergâh olarak görülen üniversite diploması, artık iyi bir iş ve istikrarlı bir gelecek için yeterli güvence sunmuyor.
Çalkantılı iş piyasaları ve kendini mağdur hisseden bir nesil
Avrupa’da yaşananları, İkinci Dünya Savaşı’nın ardından kurulan barış düzeninin dağılması ve daha sonra Soğuk Savaş’ın sosyalist bloğun çöküşüyle sona ermesi sonucunda ortaya çıkan jeopolitik ve jeoekonomik krizlerin bütünü çerçevesinde değerlendirmek gerekiyor.
Yaşanan bütün gelişmeler, gençlerin bugün güvencesiz ve istikrarsız işlerin giderek arttığı, yalnızca eğitim yoluyla ekonomik ve sosyal güvence elde etme imkânının azaldığı bir iş piyasasına girmesine yol açtı. Buna, yeni mezunların meslek hayatına adım atarken genellikle ilk basamak olarak gördükleri başlangıç düzeyindeki iş fırsatlarının daralacağı yönündeki endişeleri artıran yapay zekâ kullanımının yaygınlaşması da ekleniyor.
Aynı zamanda iklim değişikliği krizi de bu kuşağın hesaplarını etkiliyor. Antoine el Hac'ın Şarku’l Avsat için kaleme aldığı analize göre gençler, alınmasında söz sahibi olmadıkları ekonomik ve siyasi tercihlerin sonuçlarıyla yüzleşmek zorunda olduklarını düşünüyor. Çevresel yükler, kamu borçları ve ekonomik dönüşümün maliyetleri, bir kuşaktan diğerine aktarılan ağır mirasın parçaları olarak görülüyor.
Fransız tarihçi Sylvain Boulouque, bu duyguyu gençlerin kendilerini feda edilmiş bir kuşak olarak görmesi ve önceki nesillerin geride bıraktığı çevre sorunları ile borçlarla mücadele etmek zorunda olduklarını düşünmesi şeklinde tanımlıyor.
Komünist ve genel olarak sol hareketler konusunda uzmanlaşmış akademisyen Boulouque, sorunun çözümüne yönelik kapsamlı bir perspektif oluşturmak amacıyla gençlerle yönetim arasında derinlemesine diyalog kurulması çağrısında bulunuyor.
Toplumsal protestodan siyasi meydan okumaya
Önemli olan, bu hareketlerin sektörel taleplerden hükümetlere ve devlet kurumlarına yönelik itirazlara dönüşerek siyasi bir boyut kazanmış olması. Arnavutluk’ta, ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’ın desteklediği lüks gayrimenkul geliştirme projesine karşı başlayan öğrenci protestoları, sonradan yolsuzlukla mücadele ve hükümetin değiştirilmesi taleplerini içeren daha geniş çaplı bir harekete dönüştü.
Sırbistan’da ise son iki yılda öğrencilerin öncülük ettiği protestolar, Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic’e yönelik sert bir muhalefete dönüşerek nihayetinde görevden ayrılmasına yol açtı.
Fransa’da işçi sendikaları, çiftçiler ve Sarı Yelekliler hareketi de öğrenci eylemlerine katıldı. Bu tablo, farklı yaş ve meslek gruplarının toplumsal taleplerinin iç içe geçtiğini gösteriyor. İtalya’daki protestolar da akaryakıt fiyatlarındaki ve üretim maliyetlerindeki artışın kamyon şoförleri ile çiftçileri öğrencilerle aynı protesto cephesinde buluşturabileceğini ortaya koydu.
Hükümetler bu hareketlerin tümüne aynı şekilde yaklaşmasa da temel soru varlığını koruyor: Yönetimleri ve ekonomik koşulları birbirinden farklı ülkelerde neden aynı talepler tekrar tekrar gündeme geliyor?
Kaynak krizi mi, yoksa güven krizi mi?
Protesto hareketlerinin yaşandığı Avrupa ülkeleri, kamu borçlarının ve borçlanma maliyetlerinin artması başta olmak üzere ciddi mali baskılarla karşı karşıya. Bu durum, söz konusu ülkelerin eğitim, kamu hizmetleri ve konut alanlarındaki harcamalarını artırma kapasitesini sınırlıyor.
Ancak protestoları yalnızca kaynak yetersizliğiyle açıklamak yeterli değil. Sorun aynı zamanda servetin ve fırsatların dağılımıyla da ilgili. Gençlerin geniş kesimleri, varlıklı ailelerin çocuklarının daha iyi fırsatlara sahip olduğunu, ekonomik açıdan daha dezavantajlı kesimlerden gelenlerin ise eğitim, iş ve konut imkânlarına erişimde giderek daha fazla güçlük yaşadığını düşünüyor.
Böylece ekonomik uçurum, siyasi ve toplumsal bir uçuruma dönüşüyor. Vatandaşların karar alıcılara seslerini duyuramadıkları yönündeki düşünceleri de giderek güçleniyor. Görmezden gelinme hissi tekrarladıkça toplum ile devlet arasındaki mesafe açılıyor ve sokaklar, tepkiyi dile getirmek için başvurulabilecek az sayıdaki araçtan biri haline geliyor.
Sonuç olarak Avrupa, geleneksel bir gençlik protestosu dalgasıyla karşı karşıya değil; toplumsal sözleşmesinin niteliği ve sürdürülebilirliği açısından bir sınavdan geçiyor. Z kuşağı yalnızca daha iyi okullar, daha düşük kiralar ve daha istikrarlı işler talep etmiyor; demokratik vaatlerin kendisine bağımsız bir hayat kurma fırsatı sunamadığı durumda ne anlam taşıdığını da sorguluyor.
Daha da önemlisi, bu kuşak yalnızca yoksulluktan değil, belirsizlikten de korkuyor: Eğitim aldığı halde iş bulamamaktan, çalıştığı halde barınma imkânı elde edememekten ve kendi sorumluluğunda olmayan krizlerin yükünü taşımak zorunda kalmaktan endişe ediyor. Geleceğin kendisi bir kaygı kaynağı haline geldiğinde artık sorulması gereken, protestoların nasıl kontrol altına alınacağı değil, gençleri sokaklara döken güvenin nasıl yeniden tesis edileceğidir.
