Hamaney: Düşmanlarla müzakere teslim olmak anlamına gelmez

Hamaney’in 9 Ocak’ta video konferans aracılığıyla yaptığı konuşmadan bir görüntü
Hamaney’in 9 Ocak’ta video konferans aracılığıyla yaptığı konuşmadan bir görüntü
TT

Hamaney: Düşmanlarla müzakere teslim olmak anlamına gelmez

Hamaney’in 9 Ocak’ta video konferans aracılığıyla yaptığı konuşmadan bir görüntü
Hamaney’in 9 Ocak’ta video konferans aracılığıyla yaptığı konuşmadan bir görüntü

İran rejiminin lideri “Rehber” Ali Hamaney, ‘bir noktada’ müzakere etmenin ‘düşmana teslim olmak’ anlamına gelmediğini söyledi. Açıklama, İran’ın nükleer anlaşmayı kurtarmak için Viyana müzakerelerinde ‘ilerleme’ hakkında konuşması sırasında geldi.
Hamaney, resmi internet sitesinde 9 Ocak’ta yayınlanan açıklamasında, “Düşmanla pazarlık etmek, konuşmak ve anlaşmak, ona teslim olmak anlamına gelmez. Bugüne kadar teslim olmadık, bundan sonra da teslim olmayacağız” dedi.
Şarku’l Avsat’ın Fransız haber ajansı AFP’den aktardığı habere  göre Hamaney, konuşmasında doğrudan Viyana görüşmelerine değinmedi. Ancak Kasım ayı sonlarında Viyana’da nükleer anlaşmayı canlandırmak için müzakerelerin yeniden başlamasından bu yana genel olarak müzakere konusuna ilk kez yaklaştı.
İran resmi ajansları da Hamaney’in ‘ABD’ye ölüm’ sloganından vazgeçmeyi reddedici açıklamasını aktarırken, Rehber’in ‘Bu slogan, müstekbir ABD’nin İslam Cumhuriyeti’ne sürekli düşmanlığının nedenidir’ diyenleri de eleştirdiğini belirtti. Ali Hamaney, “ABD, İran İslam Cumhuriyeti’ne düşmanlığın tüm silahlarıyla donanmış durumda” diyerek, dini rejiminin kıskançlığını, ‘mantıksız ve şiddetli’ olarak nitelendirenleri de eleştirdi.
Rehber, 1978 yılında Kum halkının Şah rejimine karşı protestolarının yıldönümü münasebetiyle düzenlenen geleneksel törende açıklamada bulundu.
Hamaney, “Kibirli düşmana teslim olmamak devrimin ilkelerinden biridir. Düşmana ve kibrine teslim olmamalı, düşmanın kibrine müsamaha gösterilmemelidir” şeklinde konuştu. Rehber, düşmanın gündemlerinden birinin ‘temas ağlarında ve yabancı medyadaki kapsamlı propaganda yoluyla İran halkını devrimin ilkelerine karşı duyarsızlaştırmak’ olduğu konusunda uyarırken, sistematik bir duyarsızlığı da halka karşı geniş ve çeşitli yumuşak savaşın bir parçası olarak nitelendirdi. Hameney ayrıca, aydınlar, kalem sahipleri ve sosyal medya aktivistlerini de ‘planla mücadele etmeye’ çağırdı.
Hamaney, Devrim Muhafızları dış operasyonlar sorumlusu Kasım Süleymani’nin ölüm yıldönümü münasebetiyle de açıklamada bulunurken, ABD’nin bu hamlesini de ‘yanlış hesapların devamı’ olarak nitelendirdi.
İran, hala nükleer anlaşma tarafları (Fransa, Birleşik Krallık, Rusya, Çin ve Almanya) ile 2015 nükleer programı anlaşmasını canlandırma amacıyla Viyana’da görüşmelerde bulunuyor. ABD, bu görüşmelere dolaylı olarak katılıyor.
