عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
DÜNYA

Ramazan Bayramı'nın bilançosu ağır oldu: 54 kişi öldü 514 kişi yaralandı

Ramazan Bayramı'nın bilançosu ağır oldu: 54 kişi öldü 514 kişi yaralandı
    İstanbul/İHA
TT
TT

Ramazan Bayramı'nın bilançosu ağır oldu: 54 kişi öldü 514 kişi yaralandı

Ramazan Bayramı'nın bilançosu ağır oldu: 54 kişi öldü 514 kişi yaralandı

Ramazan Bayramı'nın bilançosu ağır oldu: 54 kişi öldü 514 kişi yaralandı.Yapılan tüm uyarılara rağmen bu bayramda yollar kan gölüne döndü. İhlas Haber Ajansı muhabirlerinin takip ettiği kazalarda bayram tatilinde yollarda 54 kişi öldü 514 kişi yaralandı.
1 HAZİRAN CUMARTESİ: 6 ÖLÜ, 98 YARALI
Samsun Otomobil traktöre çarptı: 4 yaralı
Karaman'da traktör devrildi: 1 ölü
Konya Otomobille motosiklet çarpıştı: 1 ölü
Isparta Otomobille at arabası çarpıştı: 1'i ağır 2 yaralı
Şanlıurfa'da trafik kazası: 2 yaralı
Viranşehir'de kaza: 2 yaralı
Ankara LGS yolunda kaza: 4 yaralı
Malatya Bayram tatiline giden işçiler kaza yaptı: 5 yaralı
Kayseri Takla atan otomobilde can pazarı: 5 yaralı
Hatay Direksiyon hakimiyeti kaybolan otomobil takla attı: 2 yaralı
Nusaybin'de trafik kazası, 1 yaralı
Otomobil park halindeki kamyona çarptı: 5 yaralı
Side'de iki otomobil birbirine girdi: 2 yaralı
Otomobil ile motosiklet çarpıştı: 1 yaralı
Mersin'de 2 ayrı kazada 1 kişi öldü, 7 kişi yaralandı
Şanlıurfa Otomobil ile kamyonet çarpıştı: 10 yaralı
Bursa Otomobil çarpması sonucu 2 kadın ağır yaralandı
Konya'da otomobiller çarpıştı: 8 yaralı
Tokat Traktör altında kalan yaşlı adam hayatını kaybetti
Tekirdağ Otomobil su kanalına devrildi: 4 yaralı
Devrek'te trafik kazası: 5 yaralı
Malatya'da kaza: 1 yaralı
Malatya Tünel girişinde kaza: 6 yaralı
Sinop'ta trafik kazası: 3 yaralı
Sincan'da otomobil ile kamyonet çarpıştı:1 yaralı
Tekirdağ Bayram tatiline giden aile kaza geçirdi: 5 yaralı
Kastamonu'da yağmur kazaları da beraberinde getirdi: 1 ölü, 7 yaralı
Ticari taksi dereye yuvarlandı: 1 ölü, 3 yaralı
2 HAZİRAN PAZAR:13 ÖLÜ, 90 YARALI
Karaman'da kamyonet devrildi: 2 yaralı
Malatya-Kayseri karayolunda kaza: 1 ölü, 3 yaralı
Osmaniye Otomobilin çarptığı kadın yaşam mücadelesini kaybetti
Malatya Üç otomobilin karıştığı kazada 3 kişi yaralandı
Zonguldak Pat pat sürücüsü köpeğe çarpmamak için kaza yaptı
Düzce Bayram tatili için memleketlerine giden aile kaza yaptı: 3 yaralı
Kütahya Otomobil uçuruma yuvarlandı: 2 yaralı
İzmir'de trafik kazası: 1 yaralı
Kırşehir'de kaza: 2 yaralı
İstanbul Kırmızı ışık ihlali canına mal oldu
Kocaeli'de feci kaza: 1 ölü, 5 ağır yaralı
Fethiye'de trafik kazası: 1'i çocuk 6 yaralı
Balıkesir'de yolcu minibüsü yan yattı: 10 yaralı
Kastamonu Hafif ticari araç ile otomobil çarpıştı: 7 yaralı
Çorum'da 3 ayrı kaza: 3 ölü, 11 yaralı
Samsun'da trafik kazası: 2 yaralı
Sivas'ta kontrolden çıkan otomobil uyarı levhasına çarptı: 4 yaralı
