ABD'nin İran limanlarına ve kara sularına yönelik deniz ablukasını sıkılaştırması, Tahran'ın petrol ihracatını durma noktasına getirdi. Ekonomik baskının giderek arttığı İran'da, sertlik yanlısı çevreler ablukanın fiilen aşılması için petrol tankerlerinden oluşan bir konvoyun uluslararası pazarlara gönderilmesini gündeme getirdi. Böyle bir girişimin Körfez'de yeni bir askerî gerilime yol açabileceği ve bölgedeki enerji tesislerini hedef haline getirebileceği belirtiliyor.
Öte yandan İran lideri Mücteba Hamaney'in danışmanı Muhammed Muhbir, ABD'nin Tahran'a karşı uluslararası destek sağlama gücünü kaybettiğini ileri sürdü. Muhbir, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için İran'ın öne sürdüğü yedi şartı da hatırlattı.
Muhbir, cuma günü X hesabından yaptığı paylaşımda, Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenen zirvenin bölgeye açık bir mesaj verdiğini belirterek, "ABD artık İran'a karşı destek oluşturabilecek yeterli nüfuza sahip değil" ifadelerini kullandı.
İran'da petrol tankerleriyle ablukayı aşma önerisi
İran'da son günlerde petrol tankerlerinden oluşan bir konvoyun yola çıkarılması fikri daha sık dile getirilmeye başlandı. Şarku’l Avsat’ın Enerji piyasalarına ilişkin veriler sağlayan Kpler şirketinden aktardığı bilgilere göre, İran'ın ham petrol ve kondensat ihracatından elde ettiği gelirin aralık ayının ortasına kadar sıfıra düşmesi bekleniyor. Bu gerçekleşirse ülke tarihinde ilk kez böyle bir durum yaşanacak.
İran Devrim Muhafızları Ordusu'na yakın Fars Haber Ajansı, ABD ablukasının aşılması yönündeki çağrıların öncülüğünü yaptı. Ajans, 19 Kasım'da yayımladığı bir makalede, petrol tankerlerinin abluka bölgesinden geçirilerek sevkiyata devam edilmesini önerdi. Makalede, ABD'nin tankerlerin geçişini engellemeye kalkışması halinde Körfez ülkelerindeki petrol tesislerinin hedef alınabileceği uyarısında bulunuldu.
Benzer açıklamalar yalnızca Devrim Muhafızları'na yakın medya kuruluşlarından gelmedi. Devrim Muhafızları Sözcüsü Hüseyin Muhibbi de 19 Kasım'da Tahran'da düzenlenen bir toplantıda, "Ülkemize uygulanan deniz, kara ve hava ablukasının devam etmesine izin vermeyeceğiz" dedi.
Fars Haber Ajansı, söz konusu makalesinde İran'ın ulusal destanı Şehname'de anlatılan Feridun'un hikâyesine de yer verdi. Efsanevi kahraman Feridun'un, geçişine izin vermeyen muhafıza rağmen askerleri ve atıyla bir nehri aşması anlatılan hikâyenin merkezinde yer aldı.

Ajans, bu örnek üzerinden İran'ın ABD'den izin beklemeyeceğini, abluka altındaki geçiş yollarını açmak için harekete geçeceğini savundu. Makalede ayrıca ABD'nin ablukayı sürdürmesinin maliyetinin artırılması ve bu politikanın uygulanamaz hale getirilmesi gerektiği belirtildi. Radio Free Europe'un haberinde de söz konusu çağrıya dikkat çekildi.
Bu açıklamalar İran'daki sertlik yanlısı siyasetçilerden de destek gördü. Meclis Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi, X hesabından yaptığı paylaşımda, "İran'a abluka uygulanamaz" ifadesini kullandı.
Bazı yorumcular ise İran'ın ham petrol yükleyerek Çin'e göndermek üzere bir tankeri yola çıkarabileceğini öne sürdü. Çin, İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda bulunuyor.
Tanker konvoyu askerî bir hamleye dönüşebilir
Bununla birlikte tanker konvoyu gönderilmesi önerisi henüz açıklamalar ve değerlendirmeler düzeyinde bulunuyor. İran yönetiminin bu yönde resmî bir karar aldığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.
Analistler, böyle bir girişimin hayata geçirilmesinin ABD ile İran'ı doğrudan karşı karşıya getirebileceğine dikkati çekiyor. Olası bir krizin sonuçları, bir tankerin durdurulması ya da geçişine izin verilmesinin çok ötesine geçebilir.
Bazı değerlendirmelere göre İran, tanker göndererek ABD'nin deniz ablukasına fiilen meydan okumayı hedefliyor olabilir. Bir tankerin abluka bölgesinden geçmeyi başarması, ABD'nin uyguladığı ablukanın etkisini ve caydırıcılığını zayıflatabilir. Buna karşılık geminin durdurulması veya hedef alınması, Tahran'a misilleme için gerekçe oluşturabilir.
