Trump, Şi ve Putin zirvesinin gündeminde kritik anlaşmazlık konuları

ABD Başkanı’na Çin’de sıcak karşılama... Tarihi zirve öncesi ikili görüşmeler gerçekleştirildi

Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)
Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)
TT

Trump, Şi ve Putin zirvesinin gündeminde kritik anlaşmazlık konuları

Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)
Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD'li mevkidaşı Donald Trump'ı dün, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in de katılımıyla gerçekleştirilecek “tarihi” üçlü zirve öncesinde, Şhenzhen kentinde dikkat çekici bir törenle karşıladı. Uluslararası alandaki önemli anlaşmazlık konularında uzlaşma sağlanması beklentilerinin öne çıktığı zirve öncesinde, Avrupa'nın büyük güçlerin kendi çıkarları doğrultusunda ve Avrupa'nın menfaatleri aleyhine anlaşmalar yapabileceğine yönelik endişeleri de gündeme geldi.

Zirve öncesinde çeşitli ikili görüşmeler gerçekleştirildi. Bunların en önemlilerinden biri, Şi Cinping ile Vladimir Putin arasında yapılan görüşme oldu. İki lider, Rusya-Çin ortaklığının güçlü olduğunu ve başta Ukrayna savaşı olmak üzere uluslararası meselelerde görüşlerini eşgüdüm içinde yürüttüklerini vurguladı. Kremlin ise üç liderin yayımlayacağı ortak bildirinin hazırlanması için yoğun istişarelerin sürdüğünü ifade etti.

Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre zirvenin gündeminde Ukrayna ve İran'daki savaşlar, Washington ile Pekin arasındaki ticari ve teknolojik rekabet ile nükleer silahların sınırlandırılması konuları öne çıkıyor. Üç liderin öncelikleri ve stratejik çıkarları arasındaki farklılıklar ise görüşmelerin seyrini belirleyecek temel unsurlar arasında yer alıyor.



Trump, Şi ve Putin zirvesinin gündeminde kritik anlaşmazlık konuları

Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)
Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)
TT

Trump, Şi ve Putin zirvesinin gündeminde kritik anlaşmazlık konuları

Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)
Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD'li mevkidaşı Donald Trump'ı dün, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in de katılımıyla gerçekleştirilecek “tarihi” üçlü zirve öncesinde, Şhenzhen kentinde dikkat çekici bir törenle karşıladı. Uluslararası alandaki önemli anlaşmazlık konularında uzlaşma sağlanması beklentilerinin öne çıktığı zirve öncesinde, Avrupa'nın büyük güçlerin kendi çıkarları doğrultusunda ve Avrupa'nın menfaatleri aleyhine anlaşmalar yapabileceğine yönelik endişeleri de gündeme geldi.

Zirve öncesinde çeşitli ikili görüşmeler gerçekleştirildi. Bunların en önemlilerinden biri, Şi Cinping ile Vladimir Putin arasında yapılan görüşme oldu. İki lider, Rusya-Çin ortaklığının güçlü olduğunu ve başta Ukrayna savaşı olmak üzere uluslararası meselelerde görüşlerini eşgüdüm içinde yürüttüklerini vurguladı. Kremlin ise üç liderin yayımlayacağı ortak bildirinin hazırlanması için yoğun istişarelerin sürdüğünü ifade etti.

Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre zirvenin gündeminde Ukrayna ve İran'daki savaşlar, Washington ile Pekin arasındaki ticari ve teknolojik rekabet ile nükleer silahların sınırlandırılması konuları öne çıkıyor. Üç liderin öncelikleri ve stratejik çıkarları arasındaki farklılıklar ise görüşmelerin seyrini belirleyecek temel unsurlar arasında yer alıyor.


