Putin’in Erdoğan’a hediyesi: Suriye-Türkiye normalleşmesi

Vladimir Putin ve Recep Tayyip Erdoğan’ın arşiv fotoğrafı (EPA)
Vladimir Putin ve Recep Tayyip Erdoğan’ın arşiv fotoğrafı (EPA)
TT

Putin’in Erdoğan’a hediyesi: Suriye-Türkiye normalleşmesi

Vladimir Putin ve Recep Tayyip Erdoğan’ın arşiv fotoğrafı (EPA)
Vladimir Putin ve Recep Tayyip Erdoğan’ın arşiv fotoğrafı (EPA)

Geçtiğimiz Çarşamba günü Moskova’da Rusya’nın himayesinde düzenlenen Suriye-Türkiye askeri ve güvenlik toplantısı, bir yandan Şam ve Ankara arasındaki ilişkilerde yakınlaşmanın, diğer yandan da ek adımların başlangıcı sayılıyor. Bu adımlar, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a gelecek yılın ortalarında yapılması planlanan seçimler öncesinde Devlet Başkanı Beşşar Esed’i de içeren bir toplantı düzenleme ‘hediyesiyle’ taçlandı. Ancak iki taraf arasındaki normalleşme bir gösteriş mi yoksa ciddi bir adım mı?

Arka plan sahneleri
2011 yazında Suriye protestolarının patlak vermesinden birkaç ay sonra Ankara ile Şam arasındaki ilişkiler alt üst oldu. Türkiye, Şam’a karşı muhalefeti desteklemek için bir geçit ve üs haline geldi. Özellikle Suriye’nin kuzeyi ise Ankara’ya karşı Kürt Halk Koruma Birlikleri’ne (YPG) şiddet, kaos, bölünme ve destek konusunda bir arenaya dönüştü.
2015 sonunda Rusya’nın müdahalesi, Rusya’nın Türkiye’ye komşu olması ve Ankara’nın NATO’nun desteğinin sınırlarını keşfetmesi sonrasında Ankara- Moskova işbirliği, Suriye’de yeni gerçeklikleri dayatmanın ana başlığı haline geldi. Bir yıl sonra Türkiye’nin önceliği, güney sınırlarında bir Kürt varlığını engellemek oldu. Böylece Türkiye, Rusya ile herhangi bir Kürt varlığının kemiklerini kırmak amacıyla anlaşmalar yaptı ve alanı 20 bin kilometre kareyi (Lübnan’ın iki katı) aşan kontrol bölgeleri kurdu.
2017’de Rusya, İran ve Türkiye arasında Astana sürecinin başlatılmasına ve Ankara ile Moskova arasındaki işbirliğinin gelişmesine paralel olarak Devlet Başkanı Putin, Esed ile Erdoğan arasında bir yakınlaşma için baskı yaptı. Moskova, Suriye Ulusal Güvenlik Bürosu Başkanı Tümgeneral Ali Memlük ile Türkiye Milli İstihbarat Başkanı Hakan Fidan arasında aleni bir toplantıya ev sahipliği yapmayı başardı.
Memlük, Türkiye’nin geri çekilmesini ve Halep- Lazkiye yolunun açılmasını, Fidan ise YPG’ye karşı derin işbirliği yapılmasını talep etti. Putin, iki yetkiliyi bir araya getirmeyi başardı, ama büyük bir atılımı dayatmayı başaramadı.

Yeni girişim
Erdoğan’ın birçok kez ‘Suriye’nin kuzeyinde askeri operasyon ve saldırı başlatma’ imaları, gelecek yılın ortasındaki Türkiye seçimlerinin yaklaşması, Türk muhalefetinin Suriyeli mültecilere karşı artan talepleri, Türk- Rus işbirliğinin Ukrayna savaşından sonra derinleşmesiyle birlikte Putin, yaz öncesinde Erdoğan ve Esed ile görüşmek için bir dizi adım atarak zemini hazırlamaya ağırlık verdi.
İlk adım, Temmuz ayında Moskova’da Memlük ve Fidan arasında, iki tarafın da taleplerini sunduğu gizli bir görüşmeydi. Suriye listesi; Suriye’nin egemenliğine saygı, Türkiye’nin geri çekilmesi için bir takvim, muhalif gruplara desteğin durdurulması, Halep- Lazkiye ve Bab el-Hava- İdlib yolunun ve uzantılarının açılması, Batı yaptırımlarına karşı önlemler, Suriye’de yeniden yapılanmaya destek konularını içerdi. Türkiye’nin listesi ise; YPG ve PKK’ya karşı işbirliği, 32 kilometre derinlikte terör örgütlerinden yoksun bir güvenli bölge kurulması, 2 milyon kişinin geri dönüşü için mültecilere özel güvenli bölgeler, Anayasa Komitesi çalışmalarında işbirliği ve 2254 sayılı BM kararı uyarınca siyasi bir çözüm konularını içerdi.
Aradaki boşluk o kadar büyüktü ki toplantı, bir gelişme yaşanmadan sona erdi.