İran'ın bu girişimle askerî inisiyatifi yeniden ele geçirmeyi ve olası bir tırmanışın sorumluluğunu Washington'a yüklemeyi amaçlayabileceği de belirtiliyor. Böylece Tahran, deniz ve ekonomi alanında uygulanan baskıya yalnızca maruz kalan taraf olmak yerine, çatışmanın seyrini değiştirecek adımlar atmayı hedefleyebilir.
Ancak Körfez ülkelerindeki petrol tesislerinin hedef alınabileceği yönündeki tehditler, krizin boyutlarının genişlemesi riskini artırıyor. Bu tehditlerin hayata geçirilmesi halinde çatışmalar bölgedeki enerji altyapısına yayılabilir. Böyle bir senaryo, küresel petrol ticaretinin en önemli güzergâhlarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndaki deniz ulaşımını ve enerji sevkiyatını da olumsuz etkileyebilir.
İran petrolü abluka bölgesinde mahsur kaldı
Tanker konvoyu tartışmaları, İran'ın petrol ihracatını sürdürmekte giderek daha fazla zorlandığı bir dönemde gündeme geldi. Deniz taşımacılığı verileri, ülkenin petrolünü alıcılara ulaştırma kapasitesinde ciddi bir düşüş yaşandığını gösteriyor.
Kpler verilerine göre abluka bölgesinin dışında denizde bulunan İran petrolünün miktarı 14 Temmuz'da 88,8 milyon varile ulaştı. Ablukanın yeniden uygulanmaya başladığı bu tarihte zirveye çıkan miktar, Çin'e son sevkiyatların da boşaltılmasıyla ekim ayının ortasında sıfıra indi.
Buna karşılık yaklaşık 43 milyon varil İran petrolü hâlâ abluka bölgesinde bulunuyor. Bu durum, Tahran'ın yeni sevkiyatları alıcılara ulaştırmasını zorlaştırırken aralık ayının ortasına doğru petrol ihracatının tamamen durması riskini artırıyor.
Kpler'in kıdemli emtia analisti Homayoun Falakshahi ise İran'dan gelen son açıklamaların ablukanın kırılmasına yönelik planlı bir operasyonun göstergesi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.
Radio Free Europe'a bağlı Radio Farda'ya konuşan Falakshahi, İran'ın bu yönde ciddi adımlar attığını söylemek için henüz erken olduğunu belirtti.
Hürmüz Boğazı çevresindeki olaylar endişeleri artırıyor
Ablukayı aşmaya yönelik açıklamalar, Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanan güvenlik olaylarıyla aynı döneme denk geldi. Bölgede meydana gelen olaylar, deniz ulaşımının güvenliğine ilişkin endişeleri artırdı.
İngiltere Deniz Ticaret Örgütü, cuma günü yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'ndan çıkış yapmaya çalışan bir tankere kimliği belirsiz bir mühimmatın isabet etmesi sonucu yangın çıktığını bildirdi. Olayın, Umman'ın Hasab kentinin yaklaşık 8 deniz mili kuzeyinde meydana geldiği belirtildi.
Açıklamada, olayda yaralanan olmadığı ve çevre kirliliği yaşanmadığı kaydedildi.
İran'ın resmî medyası ise daha sonra Devrim Muhafızları Ordusu'nun tankerdeki yangının, geminin Hasab yakınlarında boğazdan geçmeye çalışırken deniz mayınına çarpması sonucu çıktığını duyurduğunu aktardı. Ancak olayın meydana geliş şekli ve tankere isabet eden cismin niteliği bağımsız kaynaklarca doğrulanmadı.
Öte yandan İran'ın Tesnim Haber Ajansı, cuma günü bir yetkiliye dayandırdığı haberinde, ülkenin güneyinde Hürmüz Boğazı yakınlarındaki Keşm Adası'nda meydana gelen patlama ve dumanın, patlamamış mühimmatın imha edilmesinden kaynaklandığını bildirdi.
Ajans, daha önce yayımladığı haberinde bölgede füze saldırısı düzenlendiğini ileri sürmüş, daha sonra resmî makamların açıklamasını aktarmıştı.

Hürmüz Boğazı'nın stratejik konumu, bölgede yaşanan olayların önemini artırıyor. ABD, İsrail ve İran arasında 28 Şubat'ta başlayan çatışmalardan önce dünya genelindeki ham petrol arzının yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan taşınıyordu. İran'ın çatışmaların başlamasının ardından boğazı kapatmasıyla bölgedeki deniz trafiği kesintiye uğradı.
İran'ın ekonomik hareket alanı daralırken petrol tankerlerinden oluşan bir konvoy gönderilmesi yönündeki çağrılar, ABD'nin deniz ablukasının ne ölçüde uygulanabileceğini sınama girişimi olarak öne çıkıyor. Ancak bu girişimin hayata geçirilmesi, Körfez'deki askerî gerilimi yeni bir aşamaya taşıyabilir. Tankerlerin geçişi sağlaması ABD'nin baskı politikasını zayıflatırken, engellenmeleri ise enerji güvenliği ve deniz ulaşımı açısından sonuçları öngörülmesi güç yeni bir çatışmanın önünü açabilir.


