عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
EKONOMİ

Dünya Ekonomik Forumu Suudi Arabistan'da kalkınma yollarını yeniden çizecek

Küresel iş dünyası Davos'tan Riyad'a taşınıyor… Uluslararası iş birliği için yeni bir model

Dünya Ekonomik Forumu'nun (WEF) Riyad'daki özel toplantısına 92 ülkeden binden fazla dünya lideri katılıyor. (WEF internet sitesi)
Dünya Ekonomik Forumu'nun (WEF) Riyad'daki özel toplantısına 92 ülkeden binden fazla dünya lideri katılıyor. (WEF internet sitesi)
TT
TT

Dünya Ekonomik Forumu Suudi Arabistan'da kalkınma yollarını yeniden çizecek

Dünya Ekonomik Forumu'nun (WEF) Riyad'daki özel toplantısına 92 ülkeden binden fazla dünya lideri katılıyor. (WEF internet sitesi)
Dünya Ekonomik Forumu'nun (WEF) Riyad'daki özel toplantısına 92 ülkeden binden fazla dünya lideri katılıyor. (WEF internet sitesi)

Küresel ekonomi camiası Davos'tan, Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve Başbakanı Muhammed bin Selman'ın himayesinde Dünya Ekonomik Forumu (WEF) toplantısına ev sahipliği yapacak olan Riyad'a taşınıyor.

Suudi Arabistan Ekonomi ve Planlama Bakanı Faysal el-İbrahim, küresel diyaloğu desteklemek ve ortak küresel sorunlara pratik, iş birliğine dayalı ve sürdürülebilir çözümler bulmak amacıyla 92 ülkeden binden fazla dünya liderini bir araya getiren ‘Kalkınma için Uluslararası İşbirliği, Büyüme ve Enerji’ temalı bu özel toplantının arifesinde yaptığı açıklamada “Bu, Davos dışındaki en güçlü zirve olacak” dedi.

28-29 Nisan (bugün ve yarın) tarihlerinde gerçekleşecek toplantı, jeopolitik çalkantıların ve karmaşık ekonomik zorlukların bölünmüş bir dünyayı istikrarsızlaştırdığı bir döneme denk geliyor. Bu nedenle, küresel diyaloğu desteklemeyi ve ortak küresel zorluklara çözüm bulmayı amaçlayan toplantı, krizlerle başa çıkmada ileri görüşlü yaklaşımları teşvik etmeyi amaçlayan bir gündem üzerinde çalışıyor.

Geçtiğimiz yıl İsviçre'de düzenlenen zirveyi temel alan toplantı, birbirine bağlı krizlere yönelik ileriye dönük bir yaklaşımı ve kısa vadeli ödünleşimler konusunda gerçekçiliği teşvik edecek. Toplantı aynı zamanda gelişmekte olan ekonomi politikaları, enerji dönüşümü ve jeopolitik şoklar gibi konularda Kuzey-Güney arasında giderek büyüyen uçurumun kapatılması için de çalışacak.

Toplantı, sekizinci yılında Vizyon 2030 yıllık raporunun yayınlanmasından üç gün sonra ve Suudi Arabistan’ın çeşitli düzeylerdeki büyük kalkınma başarılarını vurgulayan 25 Nisan 2016'daki Vizyon 2030 lansmanının yıldönümünde gerçekleşiyor. Yolculuğunun orta noktasında Suudi Arabistan, girişimlerinin yüzde 87'sinin tamamlanması ya da yolunda gitmesi ile program temel performans göstergelerinin yüzde 81'inin yıllık hedeflerini tutturmasıyla hedeflerine daha hızlı bir şekilde ulaştı.

Bu özel toplantı, katılımcıların ekonomik dönüşüm stratejisindeki ilerleme ve yabancı yatırım konusunda iş ortamı hakkında bilgi edinmeleri için bir fırsat olacak.

El-İbrahim

Suudi Arabistan Ekonomi ve Planlama Bakanı Faysal el-İbrahim gazetecilere verdiği demeçte şunları söyledi: “Toplantılar sırasında paylaşacağımız pek çok rakam var. Böylece inşa ettiğimiz her şeyi, çıkardığımız dersleri, başarılarımızı ve halen üzerinde çalıştığımız şeyleri görebilirsiniz. Vizyon 2030'un lansmanından sekiz yıl sonra, yenilikçi ve sürdürülebilir ileri bir dönüşümsel büyüme modeline öncülük etmeye hazır olduğumuzu gösterdik. Vizyonumuz, insan sermayemizin muazzam potansiyelini açığa çıkaran, bilgi ve inovasyona dayalı müreffeh bir ekonomiye giden yolu çizmektir.”

Suudi Arabistan’ın son yıllardaki büyümesinin büyük bir kısmının Vizyon 2030 kapsamında sıfırdan başlatılan spor, eğlence ve turizm gibi yeni ekonomik sektörlerin yanı sıra sanayi sektörlerinden geldiğini açıklayan İbrahim, “Suudi Arabistan önceliklerini gözden geçiriyor ve bunları ihtiyaçlarına göre ayarlıyor. Tüm projeler plana göre ve gecikmeden ilerliyor” ifadelerini kullandı.

evre
Suudi Arabistan Ekonomi ve Planlama Bakanı Faysal el-İbrahim ve WEF Başkanı Borge Brende, WEF Genel Direktörü Saadia Zahidi ile birlikte düzenledikleri ortak basın toplantısında (WEF internet sitesi)

WEF Başkanı Borge Brende ile dün (cumartesi) ortak bir basın toplantısı düzenleyen İbrahim, Suudi Arabistan’ın küresel olarak sürdürülebilir bir modele öncülük etme kabiliyetini kanıtladığını belirterek, 2016'dan bu yana yüzde 20 ekonomik büyüme kaydettiğini ve petrol dışı ekonominin 2023'te gayri safi yurt içi hasılasının (GSYİH) yüzde 50'sini oluşturacağını ifade etti.

