Ruhani, nükleer anlaşmanın taahhütlerinden ‘geri çekilmeyi’ savunuyor

Geçen salı günü İran hava savunma birliklerinin katıldığı askeri tatbikat sırasında füze fırlatılıyor
Geçen salı günü İran hava savunma birliklerinin katıldığı askeri tatbikat sırasında füze fırlatılıyor
TT

Ruhani, nükleer anlaşmanın taahhütlerinden ‘geri çekilmeyi’ savunuyor

Geçen salı günü İran hava savunma birliklerinin katıldığı askeri tatbikat sırasında füze fırlatılıyor
Geçen salı günü İran hava savunma birliklerinin katıldığı askeri tatbikat sırasında füze fırlatılıyor

Parlamentonun, İran Cumhurbaşkanına yeter sayısına takılması nedeniyle gensoru tasarısını geri çekmesinin ertesi günü Hasan Ruhani, anlaşmazlıkların ve bölünmelerin sonuç vermeyeceği uyarısını yinelerken, ülkesindeki mevcut sorunların üstesinden gelmek için parlamento ve yargıya el uzatmadan önce, nükleer anlaşma taahhütlerinden kasıtlı olarak geri çekilmeyi savundu.
Ruhani, muhafazakar rakipleriyle son günlerde patlak veren gerginliği soğutmaya çalışarak, ‘marjinal’ olarak nitelendirdiği meseleleri göz ardı etme talebiyle vatandaşlarına ve medya organlarına seslendi. Hükümetin performansını savunan Ruhani, “İki elden fazlasına sahip değiliz. Bir yandan yaptırımlarla savaşıyoruz, diğer yandan da koronavirüsle. Bu yüzden kaos ve marjinal konularla ilgilenmemeliyiz. İnsanlar durumu çok iyi biliyorlar” değerlendirmesinde bulundu.
Yaşanan sorunlar karşısında bu hafta ikinci kez uyarılarda bulunan Ruhani, “Anlaşmazlıklarla hiçbir şeye varamayacağız. Birlik, dayanışma ve uyum içinde ilerlemeliyiz. Hükümet parlamento, yargı, silahlı kuvvetler, radyo ve televizyon, özel sektör ve halk olmadan faaliyet gösteremez. Dini Lider’in önderliğine, insanların desteğine ve birliğe ihtiyacımız var” şeklinde konuştu
İran parlamentosu, geçen salı günü muhafazakarların parlamento üzerindeki kontrolüne ve sorunların çözümünde ‘kötü yönetim ve halka inanç eksikliği’ nedeniyle meclis başkanı Muhammed Bakır Galibaf tarafından sert eleştirilere rağmen parlamentoda Ruhani’ye yönelik bir gensoru projesinin askıya alındığını duyurdu.
Bu durum, koronavirüs salgınının patlak vermesinden sonra milletvekillerinin Ruhani’yi sorgulamak üzere adım attığı ikinci durum oldu. Geçen Temmuz ayında da İran Cumhurbaşkanı’na yönelik nükleer anlaşma hususundaki bir gensoru projesi, Dini Lider Ali Hamaney’in milletvekillerini ‘öncelikleri belirleme ve marjinal durumlardan kaçınma’ çağrısı yaptığı konuşması sonrasında iptal edilmişti. Hamaney, o dönemde ‘düşman karşısında safların birliği’ çağrısında bulunmuştu.
Ruhani’nin, geçtiğimiz yıllarda iktidar kuruluşlarda rakiplerinin yolunu kesme ustalığını gösterdiği bir yöntem olarak, Hamaney’in o dönemde gensoru projesini iptal eden konuşmasında kullandığı kelimeleri tekrar etmeye istekli olması dikkat çekici bir durum.
İran Cumhurbaşkanı, “Riyali, para birimini, malları ve hizmetleri sağlamalı, hükümetin arenada olduğunu söylemeliyiz. Diğer güçlerin bizi desteklemesi ve iş birliğini artırması gerekiyor” dedi.
Ruhani’nin ifadelerinin sona ermesi sonrasında eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad’ın ofisine ait Devlet Bahar internet sitesi, Ruhani’nin koronavirüs salgını karşısında uyguladığı politikaya ilişkin bir video yayınladı. Videoda, iki buçuk ay önceki kötüleşen yaşam koşulları ve fiyat artışları sonrasında Ruhani’nin ikinci döneminde ülkenin yaşadığı protestolara dikkat çekti.
Öte yandan Hasan Ruhani, konuşmasının bir başka bölümünde ise silah ambargosunun kaldırılmasına ilişkin geçen hafta yaptığı açıklamayı, pazar gününden bu yana hükümet ve Dışişleri Bakanlığı tarafından yürütülen bir kampanyayla tutarlı olacak şekilde değiştirmeye çalıştı.
21 Ekim’de İran silahlı kuvvetleri, orduya bağlı hava savunma birimleri ve Devrim Muhafızları’nın, adını belirtmeksizin ülkedeki ‘hassas merkezlerden birini savunma projesi’ üzerine askeri tatbikatlara başladığını duyurdu. Bir İran televizyonu, İsfahan’daki Babaei hava üssünden savaşçıların, tatbikatlara katıldığını açıkladı.