Kahramanmaraş Lastiği patlayan otomobil traktöre çarptı: 4 yaralı
Kocaeli D-100'de bariyerlere çarpan otomobil takla attı: 1 yaralı
Kocaeli Otomobille çarpışan motosikletin sürücüsü yaralandı
Karaman'da otomobil tarlaya uçtu: 1 ölü, 5 yaralı
Düzce TEM'de zincirleme kaza: 2'si çocuk 8 yaralı
Bursa Otobüs yoldan çıktı, 40 yolcu ölümden döndü
Balıkesir, Genç polis kazada hayatını kaybetti
Tekirdağ'da iki ayrı kazada yaralanan 9 kişiden 2'si hayatını kaybetti
Bayram tatiline giden aile kaza geçirdi: 1 ölü, 4 yaralı
Yozgat'ta trafik kazası: 1 ölü, 3 yaralı
3 HAZİRAN AREFE GÜNÜ:10 ÖLÜ, 116 YARALI
Diyarbakır Tarlaya uçan kamyon alev alev yandı: 3 yaralı
Kayseri'de meydana gelen trafik kazasında 5 kişi yaralandı
Karabük'te otomobil takla attı: 2 yaralı
Karabük Otomobil kayganlaşan yolda takla attı: 2'si çocuk 5 yaralı
Karabük'te trafik kazası: 5 yaralı
İstanbul Otomobil ile motosiklet çarpıştı: 3 yaralı
Zonguldak İki otomobil kafa kafaya çarpıştılar: 8 yaralı
Şanlıurfa'da otomobil şarampole devrildi: 1 ölü, 1 yaralı
Ankara'da trafik lambasına çarpan otomobil ters döndü: 1 yaralı
Sivas Bayram yolunda kaza: 4'ü ağır 6 yaralı
Bursa Güvenlik şeridinde duran otomobile karpuz yüklü kamyonet çarptı: 1 ölü
İstanbul Kontrolden çıkan araç askerlik şubesinin bahçesine uçtu:2 yaralı
Kocaeli D-100'de iki otomobil çarpıştı: 1'i çocuk 3 yaralı
Amasya Minibüs ile otomobil çarpıştı: 5 yaralı
Amasya'da trafik kazası: 4 yaralı
Adıyaman Hafif ticari araç takla attı: 2 Yaralı
Elazığ Otomobil ağaca çarptı: 2 yaralı
Tokat Bayram alışverişinden dönen baba ile kızı kazada hayatını kaybetti
Mersin Jandarma trafik aracı ile otomobil çarpıştı: 2 yaralı
Samsun Samsun'da otomobil aydınlatma direğine çarptı: 2 yaralı
Ordu'da otomobil fındık bahçesine yuvarlandı: 2 yaralı
Manisa Kabir ziyaretinden dönerken araba çarpan genç yaşamını yitirdi
Manisa'da 5 araçlı zincirleme kaza: 1 ağır yaralı
Samsun'da kaza: 9 yaralı
Kastamonu'da motosiklet ile otomobil çarpıştı: 1 yaralı
Kastamonu'da otomobil tarlaya uçtu: 3 yaralı
Niğde'de otomobiller çarpıştı: 1'i ağır 2 yaralı
Milas'ta üç kaza: 1 ölü 8 yaralı
Kahta'da kaza: 2 Yaralı
Zonguldak Vatandaşların kalp masajı yaptığı sürücü hayatını kaybetti
Amasya 15 yaşındaki sürücü kaza yaptı: 3 yaralı
Adıyaman Bayram ziyaretine giden aile uçuruma yuvarlandı: 7 yaralı
Kırşehir Kırşehir'de kaza:1 ağır yaralı
Adıyaman'da otomobil şarampole yuvarlandı: 3 yaralı
Kocaeli'de bariyerlere çarpan otomobil takla attı: 3 yaralı
Adıyaman'daki kazada ağır yaralanan 3 kişi öldü
4 HAZİRAN BAYRAMIN 1. GÜNÜ: 6 ÖLÜ, 85 YARALI
Mersin Otomobilin çarptığı genç öldü
Zonguldak'ta trafik kazası: 1 yaralı
İstanbul Kontrolden çıkan otomobil aydınlatma direğini devirdi: 1 yaralı
Çorum Park halindeki otomobile çarptı: 2 yaralı
Bilecik Kamyonet refüje çarptı: 5 yaralı