İbrahim, “Günümüzün küresel dönüm noktasında, uluslararası iş birliğinin güçlendirilmesi her zamankinden daha önemlidir. Suudi Arabistan'ın bu toplantıya ortak olmasıyla WEF, istisnai koşullar altında bu özel toplantıya ev sahipliği yapmak üzere düşünce liderliği, çözümler ve iş dünyası için köklü ve dinamik bir küresel platform seçmiş oldu” şeklinde konuştu.

İbrahim sözlerini şöyle sürdürdü: “Bu amaçla Suudi Arabistan, herkesin yararına olacak net planlar geliştirmek ve dünya çapında refah ve istikrar için ortak hedeflere ulaşmak üzere tüm diplomatik gücünü seferber etmektedir. Bu ortak geleceğe yönelik vizyonumuzun kapsayıcı ve eşitlikçi olmasını sağlamaya kararlıyız.”

İbrahim, WEF'in Riyad'daki özel toplantısının, tüm ülkelerin kalkınma yollarını yeniden çizmek ve bölünmelerin üstesinden gelmeyi ve ortak refaha ulaşmayı amaçlayan yeni bir uluslararası iş birliği modelini benimsemek için eşsiz bir fırsat olduğunu belirtti. İbrahim, “Küresel ekonomik manzara değişken ve zorlu. İklim değişikliği ise tüm insanlığın geleceği için büyük bir meydan okuma haline geldi. Teknoloji de bildiğimiz yaşamın şeklini hızla değiştiriyor. Bu zorlukların üstesinden gelmek sistematik bir dönüşümü, plan ve politikaların temelden yeniden değerlendirilmesini ve eskisinden daha az sağlam olan ekonomik bağlantıların ve modellerin yeniden şekillendirilmesini gerektiriyor” dedi.

Gazze ile ilgili toplantılar

“Jeopolitik gerilimler ve sosyo-ekonomik eşitsizlikler küresel çapta bölünmeleri şiddetlendirirken, uluslararası iş birliği ve anlamlı diyalog her zamankinden daha önemli bir hal aldı” diyen Brende, WEF’in Riyad’daki özel toplantısının kritik bir zamanda gerçekleştiğini ve büyük önem taşıdığını belirtti.

Brende, “Riyad toplantısı, farklı sektörlerden ve coğrafyalardan liderlerin fikirlerini eyleme dönüştürmeleri ve karşılaştığımız birçok zorluğa ölçeklenebilir çözümler getirmeleri için bir fırsat sunuyor” dedi.

dfvdb
WEF Başkanı Borge Brende toplantıdaki katılımcılarla konuşuyor. (WEF internet sitesi)

Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas ve bir dizi uluslararası yetkilinin bu hafta Gazze Şeridi'nde bir barış anlaşmasına varılmasını amaçlayan görüşmeler için Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad'ı ziyaret edeceğini ifade eden Brende sözlerini şöyle sürdürdü: “Kilit oyuncular şu anda Riyad'da. Buradaki görüşmelerin uzlaşma ve barışa giden bir sürece yol açmasını umuyoruz. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken Çin ziyaretinden hemen sonra buraya gelecek. Görüşmelerde Gazze Şeridi'ndeki insani kriz gündemde olacak. Esir müzakereleri ve olası bir ateşkes açısından şu anda bir ivme var.”

Toplantı gündemi

Toplantının gündemi üç temel başlığa odaklanıyor:

Uluslararası iş birliği: Artan jeopolitik gerilimlerin ortasında, toplantı istikrarsızlığın zincirleme etkilerini kontrol altına almak için uluslararası iş birliğini, insani çabaları ve diyaloğu teşvik edecek. Ayrıca küresel Kuzey ve Güney arasındaki uluslararası iş birliğini güçlendirerek daha dayanıklı bir küresel ekonominin nasıl inşa edileceği de tartışılacak.

Kapsayıcı büyüme: Toplantıda, insani kalkınmaya yapılan yatırımlarla karşılaştırıldığında inovasyon ve ekonomi politikalarındaki son eğilimlerin küresel eşitliği nasıl tehdit ettiği ve yoksulluğu azaltma çabalarını nasıl engellediği tartışılacak. Ayrıca gelişmiş, yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerde bu risklerin ele alınmasına yardımcı olabilecek fırsatlar ele alınacak.

Kalkınma için enerji: Dünya potansiyel sıcaklık artışları ve enerji kaynaklarına erişimde önemli eşitsizliklerle karşı karşıya olduğundan, toplantıda özellikle gelişmiş, yükselen ve gelişmekte olan ekonomilerde adil büyümeyi sağlarken temiz enerjiyi artırmaya yönelik çözümler aranacak.

Önemli katılımcılar

WEF'ten yapılan açıklamaya göre, toplantıya siyasi liderlerin öncülüğünde 60'tan fazla ülkeden 220'den fazla tanınmış isim katılıyor. Toplantıya Kuveyt Emiri Şeyh Meşal el-Ahmed el-Cabir es-Sabah, Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, Nijerya Devlet Başkanı Bola Ahmad Tinubu, Ruanda Devlet Başkanı Paul Kagame, Mısır Başbakanı Mustafa Medbuli, Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, Umman Veliaht Prensi Zi Yezen bin Heysem bin Tarık, Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) Maliye ve Ekonomik İşlerden Sorumlu Başbakan Yardımcısı Şeyh Mektum bin Muhammed bin Raşid Âl Mektum, Ürdün Başbakanı Bişr el-Hasevne, Malezya Başbakanı Enver İbrahim ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif katılacak.