ABD, deniz yoluyla petrol transferlerine kısıtlama getirerek İran ablukasını sıkılaştırıyor

İran'ın Bender Abbas kenti açıklarında, Hürmüz Boğazı'nda sis tabakası arasından görülen konteyner gemileri, 14 Kasım 2026 (Amirhosein Khorgooi/ISNA, AP aracılığıyla)
İran'ın Bender Abbas kenti açıklarında, Hürmüz Boğazı'nda sis tabakası arasından görülen konteyner gemileri, 14 Kasım 2026 (Amirhosein Khorgooi/ISNA, AP aracılığıyla)
TT

ABD, deniz yoluyla petrol transferlerine kısıtlama getirerek İran ablukasını sıkılaştırıyor

İran'ın Bender Abbas kenti açıklarında, Hürmüz Boğazı'nda sis tabakası arasından görülen konteyner gemileri, 14 Kasım 2026 (Amirhosein Khorgooi/ISNA, AP aracılığıyla)
İran'ın Bender Abbas kenti açıklarında, Hürmüz Boğazı'nda sis tabakası arasından görülen konteyner gemileri, 14 Kasım 2026 (Amirhosein Khorgooi/ISNA, AP aracılığıyla)

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) tarafından çarşamba günü yayımlanan bilgilendirmeye göre, ABD ordusu, İran'daki limanlardan yükleme yapan gemilerden denizde yük alan gemileri, İran limanlarına yönelik ablukayı aşmaya çalışan gemiler olarak değerlendirecek ve bu gemilere karşı müdahalede bulunabilecek.

ABD'nin İran bağlantılı petrol ihracatına yönelik deniz ablukası ilk olarak 13 Nisan'da uygulanmaya başlandı. Washington ile Tahran arasında bir taslak mutabakata varılmasının ardından haziran ayında kaldırılan abluka, anlaşmanın çökmesi üzerine 14 Temmuz'da yeniden yürürlüğe konuldu.

CENTCOM, yayımladığı güncellemede, abluka kapsamındaki bir gemiyle denizde gemiden gemiye yük transferi gerçekleştiren ve İran'daki bir limandan veya kıyı şeridinden yüklenmiş malları teslim alan gemilerin, İran limanlarına ya da kıyılarına hiç uğramamış olsalar bile ablukayı delmeye çalışıyor sayılabileceğini bildirdi.

Açıklamada, söz konusu gemilerin durdurulabileceği, gemiye çıkılarak aranabileceği, rotalarının değiştirilebileceği, el konulabileceği veya yükün çıkış noktası olan İran limanına dönmelerinin istenebileceği belirtildi.

CENTCOM, abluka ya da gemiye çıkma görevini yürüten güçlerin hukuka uygun emirlerine derhal uymayan gemilerin, yürürlükteki hukuk çerçevesinde güç kullanımı da dahil olmak üzere yaptırımlarla karşılaşabileceği uyarısında bulundu.

Reuters'a ekim ayında konuşan deniz taşımacılığı istihbaratı ve güvenlik kaynaklarına göre İran, ABD'nin deniz ablukasına rağmen temmuz ayından bu yana bir miktar sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) ve jet yakıtı ihraç etmeyi başardı.

Buna karşılık deniz taşımacılığı kaynakları, İran'ın ham petrol ihracatının aylardır neredeyse tamamen durma noktasında olduğunu belirtiyor.


Japonya afetlerde dezenformasyonla nasıl mücadele ediyor?

Araştırmaya göre doğal afetlerin ardından sosyal medyada yayılan paylaşımlar, yanıltıcı haberler için elverişli bir ortam oluşturuyor (Reuters)
Araştırmaya göre doğal afetlerin ardından sosyal medyada yayılan paylaşımlar, yanıltıcı haberler için elverişli bir ortam oluşturuyor (Reuters)
TT

Japonya afetlerde dezenformasyonla nasıl mücadele ediyor?

Araştırmaya göre doğal afetlerin ardından sosyal medyada yayılan paylaşımlar, yanıltıcı haberler için elverişli bir ortam oluşturuyor (Reuters)
Araştırmaya göre doğal afetlerin ardından sosyal medyada yayılan paylaşımlar, yanıltıcı haberler için elverişli bir ortam oluşturuyor (Reuters)

Sosyal medya platformları başta olmak üzere dijital mecralarda yanıltıcı ve sahte bilgilerin hızla yayılması, dünya genelinde toplumlar ve hükümetler açısından giderek büyüyen sorunlara yol açıyor. Bu alanda Japonya'nın izlediği yöntemler ise dikkat çekiyor. Ülke, dezenformasyonun yayılmasını önlemek ve toplumun doğru bilgiyle yanlış bilgiyi ayırt etme becerisini geliştirmek amacıyla teknolojik çözümler ile toplumsal bilinçlendirme çalışmalarını bir arada yürütüyor.