Normalleşme mi gösteriş mi?
Son aylarda Erdoğan’a ‘Esed ile görüşecek mi yoksa görüşmeyecek mi’ ve ‘Esed ile ne zaman görüşecek’ soruları yöneltiliyor. Erdoğan ise seçimlerden önce bölgedeki çoğu ülkeyle ‘sıfır sorun’ çabaları da dahil olmak üzere birçok nedenden dolayı görüşmeye hazır olduğunu defalarca açıkladı. Ancak Esed, Türkiye’yi ‘işgalci ülkelerden biri’ şeklinde yorumlayarak rakibinin zaferine katkıda bulunacak bir toplantı yapmak için acele etmiyor ve ‘geri çekilme hazırlığı’ içeren bir basın açıklaması gibi görüşmeyi kolaylaştıran sembolik bir adımı reddediyor.
Ukrayna’daki gelişmeler, Rusya- Türkiye işbirliğini büyümesi, Türkiye’de seçimlerin yaklaşması ve Suriye ekonomik krizinin derinleşmesiyle birlikte Putin, normalleşmeyi hızlandırmak, Erdoğan ve Esed ile üçlü bir toplantı yapmak ve gelecek yılın ortasında yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanması için ‘eski dostuna’ bir hediye sunmak amacıyla daha fazla baskı yaptı.
Bu çerçevede Rusya’nın önerisi, ‘üçlü güvenlik görüşmeleri, istihbarat yetkililerinin katılımıyla savunma bakanları arasında görüşmeler, dışişleri bakanları arasında üçlü görüşme ve ardından Esed, Erdoğan ve Putin arasında üçlü zirveyi’ kapsayan bir dizi toplantı yapmaktı.
Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre, Rus tarafı, 1998 yılında Ankara ile Şam arasında PKK’ya karşı işbirliğini ve 5 kilometreye kadar bir Türk saldırısı olasılığını içeren Adana Anlaşması’nın yeniden yazılması da dahil olmak üzere, yaklaşan askeri, güvenlik ve siyasi toplantılarda iki taraf arasındaki uçurumu kapatacak sihirli tarifler sunmaya çalışıyor. Adana Anlaşması’nın yeni metni, Adana Anlaşması ile 2019’da imzalanan Soçi Anlaşması’nın birleşmesini içeriyor. Ayrıca Rus- Türk devriyelerinin yönetimini, YPG’nin 30 kilometre derinliğe çekilmesini ve Türk sınırlarına Suriye sınır muhafızlarının konuşlandırılmasını kapsıyor.
Siyasi açıdan Rusya, ‘Suriye’nin toprak bütünlüğü ve egemenliğine bağlılık’, ‘bölücü gündemlerin reddi’ ve ‘mültecilerin geri dönüşünü’ içeren bir ana madde içerikli ortak bir bildiri önerdi.
Türkiye’de yaklaşık 3,7 milyon Suriyeli bulunuyor. Bu, yaklaşan cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerinde temel bir başlık. Erdoğan, bu kartı rakiplerinin önünde çekmek istiyor, ama 2 milyon Suriyelinin geri dönmesini beklemek zor olacak.
Esed, binlerce Türk askerinin Suriye’den çekilmesini, ‘işgallerin’ sona erdirilmesini ve muhalefete askeri ve siyasi desteğin kesilmesini istiyor. Bu yönde açık bir adım atılmadan Kürtlere karşı ittifakı ve Erdoğan’la görüşmeyi kabul etmesi de zor. Moskova, Şam ile Ankara arasındaki normalleşme trenini Esed, Erdoğan ve Putin arasındaki son durağa ulaştırmak için güvenlik, askeri ve siyasi raylarına oturttu. Özellikle Şam’a yönelik Arap normalleşmesi adımlarında, ABD’nin izin verdiği sınırlar ve ABD Kongresi’nde uygulanan yaptırımlar üzerindeki etkisinin takibinde normalleşmenin sonucu ve derinliği, önümüzdeki yılın ana teması olacak.



