Mısır ve Sudan’dan Etiyopya’ya uyarı

Nahda Barajı’nın 20 Temmuz’da çekilen bir fotoğrafı. (AFP)
Nahda Barajı’nın 20 Temmuz’da çekilen bir fotoğrafı. (AFP)
TT

Mısır ve Sudan’dan Etiyopya’ya uyarı

Nahda Barajı’nın 20 Temmuz’da çekilen bir fotoğrafı. (AFP)
Nahda Barajı’nın 20 Temmuz’da çekilen bir fotoğrafı. (AFP)

Sudan, Mısır ve Etiyopya dışişleri ve su kaynakları bakanları, Afrika Birliği'ne (AfB) başkanlık eden ve Nahda Barajı konusunda barışçıl bir çözüme ulaşılmasını isteyen Kongo Demokratik Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Felix Tshisekedi himayesinde pazar günü kapalı bir toplantıda bir araya geldiler. Görüşmelerde varılan sonuca dair bir kapanış bildirisinin yayınlanması bekleniyor.
Mısır söz konusu müzakerelerin, Addis Ababa’nın barajı doldurması öncesinde son şans olabileceği uyarısında bulundu. Şarku’l Avsat’a konuşan kaynaklar, Etiyopya’nın önümüzdeki temmuz ayında ikinci dolum işlemini gerçekleştirme ya da üç taraf için de bağlayıcı bir yasal anlaşmaya varılıncaya kadar doldurma sürecini dondurma konusundaki tutumunu sürdürdüğünü aktardılar. Bir anlaşmaya varmadan önce ikinci dolum aşamasına geçilmesini kabul etmeyen Sudan ve Mısır, barajın Sudan'ın su tesislerine ve barajlarına, aynı zamanda Nil kıyılarında yaşayan en az 20 milyon insana yönelik riskleri ve etkileri konusunda uyarıda bulunuyorlar.
Kaynaklar, bir ‘geciktirme politikası’ izlediğini söyledikleri Etiyopya’nın Mısır ve Sudan’a emrivaki yapmak için temmuz ayını beklediğini öne sürüyorlar. Etiyopya’nın ilan edilmemiş bir plana göre baraj üzerindeki yasal zorunluluğa karşı olduğu, söz konusu plan kapsamında Addis Ababa'nın geçtiğimiz yüzyılın ortalarında iki ülke ile imzaladığı uluslararası anlaşmalar uyarınca onaylanan Nil suları paylaşımını yeniden gözden geçirilmesini amaçladığı belirtiliyor.
Sudan resmi haber ajansı SUNA tarafından aktarıldığına göre Addis Ababa’nın Sudan'ın barajın tek taraflı olarak doldurulmasına dair riskler hakkındaki açık uyarılarını dikkate almadığını vurgulayan Sudan Dışişleri Bakanı Meryem Sadık el-Mehdi, ‘anlamsız çatışmalardan’ kaçınma çağrısı yaptı.
Sudan, Kinşasa’daki ve geçmiş müzakerelerin olumsuz yönlerinden kaçınmak ve Etiyopya’yı yasal olarak bağlayıcı bir anlaşmaya ikna etmek için Avrupa Birliği (AB), Birleşmiş Milletler (BM), ABD ve Afrika Birliği’nin (AfB) arabuluculuğu çağrısında bulunuyor. Bakan Mehdi’nin pazar günü gerçekleştirilen açılış oturumunda yaptığı açıklamalara göre Sudan, önceki müzakerelerde üzerinde anlaşma sağlanamayan sorunların çözülmesi ve Etiyopya’nın yasal olarak bağlayıcı bir anlaşmaya ikna edilmesi için önceki görüşmelere yaklaşımındaki olumsuzlukların aşıldığı yeni bir müzakere çağrısında bulunuyor.
AfB’yi müzakerelerdeki çıkmazın üstesinden gelebilecek yönde arabuluculuk çabalarına liderlik etmeye çağıran Bakan Mehdi “Su kaynakları mücadelesi, Afrika için istenmeyen bir gelecek” ifadelerini kullandı. Ayrıca ülkesinin Nahda Barajı'nın üç taraf için de temel, yaratıcı ve kalkınmacı bir bağ teşkil edebileceği, yaklaşık 250 milyon kişilik nüfusun lehine entegrasyonu artırabileceği kanaatini dile getirdi.
Teknik yönde başlayan, ardından Kongo Demokratik Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Felix Tshisekedi ile ikili müzakerelere geçildiği ve oturumlarda da anlaşmaya varılmadı. Zira Etiyopya, Nil suyunun yeniden paylaşılması yönündeki taleplerini artırdı.
Mehdi ise önceki oturumların ciddiyetsiz olduğunu, müzakerelerde geçen toplamda 200 günün boşa harcandığını, neticede önceki turlarda elde edilen ve üzerinde anlaşılanlardan dahi geri adım atıldığını öne sürdü.
Roseires Barajı ile veri alışverişi yapılmadan ve anlaşmaya varılmadan gerçekleştirilen ilk dolum işleminin Sudan'da yaklaşık bir hafta susuzluğa yol açtığını söyleyen Bakan, özellikle de başkent Hartum'daki sulama ve hayvancılık ihtiyaçlarının, evlerin ve sanayinin bu dolumdan etkilendiğini vurguladı. Tek taraflı adım atmanın ve Sudan'ın açık uyarılarına cevap vermemenin getireceği tehlikelere dair uyarıda bulunan Bakan Mehdi szlerini şöyle sürdürdü:
“Bu duruma kısa vadeli siyasi kazançlar elde etme yönündeki popülist tutumlar, üç ülke arasında 2015 yılında imzalanan ilkeler beyannamesi ve uluslararası hukukun temel ilkelerinin göz ardı edilmesi neden oluyor.”
Mısır Dışişleri Bakanlığı, Kinşasa müzakerelerinin bir sonraki sel sezonu öncesinde önümüzdeki aylarda Nahda Barajı’nın dolum ve işletimi üzerine anlaşmaya varılması için üç ülkenin değerlendirmesi gereken ‘son şans’ olduğunu vurguladı.
Ülkesinin Nahda Barajı konusunda bir anlaşmaya varma yönünde en az 10 yıldır yürüttüğü çabalara değinen Mısır Dışişleri Bakanı Şukri, Mısır'ın Etiyopya'nın endişelerini dikkate alan, kalkınma hedeflerine ulaşılmasını garanti eden ve aşağı havzadaki iki ülkenin çıkarlarını koruyan çözümler ve öneriler sunduğunu hatırlattı. Aynı zamanda Kinşasa toplantılarının başarıya varılması için uluslararası ortakların da katılacağı etkili ve ciddi yeni bir müzakere turuna yol açması gerektiğini kaydetti.
Mısır'ın söz konusu görüşmelerin başarılı olması ve önceki müzakere turlarını engelleyen tüm çekişme noktalarının üstesinden gelinmesi yönünde çalıştığını ifade eden Bakan Şukri, tüm taraflar siyasi irade ve iyi niyete sahip olduğu takdirde istenen anlaşmaya varılabileceğini vurguladı.