Tokyo Üniversitesi Çok Disiplinli Bilgi Çalışmaları Enstitüsü öğretim üyesi Doç. Dr. Yuno Şibuya, bu konuda yalnızca sahte haberler yayıldıktan sonra yanlış bilgilerin düzeltilmesinin yeterli olmadığını belirterek, "Asıl mesele, insanların yanıltıcı içerikleri ayırt edebilmelerini ve bunların hangi amaçlarla yayıldığını anlayabilmelerini sağlamak" değerlendirmesinde bulundu.

Mücadele için ortak çaba gerekiyor

Şibuya, dezenformasyonla mücadelenin yalnızca hükümetlerin sorumluluğunda olmadığını, araştırmacıların, dijital platformların ve kullanıcıların da sürece katkıda bulunması gerektiğini vurguladı. Toplumsal farkındalığın artırılması ve dijital okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesinin önemine işaret etti.

Şarku’l Avsat'a konuşan Şibuya, yanıltıcı haberlerin yayılmasını önlemeye yönelik teknolojik araçların geliştirilip geliştirilmediğine ilişkin soruya, araştırmacıların ve şirketlerin kullanıcıların içeriklerin kaynağını tespit etmesine yardımcı olacak araçlar üzerinde çalıştığını söyledi. Ayrıca dolaşımdaki iddiaların asılsızlığını ortaya koyacak şekilde doğru bilgilerin nasıl sunulabileceğine ilişkin araştırmalar yürütüldüğünü kaydetti.

Ancak Şibuya, doğru bilginin tek başına yayımlanmasının yeterli olmadığını, bunun yanıltıcı içeriklerin fark edilmesini sağlayacak bir yöntemle sunulması gerektiğini vurguladı.

Şibuya, bu yaklaşımı "bilişsel koruma" olarak tanımlıyor. Buna göre bireylerin, özellikle dolandırıcılık girişimlerinde kullanılan "Hemen ödeme yap" gibi aciliyet içeren ifadelerin yarattığı baskı altında düşünmeden hareket etmelerinin önüne geçilmesi gerekiyor.

Bilişsel korumanın beş temel unsurdan oluştuğunu belirten Şibuya, bunları kişinin kendisini sorgulaması, sağlıklı şüphecilik, özdenetim, bilgi karşısında alçakgönüllülük ve bağımsız karar verebilme yeteneği olarak sıraladı.

Noto depremi, dezenformasyonun tekrarlanan örüntülerini ortaya çıkardı

Şibuya'nın aktardığı araştırmalarda incelenen örneklerden biri, 2024 yılında Japonya'nın batısındaki Noto Yarımadası'nda meydana gelen şiddetli depremin ardından, özellikle X platformunda yayılan paylaşımlar oldu.

cdvfgbhyj
Tokyo Üniversitesi Çok Disiplinli Bilgi Çalışmaları Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yuno Şibuya

Şibuya, araştırmanın zamanlamasının X'in gelir elde etme mekanizmasında yaptığı değişiklikle bağlantılı olduğunu belirterek, araştırmacıların bu düzenlemenin paylaşımların niteliğini etkileyip etkilemediğini incelemek istediklerini söyledi.

Araştırmada, yardım çağrısı içeren çok sayıda paylaşım tespit edildi. Bunlardan birinde, bir kadının eşiyle birlikte enkaz altında mahsur kaldığı, eşinin nefes almakta zorlandığı, ayağının sıkıştığı ve dışarı çıkamadığı, acil yardım ekipleriyle de iletişim kuramadıkları öne sürülüyordu.

Araştırmacılar, aynı mesajın farklı hesaplar üzerinden tekrar tekrar paylaşıldığını belirledi. Kopyalanarak yayımlanan içeriklerde 45 farklı paylaşım kalıbı tespit edilirken, bu kalıpların toplamda 7 bin 230'dan fazla paylaşımda kullanıldığı ortaya çıktı.

