Çin, ABD ve Rusya, liderlerinin Çin'in güneyindeki Shenzhen kentinde gerçekleştirdiği eşi benzeri görülmemiş üçlü zirvenin ardından perşembe günü “Barış Bildirisi” yayımladı. Kremlin ve Çin devlet medyasında yer alan ortak bildiride üç ülke, nükleer riskleri azaltmak ve nükleer silahların yayılmasını önlemek amacıyla diyalog yürütme taahhüdünde bulundu.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, perşembe günü gerçekleştirdikleri zirveyi tamamladı. Görüşmede Şi, “nükleer savaşı önlemek için” her türlü çabanın gösterilmesi gerektiğini vurgularken Trump, nükleer cephaneliklerin azaltılması konusunun ele alınmasını önerdi. Putin ise Ukrayna'daki savaşın sona erdirilmesinde üç ülkenin “ortak çıkarı” bulunduğunu belirtti.
Şarku’l Avsat’ın Fransız Haber Ajansı AFP'den aktardığı habere göre ortak bildiride, “Üç lider, nükleer bir savaşta kazananın olamayacağını ve böyle bir savaşın asla yaşanmaması gerektiğini bir kez daha teyit etti” ifadelerine yer verildi.
Üç ülke ayrıca, ortak bildiride belirtildiği üzere rafine petrol ürünlerinin üretimini ve tedarikini artırmayı planladıklarını duyurdu.
Bildiride, Birleşmiş Milletler'in küresel sorunlarla daha etkin mücadele edebilmesi ve uluslararası barış ile güvenliği koruma yönündeki temel görevini yerine getirebilmesi için BM reformunun ilerletilmesi konusunda da taahhütte bulunuldu.
Şi, Trump ve Putin ile gerçekleştirdiği görüşmeyi “olumlu, yapıcı ve verimli” olarak nitelendirdi.
Yaklaşık 1 saat 20 dakika süren zirvenin ardından Trump, yerel saatle 18.45'te (TSİ 10.45) Shenzhen Havalimanı'ndan kalkan uçağıyla kentten ayrıldı.
Zirvenin açılışında üç lider, nükleer silahlardan Ukrayna'daki savaşa kadar geniş bir yelpazeye yayılan önemli başlıkları ele aldı.
Tarihi bir dönüm noktası
Çin Devlet Başkanı Şi, zirveyi “tarihi bir dönüm noktası” olarak nitelendirdi. Çin'in resmi haber ajansı Xinhua'nın aktardığı açıklamasında Şi, “Nükleer bir savaşta kazanan olamaz ve böyle bir savaş asla yaşanmamalıdır” dedi.
Trump ise görüşmenin açılışında, “Bugün gerçekten tarih yazıyoruz” ifadelerini kullandı.
ABD, Rusya ve Çin'in nükleer silah stoklarının azaltılmasını görüşmek için “benzersiz bir konumda” olduğunu belirten Trump, üç ülkenin bu konuda müzakerelerde bulunabileceğini söyledi.
Trump, zirvenin başında yaptığı açıklamada, “Rusya ile Ukrayna arasında devam eden savaşı da ele alacağız” dedi.
Putin de Ukrayna'daki savaşa ilişkin olarak, “Ülkelerimizin, Ukrayna'daki çatışma da dahil olmak üzere bölgesel anlaşmazlıkların çözümünde birçok açıdan ortak çıkarları bulunuyor” diye konuştu.
Rus lider, uluslararası barış ve güvenliğin korunmasında “ortak sorumluluk” taşıdıklarını vurguladı. Görüşmelerde ekonomik ilişkilerin yanı sıra gıda ve enerji güvenliğinin de gündeme geleceğini belirten Putin, bu alanların Ortadoğu ve Ukrayna'daki savaşlardan ciddi şekilde etkilendiğine dikkati çekti.
Sizinle tanıştığıma memnun oldum
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, perşembe günü Çinli ve ABD'li mevkidaşlarıyla açık ve samimi bir atmosferde verimli bir toplantı gerçekleştirdiğini söyledi. Putin, Trump'ın Ukrayna'daki savaşı sona erdirmeye içtenlikle bağlı göründüğünü ifade etti.
Shenzhen'de düzenlenen üçlü zirvede BM reformu, güvenlik meseleleri ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesinin ele alındığını belirten Putin, Rusya ile ABD arasındaki ilişkilerin iyileşebileceğini kaydetti. Trump yönetiminin Moskova'ya yönelik yaklaşımının iyimserlik yarattığını da sözlerine ekledi.