Son günlerde ister İran tarafında olsun ister ve Ruslar ve Çinliler olsun, müzakerelere katılanların açıklamaları görüşmelerde bir miktar ilerleme kaydedildiğini yansıtırken, Batılılar ilerleme hakkında çok az çekinceyle konuşuyor.
Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan ise geçen cumartesi günü bir televizyon kanalına verdiği röportajda “İran tarafının girişimleri ve gerçekleşen müzakereler bizi iyi bir yola soktu” dedi. Abdullahiyan, “İyi bir anlaşmaya yakınız. Ancak bunu kısa sürede yapabilmek için karşı tarafın da devreye girmesi gerekiyor” ifadelerini kullandı. İran’ın müzakereleri uzatmak istemediğini söyleyen Bakan, “Ancak ülkenin hak ve çıkarlarını savunmamız bizim için önemli” dedi. Hüseyin Emir Abdullahiyan, “Karşı taraflardan ciddi bir irade ortaya koyulursa, en kısa sürede iyi bir anlaşmaya varabileceğimize inanıyorum. Mevcut durumda gidişatı olumlu ve ileriye dönük olarak değerlendiriyoruz” ifadelerini kullandı.
Tahran, Fransa’nın görüşmelerdeki performansını eleştirmesi sonrasında İranlı yetkililer de müzakerelere yaklaşırken, Batılıların ‘pozisyonlarına’ değindi.
AFP’ye göre Abdullahiyan, “Dün Fransa, kötü polis rolünü oynuyordu, ancak bugün rasyonel davranıyor. Dün ABD tarafının kabul edilemez talepleri vardı, ama bugün gerçeklere adapte olduğunu görüyoruz” diyerek, “Günün sonunda iyi bir anlaşma, tüm tarafların memnun olduğu bir anlaşmadır” şeklinde konuştu.
İran ve nükleer anlaşma taraflarının cumartesi günü geç saatlerde sona eren toplantısının ardından IRNA ajansı muhabirleri, İran baş müzakerecisi Ali Bakıri Kani’ye anlaşmazlıkların azalıp azalmadığını ve müzakerelerde ilerleme kaydedilip kaydedilmediğini sordu. İranlı yetkili, yalnızca ‘evet’ yanıtını vermekle yetindi.
Öte yandan İranlı bir gazetecinin Twitter hesabı aracılığıyla yaptığı yoruma cevaben Rus yetkili Mikhail Ulyanov, “Bu değerlendirmeyi paylaşıyoruz, ancak gerekli çözüme ulaşmak ek zaman ve çaba gerektirecek” dedi.
‘Cihane Sanat’ gazetesi, 9 Ocak’taki başyazısında, bazı İranlı çevreler tarafından dile getirilen ‘iyimserliğin’, diplomatların, özellikle de Batılı diplomatların açıklamalarında yer almadığını belirtti. Gazete, “Sadece İranlı yetkililer değil, Rus ve Çinli yetkililer de müzakerelerin gidişatı hakkında çekinceyle konuşuyor ve görüşmelerin gidişatının olumlu olduğunu söylüyorlar. Batı, İran’ın aceleci olmamasını ve Çin ve Rusya’daki müttefiklerinden aldığı desteği, İran’ın Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetiminden uzaklaştırmak nükleer yeteneklerini ilerletmek için zaman kazanma girişimi olarak yorumluyor” ifadelerine yer verdi.