Denizli Takla atan otomobil sürücüsü araç içinde sıkıştı
Balıkesir Dalgınlık ölümle sonuçlandı
Samsun'da trafik kazası: 4 yaralı
Mersin'de trafik kazası: 10 yaralı
Şanlıurfa'da trafik kazası: 5 yaralı
Karabük Hatalı sollama sonucu kafa kafaya çarpıştılar: 4 yaralı
Adıyaman Bayram ziyaretine giden aile kaza yaptı: 5 Yaralı
Kayseri'de feci kaza: 4 yaralı
Denizli Otomobile çarpan traktör ortadan ikiye bölündü:1 yaralı
Bingöl'de otomobiller çarpıştı: 5 yaralı
Kocaeli 3 aracın karıştığı kazada 2 kişi yaralandı
Bilecik'te trafik kazası; 1 yaralı
İstanbul Direğe çarpan kamyonet takla attı: 6 yaralı
Kepsut'ta trafik kazası: 2 ölü, 7 yaralı
Çorum'da trafik kazası: 1 yaralı
Düzce'de feci kaza: 2 ölü
Denizli Traktörle çarpışan otomobil hurdaya döndü: 5 yaralı
İnegöl'de trafik kazası: 5 yaralı
Kahramanmaraş'ta trafik kazası: 4 yaralı
Ardahan'da feci kaza: 6 yaralı
5 HAZİRAN BAYRAMIN 2. GÜNÜ:19 ÖLÜ, 125 YARALI
Sivas'ta trafik kazası 1 ölü 8 yaralı
Samsun'da trafik kazası: 2 ölü, 4 yaralı
Antalya'da zincirleme kaza: 9 yaralı
Konya'da iki otomobil çarpıştı: 5 yaralı
Konya'da zincirleme trafik kazası: 1 ölü, 1 yaralı
K.Maraş Otomobil elektrik direğine çarptı: 3 yaralı
Niğde Refüje çarpan otomobil alev aldı: 2 ölü
Şanlıurfa Otomobil şarampole devrildi: 4 yaralı
Afyonkarahisar Direksiyon hakimiyeti kaybolan tır yoldan çıktı: 1 yaralı
Tekirdağ'da feci kaza: 5 ölü
Kayseri Jandarmadan kaçan motosiklet römorka çarptı: 2 yaralı
TEM otoyolunda kontrolden çıkan otomobil refüje uçtu: 3 yaralı
Diyarbakır'da trafik kazası: 2 yaralı
Alkollü sürücünün çarptığı kağıt toplayıcısı hayatını kaybetti
Adıyaman Güneş altında bekleyen yaralıların üzerinde örtü açıp gölge yaptılar 4 yaralı
Zonguldak Freni patlayan otomobil bahçeye uçtu: 4 yaralı
Amasya'da otomobil devrildi: 2 yaralı
Bilecik'te devrilen kamyonetteki aynı aileden 4 kişi yaralandı
Samsun Kavşakta ambulansa yol vermek isteyen otomobil kaza yaptı: 11 yaralı
Çanakkale Otomobil, motosiklete arkadan çarptı: 1 ölü
Bursa Otomobil şarampole uçtu: 1 yaralı
Hatay'da bayram ziyareti yolunda kaza: 6 yaralı
Gaziantep'te iki araç kafa kafaya çarpıştı: 4 yaralı
Rize'de feci kaza:1 ölü
Şanlıurfa Otomobille hafif ticari araç çarpıştı: 7 yaralı
Afyonkarahisar Motosiklet ile traktör çarpıştı: 2 yaralı
Samsun Traktör devrildi: 1 ölü
Dinar'da trafik kazası: 1 yaralı
Adıyaman Bayram ziyareti dönüşü kaza: 4 yaralı
Amasya'da trafik kazası: 2 yaralı
Bursa Bayramlaşmadan dönen aile ölümden döndü: 4 yaralı
Denizli Otobüsün çarptığı adam hayatını kaybetti
Muğla'da kaza: 1 ölü, 7 yaralı
Ereğli'de iki otomobil çarpıştı:1 ölü, 3 yaralı
Şanlıurfa Ticari araç refüje çarptı: 1 yaralı
Tokat'ta trafik kazası: 4 yaralı
Sivas'ta trafik kazası 7 yaralı
Hatay'da zincirleme trafik kazası: 6 yaralı
Gediz'de trafik kazası:8 yaralı
Kumluca'da trafik kazası: 1 ölü