Rusya, Afrika’ya silah sevk etmek için yaptırımları atlatmaya mı çalışıyor?

Afrika’ya silah nakliyesinde kullanılan gemilerin çoğu, ABD ve Batı’nın yaptırımlarına tabi. (AP)
Afrika’ya silah nakliyesinde kullanılan gemilerin çoğu, ABD ve Batı’nın yaptırımlarına tabi. (AP)
TT

Rusya, Afrika’ya silah sevk etmek için yaptırımları atlatmaya mı çalışıyor?

Afrika’ya silah nakliyesinde kullanılan gemilerin çoğu, ABD ve Batı’nın yaptırımlarına tabi. (AP)
Afrika’ya silah nakliyesinde kullanılan gemilerin çoğu, ABD ve Batı’nın yaptırımlarına tabi. (AP)

Sağir el-Hidri 

Rusya’nın Afrika’ya silah taşımak için sivil gemileri kullandığını ortaya koyan bir araştırma, özellikle kıtadaki çok sayıda ülkenin onlarca yıldır devam eden çatışmaların pençesinde olduğu bir dönemde, eşi benzeri görülmemiş bir tartışmaya yol açtı.

Avrupalı araştırmacı gazetecilik kuruluşlarından Dossier Center, Follow the Money, Süddeutsche Zeitung, Danwatch ve Delfi’nin oluşturduğu medya ittifakının yürüttüğü araştırmaya göre, Gine’nin başkenti Konakri limanına kısa süre önce sivil gemiler aracılığıyla yaklaşık 50 askeri araç, zırhlı araç ve yakıt tankeri ulaştırıldı.