Bazı tarafların, anlaşmadaki yakınlaşmadan ve doların fiyatında kaydedilen önemli düşüşten bahsettiğine dikkati çeken gazete, “Karmaşık ve kronik çatışmalar, yavaş yavaş sıkıcı ve dayanılmaz hale gelir. Bu karmaşık süreci sürdürmek, İran’dan faydalanan taraf için bile çekiciliğini kaybedecektir” dedi.
İran internet sitelerinin geçen cuma günü yayınladıklarına göre İranlı müzakerecilerden oluşan medya ekibinin üyesi Mustafa Huş Caşm, ABD’lilerin ‘tavizler veya geçici bir anlaşma elde etmek için’ baskı uyguladıklarını söyledi. Caşm, “Bu planın bileşenlerinden biri de toplumumuzda psikolojik baskıyı ve olumlu beklentiler tavanını yükseltmektir. Yani Şubat ayına kadar anlaşma olmazsa İran toplumu şaşkına uğrayacaktır” dedi. “Böyle bir durumda müzakerecilerimiz, sokakların şok olacağı korkusunun ağırlığı altında müzakere sürecini sürdürmek zorundadır” diyen yetkili, beklenti tavanının yükseltilmesinin ‘şok etkisi yaratacağını ve beklenti olmadan döviz kurlarının yüksek kalacağını’ kaydetti.
Öte yandan İbrahim Reisi ve ekibi, ekonomik dalgalanmaların ve dolar kurunun Viyana’daki müzakerelerle hiçbir ilgisi olmadığını yüksek sesle açıklasa da ‘Cihane Sanat’ gazetesi, 9 Ocak’ta hükümet üzerindeki kamuoyu baskısına ve İranlı vatandaşların müzakerelerin akıbetini belirleme talebine değindi. Vatandaşlar, birçok şeyin müzakereler ve sonuçlarıyla ilgili olduğuna inanıyor.
Diğer taraftan Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Yves Le Drian, cuma günü yaptığı açıklamada ‘görüşmelerin ilerlediğini, ancak zamanın tükenmekte olduğunu’ söyledi. “Hızlı bir şekilde anlaşmaya varamazsak, müzakere edilecek hiçbir şey kalmayacak” diyen Fransız Bakan, İran’ın uranyum zenginleştirme alanında kaydettiği önemli ilerlemenin, kendisini nükleer silah edinmeye daha da yaklaştırdığını vurguladı. Le Drian ayrıca, “Bir anlaşmaya varabileceğimiz kanaatindeyim. Çok fazla irade ile biraz iyimserim” dedi.
Nisan ayında başlayan müzakereler, Haziran ayından itibaren yaklaşık beş ay süreyle askıya alındı. Müzakereler, daha sonra Kasım ayı sonlarında yeniden başladı. Görüşmeler sırasında Tahran, Washington’un anlaşmadan çekilmesinin ardından yeniden uyguladığı yaptırımları kaldırmanın ve ABD’nin anlaşmadan geri çekilme eylemini tekrarlanmayacağının garantisini almanın öncelik olduğunu vurguladı. Buna karşılık ABD ve Avrupalı taraflar, İran’ın anlaşma kapsamındaki yükümlülüklerine tam olarak saygı göstermesinin önemine odaklandı. İran, ABD’nin anlaşmadan geri çekilmesine yanıt olarak 2019’da yükümlülüklerini ihlal etmeye başladı.
Batılı diplomatlar, Ocak sonu veya Şubat başında bir atılım yaşanacağını umuyor. Ama en zorlu konularda dair keskin anlaşmazlıklar devam ediyor. Ayrıca İran, Batılı güçler tarafından dayatılan herhangi bir süreyi reddediyor.