Daha fazlasını oku

 
 
DÜNYA

Pakistan aracılığıyla Çin ve İran ile diyalog: Orta güç perspektifi

Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar ve İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi, İslamabad'daki Dışişleri Bakanlığı'ndaki toplantı sırasında, 2 Ağustos 2025 (AFP)
Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar ve İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi, İslamabad'daki Dışişleri Bakanlığı'ndaki toplantı sırasında, 2 Ağustos 2025 (AFP)
TT
TT

Pakistan aracılığıyla Çin ve İran ile diyalog: Orta güç perspektifi

Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar ve İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi, İslamabad'daki Dışişleri Bakanlığı'ndaki toplantı sırasında, 2 Ağustos 2025 (AFP)
Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar ve İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi, İslamabad'daki Dışişleri Bakanlığı'ndaki toplantı sırasında, 2 Ağustos 2025 (AFP)

Kemal Allam

Financial Times, yıllık yıl sonu değerlendirme serisi kapsamında, 2026 yılının İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en büyük belirsizlikle başladığını ve orta güçlerin önümüzdeki dönemde küresel düzeni ya pekiştirmede ya da zayıflatmada belirleyici faktör olabileceğini yazdı. Habere  göre, şaşırtıcı bir şekilde, Pakistan’ın adı, Amerikan hegemonyasını öngören “Donroe Doktrini”nde şimdiye kadarki en büyük kazanan olarak anılıyor. Pakistan, Beyaz Saray ziyaretlerinden Gazze barış planına kadar Donald Trump'ın çevresinde önemli bir yer edinmeyi açıkça başardı.

Ancak, Ortadoğu'ya askeri ve güvenlik tedarikçisi olarak geleneksel rolünün yanı sıra, Pakistan, İran gibi karmaşık çatışmalarda köprü görevi görmesi ve Çin ile ABD gibi daha büyük güçler arasında daha yakın bağlar kurması gereken bir orta güç olarak yeniden öne çıktı. Pakistan, daha önce, Nixon döneminde de ABD ve Çin arasındaki ilk diplomatik görüşmeye arabuluculuk yapmıştı. Bugün, on yıllık diplomatik boşluğun ardından, Pakistan, İran ile gizli görüşmeler yürütebilen ve Çin ile ortaklığı aracılığıyla bölgedeki askeri dengeyi yeniden ayarlayabilen bir güç olarak yeniden öne çıktı.

Trump'ın İran sorununu çözmek için Pakistan'a güvenmesi

Trump'ın ikinci başkanlığının başlangıcında, geçmiş dönemde Hindistan ile yakın ilişkisi ve Hindistan'ı Çin'e karşı tercih edilen stratejik ortak olarak görmesi nedeniyle Pakistan'da önemli bir belirsizlik hakim oldu. Ancak, görevdeki ilk yılından sonra Pakistan, sadece bölgede değil, küresel ölçekte de Trump'ın favorilerinden biri olarak görülmeye başladı. İsrail ve İran arasında yazın yaşanan 12 günlük savaş sırasında, Mareşal Asım Münir'in başkent Washington ve Langley'in koridorlarında neredeyse bir hafta boyunca bulunması tesadüf değildi. Dönemin Merkez Kuvvetler Komutanı Orgeneral Michael Eric Kurilla'nın Pakistan'ı terörizm ile mücadelede bir ortak olarak savunması da pek çok kişiyi şaşırttı. Zira bu açıklama, Kongre'nin önde gelen üyelerinin, Senato'nun ve generallerin Pakistan'ı sürekli olarak terörizmi destekleyen bir devlet olarak nitelendirdiği on yıllık bir dönemle çelişiyordu. Peki ne değişti?

Birincisi, Kurilla, Soğuk Savaş döneminde olduğu gibi, Washington'un istenmeyen saydığı ve ABD'nin doğrudan, en azından kamuoyu önünde, ilişki kuramadığı rejimlerle Pakistan'ın ilişki kurma yeteneğine yeniden güvenmeye başladı. İsrail-İran çatışması sırasında, ABD İran nükleer tesislerini vurduktan sonra, Pakistan gerilimin daha fazla yükselmesinin sonuçlarını hafifletmede sessiz, perde arkası bir rol oynadı. Pakistan, Tahran ve Washington arasında mesajları taşımakla kalmadı, aynı zamanda Trump'a İran’a nasıl davranması gerektiği konusunda doğrudan tavsiyelerde de bulundu. Nitekim Trump, Asım Münir ile yaptığı ve ABD'nin İran'a yönelik saldırılarının yankılarını kontrol altına alma stratejisinin ele alındığı görüşmenin ardından, “Pakistan İran'ı çoğu ülkeden daha iyi tanıyor” açıklamasını yaptı. Bu, Trump'ın ilk döneminde Irak'ta Kasım Süleymani'nin öldürülmesiyle sonuçlanan önceki hamlesinden sonra yaşananları hatırlattı. O zaman, 2020'de de suikasttan sonra ilk olarak dönemin Pakistan Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kamar Cavid Bacva ile telefonla görüşmüştü.