Araştırmada, bu askeri teçhizatın, Assimi Goita liderliğindeki askeri yönetimi ve burada konuşlu Rusya Savunma Bakanlığı’na doğrudan bağlı Afrika Kolordusu güçlerini desteklemek amacıyla kara yoluyla Mali’ye taşınacağı belirtildi.

Afrika’ya silah taşımak için kullanılan gemilerin büyük bölümü ABD ve Batılı ülkelerin yaptırımlarına tabi bulunuyor. Bu durum, Avrupa güçlerinin Ukrayna’ya yönelik saldırısı nedeniyle Rusya üzerindeki baskıyı artırmaya çalıştığı bir dönemde, Moskova’nın yaptırımları aşmak için yeni yöntemlere başvurup başvurmadığı konusunda ciddi soru işaretleri doğuruyor.

Rusya, Afrika’daki müttefiklerini ve Mali ile Burkina Faso gibi ülkelerde bulunan Afrika Kolordusu güçlerini desteklemek amacıyla silah sevkiyatı yapıyor. (Reuters)
Rusya, Afrika’daki müttefiklerini ve Mali ile Burkina Faso gibi ülkelerde bulunan Afrika Kolordusu güçlerini desteklemek amacıyla silah sevkiyatı yapıyor. (Reuters)

Gelişen bir eğilim

Rusya’ya yönelik bu suçlamalar, Moskova’nın Mali, Nijer, Burkina Faso ve Madagaskar gibi çok sayıda Afrika ülkesindeki nüfuzunu önemli ölçüde pekiştirdiği bir dönemde gündeme geldi. Söz konusu ülkelerde yaşanan askeri darbeler, Batılı güçlere karşı tutum sergileyen geçiş yönetimlerinin iktidara gelmesine yol açtı.

Sahel bölgesinde silahlı gruplara karşı operasyonlar yürüten Fransız güçleri bölgeden çıkarılırken, yerlerini önce Wagner Grubu bünyesindeki Rus güçleri, daha sonra ise Afrika Kolordusu aldı.

Afrika meseleleri uzmanı siyaset araştırmacısı Ali Fevzi, son dönemde yayımlanan Avrupa merkezli araştırmacı gazetecilik çalışmalarının, Rusya’nın Afrika’ya yönelik askeri tedarik hatlarını yönetme konusunda geliştirdiği yeni bir modeli ortaya koyduğunu belirtti. Fevzi, bu modelin askeri teçhizatın taşınmasında sivil yük gemilerinin kullanılmasına, sevkiyatların kabulü ve yeniden dağıtımı için Afrika limanlarından yararlanılmasına dayandığını, böylece hareketliliğin daha az görünür hale geldiğini ve sevkiyatların takibinin zorlaştığını ifade etti. Fevzi, 2023-2026 döneminde 12 Rus gemisinin hareketlerini ele alan araştırmada, zırhlı araçlar, tanklar, roketatarlar ve lojistik destek ekipmanları dahil 100’den fazla askeri teçhizatın Batı Afrika ve Libya’ya uzanan deniz güzergâhları üzerinden taşındığının belirtildiğini aktardı. Fevzi ayrıca, kısa süre önce yayımlanan ortak araştırmada, yedi gemide bulunan 28 kişinin biyometrik olmayan Rus pasaportları taşıdığının ve bu pasaportlardaki bilgilerin doğruluğunun şüpheli olduğunun tespit edildiğini söyledi. Fevzi, bu durumun operasyonlara katılan kişilerin niteliğine ilişkin soru işaretleri doğurduğunu, ancak söz konusu kişilerin istihbarat kurumlarına mensup olduklarını kanıtlayan kesin bir delil oluşturmadığını vurguladı.

Kremlin, Sahel ve kıtanın diğer bölgelerinde benzeri görülmemiş bir nüfuz kurmayı başardı. (Reuters)
Kremlin, Sahel ve kıtanın diğer bölgelerinde benzeri görülmemiş bir nüfuz kurmayı başardı. (Reuters)

Sahte belgeler ve kimlikler

Rusya, son dönemde Afrikalı müttefiklerini destekleme konusunda önemli engellerle karşı karşıya bulunuyor. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre El Kaide bağlantılı Cemaat Nusret el-İslam vel-Müslimin (CNIM) ile ayrılıkçı Azavad Kurtuluş Cephesi gibi silahlı gruplar, Afrika’nın Sahel bölgesinde sahadaki dengeleri değiştiren yeni bir durum ortaya çıkardı.