İran'la gerilim sürerken ABD'nin üçüncü uçak gemisi Ortadoğu'ya geliyor

USS Theodore Roosevelt uçak gemisi (AFP)
USS Theodore Roosevelt uçak gemisi (AFP)
TT

İran'la gerilim sürerken ABD'nin üçüncü uçak gemisi Ortadoğu'ya geliyor

USS Theodore Roosevelt uçak gemisi (AFP)
USS Theodore Roosevelt uçak gemisi (AFP)

İran'la gerilimin devam ettiği ve aylardır süren müzakerelerde ilerleme sağlanamadığı bir dönemde, ABD'ye ait üçüncü bir uçak gemisinin Ortadoğu'da konuşlandırılmış askeri güçlere katılması bekleniyor.

Şarku’l Avsat’ın New York Times gazetesinden aktardığı habere göre, USS Theodore Roosevelt uçak gemisinin pazartesi günü bölgedeki USS George H.W. Bush ve USS George Washington uçak gemilerine katılması planlanıyor. Axios haber sitesi ise ABD'li bir yetkiliye dayandırdığı haberinde, geminin pazar günü bölgeye ulaştığını bildirdi. Ancak ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) bu bilgiyi henüz resmen doğrulamadı.

Üçüncü uçak gemisinin ABD'nin bölgedeki askeri varlığını daha da güçlendirmek amacıyla mı gönderildiği, yoksa mevcut iki uçak gemisinden birinin yerini mi alacağı henüz netlik kazanmadı.

Üç uçak gemisinin de bölgedeki konuşlanmasını sürdürmesi halinde, ABD'nin Orta Doğu'daki askeri varlığı geçen nisan ayından bu yana en yüksek seviyesine ulaşmış olacak.

Bu askeri hareketlilik, ABD Başkanı Donald Trump'ın büyük çaplı askeri operasyonlara yeniden başlamak istemediğine yönelik açıklamalarına rağmen Washington ile Tahran arasındaki gerilimin devam ettiği bir dönemde gerçekleşiyor.


Kalibaf: Ne savaş ne de barış durumunda kalmayacağız... Savaşın coğrafyasını silahlı kuvvetler belirleyecek

İran Meclisinin internet sitesinde yayımlanan, Meclisin pazar sabahı çevrim içi gerçekleştirilen oturumunun açılışında Muhammed Bakır Kalibaf'ı gösteren fotoğraf.
İran Meclisinin internet sitesinde yayımlanan, Meclisin pazar sabahı çevrim içi gerçekleştirilen oturumunun açılışında Muhammed Bakır Kalibaf'ı gösteren fotoğraf.
TT

Kalibaf: Ne savaş ne de barış durumunda kalmayacağız... Savaşın coğrafyasını silahlı kuvvetler belirleyecek

İran Meclisinin internet sitesinde yayımlanan, Meclisin pazar sabahı çevrim içi gerçekleştirilen oturumunun açılışında Muhammed Bakır Kalibaf'ı gösteren fotoğraf.
İran Meclisinin internet sitesinde yayımlanan, Meclisin pazar sabahı çevrim içi gerçekleştirilen oturumunun açılışında Muhammed Bakır Kalibaf'ı gösteren fotoğraf.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, pazar günü yaptığı açıklamada, ABD'nin İran'a karşı yeni bir askerî harekâta girişmesi halinde savaşın coğrafyasını İran Silahlı Kuvvetlerinin belirleyeceği tehdidinde bulundu.

İran Meclisinin internet sitesine göre Kalibaf, çevrim içi gerçekleştirilen Meclis Genel Kurulu'nun gündem maddeleri öncesinde yaptığı konuşmada, “ABD'nin müzakere mi yoksa savaş mı istediği bizim için hiçbir önem taşımıyor. Amerikalılar bu kez bir hata yaparsa İran Silahlı Kuvvetlerinin kapasitesi ve iradesi savaşın coğrafyasını belirleyecektir” dedi.

İran'ın “ne savaş ne de barış” durumunda kalmayacağını belirten Kalibaf, “Yedi makul şartımızı kabul ederlerse anlaşmaya varmanın yolu açık olacaktır” ifadelerini kullandı. Kalibaf, yeni bir savaşın sonuçlarına çok sayıda kişinin katlanmak zorunda kalacağı uyarısında bulundu.

Kalibaf, yeni bir “füze şehrinin” açılışını, “savaş sırasında ve düşman ateşi altında” gerçekleştirilen bir başarı olarak nitelendirdi. Bunun bölgedeki stratejik dönüşümlerin bir simgesi olduğunu belirten Kalibaf, Devrim Muhafızları Ordusu'nun füze biriminin “imkânsızı mümkün hale getirdiğini” söyledi.