Pakistan, ABD ve Körfez ülkeleri gibi, İran'ın bölgeye yönelik niyetlerine güvenmiyor, ancak Suudi Arabistan ve Türkiye ile birlikte bir rejim değişikliği de istemiyor

Bunu anlamanın kilit noktası, Pakistan'ın, İsviçre, Katar, Umman ve İran görüşmelerindeki diğer bazı arabuluculardan farklı olarak, İran ile uzun bir sınıra sahip olması ve İran ile sürekli gerilimler yaşamasıdır. İranlılar, tam ölçekli bir çatışma durumunda Pakistan'ın kendileri için gerçek bir tehdit oluşturduğunun ve tüm Körfez ülkelerinin Pakistan'ın arkasında duracağının farkındalar. Daha önce yine el-Mecelle’de, İran ve Pakistan'ın, açık ve tam ölçekli bir çatışmayı önlemesi gereken dini, kültürel ve dilsel bağlara rağmen, açıkça duyurulmamış bir istihbarat ve vekalet savaşı içinde olduklarını yazmıştım. Süleymani sık sık Pakistan ile açık savaş tehdidinde bulunmuştu ve İsrail ile Amerika Birleşik Devletleri'nin yanı sıra, İran'a hava saldırıları düzenleyen tek ülke Pakistan'dır. Bu durum, Pakistan'ı İran’a karşı havuç-sopa yaklaşımını uygulamak için önemli bir arka kapı haline getiriyor.

Mevcut Maskat görüşmelerinin nereye varacağını, Trump'ın İran'a saldırıp saldırmayacağını veya gerilimi azaltıp azaltmayacağını bilmesek de, Pakistan'ın rolü önemli olmaya devam ediyor. ABD, çatışma tırmandığında Beluç sınırının tarihi ve Pakistanlı Şiilerin devlete karşı kullanılması nedeniyle İran’ın Pakistan ile de ters düşebileceğinin farkında olarak kendisine mesajlar gönderebilir. İran, geçtiğimiz yaz yaşanan 12 günlük savaş sırasında ve protestoların başlamasından bu yana yaşanan son gerilimlerde Pakistan'ın gerilimi azaltmadaki rolü için de kamuoyu önünde kendisine teşekkür etti.

dvbfrg
Çin'in doğusundaki Shandong eyaletinin Qingdao kentinde Şanghay İşbirliği Örgütü üye devletlerinin savunma bakanlarının çektirdiği toplu fotoğraf, 26 Haziran 2025 (AFP)

Pakistan, ABD ve Körfez ülkeleri gibi, İran'ın bölgeye yönelik niyetlerine güvenmiyor. Ancak Suudi Arabistan ve Türkiye ile birlikte bir rejim değişikliği de istemiyor. Bu da onu aradaki uçurumu kapatmada önemli bir oyuncu haline getiriyor. Pakistan’ın kendisi de nükleer güç olma yolunda benzer bir süreçten geçti ve nükleer meselede nasıl başarılı bir şekilde müzakere edeceğini biliyor. Askeri kapasiteye dayanma gücü olmadığında müzakerelerin ne kadar sınırlı olabileceğini biliyor. Pakistan ayrıca, Çin’in dünyadaki en yakın diplomatik ve askeri müttefiki olma avantajına da sahip.

Çin ve etkiyi kullanma sanatı

Eski ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger ve Başkan Richard Nixon'ın Pakistan aracılığıyla Çin ile yaptıkları görüşmeler ve gerçekleştirdikleri ziyaretler, İslamabad’ın eski Amerikan ulusal güvenlik uzmanlarının uzun zamandır minnettar olduğu önemli bir köprü olmasına olanak tanıdı. Pervez Müşerref dönemine kadar Pakistan, Çin ve ABD'nin kendi nüfuz alanlarındaki dengeleyici rolünde denklik konumunu korudu. Yine Müşerref dönemine kadar Pakistan ordusu, F-16 savaş uçaklarından Bell AH-1 Cobra saldırı helikopterlerine kadar neredeyse tamamen Amerikan kaynaklı ekipmanlara güveniyordu.