WEF’ten yapılan açıklamada özel toplantıya ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken, Avrupa Birliği (AB) Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, Fransa Avrupa ve Dışişleri Bakanı Stephane Segorny, Almanya Dışişleri Bakanı Annalena Baerbock, Birleşik Krallık Dışişleri, İngiliz Milletler Topluluğu ve Kalkınma Bakanı David Cameron, Endonezya Enerji ve Maden Kaynaklar Bakanı Arifin Tasrif, Güney Kore Ticaret, Sanayi ve Enerji Bakanı Ahn Duk-geun, Güney Afrika Elektrik Bakanı Kgosientsho Ramokgopa ve Türkiye Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in de katılacağı belirtildi.

Toplantıya katılacak uluslararası örgüt liderleri arasında da şunlar yer alıyor: Uluslararası Para Fonu (IMF) Genel Müdürü Kristalina Georgieva, Birleşmiş Milletler (BM) Gazze İnsani Yardım ve Yeniden Yapılanma Koordinatörü Sigrid Kaag ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus.

Açık Ekonomik Forum

Özel toplantı kapsamında WEF, Suudi Arabistan Ekonomi ve Planlama Bakanlığı ile iş birliği içinde, çevresel sorunlar, sanatın toplumdaki rolü, günümüz girişimciliği, dijital para birimleri, yapay zekâ, akıllı şehirler ve ruh sağlığı gibi birçok konuda düşünce liderleri ve geniş halk kitleleri arasında diyaloğu kolaylaştırmak amacıyla açık bir foruma ev sahipliği yapacak. Etkinlik öğrencilere, girişimcilere, genç profesyonellere ve genel kamuoyuna bu kritik konuları müzakere etme fırsatı sunacak.

Daha fazlasını oku

 
 
EKONOMİ

Katar Başbakanı: LNG üretimi birkaç hafta içinde normale dönecek

Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdulrahman Al Sani (AFP)
Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdulrahman Al Sani (AFP)
TT
TT

Katar Başbakanı: LNG üretimi birkaç hafta içinde normale dönecek

Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdulrahman Al Sani (AFP)
Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdulrahman Al Sani (AFP)

Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer güvenliğinin sağlanması amacıyla Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında doğrudan bir "kırmızı hat" (sıcak hat) kurulmasının hayati önem taşıdığını vurguladı. Al Sani ayrıca, teknik arıza yaşayan tesis hariç, ülkesinin sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) üretiminin birkaç hafta içinde normal seviyelerine döneceğini öngördüklerini belirtti.

Washington ile Tahran arasındaki mevcut müzakerelerde ana ara buluculardan biri olan Şeyh Muhammed bin Abdurrahman, Financial Times gazetesine verdiği demeçte, stratejik su yolunda İran Devrim Muhafızları kılığına giren "kötü niyetli aktörlerin" faaliyet gösterdiğini söyledi. Başbakan, bu unsurların denizcilik iletişim kanallarını kullanarak gemilere geri dönmeleri yönünde yanıltıcı uyarılarda bulunduğunu açıkladı.

Katar Başbakanı, önerilen kırmızı hattın amacının, tankerlerin aldığı herhangi bir tehdidi doğrudan İran tarafıyla anında doğrulamak, güvenli geçişi sağlamak ve bu kötü niyetli tarafların boğazın yeniden açılmasına yönelik çabaları engellemesinin önüne geçmek olduğunu vurguladı. Şeyh Muhammed, mutabakat zaptının imzalanmasının ardından 30 gün içinde Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin savaş öncesi seviyelere dönmesini beklediklerini ifade etti.

Enerji sevkiyatında ilk olumlu sinyaller

Lojistik cephede, gemi takip verileri enerji arzının yeniden akmaya başladığına dair olumlu sinyaller verdi. Geçtiğimiz pazartesi günü Katar Enerji şirketine ait 4 dev LNG tankeri boğazdan geçiş yaptı. Son 24 saat içinde ise su yolundan 36 ila 40 geminin geçtiği tahmin ediliyor; bu durum, deniz trafiğinin kademeli olarak normale dönmesi yolunda önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Hafta başında teknik bir sorun nedeniyle hasar gören "Ras Laffan" tesisindeki duruma da değinen Başbakan, boğazdaki durumun istikrara kavuşmasıyla birlikte üretim faaliyetlerinin birkaç hafta içinde normale döneceğini belirterek kamuoyunu rahatlattı. Ancak Şeyh Muhammed, Katar Enerji şirketinin tüm sorunların tamamen çözüldüğünden ve tesislerin güvenli bir şekilde işletildiğinden emin olana kadar "mücbir sebep" durumunu kaldırmayacağını ifade etti.

Ekonomik hasarın onarılması zaman alacak

Şarku’l Avsat’ın Financial Times’ten aktardığına göre Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani yaptığı uyarılarda, savaşın küresel ekonomik sisteme verdiği yapısal hasarların giderilmesinin uzun zaman alacağını belirterek, küresel ekonomideki toparlanmanın sadece Hürmüz Boğazı'nın uluslararası seyrüsefere tamamen açılmasıyla hemen gerçekleşmeyeceğini vurguladı.

Mevcut çabaların hasarın daha da büyümesini ve daha geniş sektörlere yayılmasını engellemede başarılı olduğunu ifade eden Al Sani, buna karşın krizin derin etkilerinin henüz tamamen gün yüzüne çıkmadığını söyledi. Başbakan, küresel piyasaların asıl etkileri ve arz eksikliğini önümüzdeki eylül ve ekim aylarından itibaren fiilen hissetmeye başlayacağı öngörüsünde bulundu.