Kalibaf'ın açıklamaları, İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney'in silahlı kuvvetler komutanlarına herhangi bir tehdide “derhal ve coğrafi sınırlama olmaksızın” karşılık verilmesi yönünde talimat vermesinin ardından geldi. Söz konusu talimat, Hamaney'in resmî internet sitesinde yayımlandı.

dgthy
Devrim Muhafızları Ordusunun perşembe günü Tahran yakınlarında düzenlediği sergide yer alan karadan havaya füze sistemi (AFP)

Genelkurmay Başkanı Ali Abdullahî, salı günü askerî komutanlarla birlikte yer altındaki bir füze tesisini ziyaret ettiği sırada, İran'ın yeni bir saldırıya vereceği karşılığın Orta Doğu'nun ötesine uzanabileceği uyarısında bulundu.

Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai de çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran'a saldırmak amacıyla kullanılması halinde Avrupa'dakiler de dahil olmak üzere Orta Doğu dışındaki ABD üslerinin hedef alınabileceğini söyledi.

Devrim Muhafızları Ordusu Sözcüsü Hüseyin Muhibî, geçen hafta füzelerin menziline ilişkin kısıtlamaların kaldırıldığını, füze ve İHA üretim hatlarının yer altına taşındığını duyurmuştu. İran füzelerinin açıklanan azami etkili menzili 2 bin ila 2 bin 500 kilometre arasında değişiyor.

Devrim Muhafızları'na yakın Tasnim Haber Ajansı ise cumartesi günü, uydu taşıyıcıları aracılığıyla ABD'nin doğu kıyısına ulaşabilecek, yaklaşık 10 bin kilometre menzilli kıtalararası bir füze geliştirilmesi seçeneğini gündeme getirdi.

Meclis Ulusal Güvenlik Komisyonu üyesi Ahmed Bahşayiş Erdestani de cumartesi günü yaptığı açıklamada, müzakereler bir açılım sağlayamadığı sürece savaş ihtimalinin devam ettiğini söyledi. Erdestani, İsrail'in Cebelülfas tesisini vurması halinde Dimona'nın hedef alınabileceği tehdidinde bulundu.

Ne savaş ne de barış

Tahran'ın tehditleri, Washington yönetiminin değişken açıklamalarda bulunduğu bir dönemde yoğunlaşıyor. ABD Başkanı Donald Trump, haftanın başında savaşın askerî açıdan “fiilen sona erdiğini” söylemiş, perşembe günü ise ülkesinin İran'la bir anlaşmaya ihtiyaç duymadığını açıklamıştı.

Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance, petrol fiyatlarının sert şekilde yükselmesine yol açan savaşın, 3 Kasım'da düzenlenen ara seçimlerde Demokratların elde ettiği başarıya katkıda bulunduğunu kabul etti.

Reuters'ın cumartesi günü kaynaklarına dayandırdığı haberinde, Trump'ın danışmanlarına, İran veya Husiler tarafından herhangi bir provokasyon gerçekleşmediği sürece yeni saldırılar düzenlemekten kaçınabileceğini söylediği aktarıldı. Başka kaynaklar ise üçüncü bir ABD uçak gemisinin bölgeye doğru ilerlediğini bildirdi.

Associated Press (AP) ajansı da cumartesi günü Ortadoğulu iki diplomata dayandırdığı haberinde, Hürmüz Boğazı'nda deniz ulaşımının yeniden başlamasını amaçlayan geçici anlaşmaya yönelik Katar arabuluculuğunun bekleme aşamasına girdiğini aktardı. Haberde, Trump'ın Başkan Yardımcısı'nı müzakerelerden uzaklaştırmasının bu süreçte etkili olduğu belirtildi.

cdgthyj
Ziyaretçiler, perşembe günü Tahran dışında Devrim Muhafızları Ordusunun düzenlediği sergide sergilenen karadan havaya füze sisteminin önünde fotoğraf çekiyor (AFP)

Devrim Muhafızları'na bağlı Fars Haber Ajansı ise pazar günü, İran hava sahasında Tahran'a doğru ilerleyen Katarlı bir devlet uçağının tespit edildiğini bildirdi. Bu gelişme, başka bir Katar uçağının perşembe günü İran'ın başkentine gelişinden iki saatten kısa bir süre sonra ülkeden ayrılmasından günler sonra yaşandı.