Mısır’dan Libya’nın iki kanadı arasında diplomatik temas: Dibeybe ve Reşad siyasi gelişmeleri görüştü

Mısır’dan Libya’nın iki kanadı arasında diplomatik temas: Dibeybe ve Reşad siyasi gelişmeleri görüştü
TT

Mısır’dan Libya’nın iki kanadı arasında diplomatik temas: Dibeybe ve Reşad siyasi gelişmeleri görüştü

Mısır’dan Libya’nın iki kanadı arasında diplomatik temas: Dibeybe ve Reşad siyasi gelişmeleri görüştü

Libya'daki krizin iki tarafıyla da ilişkilerini geliştirmeyi sürdüren Mısır, Trablus ve Bingazi yönetimleri arasındaki temaslarını yoğunlaştırıyor. Bu çerçevede Libya'daki geçici Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, Mısır Genel İstihbarat Servisi Başkanı Tümgeneral Hasan Reşad ile ülkedeki siyasi ve güvenlik alanındaki son gelişmeleri, ikili ilişkilerin güçlendirilmesini ve ortak koordinasyonun sürdürülmesini ele aldı.

Dibeybe ile Reşad arasında pazartesi günü Trablus'ta gerçekleştirilen görüşme, Reşad'ın Libya Ulusal Ordusu Başkomutan Yardımcısı Korgeneral Saddam Hafter ile Kahire'de yaptığı temasların ardından geldi. Söz konusu görüşmeler, Libya Temsilciler Meclisi'nin Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin anlaşmayı onaylamasının ardından Mısır'ın ülkenin doğusundaki yönetimle ilişkilerinde gerilim yaşandığı yönündeki değerlendirmelerin gündeme geldiği bir dönemde gerçekleşti.

csdvfgth
Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, Mısır Genel İstihbarat Servisi Başkanı Hasan Reşad ile Trablus'ta görüştü (Dibeybe'nin ofisi)

Dibeybe'nin ofisinden yapılan açıklamaya göre görüşmede, özellikle güvenlik alanında olmak üzere ortak iş birliğinin geliştirilmesi ve Kahire ile Trablus'un çıkarlarına hizmet edecek adımlar ele alındı. Ayrıca istikrarın sağlanmasına yönelik çabaların desteklenmesi, Libya'nın birliğinin ve egemenliğinin korunması konuları değerlendirildi.

İki taraf, güncel bölgesel gelişmeleri de ele alırken ortak sorunlarla mücadelede tutumların eşgüdüm içinde belirlenmesinin önemine vurgu yapıldı. Bu koordinasyonun bölgede güvenlik ve istikrarın güçlendirilmesine katkı sağlayacağı belirtildi.

Gözlemciler, Kahire'nin Bingazi ve Trablus yönetimleri arasında yürüttüğü diplomatik trafiği, iki tarafı birbirine yakınlaştırmayı amaçlayan bir uzlaşı girişimi olarak değerlendiriyor. Bu değerlendirmede, Saddam Hafter'in 13 Şubat'ta Kahire'de Reşad ile gerçekleştirdiği görüşmeler de etkili oluyor.

dcfrgtyh
Mısır Genel İstihbarat Servisi Başkanı Hasan Reşad, 13 Kasım'da Kahire'de Korgeneral Saddam Hafter'i kabul etti (Libya El Hadath kanalı)

Gözlemciler, Hafter'in Kahire'nin Libya'nın birliği ve istikrarına yönelik tutumunu takdir etmesini, iki taraf arasında yıllara dayanan istişare ve iş birliğinin oluşturduğu güvenin bir göstergesi olarak değerlendiriyor.