Şeyh Muhammed, ciddi tedarik açığının önümüzdeki aylarda özellikle hayati öneme sahip temel emtia sektörlerinde belirginleşeceğine dikkat çekti. Başbakan; küresel gıda güvenliği ve tedarik zincirlerinin esnekliğiyle doğrudan bağlantılı olan ve uluslararası piyasaların tedarik için bölgeye bağımlı olduğu gübre, üre, petrokimya ve helyum gazı gibi temel endüstriyel ve tarımsal girdilerin bu durumdan en çok etkilenecek kalemler olduğunu belirtti.

EKONOMİ

Suudi Arabistan küresel üreticilerin iştahını kabartan cazip bir yatırım merkezi

Riyad Uluslararası Sanayi Haftası 2026 fuarındaki Alman pavyonu. (Şarku’l Avsat)
Riyad Uluslararası Sanayi Haftası 2026 fuarındaki Alman pavyonu. (Şarku’l Avsat)
TT
TT

Suudi Arabistan küresel üreticilerin iştahını kabartan cazip bir yatırım merkezi

Riyad Uluslararası Sanayi Haftası 2026 fuarındaki Alman pavyonu. (Şarku’l Avsat)
Riyad Uluslararası Sanayi Haftası 2026 fuarındaki Alman pavyonu. (Şarku’l Avsat)

Sarah Bin Şamran

Suudi Arabistan, daha çeşitli ve küresel yatırımlar için daha çekici bir sanayi altyapısı inşa etmeye devam ederken; istikrarlı pazarlar ve uzun vadeli büyüme fırsatları arayan uluslararası üreticiler için stratejik bir merkez olarak öne çıkıyor. Küresel şirketlerin Suudi pazarındaki varlığı ve genişlemesi, "Vizyon 2030" liderliğindeki sanayi dönüşümünün yatırım haritasını yeniden şekillendiren temel bir faktör haline geldiğini kanıtlıyor. Bu süreç; gelişmiş altyapı, coğrafi konum ve yerli üretimin rekabet gücünü artıran teşviklerle de destekleniyor.

Bu durum, Suudi Arabistan'ın başkentinde düzenlenen ve dünya genelinde 20'den fazla ülkeden 400'ü aşkın imalat şirketinin katıldığı Riyad Uluslararası Sanayi Haftası 2026'ya gösterilen yoğun ilgiyle de gözler önüne seriliyor.

Bu çerçevede, makine mühendisliği ve imalatı alanında faaliyet gösteren Alman "BBM" şirketinin ortaklarından ve Ortadoğu ile Afrika İş Geliştirme Direktörü Sebastian Walther, Şarku'l Avsat’a yaptığı özel açıklamada, Suudi Arabistan’ın yaklaşık 15 yıldır şirketin dünya çapındaki en büyük ihracat pazarlarından biri olduğunu vurguladı. Walther, yerel üretim ve sanayi yatırımlarındaki hızlı büyümenin; otomotiv sektörüyle bağlantılı alanlar da dahil olmak üzere ambalaj çözümleri ve endüstriyel bileşenlere olan talebi artırdığını belirtti.

BPM'nin İş Geliştirme Müdürü, şirketin ürünlerini tanıtıyor. (Şarku’l Avsat)BPM'nin İş Geliştirme Müdürü, şirketin ürünlerini tanıtıyor.(Şarku’l Avsat)

Ambalaj ve paketleme sektörü

Riyad Uluslararası Kongre ve Sergi Merkezi'nde düzenlenen "Riyad Uluslararası Sanayi Haftası 2026" etkinlikleri sırasında konuşan Walther, dünyada şirkete ait en fazla kurulu makine sayısına sahip pazarlar arasında Suudi Arabistan'ın ilk sıralarda yer aldığını ifade etti. Katma değerli ürünleri ithal etmek yerine yerel üretime yönelmenin, ambalaj ve paketleme çözümlerine olan talebi artırdığına dikkat çekti.

Bu büyümenin yalnızca ambalaj sektörüyle sınırlı kalmadığını, bileşenlerin yerli olarak üretilmesi ihtiyacının her geçen gün arttığı otomotiv sektörü gibi diğer sanayi kollarına da yayıldığını ifade etti.

Plastik şekillendirme makineleri üretiminde öncü olan şirketin direktörü, Suudi Arabistan'daki yatırım ortamının yirmi yıl öncesine kıyasla çok daha açık hale geldiğini belirtti. Walther; %100 yabancı mülkiyet hakkı tanınması, nitelikli ulusal iş gücüne kolay erişim, avantajlı enerji fiyatları ve Afrika ile Asya pazarlarına erişim sağlayan coğrafi konum gibi rekabetçi avantajlara işaret etti.

Şirketin, Suudi Arabistan'ı Ortadoğu ve Afrika operasyonları içinde istikrarlı ve stratejik bir pazar olarak gördüğünü ifade eden Walther, Krallığın Arap dünyasındaki en önemli, küresel ölçekte ise öncelikli pazarlarından biri olduğunu ve Suudi pazarında 20 yılı aşkın süredir yürüttükleri çalışmalarla birçok büyük yerel şirketle uzun vadeli ortaklıklar kurmayı başardıklarını belirtti.

Yerli üretim ve otomotiv hamlesi

Otomotiv sektörünün önümüzdeki yıllarda iş birliği için en umut verici alanlardan biri olduğunu belirten Walther, "Lucid" ve "Ceer" gibi şirketlerin yerli üretim seviyelerini artırmasının, entegre bir endüstriyel değer zincirinin Suudi Arabistan'a taşınmasını sağlayacağını, bunun da üreticiler, tedarikçiler ve endüstriyel çözüm ortakları için yeni fırsatlar yaratacağını söyledi.