Zirve, üç liderin yeni bir nüfuz paylaşımına yönelerek, örneğin Ukrayna'nın geleceğiyle ilgili kararları Kiev veya Avrupa'ya danışmadan alma ihtimaline ilişkin kaygıları da beraberinde getirdi.
Üçlü zirve öncesinde Şi, Çin devlet medyasına göre bu yıl üçüncü kez bir araya geldiği Trump ile ikili görüşme gerçekleştirdi.
Şi, ABD'li mevkidaşına Çin-ABD ilişkilerinin genel olarak istikrarlı olduğunu ve olumlu yönde ilerlediğini söyledi. Trump ise iki liderin Ukrayna'daki savaşın sona erdirilmesine yardımcı olmak istediğini belirtti.
Trump ile Putin de zirve öncesinde bir araya geldi. Bu görüşme, iki liderin Ağustos 2025'ten bu yana gerçekleştirdiği ilk buluşma oldu. 80 yaşındaki ABD Başkanı Trump, 74 yaşındaki Putin'i arkadaş olarak nitelendirirken Rus lider de İngilizce “Sizinle tanıştığıma memnun oldum” karşılığını verdi.
Putin ile 73 yaşındaki Şi ise çarşamba günü bir araya geldi. Şi, bu görüşmenin iki lider arasında gerçekleştirilen 50'nci buluşma olduğunu söyledi.
Nükleer silahsızlanma gündemi
Washington yönetimi, Orta Doğu'daki savaşın yanı sıra ABD ile Rusya arasında nükleer silahların sınırlandırılmasını öngören Yeni START Antlaşması'nın şubat ayında süresinin dolmasının ardından nükleer silahsızlanma konusunun da zirvede ele alınacağını açıklamıştı.
Pekin yönetimi, daha önce yaptığı açıklamalarda, Çin'in nükleer silah stokuna ilişkin görüşmelere katılmadan önce ABD ve Rusya'nın çok daha büyük nükleer cephaneliklerini azaltması gerektiğini savunmuştu.
Trump, zirvenin açılışında yaptığı konuşmada, “Dünyanın açık ara en büyük üç nükleer gücü olan ABD, Rusya ve Çin, dünyadaki nükleer silahların sayısını azaltmanın ve bir gün kullanılma riskini sınırlandırmanın yollarını görüşmek için benzersiz bir konumda” dedi. Trump, nükleer silahların azaltılmasının son derece zor bir mesele olduğunu da kabul etti.
Trump, daha önce Shenzhen'den Fox News kanalına yaptığı açıklamada, “Bizim 4 bin nükleer silahımız var. Rusya'nın 3 bin 800 nükleer silahı bulunuyor. Çin'in ise şu anda 400 ya da 500 silahı var ancak bu sayıyla bizi yakalayacak” ifadelerini kullanmıştı.
Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesine katılan diğer liderler arasında Japonya Başbakanı Sanae Takaichi, Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae-myung, Kanada Başbakanı Mark Carney ve Avustralya Başbakanı Anthony Albanese de yer aldı.
Tokyo yönetimi, Japonya ile Rusya arasındaki ilişkilerin son dönemde gerildiği bir süreçte Takaichi'nin çarşamba günü Putin ile görüştüğünü açıkladı.
Çin'e başbakanlık görevine gelmesinden bu yana ilk ziyaretini gerçekleştiren Takaichi, perşembe günü yaptığı açıklamada Pekin ile “yapıcı ve istikrarlı bir ilişki” kurmayı hedeflediğini söyledi. Takaichi, geçen yıl Tayvan çevresinde olası bir çatışma yaşanması halinde Tokyo'nun askeri müdahalede bulunabileceğine ilişkin açıklamalarıyla Çin ile ilişkilerin gerilmesine yol açmıştı.
Şi, perşembe günü Trump'a, Tayvan meselesinin Washington ile Pekin arasındaki ilişkilerde gerilime neden olmaması için bu konuda doğru olanı yapmayı sürdürmesi çağrısında bulundu. Çin devlet medyasının aktardığına göre Şi, Tayvan konusunun ikili ilişkiler üzerindeki olumsuz etkilerinin önlenmesi gerektiğini vurguladı.
Şarku’l Avsat’ın Xinhua'dan aktardığı habere göre Trump, ABD'nin Tayvan'ın bağımsızlığını desteklemediğini Şi'ye iletti.