İran ordusu ve Devrim Muhafızlarının ortak tatbikatı
Mehr ajansı, silahlı kuvvetler sözcüsünün, ‘gerçek bir savaşta’ savunma simülasyonu yapmak için eğitildiklerini aktararak, düşmanları şaşırtmaya ‘hazır olduklarını’ vurguladı.
Ordu hava kuvvetleri birimi, uçakları takip eğitimi için, tatbikatlara tanık olan bölgeye yönelik hava saldırısı simülasyonuna katıldı. Tatbikatlar sırasında füze savunma sistemleri, radarlar, savaş uçakları, insansız hava araçları ve komuta kontrol sistemleri kullanıldı.
Fransız Haber Ajansı’nın (AFP) İran televizyonundan aktardığına göre ‘Velayet Seması Savunucuları 99’ adı verilen ve ülkenin yarısından fazlasını kapsayan tatbikat sırasında ‘3 Hordad’ ve ’15 Hordad’ türü el yapımı savunma sistemleri test edildi. Tatbikatların komutanı Tuğgeneral Kadir Rahimzade, çeşitli televizyon kanallarında yayınlanan açıklamasında, “Daha önce yapılan oluşum ve özel manevralar sayesinde güçlerimiz belirtilen tüm hedeflere ulaştı” dedi.
İran Cumhurbaşkanı Ruhani ise, “Geçen pazar günü sona eren silah ambargosu, sadece silah alıp satabileceğimiz anlamına gelmiyor; daha da önemlisi mantık, hak, hakikat, hukuk ve akılcılık kibir ve zorbalığa galip geldi” ifadelerini kullandı.
Geçen hafta İran Cumhurbaşkanı Ruhani, ABD ile ‘hamle’ hususunda dört yıl süren savaşın ardından silah ambargosunun kaldırılması dolayısıyla İran halkına ‘müjde’ vermekle övünmüştü. Bu durum, kötüleşen yaşam koşulları ortasında İran halkı tarafından sosyal medya organlarında sert bir şekilde eleştirildi.
Bu çerçevede Ruhani, 21 Ekim’de Donald Trump’ın göreve gelmesinden bu yana Trump yönetiminin, gözünü nükleer anlaşmayı baltalamaya diktiği suçlamalarını yineledi. Ancak Ruhani aynı zamanda, İran’da kontrol faaliyetleri gerçekleştirmek üzere uluslararası ajanslara uyguladığı baskı ve ABD- İsrail baskısı arasında da bağlantı kurdu.
Hasan Ruhani, “Farklı dönemlerde ABD’liler ve İsrailliler, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu ve yönetim kurulunda, bize karşı zorla bir karar çıkarmak için komplo kurmak istediler. Ancak başaramadılar ve Trump sonunda nükleer anlaşmadan çekilmek zorunda kaldı” dedi.