Afrika meseleleri uzmanı Muhammed Eval, Rusya’nın askeri amaçlarla sivil gemileri kullanmaya yönelmesinin önemli bir gelişme olduğunu belirterek, bu adımın Moskova’nın nüfuzunu kurtarmaya çalıştığı yeni bir aşamaya işaret ettiğini söyledi. Eval, Batı’nın desteğinden vazgeçerek Rusya’ya yönelen Afrikalıların, Kremlin’in kendilerine sağladığı desteğin sınırlı kalmasından dolayı hem halk hem de resmi çevreler düzeyinde rahatsızlık duymaya başladığını ifade etti. Eval, özel açıklamasında, Avrupa merkezli platformların yanı sıra Afrika Savunma Forumu (Africa Defense Forum) dergisinin yürüttüğü araştırmanın, Rusya’nın uluslararası yaptırımları aşma girişimlerine ilişkin önemli ayrıntıları ortaya koyduğunu belirtti. Gemilerin Afrika limanlarına ulaşabilmek için mürettebatlarına ait sahte belge ve kimliklerin kullanıldığını aktardı. Eval, bir diğer önemli hususun ise sivil gemilere çoğu zaman askeri gemilerin eşlik etmesi olduğunu belirterek, bunun sivil gemilerin denetlenmesini veya mürettebatlarının gözaltına alınmasını önlemeyi amaçladığını kaydetti.

Lome, Konakri ve Libya

Kremlin, bu suçlamalara ilişkin henüz bir açıklama yapmadı. Rusya ise güvenlik sorunlarının neredeyse kronik hale geldiği Afrika’daki askeri varlığını artık inkâr etmiyor. Araştırmalarda Moskova’nın Gine’deki Konakri, Togo’daki Lome ve Libya’nın doğusundaki belirli limanlara bel bağladığı belirtiliyor.

Ali Fevzi, Togo’daki Lome ve Gine’deki Konakri limanlarının yanı sıra Libya’daki bazı limanların da tedarik güzergâhları arasında yer aldığını belirtti. Fevzi, Burkina Faso toprakları üzerinden Mali’ye askeri teçhizat taşındığına ilişkin bulgular bulunduğunu ve bu sevkiyatların, Wagner Grubu’nun üstlendiği görevlerin bir bölümünü devralan Rusya Savunma Bakanlığı’na bağlı Afrika Kolordusu’nu desteklemeyi amaçladığını ifade etti. Rusya’nın deniz takip sistemini devre dışı bırakma, aracıların sayısını artırma ve sivil gemilerden yararlanma yöntemlerine başvurduğunu kaydeden Fevzi, bu uygulamaların, denetimi azaltmak ve Rus askeri kurumlarıyla bağlantılı ağlara yönelik kısıtlamaları aşmak amacıyla mevcut lojistik yöntemlerin yeniden düzenlendiğini gösterdiğini vurguladı. Fevzi, söz konusu hareketliliğin yalnızca askeri sevkiyat faaliyetlerinden ibaret olmadığını, aynı zamanda Rusya’nın Sahel ve Batı Afrika’daki nüfuzunu yeniden tesis etme çabalarıyla bağlantılı olduğunu belirtti. Afrika ülkelerinin limanlar ve sevkiyatlar üzerindeki denetimlerini güçlendirmeleri gerektiğini ifade eden Fevzi, uluslararası toplumun da yaptırımların uygulanmasına yönelik mekanizmaları geliştirerek denetim kapsamını yalnızca gemi ve şirketlerle sınırlı tutmaması, deniz taşımacılığı, sigorta ve finansman ağlarını da kapsayacak şekilde genişletmesi gerektiğini kaydetti.


