Batı Şeria ve Gazze Şeridi'nin 'boşanma' nedeni gümrük vergileri mi?

Gazze Şeridi’nin merkezinde yer alan bir halk pazarı (Independent Arabia)

İzzeddin Ebu İşa
Gazze Şeridi’nin merkezindeki bir halk pazarında, pahalılık nedeniyle malları uzun süredir depolarda kalan pazarcılar, küçük kârlarla veya en azından zarar etmeden satış yapabilecekleri bir müşteri bulma umuduyla tezgahlarının arkasında yüksek sesle bağırıyorlardı.
Pazarın bir köşesindeki tezgahında Batı Şeria’dan getirdiği kıyafet ve ayakkabıları satmaya çalışan Halid içinde bulundukları durumu şöyle anlattı;
“Batı Şeria'nın ürünleri, yüksek kaliteli ürünler olarak bilinir. İnsanlar da yerli ürünleri desteklemek amacıyla  bu ürünleri daha çok tercih ediyorlar. Genelde mallar, tüm gelir gruplarının cebine hitap edecek fiyatlarla Gazze'ye getiriliyorlar."
Yeni vergiler
Batı Şeria'dan ithal edilen mallar Gazze Şeridi'ne Filistin topraklarının bir diğer köşesinden olduğu düşüncesiyle genellikle, herhangi bir gümrük vergisi, tarife veya katma değer vergisi uygulanmadan girerdi. Filistin yasalarına göre herhangi bir vergi uygulanmıyordu.
Ancak bu durum fazla sürmedi. Geçtiğimiz Temmuz ayında kabul edilen gümrük bildirisine göre (Hamas tarafından kontrol edilen) Gazze Şeridi’ndeki Maliye Bakanlığı Gümrük Genel İdaresi, Batı Şeria'dan Gazze'ye gelen mallara gümrük vergisi uygulamaya karar verdi.
Böylece Batı Şeria’dan getirilen mallar, başka bir ülkeden gelen mallar gibi gümrük vergilerine tabi tutulmaya başlandı. Bu durum, Gazze Şeridi’ndeki mallara neredeyse yüzde 100’lük zamların uygulanmasına neden oldu. Bununla birlikte söz konusu gelişme, perakende satışlara sert bir durgunluk olarak yansıdı.
Satışlarda düşüş yaşanıyor
Yeni vergilerin ardından Batı Şeria’dan gelen malların satışlarının yüzde 70’lik düşüş yaşadığını söyleyen pazarcı Halid, bu durumun hali hazırda sert bir ekonomik kriz yaşayan Gazze Şeridi'nin piyasasında daha fazla durgunluğa yol açtığını söyledi.
Batı Şeria'dan gelen mallara vergi uygulanırken insanların ekonomik koşullarının dikkate almadığını belirten Halid,  malların aynı ülkenin diğer köşesinden gelmesine rağmen şaşırtıcı bir şekilde, yabancı mal olarak kabul edilmesinin Batı Şeria ve Gazze Şeridi arasındaki ayrılık gerçeğini daha da belirgin bir hale getirdiğini kaydetti.
Konuyla ilgili (Hamas’a bağlı) Ekonomi Bakanlığı ile görüşen Independent Arabia’nın aldığı cevap; bakanlığın söz konusu vergilerle bir ilgisi olmadığı ve bununla Maliye Bakanlığı’nın ilgilendiği şeklindeydi. Independent Arabia, derhal (Hamas’a bağlı) Maliye Bakanlığı’ndaki ilgili departmanlara ulaşmaya çalışsa da sonuçsuz kaldı. Bakanlık yetkililerinden konuya ilişkin bir açıklama alamadı.
İthal mallar
Öte yandan Filistinli ekonomi uzmanı Mazen el-Acle, Batı Şeria'ya ithal edilen malların Gazze Şeridi’ne gönderilirken yeniden bir vergilendirmeye tabi tutulmadığını söyledi. Acle, ancak Gazze Şeridi'ndeki ilgili bakanlıklardan açıklama yapılmadığı sürece bu durumun netliğe kavuşamayacağının altını çizdi.
Batı Şeria’dan Gazze’ye getirilen bazı mallara uygulanan yeni vergilerin yasa dışı olduğunu ve Gazze Şeridi’ndeki fiili makamların (yani Hamas’a bağlı bakanlıklar) böyle bir hakka sahip olmadıklarını belirten Acle, vergilerin Filistin Yönetimi tarafından toplanması nedeniyle  bu durumun çifte vergilendirmeye girdiğini söyledi.
Öte yandan elde edilen veriler, Gazze’deki Gümrük Genel İdaresi’nin Gazze’ye giren tüm mallara (ithal edilmiş, yerli veya yabancı ürünlere) vergiler uyguladığına işaret ediyor.
Genel tahminlere göre Gazze'deki Hamas yetkilileri, Gazze'ye ithal edilen mallardan aylık yaklaşık 80 milyon dolar değerinde vergi topluyorlar. Ancak Hamas yetkilileri, hiçbir zaman gerçek gelirlerinin miktarını ifşa etmeyecek ve hiçbir açıklamada bulunmayacaklardır.
Batı Şeria’dan gelen ve vergi uygulanan bu malların Filistin topraklarından geldiklerini vurgulayan Acle, ancak bu ürünlerin tıpkı dışarıdan ithal edilen yabancı ürünler gibi vergiye tabi tutulduğunu ve bunun da yasadışı olarak ek vergi tahsilatı uygulandığı anlamına geldiğini söyledi.
Hamas yetkilileri tarafından toplanan vergileri değerlendiren Acle, bunları; ithalat izni ve Tekaful vergisi (İslami Sigorta) gibi Filistin Yönetimi’nin almadığı vergiler ile katma değer vergisi ve gelir vergisi gibi diğer vergiler şeklinde ikiye ayırdı.
Ayrılığın belirginleşmesi
Vergiler, Batı Şeria'dan gelen mallara olan rağbeti önemli ölçüde düşürürken ve ürünler depolarda kalırken Hamas yetkilileri tarafından atılan bu adımların, Batı Şeria ve Gazze Şeridi'ni daha da ayırmasından korkuluyor.
Gazze’deki Hamas makamlarının Batı Şeria’yla Gazze Şeridi'nin daha da ayrılmaya başladığı endişesini umursamadığına inanan Acle'ye göre Hamas yetkilileri, Gazze Şeridi'ndeki otoritelerini güçlendirmeyi ve İsrail veya Mısır sınırından ithal edilen mallara vergiler uygulayarak gelir kaynaklarını artırmayı hedefliyor.
Acle ayrıca Hamas'ın Gazze'yi mümkün olduğunca uzun süre elinde tutmak, insanların yaşam koşullarına bakmaksızın gelirlerini artırmak, vatanın birliğini etkilemek, ayrılma planlarını ve Yüzyılın Anlaşması'nı uygulamak istediğini düşünüyor.