Saddam Hafter, Reşad ile Kahire'de yaptığı görüşmelerde Libya'daki gelişmelerin yanı sıra siyasi sürecin ilerletilmesi, devletin yönetim ve kurumlarının birleştirilmesi, seçimlerin önünün açılması ve ülkede istikrarın sağlanması için atılabilecek adımların ele alındığını açıklamıştı.

Öte yandan Libya Yüksek Devlet Konseyi Başkanı Muhammed Tekale de Türkiye'nin Trablus Büyükelçisi Güven Begeç ile bir araya gelerek siyasi sahadaki son gelişmeleri ve mevcut siyasi tıkanıklığın aşılması için atılabilecek adımları görüştü.

Yüksek Devlet Konseyi'nden pazartesi günü yapılan açıklamada, Tekale ile Begeç'in görüşmesinde Libya'daki siyasi gelişmelerin ve siyasi süreci ilerletmeye yönelik çabaların ele alındığı belirtildi. Açıklamada, halkın istikrar beklentilerini karşılamak amacıyla yasal ve anayasal çerçevede ulusal seçimlerin gerçekleştirilmesi için uygun koşulların oluşturulmasının önemine dikkat çekildi.

Görüşmede ayrıca Libya ile Türkiye arasındaki ikili iş birliğinin farklı alanlarda geliştirilmesi ve iki ülkenin ortak çıkarlarına hizmet edecek adımlar değerlendirildi.

Libya'da devam eden siyasi süreç kapsamında Birleşmiş Milletler (BM) Libya Özel Temsilcisi Hanna Tetteh de Yüksek Devlet Konseyi bünyesindeki İrade Grubu üyeleriyle görüştü. Görüşme, BM misyonunun krizin aşılması amacıyla farklı taraflarla yürüttüğü temaslar çerçevesinde gerçekleştirildi.

BM Libya Destek Misyonu, pazar akşamı yaptığı açıklamada görüşmelerde 30 Ağustos'ta imzalanan 4+4 anlaşmasının ve Libya'nın karşı karşıya olduğu ekonomik sorunların ele alındığını bildirdi. İrade Grubu üyeleri, bazı çekinceleri bulunduğunu belirtmekle birlikte anlaşmayı desteklediklerini ve siyasi sürece yapıcı biçimde katılmayı sürdüreceklerini ifade etti.

sdwefrg
BM Libya Özel Temsilcisi Hanna Tetteh, pazar günü Libya Yüksek Devlet Konseyi bünyesindeki İrade Grubu üyeleriyle bir araya geldi (BM Libya Destek Misyonu)

Tetteh, BM misyonunun Yüksek Devlet Konseyi ile temaslarını sürdürdüğünü belirterek, Konseyin 4+4 anlaşmasını onaylamasını memnuniyetle karşılayacaklarını söyledi. Tetteh ayrıca dile getirilen çekinceler konusunda taraflarla diyaloğun devam edeceğini kaydetti.

Libya'da siyasi çıkmazın sürmesinin ekonomik maliyetlerine de dikkat çeken Tetteh, BM'nin başlıca Libyalı kurumlara siyasi süreci ilerletmek amacıyla yapıcı bir iş birliği içinde hareket etme çağrısını yineledi.


Irak, Kerkük-Ceyhan hattından petrol ihracatına yeniden başladı

Bir işçi, Irak'tan Türkiye'ye uzanan ve petrolün yurt dışına ihraç edilmesini sağlayan Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı'nda bakım çalışması yapıyor (Reuters)
Bir işçi, Irak'tan Türkiye'ye uzanan ve petrolün yurt dışına ihraç edilmesini sağlayan Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı'nda bakım çalışması yapıyor (Reuters)
TT

Irak, Kerkük-Ceyhan hattından petrol ihracatına yeniden başladı

Bir işçi, Irak'tan Türkiye'ye uzanan ve petrolün yurt dışına ihraç edilmesini sağlayan Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı'nda bakım çalışması yapıyor (Reuters)
Bir işçi, Irak'tan Türkiye'ye uzanan ve petrolün yurt dışına ihraç edilmesini sağlayan Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı'nda bakım çalışması yapıyor (Reuters)

Irak, Türkiye'ye uzanan Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı üzerinden ham petrol ihracatını günlük 120 bin varillik ilk kapasiteyle yeniden başlattı. Kapasitenin aşamalı olarak günlük 500 bin varile çıkarılması planlanıyor. Irak Petrol Bakanı'nın salı günü yaptığı açıklamaya göre bu adım, Bağdat'ın petrol ihracatında alternatif güzergâhlarını artırırken güney limanlarına ve Hürmüz Boğazı'na olan bağımlılığını azaltacak.