Nijerya, Avrupa Birliği’nden silahların ülke içinde üretilmesini istedi

Nijerya Savunma Bakanı emekli Orgeneral Christopher Gwabin Musa, ülkesinin savunma kapasitesini geliştirme ve askerî sanayi alanında kendi kendine yeterliliği sağlama konusundaki kararlılığını yineledi (Nijerya Ordusu)
Nijerya Savunma Bakanı emekli Orgeneral Christopher Gwabin Musa, ülkesinin savunma kapasitesini geliştirme ve askerî sanayi alanında kendi kendine yeterliliği sağlama konusundaki kararlılığını yineledi (Nijerya Ordusu)
TT

Nijerya, Avrupa Birliği’nden silahların ülke içinde üretilmesini istedi

Nijerya Savunma Bakanı emekli Orgeneral Christopher Gwabin Musa, ülkesinin savunma kapasitesini geliştirme ve askerî sanayi alanında kendi kendine yeterliliği sağlama konusundaki kararlılığını yineledi (Nijerya Ordusu)
Nijerya Savunma Bakanı emekli Orgeneral Christopher Gwabin Musa, ülkesinin savunma kapasitesini geliştirme ve askerî sanayi alanında kendi kendine yeterliliği sağlama konusundaki kararlılığını yineledi (Nijerya Ordusu)

Nijerya Savunma Bakanı emekli Orgeneral Christopher Gwabin Musa, 17 yılı aşkın süredir terörle mücadele eden ülkesinin savunma sanayisinde kendi kendine yeterliliğe ulaşması amacıyla Avrupa Birliği (AB) ülkelerine Nijerya'da savunma sanayisi üretim hatları kurma çağrısında bulundu. Ülkenin kuzeydoğusundaki bazı bölgelerde Boko Haram ve DEAŞ'ın Batı Afrika kolu faaliyet gösteriyor.

Nijeryalı Bakan, terörle mücadeleye destek kapsamında  taraflar arasında ikili düzeyde ilk kez sağlanacak 20 milyon avroluk askerî yardım paketinin teslimine ilişkin görüşmelerin son aşamasına gelindiği salı günkü Avrupa heyetiyle görüşmesinde bu çağrıyı yaptı.

Musa, Avrupa Dış İlişkiler Servisi heyetini Nijerya'nın başkenti Abuja'daki Savunma Bakanlığı merkezinde kabul etti. Avrupa Barış Fonu Başkanı Claire Goudin'in başkanlık ettiği heyetle yapılan görüşmede, Nijerya Ordusu'nun terörle mücadele kapasitesinin geliştirilmesi ele alındı.

Nijerya Savunma Bakanı Musa, başkent Abuja'daki Savunma Bakanlığı'nda, Avrupa Barış Fonu Başkanı Claire Goudin başkanlığındaki Avrupa Dış İlişkiler Servisi heyetini kabul etti (Nijerya Ordusu).
Nijerya Savunma Bakanı Musa, başkent Abuja'daki Savunma Bakanlığı'nda, Avrupa Barış Fonu Başkanı Claire Goudin başkanlığındaki Avrupa Dış İlişkiler Servisi heyetini kabul etti (Nijerya Ordusu).

Yardım paketini aşan talep

Musa, Abuja'daki görüşmede AB'ye, Nijerya'nın ekim ayı sonunda düzenlediği Afrika Savunma Fuarı (AFRIDEX) ile oluşan ivmeden yararlanarak ülkede yerli silah üretim hatları kurulması çağrısında bulundu.

Bakan, ülkesinin savunma kapasitesini geliştirme ve askerî sanayide kendi kendine yeterliliğe ulaşma konusundaki kararlılığını yineledi. Basın danışmanı Leah Katung-Baptondi tarafından yayımlanan açıklamaya göre Musa, özellikle terörün finansmanını sağlayan ağların nerede faaliyet gösterirlerse göstersinler takip edilmesi ve dağıtılması başta olmak üzere, terörle mücadelenin kararlılıkla sürdürüleceğini vurguladı.

Claire Goudin ise 20 milyon avroluk yardım paketinin el yapımı patlayıcılarla mücadele ekipmanları, insansız hava araçlarına (İHA) karşı savunma sistemleri, gece görüş cihazları ve sahada görev yapan askerler için kişisel koruyucu ekipmanların finansmanında kullanılacağını ifade etti.

Bu önceliklerin yoğun istişarelerin ardından Nijerya ordusu komutanlığıyla birlikte belirlendiğini kaydeden Goudin, Nijerya'nın Avrupa Barış Fonu'ndan yararlanan 20'den fazla Afrika ülkesi ve dünya genelindeki 30'dan fazla alıcı arasında bulunduğunu belirtti. Yardımın, Çad Gölü Havzası'ndaki Çok Uluslu Ortak Görev Gücü'nün istikrar çalışmalarını tamamlayıcı nitelikte olduğunu ifade etti.