Ruhani, “ABD, bize karşı Güvenlik Konseyi (BMGK) kararlarını tekrar gündeme getirme anlaşmasından uzaklaşmak için umut verdi. Rejimin ve iktidar yönetiminin tedbirleri önemliydi ve karmaşık bir politika izledik. Nükleer anlaşma taahhütlerini azalttık, ama hesaplı bir şekilde ve adım adım. Bir bakıma düşmanlardan ve dostlardan bize karşı alınan hiçbir şey olmadı. Uluslararası hukuka aykırı davrandığımız kimse söyleyemezdi” ifadelerini kullandı.
Geçen ay ABD, İran’a yönelik yaptırımlar da dahil olmak üzere altı BM kararını yeniden yürürlüğe soktu. Aynı şekilde tüm ülkeleri ve uluslararası şirketleri ilaç ve gıda hariç olmak üzere İran’la herhangi bir iş birliğine ve yaptırımların ihlaline karşı uyardı.
ABD’nin hamlesi, Washington’un ‘İran’ı nükleer anlaşmadaki taahhütlerini ihlal etmekle suçlayan BMGK’ya sunduğu şikayeti takiben ‘Snapback’ mekanizmasının etkinleştirildiğini duyurmasından bir ay sonra gelişti. Ancak konsey üyelerinin çoğunluğu ve nükleer anlaşmanın tarafları buna yanıt vermedi.
Atom Enerjisi Kurumu Yönetim Kurulu, üyelerine İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoğunun, nükleer anlaşmanın yükümlülüklerinin on katını aştığını bildirdi. Avrupa üçlüsü (Fransa, İngiltere ve Almanya) ise İran’ı nükleer taahhütlerine geri dönmeye çağıran bir bildiri yayınladı.
Öte yandan İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Said Hatipzade, Rusya merkezli Sputnik ajansına, ülkesinin ‘savunma ihtiyaçlarına göre ve istediği her kaynaktan silah sağlayacağını’ aktardı.
Sözcü, ülkesinin Rusya ile askeri işbirliği yapmaya açık olduğunu ifade ederken, “Bu alandaki iki ülke arasında sağlanan özel bir işbirliği mekanizması, iki ülkenin askeri otoriteleri arasında (bazıları iki taraflı ve bazıları bölgesel ve uluslararası konularla ilgili olan) işbirliği ve koordinasyon programlarının geliştirildiği ‘Askeri İşbirliği Ortak Komitesi’dir” dedi. Hatipzade, ikili askeri işbirliği çerçevesinde, bölgesel ve uluslararası meselelere dair devam eden müzakerelere de işaret etti.