Birçok yatırımcının satın alma veya üretim kararı verirken ilk sermaye yatırımının (CapEx) büyüklüğüne odaklandığını söyleyen Walther, asıl önemli faktörün uzun vadede üretilen birim başına maliyet ve operasyonel verimlilik olduğunu hatırlattı. Gelişmiş teknolojileri benimseyen ve büyümeyi hedefleyen şirketlerin üretim kapasitesine ve operasyonel verimliliğe daha fazla odaklandığına işaret etti.

Şirketin Ortadoğu ve Afrika'daki bölgesel merkez olarak, özellikle Afrika gibi bölgesel pazarlara kolay ulaşım ve seyahat imkânı sunan Dubai'yi seçtiğini ve burada son yıllarda iş hacmini belirgin şekilde artırdığını belirten Walther, bununla birlikte Suudi Arabistan'a seyahat ve vize işlemlerinin de geçmişe kıyasla oldukça kolaylaştığını vurguladı.

Ham madde ve yatırımcılara tavsiyeler

Walther, müşterilerinin bağımlı olduğu ham madde tedarikindeki gelişmeleri de yakından takip ettiklerini belirterek, bu alanın geçtiğimiz dönemde bazı zorluklarla karşılaştığını ancak petrokimya, gıda, ilaç ve otomotiv sektörlerinde büyüme için cazip fırsatların devam ettiğini söyledi. Yeni yatırım ve projelerin desteğiyle Suudi Arabistan'daki sanayi faaliyetlerinin önümüzdeki yıllarda da büyümeye devam etmesini beklediğini ifade etti.

Yatırımcılara bir de mesaj veren Walther, endüstriyel fırsatların iki açıdan incelenmesi gerektiğini belirtti: Birincisi, pazarda zaten var olan ürünleri geliştirmek ve rekabet güçlerini artırmak; ikincisi ise diğer pazarlarda bulunan ancak henüz yerel olarak üretilmeyen niş/özel ürünleri araştırmak. Walther, yatırımcıların sadece ilk sermaye büyüklüğüne değil, gerçek üretim maliyetlerinin analizine odaklanmaları gerektiğinin altını çizdi.

Sanayi Haftası etkinlikleri

"Riyad Uluslararası Sanayi Haftası 2026", Sanayi ve Maden Kaynakları Bakanlığı himayesinde, 20 ülkeden 400'ün üzerinde katılımcı kurumun varlığıyla pazar günü Riyad Uluslararası Kongre ve Sergi Merkezi'nde başladı.

Etkinlik kapsamında üç uzmanlık fuarı bir arada düzenleniyor: 21. Suudi Plastik ve Petrokimya Ürünleri Fuarı, Suudi Baskı ve Ambalaj Fuarı ve 4. Suudi Akıllı Lojistik Hizmetleri Fuarı.

Riyadh Exhibitions Company (REC) ve Alman Messe Düsseldorf ortaklığıyla organize edilen "Sanayi Haftası" etkinlikleri 24 Haziran'a kadar devam edecek. Etkinlik boyunca yerli ve uluslararası yetkililer ile uzmanların katılımıyla panel ve çalıştaylar gerçekleştirilecek. Bu oturumlarda sanayi dönüşümü, inovasyon, yerlileştirme, endüstriyel teşvikler ve gelişmiş ambalaj çözümlerinin yanı sıra plastik, ambalaj, baskı ve plastik geri dönüşümü sektörlerindeki en son uygulamalar masaya yatırılacak. Suudi sanayi sektörü, ülkenin bölgesel ve küresel ölçekte lider bir sanayi gücü haline gelmesini hedefleyen "Vizyon 2030" doğrultusunda büyük bir büyüme ve gelişim aşamasından geçiyor.

Spor

Dünyanın en büyük bahis pazarı: Dünya Kupası

ABD'nin Kansas şehrinde oynanan Dünya Kupası maçında Ekvador-Curaçao karşılaşmasının taraftarları, 20 Haziran 2026 (AFP)
ABD'nin Kansas şehrinde oynanan Dünya Kupası maçında Ekvador-Curaçao karşılaşmasının taraftarları, 20 Haziran 2026 (AFP)
TT
TT

Dünyanın en büyük bahis pazarı: Dünya Kupası

ABD'nin Kansas şehrinde oynanan Dünya Kupası maçında Ekvador-Curaçao karşılaşmasının taraftarları, 20 Haziran 2026 (AFP)
ABD'nin Kansas şehrinde oynanan Dünya Kupası maçında Ekvador-Curaçao karşılaşmasının taraftarları, 20 Haziran 2026 (AFP)

Abdurrahman Eyas

İlk maçın başlangıç düdüğü çaldığı andan itibaren rekabete girenlerin yalnızca oyuncular olmadığı ortaya çıktı. Tam o anda milyarlarca dolar da akıllı telefon uygulamaları, bahis platformları ve dünyanın dört bir yanına yayılmış veri merkezleri aracılığıyla yolculuğuna başladı. Londra'da bir taraftar İngiltere'nin galibiyetine bahis oynarken New York'ta bir başkası maçta atılacak gol sayısını tahmin ediyor, Singapur'daki biri ise ilk sarı kartı görecek oyuncuya bahis koyuyor.

Taraftarlar topu oyuncuların ayaklarında takip ederken algoritmalar, her pas, şut ve hakemlik kararıyla birlikte anlık değişen kazanma ve kaybetme olasılıklarını izliyor. 21. yüzyılda Dünya Kupası böyle bir hal aldı. Yeşil sahaların sınırlarını aşan bu organizasyon artık yalnızca gezegenin en büyük futbol organizasyonu olmakla kalmıyor, aynı zamanda spor bahis endüstrisinin en büyük küresel sahnelerinden biri ve maçların ritmiyle birlikte hareket eden paralel bir ekonomi haline geliyor.