Musa, mevcut desteğin ekipman, teknik eğitim ve bakım hizmetlerini kapsayan muharip olmayan yardımlarla sınırlı olduğunu kabul etti. Gelecek aşamalarda askerî sağlık hizmetleri ve gelişmiş gözetleme sistemlerinin de desteğe dahil edilmesini umduğunu belirten Bakan, görüşmelerde Gine Körfezi'nde deniz güvenliği alanındaki iş birliğinin de ele alındığını kaydetti.

İstihbarat konferansı

Bu arada Nijerya'nın başkenti Abuja'da, cuma günü sona erecek olan yıllık Savunma İstihbarat Başkanları Konferansı düzenleniyor. Ülkenin önde gelen güvenlik ve askerî etkinliklerinden biri olan konferansa üst düzey hükümet, askerî ve istihbarat yetkililerinin yanı sıra uluslararası ortaklar ve teknoloji alanındaki yenilikçiler katılıyor.

Konferansta ülkenin güvenlik durumu ve teknolojinin istihbarat faaliyetlerine entegrasyonu ele alınıyor.

Program kapsamında yerli teknoloji geliştiricilerinin ürünlerini sergilediği bir fuar ile savunma sanayisi sergileri de bulunuyor. Nijerya Savunma Bakanı, pazartesi günü konferansın açılışında yaptığı konuşmada, güvenilir ve eyleme dönüştürülebilir istihbaratın askerî operasyonların başarısı açısından “hayati önem taşıdığını” belirterek, istihbarat personeline proaktif hareket etme çağrısında bulundu.

Musa, hükümetin yerli savunma üretimini geliştirme konusundaki kararlılığını yineledi ve ulusal üretimin sürdürülebilir askerî kapasite oluşturulması açısından “temel unsur” olduğunu vurguladı.

Nijerya Cumhurbaşkanı Bola Ahmed Tinubu ise Ulusal Güvenlik Danışmanı Nuhu Ribadu aracılığıyla iletilen konuşmasında, “Bu yönetim döneminde tespit edilen 8 üst düzey terör örgütü liderinden 4'ü yakalandı veya öldürüldü. Bu operasyonlar, terör örgütleri üzerindeki kesintisiz ve koordineli baskıyı yansıtıyor” ifadelerini kullandı.

Tinubu, DEAŞ liderlerinden Abu Bilal el-Minuki'nin Mayıs 2026'da öldürülmesine ve Umar Hassan Madu'nun yakalanmasına da değindi. Bu operasyonların Nijerya ordusu ile ABD Afrika Komutanlığı (AFRICOM) arasındaki iş birliğiyle gerçekleştirildiğini belirtti.

Cumhurbaşkanı ayrıca son yıllarda terörle bağlantılı 2 binden fazla davanın görüldüğünü ve bu süreçte binden fazla mahkûmiyet kararı verildiğini açıkladı.

Tinubu, önceliğin elde edilen kazanımları “kalıcı güvenliğe” dönüştürmek olduğunu belirterek, “Her Nijeryalı güven içinde yaşayabilmeli, çalışabilmeli ve demokratik haklarını kullanabilmeli” ifadelerini kullandı.

Nijerya'nın başkenti Abuja'da düzenlenen yıllık Savunma İstihbarat Başkanları Konferansı'ndan görüntüler (Nijerya Ordusu).

Nijerya'nın başkenti Abuja'da düzenlenen yıllık Savunma İstihbarat Başkanları Konferansı'ndan (Nijerya Ordusu)
Nijerya'nın başkenti Abuja'da düzenlenen yıllık Savunma İstihbarat Başkanları Konferansı'ndan (Nijerya Ordusu)

Yapay zekâ, coğrafi istihbarat ve İHA’larla gözetleme sistemlerinin entegre edilmesi çağrısında bulunan Tinubu, bu teknolojilerden elde edilen verilerin “doğrulamaya ve hesap verebilir insan denetimine” tabi tutulması gerektiği uyarısında bulundu.