Çin'in etkisi, İslamabad'ı bir dönem Pekin'e karşı yanlış tarafta duran birçok güç için bir köprü kurucu haline getirdi

Ancak bu değişim daha sonra gerçekleşti ve Pakistan, Çin'in en yeni savaş uçakları ve füze teknolojilerini paylaştığı dünyadaki tek ordu haline geldi; bu da geçen yılki kısa savaşta Hindistan'a karşı üstün gelmesine yardımcı oldu. Böylece Çin, en yeni ekipmanlarını test etmek için Pakistan’ı kullanmaya başladı ve bunları Hint güçlerine karşı ve Pakistan'ın İran ile olan birkaç sınır çatışmasında test etti. Bu durum Pakistan'ı, Çin'in nasıl düşündüğünü ve gelecekteki savaşlara nasıl hazırlandığını anlamada ABD için bir kez daha vazgeçilmez bir ortak haline getiriyor. Dünyada hiçbir ordu, Pakistan ordusu gibi bir yandan Trump ile doğrudan ve hızlı iletişim kurma yeteneğine, diğer yandan da Çin ile en yakın askeri ittifaka sahip değil. Pakistan ayrıca tarihsel olarak Çin'in hem Türkiye hem de Suudi Arabistan ile olan ilişkisinde de bağlantı noktası görevi

Türkiye'nin önde gelen askeri stratejistlerinden ve Erdoğan'a yakın isimlerden sayılan Türk Amiral Cihat Yaycı, Pakistan'ın Soğuk Savaş sırasında Çin'in yükselişinde çok önemli bir rol oynadığını ve 1980'lerde ABD, Türkiye ve Suudi Arabistan ile olan ilişkilerini kullanarak bu tarafları Çin'e yaklaştırdığını düşünüyor. Yaycı ayrıca, kıdemli bir Türk subayı olarak, Çin'in kendisini Pakistan'ın en yakın müttefiki olarak nasıl gösterdiğine ve bunun Ankara'yı Uygur sorunu nedeniyle aralarında gerilim tırmandığında Pekin ile açılıma nasıl ittiğine bizzat şahit olduğunu belirtiyor. Bu Çin etkisi, İslamabad'ı bir zamanlar Pekin'e karşı yanlış tarafta duran birçok güç için bir köprü kurucu haline getirdi. Hudson Enstitüsü de yakın zamanda aynı konuyu, yani Çin'in Pakistan'ı Batı ve Avrasya arasındaki güç dengesini yeniden şekillendirmek için nasıl kullandığını gündeme getirdi.

Elbette Pakistan'ın gücünün de sınırları var; kırılgan ekonomisi Suudi Arabistan, Çin, BAE ve ABD dahil olmak üzere bir dizi uluslararası hamisine dayanıyor. Bu geniş bağışçı havuzu, Pakistan’ı çıkarlarını dengeleyebilen ve herhangi bir tarafla ittifak kurma tuzağına düşmeden aralarında manevra yapabilen bir köprü görevi görmesini sağlıyor. Avrupa Birliği ve Latin Amerika'daki birçok ülke, Trump taraf seçmeleri için baskı yaptığında ABD-Çin çatışmasında bir denge kurmakta zorlanırken, Pakistan bir anlamda tam tersi bir yaklaşım benimsedi. Sıfır toplamlı bir oyun tuzağına düşmek yerine, başkaları tarafından kullanılan bir köprü haline geldi. Bu da onu hem İran hem de Çin ile konuşmak için uygun bir muhatap yapıyor.

DÜNYA

İran'da Ayetullah’ın sonu mu geliyor?

Trump ile İran arasındaki belirleyici çatışma (The Independent Arabia)
Trump ile İran arasındaki belirleyici çatışma (The Independent Arabia)
TT
TT

İran'da Ayetullah’ın sonu mu geliyor?

Trump ile İran arasındaki belirleyici çatışma (The Independent Arabia)
Trump ile İran arasındaki belirleyici çatışma (The Independent Arabia)

John Bolton

Cenevre'de devam eden müzakerelerde hiçbir ilerleme kaydedilemediği için dünya, ABD'nin İran'daki Ayetullah rejimi konusunda ne yapacağını bekliyor. İran’daki son protesto gösterileri sırasında ABD Başkanı Donald Trump, Ayetullahlar ve Devrim Muhafızları Ordusu’na (DMO) karşı kırmızı çizgi çekti. Trump, İran muhalefetine hitaben yaptığı konuşmada, “İranlı vatanseverler, protestolara devam edin, kurumlarınızın kontrolünü ele geçirin, yardım yolda, İran'ı yeniden büyük yapalım” dedi.

Trump, geçtiğimiz yıl haziran ayında da Tahran'da rejim değişikliğini desteklediğini açıkça ilan etti ve bu tutumunu birkaç gün önce de yineledi. ABD Başkanı, kırmızı çizgisini korumak ve güvenilirliğini sürdürmek istiyorsa, şimdi İran'a karşı güç kullanmak zorunda. Aksi takdirde, Suriye'de kimyasal silah kullanımına karşı harekete geçmekle tehdit eden, ardından geri adım atan ve Beşşar Esed rejimine karşı koyamayan diplomatik yolu seçen eski ABD Başkanı Barack Obama'nın yeni versiyonu gibi görünecekti.