Yatırım bankaları ve uzman araştırma şirketleri, 2026 Dünya Kupası'na yönelik küresel bahis hacminin 2022 Dünya Kupası'ndaki yaklaşık 35 milyar dolara kıyasla 50 milyar doları aşacağını öngörüyor. Bu rakam, organizasyonu işlem hacmi açısından tüm zamanların en büyük tekil spor bahis etkinliği yapabilir.

Bu rakamın büyüklüğünü kavrayabilmek için üzerinde durulan rakamın, son uluslararası tahminlere göre yıllık gayri safi yurt içi hasılası (GSYİH) 53-62 milyar dolar arasında seyreden Ürdün gibi bir ülkenin GSYİH'sine yaklaştığını ve pek çok tanınan küresel şirketin piyasa değerini geride bıraktığını söylemek yeterli olur. Ancak bu milyarların hikayesi yalnızca sporla ilgili değil. Bu, milyarlarca insanın takip ettiği popüler bir oyunla her kâr fırsatının peşinde koşan küresel bir endüstri arasındaki karmaşık ilişkinin; teknolojinin, verinin, yapay zekanın, mevzuatın ve dijital ekonominin hikayesi.

50 milyar dolarlık akış: Peki ama bu paraları kim kazanıyor?

Dünya Kupası bahislerinin 50 milyar doları aşacağı öngörüsünü okuduğumuzda bahis şirketlerinin aynı miktarda kâr edeceği aklımıza gelebilir. Ancak gerçek bundan çok farklı. Bu rakam şirketlerin kârını değil, bahisçilerin turnuvayla bağlantılı çeşitli maç ve etkinliklere yatırdığı toplam parayı temsil ediyor. Sektör dilinde bu rakam ‘bahis hacmi’ ya da ‘işlem hacmi’ olarak tanımlanıyor.

Bahis şirketlerinin payı toplam işlem hacminin yüzde 5 ile 10'u arasında

Bahis hacmi, bahis şirketlerinin elde ettiği kârı değil katılımcıların çeşitli sonuçlara yatırdığı toplam parayı temsil ediyor. Bir kişi 100 dolar, başka biri de farklı bir etkinliğe 100 dolar bahis oynasa, bahisçilerin kazanıp kazanmamasından bağımsız olarak bu iki tutar toplanarak bahis hacmi 200 dolar olarak kayıt altına alınıyor. Platform işletmecisi şirketler ise kazananlara ödemeleri yaptıktan sonra bu paranın yalnızca sınırlı bir bölümünü elinde tutuyor. Sektörde ‘marj’ ya da ‘hold rate’ (tutma oranı) olarak bilinen bu pay genellikle toplam bahis hacminin yüzde 5 ile 10'u arasında değişiyor. Bu durum, sektörün gerçek kârının medyada sıkça gündeme gelen bahis hacminin her ne kadar söz konusu kâr çoğu sektörün ölçüt alındığı standartlara göre yine de son derece büyük rakamlara karşılık gelse de çok altında kaldığı anlamına geliyor.

dsvfev
Meksika'nın Guadalupe kentinde, Tunus-Japonya maçı sırasında kutlama yapan Japon taraftarlar, 20 Haziran 2026 (AFP)

Ancak bahis şirketleri bu büyüyen faaliyetin tek yararlanıcısı değil. Platformlara anlık veri sağlayan spor veri şirketleri, algoritma geliştiren teknoloji firmaları, elektronik ödeme hizmeti sağlayıcıları, spor yayıncıları ve hatta sponsorluk ile reklamlardan doğrudan ya da dolaylı gelir elde eden bazı spor federasyonları ile kulüpler de bu canlılıktan pay alıyor. Bu nedenle bahis, bir taraftarın maç sonucuna oynadığı basit bir retten çok daha geniş bir spor ekonomisinin ayrılmaz bir parçası haline geldi.

Kısa bir süre öncesine kadar spor bahsi tek bir soru kalıbına “Kim kazanacak?” sorusuna dayanıyordu. Ancak bugün bu soru, yüzlerce olası sorudan yalnızca biri haline geldi. Kullanıcılar ilk golü atacak oyuncuya, korner sayısına, sarı kart sayısına, belirli bir oyuncunun şut sayısına, bir sonraki golün zamanlamasına ya da hakemin belirlenen bir zaman dilimi içinde penaltı kararı verip vermeyeceğine bahis oynayabiliyor. Hatta bazı platformlar ‘micro-betting’ olarak bilinen maç içindeki küçük ayrıntılara odaklanan son derece hassas bahis seçenekleri de sunuyor.

Bu dönüşüm, veri analizi ve yapay zeka (AI) teknolojilerindeki büyük ilerleme sayesinde mümkün oldu. Bu teknolojiler, sahada yaşanan her olayı saniyenin kesirlerinde olasılık hesaplarına giren yeni bir veriye dönüştürüyor. Etkili bir oyuncu sakatlık geçirdiğinde, bir takım kırmızı kart gördüğünde ya da maçın seyri beklenmedik bir şekilde değiştiğinde algoritmalar olasılıkları anında yeniden fiyatlıyor. Bu nedenle bahis şirketleri, yapay zeka ve spor veri analitiğine en fazla yatırım yapan kuruluşlar arasına girdi.

Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre Son raporlar, küresel spor bahis pazarının 2025 yılında yaklaşık 113,8 milyar dolara ulaştığını ve 2026'da 126,5 milyar dolara çıkacağının, 2034'te ise 295 milyar doları aşacağının öngörüldüğünü ortaya koyuyor. Bu hızlı büyüme, giderek daha fazla ülkede çevrimiçi bahsin yasallaştırılmasını, yükselen internet ve akıllı telefon kullanım oranlarını ve dijital etkileşimli deneyimlere olan talebin artmasını yansıtıyor. Bahis şirketleri ayrıca daha geniş kullanıcı kitlesine ulaşmak amacıyla mobil uygulamalar, canlı bahis sistemleri, yapay zeka destekli gelişmiş analiz araçları ve güvenli dijital ödeme çözümleri aracılığıyla platformlarını geliştirmeye devam ediyor.

Küresel ölçekte yasadışı spor bahislerinin yıllık hacminin yaklaşık 1,7 trilyon dolara ulaşabileceği tahmin ediliyor. Bu rakam, bahislerin maçlarda şike, kara para aklama ve organize suç ile bağlantısına ilişkin artan kaygıları açıklıyor.

Yapay zeka ve anlık veri analitiğine olan bağımlılığın artması, fiyatlandırma doğruluğunun iyileşmesine ve kullanıcı deneyiminin kişiselleştirilmesine katkı sağlarken mobil bahis ekosisteminin genişlemesi farklı pazarlarda sektörün büyümesini desteklemeye devam ediyor. Bu durum rekabeti müşteri sayısının ötesine taşıyarak en iyi, en hızlı ve en doğru bilgiye sahip olmayı belirleyici unsur haline getirdi.

Bir turnuva bir pazarı da risklerini de büyütüyor

Bahis endüstrisi her Dünya Kupası edisyonuyla birlikte büyüyorsa 2026 edisyonu bu büyümeyi neredeyse tasarlanmış gibi genişletmek üzere kurgulanmış görünüyor. Turnuva tarihinde ilk kez katılımcı takım sayısı 32'den 48'e çıkarken maç sayısı da 64'ten 104'e yükseliyor. Bu genişleme, basitçe daha fazla maç, daha fazla seyirci ve daha fazla bahis fırsatı anlamına geliyor.

Turnuvanın ABD, Kanada ve Meksika'da düzenlenmesi de en az bu kadar önemli bir etken daha katıyor. 2018'de ABD Yüksek Mahkemesi'nin çoğu eyalette spor bahislerini kısıtlayan federal yasağı kaldırmasından bu yana sektör hızlı ve benzeri görülmemiş bir büyüme yaşıyor. Yalnızca birkaç yıl içinde ABD, dünyanın en hızlı büyüyen spor bahis pazarlarından biri konumuna yükseldi. Uzman tahminler, turnuvanın kısmen Amerikan topraklarında düzenlenmesi ve yasal spor bahislerinin ülke genelinde yaygınlaşmasıyla birlikte ABD pazarındaki yasal bahislerin 2026 Dünya Kupası'nda milyarlarca doları bulabileceğine işaret ediyor. Pek çok gözlemci, 2026 Dünya Kupası'nın Kuzey Amerika'nın Avrupa ve Asya'daki geleneksel merkezlerin yanında yükselmesiyle küresel bahis endüstrisinin haritasını yeniden çizmede dönüm noktası oluşturabileceğini düşünüyor.

dvfbgrftb
FIFA Başkanı Gianni Infantino, Kanada'nın Ottawa kentindeki Lansdowne Park Stadyumu'nda FIFA ve Coca-Cola tarafından düzenlenen Dünya Kupası turunda Montreal Canadiens forması giyerek fotoğraf çektirdi, 24 Mayıs 2026 (AFP)

Bu endüstrinin tam merkezinde görmezden gelinmesi güç bir çelişki bulunuyor. Spor kurumları ve futbol federasyonları kumar risklerine, bağımlılığa ve maçlarda şikeye karşı uyarılarını sürdürürken bahis şirketleri futbol dünyasının en büyük sponsor ve reklamverenlerinden biri haline geliyor. Son yirmi yılda bu şirketlerin logoları Avrupa kulüplerinin formalarında, stadyumlarda, televizyon ekranlarında ve dijital platformlarda boy gösterdi. Bazı sponsorluk anlaşmaları kulüpler ve ligler için önemli gelir kaynaklarına dönüştü.

Bu tablo, yoğun reklamların gençler ve küçük yaştaki bireyler üzerindeki etkisine ilişkin kaygıların artmasıyla birlikte giderek yükselen eleştirilere zemin hazırladı. Bu yüzden bazı Avrupa hükümetleri ve spor kurumları bu tür reklam ve sponsorluklara kısıtlamalar getirmeye başladı. Buna karşın, bahis sektörünün pompaladığı para olmaksızın modern futbol ekonomisini hayal etmek hâlâ güç. Bu yüzden iki taraf arasındaki ilişki bir yandan kârlı, öte yandan rahatsız edici bir görünüm sergiliyor.

Milyarların karanlık yüzü

Yasal pazarlar endüstrinin görünür yüzünü oluştururken yasadışı pazar çok daha belirsiz bir görünüm sergiliyor. Birleşmiş Milletler (BM) ve sporda dürüstlük kuruluşları, yasadışı bahislerin sporda yolsuzluğu ve maçlarda şikeyi besleyen başlıca etkenler arasında yer aldığı konusunda uyarıyor. Bazı vakalarda ise sınır ötesi organize suç ağlarıyla bağlantılı olduğu da görülüyor. BM'nin sporda yolsuzluğa ilişkin raporuna göre küresel yasadışı spor bahislerinin yıllık hacmi yaklaşık 1,7 trilyon dolara ulaşabiliyor. Bu rakam, söz konusu bahislerin maçlardaki şike, kara para aklama ve organize suçla bağlantısına ilişkin artan kaygıları açıklıyor.