Nijerya'nın ABD, İngiltere, Çin, Birleşik Arap Emirlikleri, Türkiye ve komşu Afrika ülkeleriyle güvenlik ilişkilerini güçlendirdiğini belirten Tinubu, bu iş birliklerinin ülkenin egemenliği ve ulusal çıkarları gözetilerek yürütüldüğünü ifade etti.

Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre Nijerya, 2009 yılından beri kuzeydoğuda Boko Haram ve DEAŞ'ın Batı Afrika kolunun yürüttüğü isyanın yanı sıra kuzeybatıda faaliyet gösteren silahlı adam kaçırma çeteleriyle de mücadele ediyor.


Sahel bölgesinde güvenlik kaosu… Silahlar, silahlı kişiler ve teröristler

Saldırıların artması, Sahel’deki silahlı grupların sahip olduğu devasa askeri cephaneliği ortaya çıkardı. (Reuters)
Saldırıların artması, Sahel’deki silahlı grupların sahip olduğu devasa askeri cephaneliği ortaya çıkardı. (Reuters)
TT

Sahel bölgesinde güvenlik kaosu… Silahlar, silahlı kişiler ve teröristler

Saldırıların artması, Sahel’deki silahlı grupların sahip olduğu devasa askeri cephaneliği ortaya çıkardı. (Reuters)
Saldırıların artması, Sahel’deki silahlı grupların sahip olduğu devasa askeri cephaneliği ortaya çıkardı. (Reuters)

Sağir el-Hidri

Sahel ülkelerinde siyasi ve güvenlik alanındaki kaosun giderek derinleştiği bir dönemde, uluslararası raporlar sahada hızla kazanımlar elde eden silahlı grupların silah kaynakları meselesini yeniden gündeme taşıdı.

Çatışmalarda Silahlanma Araştırmaları Enstitüsü tarafından yayımlanan bir raporda, söz konusu grupların silahlarının yaklaşık yüzde 20’sinin Burkina Faso, Mali, Nijer ve Çad gibi ülkelerin düzenli ordularına ait stoklardan geldiği belirtildi. Askerî kışlaları hedef alan saldırılar nedeniyle bu oranın daha yüksek olabileceği tahmin ediliyor.

Raporda, 2014-2023 yılları arasında ele geçirilen 700 ila 726 silahın analizine yer verildi. Bu silahların büyük bölümünün 1960’lı, 1970’li ve 1980’li yıllarda üretildiği; saldırı tüfekleri, ağır makineli tüfekler, havan topları ve diğer silah türlerini kapsadığı kaydedildi.

Karaborsa

Sahel ülkeleri son yıllarda, Batı’nın nüfuzuna karşı çıkan yönetimlerin iktidara gelmesine yol açan bir dizi askerî darbeye sahne oldu. Bu yönetimler başlangıçta paramiliter Wagner grubu, daha sonra ise doğrudan Rusya Savunma Bakanlığı’na bağlı Afrika Kolordusu aracılığıyla Rusya’nın güvenlik ve askerî desteğine başvurdu.

Nijerli güvenlik araştırmacısı Muhammed Evval, “Nijer, Mali, Burkina Faso ve Çad’daki silahlı grupların cephaneliği meselesi artık ulusal güvenlik sorunu haline geldi. Bu gruplar, Sudan, Etiyopya ve Libya gibi ülkelerin bitmek bilmeyen savaşlara sürüklenmesinden bu yana büyük ölçüde genişleyen karaborsadan temin edilen gelişmiş ekipmanlara sahip” değerlendirmesinde bulundu.

Evval yaptığı açıklamada, “Sahel’deki silahlı gruplar, kontrol ettikleri bölgelerde halka vergi ve haraç uygulayarak yeni finansman kaynakları bulmayı başardı. Bu da yeni silahlara kolayca ulaşmalarını sağlıyor. Söz konusu durumun bölge güvenliği açısından yıkıcı sonuçları bulunuyor” ifadelerini kullandı.

Evval ayrıca, askerî kışlaları hedef alan ve çok sayıda askerî teçhizatın ele geçirildiği saldırılar nedeniyle düzenli orduların silah stoklarının da tehdit altında olduğuna dikkat çekti.