İran'la gerilim sürerken ABD'nin üçüncü uçak gemisi Ortadoğu'ya geliyor

USS Theodore Roosevelt uçak gemisi (AFP)
USS Theodore Roosevelt uçak gemisi (AFP)
TT

İran'la gerilim sürerken ABD'nin üçüncü uçak gemisi Ortadoğu'ya geliyor

USS Theodore Roosevelt uçak gemisi (AFP)
USS Theodore Roosevelt uçak gemisi (AFP)

İran'la gerilimin devam ettiği ve aylardır süren müzakerelerde ilerleme sağlanamadığı bir dönemde, ABD'ye ait üçüncü bir uçak gemisinin Ortadoğu'da konuşlandırılmış askeri güçlere katılması bekleniyor.

Şarku’l Avsat’ın New York Times gazetesinden aktardığı habere göre, USS Theodore Roosevelt uçak gemisinin pazartesi günü bölgedeki USS George H.W. Bush ve USS George Washington uçak gemilerine katılması planlanıyor. Axios haber sitesi ise ABD'li bir yetkiliye dayandırdığı haberinde, geminin pazar günü bölgeye ulaştığını bildirdi. Ancak ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) bu bilgiyi henüz resmen doğrulamadı.

Üçüncü uçak gemisinin ABD'nin bölgedeki askeri varlığını daha da güçlendirmek amacıyla mı gönderildiği, yoksa mevcut iki uçak gemisinden birinin yerini mi alacağı henüz netlik kazanmadı.

Üç uçak gemisinin de bölgedeki konuşlanmasını sürdürmesi halinde, ABD'nin Orta Doğu'daki askeri varlığı geçen nisan ayından bu yana en yüksek seviyesine ulaşmış olacak.

Bu askeri hareketlilik, ABD Başkanı Donald Trump'ın büyük çaplı askeri operasyonlara yeniden başlamak istemediğine yönelik açıklamalarına rağmen Washington ile Tahran arasındaki gerilimin devam ettiği bir dönemde gerçekleşiyor.


Kalibaf: Ne savaş ne de barış durumunda kalmayacağız... Savaşın coğrafyasını silahlı kuvvetler belirleyecek

İran Meclisinin internet sitesinde yayımlanan, Meclisin pazar sabahı çevrim içi gerçekleştirilen oturumunun açılışında Muhammed Bakır Kalibaf'ı gösteren fotoğraf.
İran Meclisinin internet sitesinde yayımlanan, Meclisin pazar sabahı çevrim içi gerçekleştirilen oturumunun açılışında Muhammed Bakır Kalibaf'ı gösteren fotoğraf.
TT

Kalibaf: Ne savaş ne de barış durumunda kalmayacağız... Savaşın coğrafyasını silahlı kuvvetler belirleyecek

İran Meclisinin internet sitesinde yayımlanan, Meclisin pazar sabahı çevrim içi gerçekleştirilen oturumunun açılışında Muhammed Bakır Kalibaf'ı gösteren fotoğraf.
İran Meclisinin internet sitesinde yayımlanan, Meclisin pazar sabahı çevrim içi gerçekleştirilen oturumunun açılışında Muhammed Bakır Kalibaf'ı gösteren fotoğraf.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, pazar günü yaptığı açıklamada, ABD'nin İran'a karşı yeni bir askerî harekâta girişmesi halinde savaşın coğrafyasını İran Silahlı Kuvvetlerinin belirleyeceği tehdidinde bulundu.

İran Meclisinin internet sitesine göre Kalibaf, çevrim içi gerçekleştirilen Meclis Genel Kurulu'nun gündem maddeleri öncesinde yaptığı konuşmada, “ABD'nin müzakere mi yoksa savaş mı istediği bizim için hiçbir önem taşımıyor. Amerikalılar bu kez bir hata yaparsa İran Silahlı Kuvvetlerinin kapasitesi ve iradesi savaşın coğrafyasını belirleyecektir” dedi.

İran'ın “ne savaş ne de barış” durumunda kalmayacağını belirten Kalibaf, “Yedi makul şartımızı kabul ederlerse anlaşmaya varmanın yolu açık olacaktır” ifadelerini kullandı. Kalibaf, yeni bir savaşın sonuçlarına çok sayıda kişinin katlanmak zorunda kalacağı uyarısında bulundu.

Kalibaf, yeni bir “füze şehrinin” açılışını, “savaş sırasında ve düşman ateşi altında” gerçekleştirilen bir başarı olarak nitelendirdi. Bunun bölgedeki stratejik dönüşümlerin bir simgesi olduğunu belirten Kalibaf, Devrim Muhafızları Ordusu'nun füze biriminin “imkânsızı mümkün hale getirdiğini” söyledi.