Hürmüz Boğazı

Kalibaf, salı günü yayımladığı görüntülü mesajda, “ABD taahhütlerini yerine getirmezse onu bunları yerine getirmeye güç diliyle zorlayacağız” dedi.

İran'ın politikasının, dini liderin talimatı doğrultusunda “İslamabad Mutabakatı”ndaki şartların yerine getirilmesini sağlamak olduğunu belirten Kalibaf, ABD'nin taahhütleri uygulanmadığı sürece Hürmüz Boğazı'nın açılmayacağını ifade etti.

Kalibaf, “ABD'nin diplomasi sahasındaki üçüncü yenilgisi, taahhütlerini yerine getirmeye zorlanması olacaktır” diye konuştu.

Mutabakatın uygulanması sürecinde İran'ın 80 milyon varilden fazla petrol ihraç ettiğini belirten Kalibaf, temel ihtiyaç maddelerinin ithalatında da “olumlu adımlar” atıldığını söyledi.

Savaş öncesinde dünya petrol ve doğal gaz üretiminin beşte biri Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyordu. Tahran, savaşın başlamasından bu yana boğazı fiilen kapatırken Washington yönetimi de İran limanlarına abluka uygulamaya başlamıştı.

İran, belirlediği güzergâhın dışından geçmeye çalışan gemileri hedef almaya devam ediyor. Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri, cumartesiyi pazara bağlayan gece yaptığı açıklamada, belirlenen güzergâh dışında ve izinsiz bir rotadan geçmeye çalışan iki petrol ürünleri tankerinin mayınlara çarpması sonucu alev aldığını duyurdu.

Devrim Muhafızları Ordusu ayrıca cumartesi günü, ABD'ye ait MQ-1 tipi bir insansız hava aracını Keşm Adası üzerinde düşürdüğünü açıkladı. İran tarafı, bunun düşürülen 17'nci MQ-1 tipi İHA olduğunu ileri sürdü.

Ancak İran'ın söz konusu iki iddiası da bağımsız kaynaklarca doğrulanamadı.


İranlı milletvekili: Nükleer bomba üretmek artık “halkın talebi” hâline geldi

Airbus Defence and Space şirketine ait “Pléiades Neo” uydusu tarafından çekilen fotoğraf. Görüntüde, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum taşıyan, üzerinde 18 mavi konteyner bulunan bir kamyonun, 9 Haziran 2025’te İsfahan’daki “Nükleer Teknoloji Merkezi” kompleksindeki tünele giriyor. (AP)
Airbus Defence and Space şirketine ait “Pléiades Neo” uydusu tarafından çekilen fotoğraf. Görüntüde, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum taşıyan, üzerinde 18 mavi konteyner bulunan bir kamyonun, 9 Haziran 2025’te İsfahan’daki “Nükleer Teknoloji Merkezi” kompleksindeki tünele giriyor. (AP)
TT

İranlı milletvekili: Nükleer bomba üretmek artık “halkın talebi” hâline geldi

Airbus Defence and Space şirketine ait “Pléiades Neo” uydusu tarafından çekilen fotoğraf. Görüntüde, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum taşıyan, üzerinde 18 mavi konteyner bulunan bir kamyonun, 9 Haziran 2025’te İsfahan’daki “Nükleer Teknoloji Merkezi” kompleksindeki tünele giriyor. (AP)
Airbus Defence and Space şirketine ait “Pléiades Neo” uydusu tarafından çekilen fotoğraf. Görüntüde, yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum taşıyan, üzerinde 18 mavi konteyner bulunan bir kamyonun, 9 Haziran 2025’te İsfahan’daki “Nükleer Teknoloji Merkezi” kompleksindeki tünele giriyor. (AP)

İran Meclisi’nin 90. Madde Komisyonu Başkan Yardımcısı Hüseyin Ali Hacı Deligani, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu’nun İran dosyasını ele alacağı toplantıdan günler önce, dün nükleer bomba üretilmesi çağrısında bulundu.

