Türkiye'nin Kayaköy köyünde büyük bir okul, dik bir vadinin iki yamacına yayılan evlerin sıralandığı dar sokaklar, eski bir çeşme ve kiliseler bulunuyor. Bu kiliselerden biri, Ege Denizi'ne hâkim büyüleyici manzarasıyla dikkat çekiyor. Ancak son 100 yılın büyük bölümünde köyde yaşayan kimse olmadı.
Türkiye'nin güneybatısındaki Muğla ilinde bulunan Kayaköy, sakinlerinin terk ettiği ve geçmişin izlerini taşıyan bir hayalet köy niteliğinde. Zamanın durduğu bir anıtı andıran köy, Türkiye tarihinin karanlık dönemlerinden birini somut biçimde hatırlatıyor. ABD merkezli CNN'e göre köy, aynı zamanda ziyaret edilmeye değer etkileyici bir turizm destinasyonu.
Yıkılmaya yüz tutmuş yapıların arasında yeşil bitki örtüsünün yavaş yavaş yayıldığı tepeleri ve geçmişteki yaşamın izlerini taşıyan manzaralarıyla Kayaköy, ziyaretçilerine benzersiz bir atmosfer sunuyor.
Türkiye-Yunanistan arasındaki gerilim
Yaklaşık bir asır önce eski adıyla Levissi olarak bilinen Kayaköy, en az 10 bin Rum'un yaşadığı, canlı bir yerleşim yeriydi. Bunların önemli bir bölümü zanaatkârlardan oluşuyordu ve bölgedeki Türk çiftçilerle barış içinde yaşıyordu. Ancak Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna eşlik eden çalkantılı dönemde bu sade yaşam düzeni parçalandı.
Şarku’l Avsat’ın CNN'den aktardığı habere göre 1922'de Türk-Yunan Savaşı'nın sona ermesinin ardından komşu iki ülke arasındaki gerilim, her iki tarafın da diğer ülkeyle bağlantısı bulunan nüfusu sınır dışı etmesine yol açtı.
Kayaköy açısından bu gelişme, Yunanistan'ın bugün Makedonya ve Trakya bölgeleri içinde yer alan Kavala'da yaşayan Türklerle zorunlu nüfus mübadelesi anlamına geliyordu. Ancak Kayaköy'e yerleştirilen Türkler yeni yaşam alanlarından memnun kalmadı. Kısa süre içinde köyü terk etmeleriyle Kayaköy yıkılmaya ve harabeye dönüşmeye başladı.
Kayaköy Rehberi adlı kitabın ortak yazarlarından Jane Akatay, depremlerin ve fırtınaların da köydeki yapıların yıkılmasında etkili olduğunu belirtiyor. Akatay, köyün terk edilmesinin nedenlerinden birinin de 1920'li yıllarda yaşanan trajik olayların ardından mekâna sinen derin üzüntü olabileceğini ifade ediyor.
Mavi rengi beğenmediler
Köyde kalan az sayıdaki aile arasında, bugün Kayaköy'ün ana girişinin yakınında küçük bir restoran işleten Aysun İkiz'in dedesinin ailesi de bulunuyordu. Aile, o zorlu yıllara ilişkin hikâyeleri kuşaktan kuşağa aktardı.
Bugün ziyaretçilere el yapımı takılar satan İkiz, Rumların köyden ayrılmak istemedikleri için feryat ettiğini anlatıyor. İkiz, “Bazıları, geri döneceklerini düşündükleri için çocuklarını Türk arkadaşlarına emanet ederek gitti. Ancak bir daha hiç dönmediler” diyor.
İkiz, dedesinin ailesinin çobanlık yaptığını ve köyün dış kesimlerindeki yaşama kolayca uyum sağladığını belirtiyor. Köye yerleştirilen Türklerin büyük bölümünün burada yaşamaktan hoşlanmadığını söyleyen İkiz, bunun nedenlerinden birinin evlerin duvarlarının maviye boyanmış olması olduğunu aktarıyor. Rivayete göre mavi renk, akrep ve yılanları uzak tutuyordu.
İkiz, köye yerleşen Türklerin bu mavi boyayı beğenmediğini ifade ediyor. Yaklaşık 2 bin 500 evden oluşan Kayaköy'de, onlarca yıllık yıpranmaya rağmen ayakta kalan duvarlarda mavinin izleri hâlâ görülebiliyor. Bununla birlikte, diğer süsleme ve dekorasyon unsurlarından geriye çok az şey kalmış durumda.
Yine de köyde ayakta kalan yapılar, modern çağa geçişin eşiğindeki eski bir yaşam biçimini keşfetmek isteyenler için görülmeye değer bir tarihî miras niteliği taşıyor.
Bugün Kayaköy'ü ziyaret edenler, köyün girişindeki ana yol üzerinde bulunan küçük bir gişeden 3 avro (3 doların biraz üzerinde) karşılığında giriş bileti alıyor. Ardından dik, engebeli ve dar sokaklarda yürüyerek köyün yokuşlu yollarını keşfedebiliyor.
