Eski Lübnan Kültür Bakanı, Birleşmiş Milletler'in Eski Libya Temsilcisi ve Uluslararası İlişkiler Profesörü Gassan Selame Şarku'l Avsat’a verdiği özel röportajda uluslararası gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Röportajında demokratik ülkeler ile totaliter devletler arasında geçişkenliğe değinen Selame, “1990'larda tarihsel boyutu olan tehlikeli bir şey oldu. İnsanlık tarihinde ilk kez, dünya ülkeleri ve vatandaşlarının yarısından fazlası otoriter rejimlerden demokratik rejimlere geçiş yaptı. Ancak yirmi birinci yüzyılın başında iki farklı biçime sahip bir tür kademeli gerileme yaşandığını fark ettik” dedi.
Selame, demokratik yaşam kalitesinde sayısal bir gerileme söz konusu olduğunu ancak bu, demokratik ülkelerin pandemi gibi fenomenlerle başa çıkmaktan aciz olduğu ve otoriter devletlerin buna güç yetirebildiği anlamına gelip gelmediğinden emim olmadığını belirtti.
İşte Birleşmiş Milletler'in Eski Libya Temsilcisi Gassan Selame’nin Şarku'l Avsat’a verdiği röportajın ilgili kısmı:
- Demokratik ülkeler ile totaliter devlet arasındaki fark hakkında ne düşünüyorsunuz? Salgın ve popülizmin yükselişi iki modelin algısını değiştirdi mi?
1990'larda tarihsel boyutu olan tehlikeli bir şey oldu. İnsanlık tarihinde ilk kez, dünya ülkeleri ve vatandaşlarının yarısından fazlası otoriter rejimlerden demokratik rejimlere geçiş yaptı. Ancak yirmi birinci yüzyılın başında iki farklı biçime sahip bir tür kademeli gerileme yaşandığını fark ettik. Önce demokrasiye geçiş yapan ülke sayısı azaldı. Askeri darbeler veya seçim yoluyla otoriter rejimlere dönen ülkeler gördük. İkinci olarak, sayısal olarak değişmeyen demokrat rejimlerde ise kaliteyi değiştiren bir popülizm artışına sahne olundu. Demokratik yaşamın kalitesi, özgürlüklerin bastırılması, yasama birimlerinin geri plana atılması, siyasi partiler dışından iş adamlarının seçilmesi, sosyal medya platformlarının değiştirilmesi ve parlamento, sendika ve partiler gibi aracı kurumlar olmaksızın halka hitap edilmesiyle değişti. Bunun yerine liderler doğrudan halka hitap etmeye başladı. Bu durum da popülizmi körükledi. Bazı ülkelerde popülizmin demokratik yaşamın merkezine girmesine izin veren Macaristan, ABD veya Brezilya gibi ülkelerde yüksek puanlar alan teknolojik bir devrim gerçekleşti.
Siber Devrim popülizmin yayılmasına olanak sağladı. Ancak aynı zamanda devletlerin başkalarının işlerine aşırı müdahalesine de izin verdi. Önümüzdeki aylar ve yıllarda daha fazla siber savaşa tanık olacağımız açık. Bu durum, büyük güçlerin ilişkilerinde gerilimi artıracak ve dünya liderleri arasındaki güven ilişkilerini zayıflatacaktır.
-Demokratik ülkelerin hastalığından bahsedebilir miyiz?
Demokratik yaşam kalitesinde sayısal bir gerileme söz konusu. Ancak bu, demokratik ülkelerin pandemi gibi fenomenlerle başa çıkmaktan aciz olduğu ve otoriter devletlerin buna güç yetirebildiği anlamına mı geliyor? Cevabından emin değilim. Güney Kore, Vietnam, Laos ve Tayvan gibi Asya ülkelerinin rejimleri ne olursa olsun daha etkili olduklarını görüyorum. Siyasi rejimleri Çin gibi değil. Ancak pandemiyle demokratik ülkelerden daha iyi bir şekilde mücadele etmeyi başardılar.
-Öyleyse sorun nerede?
Sorun şu ki, salgın Birleşik Krallık, Fransa ve İtalya gibi hükümetlerin kamusal özgürlükleri ihlal etmesini zorunlu kılıyor. Demokratik ülkelerin dayandığı felsefe özgürlükler iken salgın özgürlüklere kısıtlamalar getirmeyi gerektiriyor. Dolayısıyla demokratik ülkeler bir tür çelişkiyle karşı karşıya kaldılar. Ancak salgın süreci iyi geçer ve uzun vadeli etkisi kalmazsa, bu ülkelerin belirli bir özgürlük ve demokrasi düzeyine geri dönebileceklerini düşünüyorum. Dolayısıyla, otoriter devletlerin daha yetenekli olduğu sonucunu çıkarmak abartılı, aceleci ve erken hareket etmektir. Bununla birlikte, salgından önce de otoriter ve demokratik ülkeler arasında sosyal ve ekonomik kalkınmayı yönlendirme konusundaki karşılaştırmalarla ilgili tartışmalar vardı. Çin, Rusya’nın seçtiği biraz demokrasi ve biraz kapitalizm karışımı rejimle kıyaslandığında seçtiği tek partili kapitalizm sisteminin kalkınma için en uygunu olduğunu söylüyor. Çin, sistemik komuta ekonomisini ortadan kaldırdı. Ancak tek partililikten kurtulamadı. Bu tartışma eskiden beri vardı ve şimdi yeniden alevlendi. Otoriter devletler, özgürlüklere her zaman kısıtlamalar koydukları için kolaylıkla özgürlüklere kısıtlama getirebilirler. Buna karşılık, demokratik ülkeler özgürlüklere kısıtlamalar getirdiklerinde, dayandıkları ilkeden saparlar.
Fakat demokrasi bir kültürdür. İstisnai bir aşama olması hasebiyle bir sonraki aşamada, İngiltere, Fransa ve İtalya hükümetlerinin salgınla mücadele etmek için aldıkları kararlara geri dönmeleri konusunda şiddetli bir taleple karşılaşacaksınız. Önümüzdeki yıllarda Batı ülkelerindeki ana tartışma şu olacak: Demokrasiler ne zaman ve hangi hızda eski haline dönecek? Salgın karşısında koymak zorunda kalınan kısıtlamalar devam edecek mi?
RÖPORTAJIN TAMAMI İÇİN TIKLAYINIZ
ABD Başkanı Donald Trump (AFP)
Avrupa Uzay Ajansı'nın Copernicus Sentinel-2 uydusu tarafından çekilen, İran'ın Hark Adası'na ait görüntü, 2 Mart 2026 (AFP)