Kalibaf'ın açıklamaları, İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney'in silahlı kuvvetler komutanlarına herhangi bir tehdide “derhal ve coğrafi sınırlama olmaksızın” karşılık verilmesi yönünde talimat vermesinin ardından geldi. Söz konusu talimat, Hamaney'in resmî internet sitesinde yayımlandı.

dgthy
Devrim Muhafızları Ordusunun perşembe günü Tahran yakınlarında düzenlediği sergide yer alan karadan havaya füze sistemi (AFP)

Genelkurmay Başkanı Ali Abdullahî, salı günü askerî komutanlarla birlikte yer altındaki bir füze tesisini ziyaret ettiği sırada, İran'ın yeni bir saldırıya vereceği karşılığın Orta Doğu'nun ötesine uzanabileceği uyarısında bulundu.

Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai de çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran'a saldırmak amacıyla kullanılması halinde Avrupa'dakiler de dahil olmak üzere Orta Doğu dışındaki ABD üslerinin hedef alınabileceğini söyledi.

Devrim Muhafızları Ordusu Sözcüsü Hüseyin Muhibî, geçen hafta füzelerin menziline ilişkin kısıtlamaların kaldırıldığını, füze ve İHA üretim hatlarının yer altına taşındığını duyurmuştu. İran füzelerinin açıklanan azami etkili menzili 2 bin ila 2 bin 500 kilometre arasında değişiyor.

Devrim Muhafızları'na yakın Tasnim Haber Ajansı ise cumartesi günü, uydu taşıyıcıları aracılığıyla ABD'nin doğu kıyısına ulaşabilecek, yaklaşık 10 bin kilometre menzilli kıtalararası bir füze geliştirilmesi seçeneğini gündeme getirdi.

Meclis Ulusal Güvenlik Komisyonu üyesi Ahmed Bahşayiş Erdestani de cumartesi günü yaptığı açıklamada, müzakereler bir açılım sağlayamadığı sürece savaş ihtimalinin devam ettiğini söyledi. Erdestani, İsrail'in Cebelülfas tesisini vurması halinde Dimona'nın hedef alınabileceği tehdidinde bulundu.

Ne savaş ne de barış

Tahran'ın tehditleri, Washington yönetiminin değişken açıklamalarda bulunduğu bir dönemde yoğunlaşıyor. ABD Başkanı Donald Trump, haftanın başında savaşın askerî açıdan “fiilen sona erdiğini” söylemiş, perşembe günü ise ülkesinin İran'la bir anlaşmaya ihtiyaç duymadığını açıklamıştı.

Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance, petrol fiyatlarının sert şekilde yükselmesine yol açan savaşın, 3 Kasım'da düzenlenen ara seçimlerde Demokratların elde ettiği başarıya katkıda bulunduğunu kabul etti.

Reuters'ın cumartesi günü kaynaklarına dayandırdığı haberinde, Trump'ın danışmanlarına, İran veya Husiler tarafından herhangi bir provokasyon gerçekleşmediği sürece yeni saldırılar düzenlemekten kaçınabileceğini söylediği aktarıldı. Başka kaynaklar ise üçüncü bir ABD uçak gemisinin bölgeye doğru ilerlediğini bildirdi.

Associated Press (AP) ajansı da cumartesi günü Ortadoğulu iki diplomata dayandırdığı haberinde, Hürmüz Boğazı'nda deniz ulaşımının yeniden başlamasını amaçlayan geçici anlaşmaya yönelik Katar arabuluculuğunun bekleme aşamasına girdiğini aktardı. Haberde, Trump'ın Başkan Yardımcısı'nı müzakerelerden uzaklaştırmasının bu süreçte etkili olduğu belirtildi.

cdgthyj
Ziyaretçiler, perşembe günü Tahran dışında Devrim Muhafızları Ordusunun düzenlediği sergide sergilenen karadan havaya füze sisteminin önünde fotoğraf çekiyor (AFP)

Devrim Muhafızları'na bağlı Fars Haber Ajansı ise pazar günü, İran hava sahasında Tahran'a doğru ilerleyen Katarlı bir devlet uçağının tespit edildiğini bildirdi. Bu gelişme, başka bir Katar uçağının perşembe günü İran'ın başkentine gelişinden iki saatten kısa bir süre sonra ülkeden ayrılmasından günler sonra yaşandı.