Devrim Muhafızları Ordusu’na yakın Fars Haber Ajansı’na konuşan Hacı Deligani, “Bugün halkın taleplerinden biri, İslam Cumhuriyeti’nin inancının ve füzelerinin yanı sıra nükleer bomba üretmesi ve bu silaha sahip olmasıdır” dedi.

İran’ın nükleer bombaya neden ihtiyaç duyduğu yönündeki soruları cevaplayan Hacı Deligani, “Cevap açık: Ülke bu kapasiteye sahip olmalı. Bunun kullanılıp kullanılmaması ise ayrı bir meseledir” ifadelerini kullandı. Bu konudaki kararın “uygun zamanda” alınacağını belirten milletvekili, söz konusu kararın dinî açıdan İran liderine ait olduğunu söyledi.

Geçmişte ülkenin füze kapasitesinin geliştirilmesine yönelik itirazlarla bugünkü tartışmaları karşılaştıran Hacı Deligani, “Geçmişte bazıları füze sahibi olmaya karşı çıkarken bugün de bazıları nükleer bombaya sahip olmanın gerekliliğini sorgulayabilir” diye konuştu. Mevcut hesaplamalara göre düşmanın, İran'ın geniş yüzölçümü ve böyle bir saldırının doğuracağı ağır sonuçlar nedeniyle ülkeye nükleer saldırı düzenlemeyeceğini savundu.

Parlamentonun 90. Madde Komisyonu, Meclis, hükümet ve yargının işleyişine ilişkin şikâyetleri inceleyen etkili bir komisyon olarak biliniyor. Etkili çevrelerden gelen çağrıların artmasına rağmen Tahran, nükleer programının yönünü değiştirecek herhangi bir karar aldığını henüz açıklamadı.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi pazartesi günü yaptığı açıklamada, ülkesinin Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'na (NPT) taraf olmaya devam ettiğini ve antlaşmaya taraf olduğu sürece yükümlülüklerini yerine getirmekle kendisini sorumlu gördüğünü söyledi.

Bekayi, nükleer doktrinin değiştirilmesini “gerçek bir gündem” olarak nitelendirirken, ABD ve İsrail'in İran eski lideri Ali Hamaney'i öldürdüğünü belirtti. Hamaney'in nükleer silah kullanımını yasaklayan fetvanın sahibi olduğunu hatırlattı.

Grossi'nin raporu

Hacı Deligani'nin açıklamaları, UAEA'nın üç aylık gizli raporunun yayımlanmasından bir gün sonra geldi. Raporda Ajans, İran'da barışçıl faaliyetler için beyan edilen nükleer materyallerin başka amaçlarla kullanılmadığından emin olamadığını bildirdi.

Ajans ayrıca İran'ın Haziran 2025'te varlığını duyurduğu İsfahan'daki bir uranyum zenginleştirme tesisinin tam konumunu bilmediğini ve tesiste nükleer materyal bulunup bulunmadığını doğrulayamadığını belirtti.

UAEA Başkanı Rafael Grossi, raporunda, Ajansın İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin “bilgi sürekliliğini” kaybetmesinin üzerinden bir yıldan fazla zaman geçtiğini yazdı.

Ajans, Haziran 2025'teki saldırılardan önce İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 440,9 kilogram uranyuma sahip olduğunu tahmin etmişti. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre bu oran, nükleer silah üretimi için gerekli yüzde 90 zenginleştirme seviyesine ulaşmak için teknik açıdan yalnızca kısa bir mesafe kaldığı anlamına geliyor.

Grossi, denetçilerin yeniden İran'a dönebilmesinin önünü açmak amacıyla Tahran yönetimine “teknik ve aşamalı önlemler” alma çağrısında bulundu. Ancak İran, ABD Başkanı'nın “süregelen tehditleri” olarak nitelendirdiği gelişmeler nedeniyle denetimlerin yeniden başlatılmasının mümkün olmadığını Ajans'a bildirdi.