Şibuya, bu mesajları yayımlayan hesapların kimliklerinin kesin olarak belirlenemediğini, ancak bunların önemli bir bölümünün Japoncayı ana dili olarak kullanmayan kişiler tarafından yönetildiğinin tahmin edildiğini belirti. Söz konusu hesapların, izlenme sayılarını artırmak amacıyla bu metinleri yeniden paylaştığı değerlendirildi. Araştırmada incelenen örneklemin yüzde 85'ini bu tür paylaşımların oluşturduğu tahmin edildi.

Şibuya, söz konusu içeriklerin yayılmasını X'in gelir paylaşımı mekanizmasında yaptığı değişiklik sonrasında bazı kullanıcıların kazançlarını artırma arayışına girmiş olabileceği ihtimaliyle ilişkilendirdi. Ancak bunun bütün paylaşımcıların motivasyonunu açıklayan kesinleşmiş bir bulgu değil, güçlü bir olasılık olarak değerlendirilmesi gerektiğinin altını çizdi.

Araştırmada ayrıca gerçek depremlerin ardından "yapay depremler" meydana getirildiğine ilişkin iddiaların yayıldığı ve bazı hesapların kendilerini resmî medya kuruluşları gibi tanıttığı belirlendi.

Bu kapsamda, Japonya Radyo ve Televizyon Kurumu NHK'nın logosunun kullanılarak asılsız iddiaların dolaşıma sokulduğu tespit edildi. Araştırmacılar, bu tür içeriklerin kamuoyunun resmî medyaya duyduğu güveni zedeleyebileceği uyarısında bulundu.

Yapay zekâ etiketleri, doğruyla yanlışı ayırt etmeyi sağlamıyor

Şibuya'nın aktardığı bir başka araştırmada ise ABD, Japonya, Almanya, Endonezya ve Fransa'dan katılımcılara çeşitli videolar izletilerek içeriklerin doğruluğunu değerlendirmeleri istendi.

Araştırmacılar, üzerinde yapay zekâ tarafından üretildiğine ilişkin ibare bulunan videolarla böyle bir bilgilendirme içermeyen videoları karşılaştırdı. Deney sonucunda, yapay zekâ etiketi kullanılmasının katılımcıların doğru ve yanlış iddiaları ayırt etme becerisinde genel bir iyileşme sağlamadığı görüldü.

Bununla birlikte katılımcıların tepkileri ülkeden ülkeye farklılık gösterdi. Japon katılımcılar arasında en sık verilen yanıtın "Bilmiyorum" olduğu belirlendi.

Araştırma daha sonra Japonya'daki seçim kampanyaları sırasında YouTube'da yayımlanan videoları da kapsayacak şekilde genişletildi.

Şibuya'nın aktardığı verilere göre incelenen içerikleri yayımlayanlar arasında geleneksel medya kuruluşlarının payı yalnızca yüzde 3'te kaldı. Buna karşılık resmî bir medya kuruluşuna bağlı olmayan bireysel içerik üreticilerinin oranı yüzde 65'e ulaştı. Bu kişilerin videoları, toplam izlenmelerin yüzde 77'sinden fazlasını elde etti.

Araştırmada incelenen içeriklerin yüzde 72'sinin yeniden üretilmiş, başka bir ifadeyle daha önce yayımlanmış materyallerin düzenlenmesi veya montajlanmasıyla hazırlanmış videolardan oluştuğu belirlendi.

Şibuya, mevcut görüntülerin yeniden kullanılmasının tek başına dezenformasyon anlamına gelmediğini belirtti. Ancak gerçek bir görüntünün farklı bölümlerinin bir araya getirilmesi veya değiştirilmesiyle bağlamının çarpıtılabileceği uyarısında bulundu.

Şibuya'ya göre yapay zekâ teknolojileri, gerçek görüntülerin bağlamından koparılarak yeniden düzenlenmesini ve yanıltıcı içeriklere dönüştürülmesini de giderek kolaylaştırıyor.