Hürmüz Boğazı

Kalibaf, salı günü yayımladığı görüntülü mesajda, “ABD taahhütlerini yerine getirmezse onu bunları yerine getirmeye güç diliyle zorlayacağız” dedi.

İran'ın politikasının, dini liderin talimatı doğrultusunda “İslamabad Mutabakatı”ndaki şartların yerine getirilmesini sağlamak olduğunu belirten Kalibaf, ABD'nin taahhütleri uygulanmadığı sürece Hürmüz Boğazı'nın açılmayacağını ifade etti.

Kalibaf, “ABD'nin diplomasi sahasındaki üçüncü yenilgisi, taahhütlerini yerine getirmeye zorlanması olacaktır” diye konuştu.

Mutabakatın uygulanması sürecinde İran'ın 80 milyon varilden fazla petrol ihraç ettiğini belirten Kalibaf, temel ihtiyaç maddelerinin ithalatında da “olumlu adımlar” atıldığını söyledi.

Savaş öncesinde dünya petrol ve doğal gaz üretiminin beşte biri Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyordu. Tahran, savaşın başlamasından bu yana boğazı fiilen kapatırken Washington yönetimi de İran limanlarına abluka uygulamaya başlamıştı.

İran, belirlediği güzergâhın dışından geçmeye çalışan gemileri hedef almaya devam ediyor. Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri, cumartesiyi pazara bağlayan gece yaptığı açıklamada, belirlenen güzergâh dışında ve izinsiz bir rotadan geçmeye çalışan iki petrol ürünleri tankerinin mayınlara çarpması sonucu alev aldığını duyurdu.

Devrim Muhafızları Ordusu ayrıca cumartesi günü, ABD'ye ait MQ-1 tipi bir insansız hava aracını Keşm Adası üzerinde düşürdüğünü açıkladı. İran tarafı, bunun düşürülen 17'nci MQ-1 tipi İHA olduğunu ileri sürdü.

Ancak İran'ın söz konusu iki iddiası da bağımsız kaynaklarca doğrulanamadı.


İranlı milletvekili: Nükleer bomba üretmek artık “halkın talebi” hâline geldi

Airbus Defence and Space şirketine ait “Pléiades Neo” uydusu tarafından çekilen fotoğraf. Görüntüde, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum taşıyan, üzerinde 18 mavi konteyner bulunan bir kamyonun, 9 Haziran 2025’te İsfahan’daki “Nükleer Teknoloji Merkezi” kompleksindeki tünele giriyor. (AP)
Airbus Defence and Space şirketine ait “Pléiades Neo” uydusu tarafından çekilen fotoğraf. Görüntüde, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum taşıyan, üzerinde 18 mavi konteyner bulunan bir kamyonun, 9 Haziran 2025’te İsfahan’daki “Nükleer Teknoloji Merkezi” kompleksindeki tünele giriyor. (AP)
TT

İranlı milletvekili: Nükleer bomba üretmek artık “halkın talebi” hâline geldi

Airbus Defence and Space şirketine ait “Pléiades Neo” uydusu tarafından çekilen fotoğraf. Görüntüde, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum taşıyan, üzerinde 18 mavi konteyner bulunan bir kamyonun, 9 Haziran 2025’te İsfahan’daki “Nükleer Teknoloji Merkezi” kompleksindeki tünele giriyor. (AP)
Airbus Defence and Space şirketine ait “Pléiades Neo” uydusu tarafından çekilen fotoğraf. Görüntüde, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum taşıyan, üzerinde 18 mavi konteyner bulunan bir kamyonun, 9 Haziran 2025’te İsfahan’daki “Nükleer Teknoloji Merkezi” kompleksindeki tünele giriyor. (AP)

İran Meclisi’nin 90. Madde Komisyonu Başkan Yardımcısı Hüseyin Ali Hacı Deligani, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu’nun İran dosyasını ele alacağı toplantıdan günler önce, dün nükleer bomba üretilmesi çağrısında bulundu.