Viyana'da bulunan uluslararası kuruluşlar nezdindeki İran temsilciliği ise UAEA raporlarının “hukuki ve teknik dayanaklarını” eleştirdi. Temsilcilik, Ajans'tan İran'ın nükleer tesislerine yönelik askerî saldırıların sonuçlarını dikkate almasını istedi.

İran temsilciliği, X platformunda yayımladığı açıklamada, “ABD, taraflı kararlardan saldırganlık unsurunu çıkardı, ancak bunun sonuçları gerçeklerden silinemez. Siyasi gereklilikler öyle gerektirse bile gerçekler ortadan kaybolmaz” ifadelerini kullandı.

UAEA Yönetim Kurulu'nun gelecek hafta Viyana'da raporu görüşmesi bekleniyor. Kurul, İran'ın yükümlülüklerine uymadığı gerekçesiyle eylül ayında ülkenin nükleer dosyasını Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne sevk etmişti.

Kaçınılmaz bir zorunluluk

İran Uzmanlar Meclisi, perşembe günü NPT'den çekilme seçeneğinin ve savunma doktrininin gözden geçirilmesinin ele alınmasını istedi. Meclis, bu adımları “kaçınılmaz bir zorunluluk” ve “genel ve ulusal bir talep” olarak nitelendirdi.

İran'ın dinî liderini seçen ve faaliyetlerini denetleyen Uzmanlar Meclisi, “düşmanın” İran'ın nükleer bilgi birikimine yönelik tehditlerinin, bu alanda sorumlu uluslararası kuruluşlara güvenilemeyeceğini gösterdiğini savundu. Ancak Meclisin antlaşmadan çekilme kararı alma yetkisi bulunmuyor.

Uzmanlar Meclisi Başkanlık Divanı ve Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi üyesi Muhsin Araki de daha önce İran'ın antlaşmaya taraf olmayı sürdürmesinin yeniden değerlendirilmesi çağrısında bulunmuş, ülkesinin bu nedenle çok sayıda zarar ve saldırıya maruz kaldığını söylemişti.

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai ise geçtiğimiz cumartesi günü yaptığı açıklamada, Tahran'ın nükleer doktrinini değiştirmeye yönelik “yeni bir karar” almadığını, ancak yeni bir savaşın dayatılması hâlinde bu konunun gündeme gelebileceğini belirtti.

Rızai, tartışmayı “halkın taleplerine” verilen bir cevap olarak sundu. İranlıların, UAEA'nın denetimlerine izin verilmesine rağmen “düşmanın gelip bütün nükleer merkezlerimizi vurduğunu” düşündüğünü belirterek, halkın “Neden bu durumu sürdürmek istiyorsunuz?” diye sorduğunu ifade etti.

d
Hava saldırısının ardından Natanz nükleer tesisinin uydu görüntüsü. (Reuters)

Tartışmalar, eski İran liderinin yaklaşık yirmi yıl önce ortaya koyduğu ve nükleer silahların üretilmesini, depolanmasını ve kullanılmasını “haram” olarak nitelendirdiği fetvayla da çelişiyor. Tahran yönetimi, söz konusu görüşü Birleşmiş Milletler'e resmî bir fetva olarak sunmuştu.

Rızai, çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran'ın zenginleştirilmiş nükleer materyallerinden “tek bir atomun bile” ülke dışına çıkarılmasına izin vermeyeceğini söyledi. Bu materyallerin nükleer enerjiyle çalışan gemi ve denizaltıların tasarımında kullanılacağını ifade etti.

Tahran yönetimi nükleer programının barışçıl amaçlar taşıdığını savunuyor. Ancak UAEA, İran'ın nükleer silaha sahip olmayan ülkeler arasında yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum üreten tek ülke olduğunu vurguluyor. Batılı ülkeler ise İran'ın 2003 yılına kadar sistematik bir nükleer silah programı yürüttüğünü ileri sürüyor.