Dünya Sağlık Örgütü, dünya genelinde erkeklerin yaklaşık yüzde 11,9'unun ve kadınların yüzde 5,5'inin finansal, psikolojik ve sosyal sorunlar dahil olmak üzere kumar kaynaklı çeşitli düzeylerde risk veya zararla karşı karşıya kaldığına işaret ediyor.

Bu paraların her zaman yalnızca kâr peşinde koşmadığı, zaman zaman bazı spor etkinliklerini etkilemeye ya da usulsüz kazanç sağlamak için mevzuat boşluklarından yararlanmaya çalıştığı da göz ardı edilemez. Bu durum, Dünya Kupası turnuvalarında sonuçların sistematik biçimde manipüle edildiği anlamına gelmiyor; zira uluslararası gözetim sistemleri her geçen turnuvayla daha gelişmiş bir hal alıyor. Bununla birlikte işlem hacminin bu denli şişmesi, sürekli denetim ihtiyacını daha da zorunlu kılıyor.

Milyarlar ve piyasalar dilinden uzaklaşıldığında, aynı ilgiyi görmeyen bir başka boyut daha var. Kumar artık yalnızca ekonomik ya da eğlence amaçlı bir faaliyet olarak değil, aynı zamanda bir halk sağlığı sorunu olarak da tartışılıyor.

cdfb
ABD'nin Houston kentinde oynanan kendi ülkesi Curaçao-Almanya maçını izleyen bir taraftar, 14 Haziran 2026 (AFP)

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), dünya genelinde erkeklerin yaklaşık yüzde 11,9'unun ve kadınların yüzde 5,5'inin kumar kaynaklı borç, aile sorunları ve psikolojik baskı dahil olmak üzere çeşitli düzeylerde risk veya zararla karşı karşıya kaldığını, bazı vakalarda bu durumun bağımlılığa dönüştüğünü vurguluyor.

Bahislerin akıllı telefonlara taşınmasıyla birlikte katılım her zamankinden daha kolay hale geldi. Kullanıcının artık bir bahis bürosuna ya da kumarhaneye gitmesine gerek kalmıyor; telefon ekranındaki birkaç dokunuş, onu aynı anda hem olasılıklar hem de risklerle dolu bir dünyaya taşıyor. Bu nedenle pek çok ülkede reklamların daha sıkı denetlenmesi, farkındalık ve tedavi programlarının güçlendirilmesi ve risk altındaki kesimleri koruyacak düzenlemelerin hayata geçirilmesi yönündeki çağrılar giderek yükseliyor.

Arap dünyası ve gölgede yaşayan bir olgu

Arap ülkelerinin büyük çoğunluğunda spor bahisleri, dini, hukuki ve toplumsal gerekçelerle hâlâ yasaklı ya da çeşitli derecelerde kısıtlı. Ancak internet bu alandaki kuralları büyük ölçüde değiştirdi. Yabancı platformlara erişim kolaylaşırken modern dijital ödeme yöntemleri, kullanıcılara yalnızca birkaç yıl önce mevcut olmayan seçenekler sunuyor.

“Her yıl yurt dışında faaliyet gösteren bahis platformları aracılığıyla ne kadar para Arap bölgesinden çıkıyor? Bu soruyu yanıtlayacak güvenilir bir veri yok.

Buradan hareketle yeterince tartışılmayan ekonomik bir soru gündeme geliyor. O da “Her yıl yurt dışında faaliyet gösteren bahis platformları aracılığıyla ne kadar para Arap bölgesinden çıkıyor?” Bu soruyu kesin biçimde yanıtlayacak güvenilir veriler mevcut değilse de bu paraların bir bölümünün yerel vergi ve düzenleyici sistemlere tabi olmaksızın ulusal ekonomilerden dışarı sızdığı kesin.

Öte yandan bazı ülkeler bu olgu karşısındaki politikalarını yeniden gözden geçirmeye başladı. Birleşik Arap Emirlikleri, görmezden gelinmesi giderek güçleşen dijital gerçeklikle yüzleşmek amacıyla spor bahislerini de kapsayan ticari oyunlar için düzenleyici bir çerçeve oluşturmaya girişen ilk Arap ülkesi olarak öne çıkıyor. Bu konudaki Arap tartışmasının henüz başlangıç aşamasında olduğu görünse de dijital ekonominin büyümesi ve sınır ötesi platformların artan popülaritesiyle birlikte tartışmanın genişlemeye aday olduğu anlaşılıyor.

Sahalar dışında dönen turnuva

Yaklaşık bir asır önce futbol, 22 oyuncunun birkaç bin seyirci önünde bir meşin topun peşinden koştuğu bir oyundu. Bugün ise teknolojinin, verinin, reklamcılığın, yayın haklarının, yatırımların ve bahislerin kesiştiği küresel bir endüstriye dönüştü. Dünya Kupası da diğer tüm spor organizasyonlarından fazla bu büyük dönüşümün aynası haline geldi. 2026 Dünya Kupası maçları başladığında dünya, kupayı nihayetinde hangi takımın kaldıracağını merak edecek. Ancak spor sahnesinin arka planında en az bir o kadar heyecan verici başka bir turnuva daha dönecek. Kupaların kaldırılmadığı, milli marşların çalınmadığı, yalnızca milyarların sayıldığı bir turnuva... Her golle hareket eden, her hakemlik kararıyla yön değiştiren ve algoritmaların taraftarların favori yıldızlarını takip ettiği ilgiyle izlediği milyarlar... Belki de bu yüzden Dünya Kupası dünyanın en büyük geçici bahis pazarına dönüştü. Seyircilerin ekranda izlediği doksan dakika, belki de sahalar dışında dönen çok daha büyük bir hikâyenin en görünür bölümünden ibaret.