Devrim Muhafızları Ordusu’na yakın Fars Haber Ajansı’na konuşan Hacı Deligani, “Bugün halkın taleplerinden biri, İslam Cumhuriyeti’nin inancının ve füzelerinin yanı sıra nükleer bomba üretmesi ve bu silaha sahip olmasıdır” dedi.

İran’ın nükleer bombaya neden ihtiyaç duyduğu yönündeki soruları cevaplayan Hacı Deligani, “Cevap açık: Ülke bu kapasiteye sahip olmalı. Bunun kullanılıp kullanılmaması ise ayrı bir meseledir” ifadelerini kullandı. Bu konudaki kararın “uygun zamanda” alınacağını belirten milletvekili, söz konusu kararın dinî açıdan İran liderine ait olduğunu söyledi.

Geçmişte ülkenin füze kapasitesinin geliştirilmesine yönelik itirazlarla bugünkü tartışmaları karşılaştıran Hacı Deligani, “Geçmişte bazıları füze sahibi olmaya karşı çıkarken bugün de bazıları nükleer bombaya sahip olmanın gerekliliğini sorgulayabilir” diye konuştu. Mevcut hesaplamalara göre düşmanın, İran'ın geniş yüzölçümü ve böyle bir saldırının doğuracağı ağır sonuçlar nedeniyle ülkeye nükleer saldırı düzenlemeyeceğini savundu.

Parlamentonun 90. Madde Komisyonu, Meclis, hükümet ve yargının işleyişine ilişkin şikâyetleri inceleyen etkili bir komisyon olarak biliniyor. Etkili çevrelerden gelen çağrıların artmasına rağmen Tahran, nükleer programının yönünü değiştirecek herhangi bir karar aldığını henüz açıklamadı.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi pazartesi günü yaptığı açıklamada, ülkesinin Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'na (NPT) taraf olmaya devam ettiğini ve antlaşmaya taraf olduğu sürece yükümlülüklerini yerine getirmekle kendisini sorumlu gördüğünü söyledi.

Bekayi, nükleer doktrinin değiştirilmesini “gerçek bir gündem” olarak nitelendirirken, ABD ve İsrail'in İran eski lideri Ali Hamaney'i öldürdüğünü belirtti. Hamaney'in nükleer silah kullanımını yasaklayan fetvanın sahibi olduğunu hatırlattı.

Grossi'nin raporu

Hacı Deligani'nin açıklamaları, UAEA'nın üç aylık gizli raporunun yayımlanmasından bir gün sonra geldi. Raporda Ajans, İran'da barışçıl faaliyetler için beyan edilen nükleer materyallerin başka amaçlarla kullanılmadığından emin olamadığını bildirdi.

Ajans ayrıca İran'ın Haziran 2025'te varlığını duyurduğu İsfahan'daki bir uranyum zenginleştirme tesisinin tam konumunu bilmediğini ve tesiste nükleer materyal bulunup bulunmadığını doğrulayamadığını belirtti.

UAEA Başkanı Rafael Grossi, raporunda, Ajansın İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin “bilgi sürekliliğini” kaybetmesinin üzerinden bir yıldan fazla zaman geçtiğini yazdı.

Ajans, Haziran 2025'teki saldırılardan önce İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 440,9 kilogram uranyuma sahip olduğunu tahmin etmişti. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre bu oran, nükleer silah üretimi için gerekli yüzde 90 zenginleştirme seviyesine ulaşmak için teknik açıdan yalnızca kısa bir mesafe kaldığı anlamına geliyor.

Grossi, denetçilerin yeniden İran'a dönebilmesinin önünü açmak amacıyla Tahran yönetimine “teknik ve aşamalı önlemler” alma çağrısında bulundu. Ancak İran, ABD Başkanı'nın “süregelen tehditleri” olarak nitelendirdiği gelişmeler nedeniyle denetimlerin yeniden başlatılmasının mümkün olmadığını Ajans'a bildirdi.