Libya mirası

Nitekim, El Kaide örgütüyle bağlantılı Cemaat Nusret el-İslam ve’l Müslimin (CNIM) grubu, son olarak ülkenin orta kesimindeki Dioura kentinde Mali ordusuna ait bir kışlaya saldırı düzenledi. Saldırıda çok sayıda asker öldürülürken, bazı askerler esir alındı ve büyük miktarda askerî teçhizat ele geçirildi. Grubun saldırılarının son dönemde önemli ölçüde yoğunlaşması, gelişmenin geniş çaplı endişelere yol açmasına neden oldu.

Afrika meseleleri uzmanı siyaset araştırmacısı Ömer Sidi Muhammed Kalika, “Libya’da Muammer Kaddafi rejiminin devrilmesinden bu yana Sahel bölgesi büyük bir silah akışına sahne oldu. Bunun nedeni, çoğunluğu Nijer ve Mali kökenli Tuareglerden oluşan, eski rejime bağlı çok sayıda askerî birliğin bölgeden göç etmesiydi. Resmî verilere göre, bölgede çeşitli türlerde on binlerce silah yayıldı. Ayrıca bölge, uyuşturucu ticareti ve organize suç faaliyetlerinin de merkezlerinden biri olarak silahların yayılmasına katkıda bulunan bir başka kaynak konumunda” değerlendirmesinde bulundu.

Kalika, “Rehinelerin serbest bırakılması karşılığında ödenen fidyelerden elde edilen büyük miktardaki para da silahlanmanın temel kaynaklarından biri. Bunun son örneklerinden biri, Mali’de silahlı bir grup tarafından kaçırılan vatandaşlarından birinin serbest bırakılması için Birleşik Arap Emirlikleri’nin (BAE) ödediği 10 milyon dolarlık fidyeydi. Ardından bir ABD vatandaşı, iki Rus ve iki Avrupa ülkesi vatandaşı için de fidyeler ödendi” dedi.

Kalika, “Bilgi sahibi kaynaklara göre silahlı gruplar, söz konusu rehine takasları ve serbest bırakmalar karşılığında büyük miktarda para elde etti. Rusya ile Ukrayna arasındaki nüfuz mücadelesinin bölgeye yayılması da bazı grupların silahlandırılmasında başka bir kaynak haline geldi. Nitekim bölge ülkeleri, Rusya ile müttefik olan ordulara karşı savaşan silahlı gruplara silah ve eğitim desteği sağlamakla Kiev’i defalarca suçladığını” belirtti.

Kalika ayrıca, söz konusu grupların düzenli orduların kışlalarına yönelik yoğun saldırıları sonucunda ele geçirdikleri ganimetlerin de silahlanmaları açısından önemli bir kaynak oluşturduğunu ifade etti.

Kalika’ya göre bölge ordularının silah akışını durduramamasının ardında, bölgenin güvenlik açısından kırılgan yapısı, zorlu coğrafi koşulları ve yıllardır silahların kontrolsüz biçimde yayıldığı Libya ile arasındaki geniş sınırlar bulunuyor.  Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre uluslararası güçlerin farklı gündemler doğrultusunda rekabet etmesi de bu ülkelerin silahların yayılmasını önleme çabalarının önüne yeni bir engel çıkarıyor. Bunlara, bazı ülkelerin vatandaşlarının serbest bırakılması karşılığında yüksek miktarda fidye ödemeyi kabul etmesi ile bölgede çetelerin, uyuşturucu ticaretinin ve organize suç faaliyetlerinin yaygınlaşması da ekleniyor.

Kıyasıya rekabet

Bu gelişmeler, Sahel ülkelerinde çatışmaların artması ve merkezî hükümetlerin CNIM ile Azavad Kurtuluş Cephesi gibi gruplarla yeni çatışma süreçlerine girmesi üzerine Birleşmiş Milletler (BM) raporlarının insani durumun daha da kötüleştiği uyarısında bulunduğu bir dönemde yaşanıyor.

Evval, “Sahel bölgesinde kontrolsüz silahlanma sorununu çözmeyi zorlaştıran unsurlardan biri de uluslararası güçlerin bölgede nüfuz sahibi olmak için yürüttüğü yoğun rekabet. Bu süreçte güvenlik sorunları büyük ölçüde göz ardı ediliyor” değerlendirmesinde bulundu.

Evval, “Son yıllarda Fransa ve Rusya’nın askerî müdahaleleri, deneyimli silahlı gruplarla mücadelede kayda değer sonuçlar vermedi. Bu nedenle krizin daha da derinleşmesi bekleniyor” ifadelerini kullandı.