Donald Trump böylece, biri ‘hızlı ve kararlı’ bir saldırı emri vermek olmak üzere iki farklı seçenekle karşı karşıya. Trump, sıklıkla bu seçeneği tercih ediyor. Ardından, haklı olsun ya da olmasın, zaferini ilan edip yaklaşımının doğru olduğunu savunuyor.

İkinci seçenek ise İran'daki Ayetullahların ve DMO'nun iktidarını devirmek amacıyla askeri bir operasyon başlatmak. Bu seçenek, ABD Kara Kuvvetleri’nin bölgeye konuşlandırılmasını gerektirmese de İran'daki iktidar kurumlarını hedef alan bir hava harekâtını desteklemek için özel harekat yetenekleri kullanılabilir. Böylece Besic milisleri ve diğer dış genişleme ve iç baskı araçları da dahil olmak üzere DMO'yu kararlı bir şekilde zayıflatarak, Tahran rejimi çökebilir ve muhaliflerinin iktidara gelmesinin önü açılabilir. Aşağıda, ABD başkanı ikinci seçeneğe başvurursa Beyaz Saray'ın üstlenebileceği görevlerin kısmi de olsa kısa bir listesi yer alıyor.

Eylemsel değil, stratejik düşünüp hareket etmek

Bu, haftalar hatta aylar sürebilecek uzun bir süreç olabilir. Bu yüzden mevcut sonuçsuz müzakereleri sona erdiren ve İran'a bir son tarih belirleyen sistematik bir yaklaşım sergilenmesi gerekiyor. Bu, belki eski Başkan George H. W. Bush'un 1991 yılının ocak ayında dönemin Dışişleri Bakanı James Baker'ı Cenevre'ye gönderdiği gibi, mevcut Dışişleri Bakanı Marco Rubio'yu Cenevre'ye göndererek İran'a bu durumu bildirmek olabilir. Ardından İran'ın hava savunma sistemleri, DMO karargahları ve üsleri, Besic milisleri, Tahran'ın nükleer ve balistik füze programları, deniz kuvvetleri ve bölgedeki ABD güçleri ve müttefikleri için tehdit oluşturan diğer her şey hedef olarak belirlenmeli ve ortadan kaldırılmalı.

Sonra İsrail'in kampanyaya katılıp katılmaması sorusu var. Bu sorunun yanıtı açıkça ‘evet’. Çünkü İsrail'in İran'daki askeri ve istihbarat kapasitesi en üst düzeyde kullanılmalı. Bu operasyona katılmak isteyen Arap ülkeleri olup olmadığını araştırılabilir. Bu gerçekleşmeyebilir, ancak onlara bu seçeneğin sunulması önemli. Her halükârda, onların desteği sağlanmalı ve İran'ın herhangi birini hedef alması durumunda uygun bir yanıt verileceğine dair onlara açık garantiler verilmeli. Özellikle, Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nı Körfez ülkelerine kapatmasına izin verilemez.

Askeri planın yanı sıra siyasi bir plan da olmalı

Ayetullahların iktidarını devirmek ve çöküş sonrası dönemin başarısını sağlamak açısından İran muhalefet güçleriyle yakın iş birliği çok önemlidir. Rejim hiç bu kadar popüler olmamıştı ve halk her zamankinden daha fazla harekete geçmeye hazır. İran içinde reddetme ve direniş yaygınlaşıyor, ancak bu hareket hala yeterli örgütlenmeye sahip değil. Bu duruma, örneğin devam eden gösteriler sırasında 6 bin adet ‘Starlink’ cihazı sağlanacağına dair açıklanan karar gibi önlemlerle yardımcı olunabilir. İran muhalefet güçleriyle iş birliği yaparak rejim içindeki ayrılmaları teşvik etmek gibi çok daha fazlası da yapılabilir.

Öte yandan, İran'ın gelecekteki liderlerinin isimlerine takılmamalıyız, çünkü bu konu daha sonra tartışılabilir. Bu aşamada odak noktası, Ayetullahların ve DMO'nun iktidarını ortadan kaldırmak olan birincil hedef olmalı. Ayrıca, diplomatik beceri göstererek ABD'nin Avrupalı müttefiklerinden İran'a karşı askeri harekâta katılmalarını istemek de gerekir. Onlar mutlaka yanıt vermeyebilirler, ancak İran'da başarı elde edilmesi, onların dikkatini ABD'nin Grönland'a yönelik son askeri tehditlerinden başka yöne çeker.

Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre Çin ve Rusya, İran'ın kendileri için yasak bölge haline geldiği ve Tahran'a askeri veya başka türlü hiçbir destek sağlamamaları gerektiği bildirilerek ekonomik ve diplomatik olarak marjinalleştirilmeli. Rejim devrilene kadar, askeri veya başka türlü hiçbir destek sağlamamaları gerektiği bildirilmelidir. Tahran'ın nükleer veya balistik füze programlarına yardım eden tüm personelini geri çekmeli ve mevcut rejimden yeni petrol alımlarını durdurmalı.

Bu, Pekin ve Moskova'nın hoşuna gitmeyebilir, ancak ABD'nin düşmanlarına karşı güç kullanmasının ardındaki nedenleri anlayacaklardır, çünkü başka bir otoriter rejimin, özellikle de Pekin ve Moskova arasında büyüyen eksenle bağlantılı bir rejimin devrilmesi, onlar için caydırıcı bir etki yaratacak ve bu da ek bir avantaj olacak.

Sabırlı olmak gerekir

Bu süreç biraz zaman alabilir, bu nedenle ABD’nin askeri harekatını durdurup müzakerelere başlama baskısına kapılmamalı veya bu konuda endişelenmemeliyiz. Ayetullahlara fırsat verildi, ancak onlar da başka hiçbir taraf da yeni fikirler ortaya koymadı. Bu çabalar sırasında başarısızlıklar ve hatalar olabilir, ancak kısa vadeli aksilikler, odak noktasından uzaklaşmamıza veya uygulama sürecini aksatmamıza sebep olmamalı.

İran rejiminin düşüşüyle birlikte, sonraki gelişmelerin öngörülmesi gerekir. Hizbullah, Hamas, Husiler, Irak'taki Şii milisler ve diğerleri gibi Tahran'la bağlantılı terörist gruplar, Ayetullah rejiminin devrilmesinden sonra en büyük kaybedenler arasında yer alacak ve finansal destekçilerinin ortadan kalkmasıyla bu gruplar daha da zayıflayacak. ABD İsrail, Lübnan, Irak ve diğer ülkelerle iş birliği yaparak bu tehditleri ortadan kaldırmaya yardımcı olmak için eşi görülmemiş bir fırsata sahip olacak. Bizler de o an için hazırlıklı olmalıyız.

Bu sadece bir başlangıç olsa da Tahran'daki liderlere karşı kararlı bir eylem otomatik olarak gerçekleşmez, ama bazılarının riske değer gördüğü bir siyasi miras oluşturabilir.

DÜNYA

İranlı yetkili: Mart ayı başında yapılacak yeni nükleer görüşmeler geçici bir anlaşmaya yol açabilir

İran’ın Buşehr nükleer reaktörü (Reuters)
İran’ın Buşehr nükleer reaktörü (Reuters)
TT
TT

İranlı yetkili: Mart ayı başında yapılacak yeni nükleer görüşmeler geçici bir anlaşmaya yol açabilir

İran’ın Buşehr nükleer reaktörü (Reuters)
İran’ın Buşehr nükleer reaktörü (Reuters)

İranlı üst düzey bir yetkili bugün Reuters’a yaptığı açıklamada, Tahran ile Washington arasında ülkesine yönelik yaptırımların kaldırılmasının kapsamı ve mekanizması konusunda görüş ayrılıkları bulunduğunu belirtti.

Yetkili, nükleer programla ilgili yeni görüşmelerin mart ayı başında yapılmasının planlandığını söyledi.

Yetkili, İran’ın yüksek zenginleştirilmiş uranyum stokunun bir kısmını ihraç etme, saflığını düşürme ve uranyum zenginleştirme konusunda bölgesel bir birlik oluşturma seçeneğini ciddi şekilde değerlendirebileceğini ifade etti. Karşılığında ise İran’a barışçıl amaçlarla uranyum zenginleştirme hakkının tanınması gerektiğini vurguladı.

“Görüşmeler sürecek ve geçici bir anlaşmaya varma imkânı mevcut” diyen yetkili, sürecin devam edeceğini kaydetti.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, geçen hafta ABD ile yapılan nükleer görüşmelerin ardından birkaç gün içinde karşı öneri taslağı hazırlanmasını beklediğini açıklamıştı. Öte yandan Başkan Donald Trump, İran’a sınırlı askeri saldırılar düzenlemeyi değerlendirdiğini belirtmişti.

Yetkili, İran’ın petrol ve maden kaynaklarının kontrolünü Washington’a teslim etmeyeceğini, ancak Amerikan şirketlerinin İran’daki petrol ve gaz sahalarında her zaman faaliyet gösterebileceğini de ifade etti.