Viyana'da bulunan uluslararası kuruluşlar nezdindeki İran temsilciliği ise UAEA raporlarının “hukuki ve teknik dayanaklarını” eleştirdi. Temsilcilik, Ajans'tan İran'ın nükleer tesislerine yönelik askerî saldırıların sonuçlarını dikkate almasını istedi.

İran temsilciliği, X platformunda yayımladığı açıklamada, “ABD, taraflı kararlardan saldırganlık unsurunu çıkardı, ancak bunun sonuçları gerçeklerden silinemez. Siyasi gereklilikler öyle gerektirse bile gerçekler ortadan kaybolmaz” ifadelerini kullandı.

UAEA Yönetim Kurulu'nun gelecek hafta Viyana'da raporu görüşmesi bekleniyor. Kurul, İran'ın yükümlülüklerine uymadığı gerekçesiyle eylül ayında ülkenin nükleer dosyasını Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne sevk etmişti.

Kaçınılmaz bir zorunluluk

İran Uzmanlar Meclisi, perşembe günü NPT'den çekilme seçeneğinin ve savunma doktrininin gözden geçirilmesinin ele alınmasını istedi. Meclis, bu adımları “kaçınılmaz bir zorunluluk” ve “genel ve ulusal bir talep” olarak nitelendirdi.

İran'ın dinî liderini seçen ve faaliyetlerini denetleyen Uzmanlar Meclisi, “düşmanın” İran'ın nükleer bilgi birikimine yönelik tehditlerinin, bu alanda sorumlu uluslararası kuruluşlara güvenilemeyeceğini gösterdiğini savundu. Ancak Meclisin antlaşmadan çekilme kararı alma yetkisi bulunmuyor.

Uzmanlar Meclisi Başkanlık Divanı ve Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi üyesi Muhsin Araki de daha önce İran'ın antlaşmaya taraf olmayı sürdürmesinin yeniden değerlendirilmesi çağrısında bulunmuş, ülkesinin bu nedenle çok sayıda zarar ve saldırıya maruz kaldığını söylemişti.

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai ise geçtiğimiz cumartesi günü yaptığı açıklamada, Tahran'ın nükleer doktrinini değiştirmeye yönelik “yeni bir karar” almadığını, ancak yeni bir savaşın dayatılması hâlinde bu konunun gündeme gelebileceğini belirtti.

Rızai, tartışmayı “halkın taleplerine” verilen bir cevap olarak sundu. İranlıların, UAEA'nın denetimlerine izin verilmesine rağmen “düşmanın gelip bütün nükleer merkezlerimizi vurduğunu” düşündüğünü belirterek, halkın “Neden bu durumu sürdürmek istiyorsunuz?” diye sorduğunu ifade etti.

d
Hava saldırısının ardından Natanz nükleer tesisinin uydu görüntüsü. (Reuters)

Tartışmalar, eski İran liderinin yaklaşık yirmi yıl önce ortaya koyduğu ve nükleer silahların üretilmesini, depolanmasını ve kullanılmasını “haram” olarak nitelendirdiği fetvayla da çelişiyor. Tahran yönetimi, söz konusu görüşü Birleşmiş Milletler'e resmî bir fetva olarak sunmuştu.

Rızai, çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran'ın zenginleştirilmiş nükleer materyallerinden “tek bir atomun bile” ülke dışına çıkarılmasına izin vermeyeceğini söyledi. Bu materyallerin nükleer enerjiyle çalışan gemi ve denizaltıların tasarımında kullanılacağını ifade etti.

Tahran yönetimi nükleer programının barışçıl amaçlar taşıdığını savunuyor. Ancak UAEA, İran'ın nükleer silaha sahip olmayan ülkeler arasında yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum üreten tek ülke olduğunu vurguluyor. Batılı ülkeler ise İran'ın 2003 yılına kadar sistematik bir nükleer silah programı yürüttüğünü ileri sürüyor.