Hattın yeniden devreye alınması, Irak'ın ham petrol ihracat güzergâhlarını çeşitlendirmeye çalıştığı bir döneme denk geldi. İran'la yaşanan savaş nedeniyle Hürmüz Boğazı'nda deniz trafiğinin aksaması, Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü'nün (OPEC) en büyük ikinci üreticisi olan Irak'ı petrol üretimini ihraç edebileceği alternatif güzergâhlar aramaya yöneltti.

Petrol akışının yeniden başlamasıyla Irak, ülkenin kuzeyinde üretilen petrolü ihraç etmek için Kürdistan Bölgesi'yle bağlantılı boru hattına ek bir güzergâha kavuşmuş oldu. Böylece ülkenin güneyindeki ihracat terminallerine ve Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen petrol sevkiyatlarına bağımlılığın azaltılması hedefleniyor.

Yaklaşık 960 kilometre uzunluğundaki Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Hattı üzerinden ihracat, terör örgütü DEAŞ'ın 2014 yılında düzenlediği tekrarlanan saldırıların ardından durmuştu. Hat, daha önce dünya genelindeki petrol arzının yaklaşık yüzde 0,5'ine karşılık gelen miktarda petrol taşıyordu.

Hattın yeniden faaliyete geçirilmesinin Irak'ın toplam petrol ihracatına sağlayacağı fiili katkının ise mevcut petrol arzına ve boru hattından gönderilecek miktarların mevcut sevkiyatlara ilave olup olmayacağına ya da mevcut ihracatın bir bölümünün yerini alıp almayacağına bağlı olacağı değerlendiriliyor.


Sözcü TV ve haber sitesine kayyum atandı

Sözcü TV ve haber sitesine kayyum atandı
TT

Sözcü TV ve haber sitesine kayyum atandı

Sözcü TV ve haber sitesine kayyum atandı

Sözcü TV ve sozcu.com.tr'ye kayyum atandığı bildirildi. Yönetim Kurulu Başkanı Funda Tuncer Sıdal ile eski Genel Müdür Asım Akgül gözaltına alındı. Binada arama sürerken Sözcü, Tavır ve Korkusuz gazetelerinin karar dışında kaldığı açıklandı.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkındaki Kanun'a muhalefet suçlamalarıyla yürütülen soruşturma kapsamında Sözcü TV ve sozcu.com.tr haber sitesine salı günü kayyum atandığı bildirildi.

Başsavcılıktan 'kuvvetli şüphe' vurgusu

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, Sözcü'ye yönelik operasyonun FETÖ/PDY üyeliği ve Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkındaki Kanun'a muhalefet suçlamalarıyla yürütülen soruşturma kapsamında gerçekleştirildiğini açıkladı. Başsavcılık, şirket yöneticisi veya yetkilisi olduğu belirlenen dört kişi hakkında arama, el koyma ve gözaltı kararı verildiğini bildirdi.

Açıklamada, İstanbul 4. Sulh Ceza Hâkimliği'nin Mega Ajans ve Reklamcılık Ticaret AŞ'ye Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'nu (TMSF) kayyum olarak atadığı belirtildi.

Başsavcılık, Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) raporlarının incelenmesi sonucunda Sözcü'nün sahibi Burak Akbay'ın yurt dışındaki banka hesaplarından Estetik Yayıncılık AŞ ile Mega Ajans'ı finanse ettiği ve bu şirketler üzerinden örgüt yöneticiliğini sürdürdüğü yönünde "kuvvetli şüphe" oluştuğunu ileri sürdü.

Bu kapsamda 17 Kasım'da Estetik Yayıncılık AŞ, Mega Ajans ve Reklamcılık Ticaret AŞ, Sözcü TV ve Sözcü gazetesinin bulunduğu adresler ile dört şüpheliye yönelik eş zamanlı işlem yapılmasına karar verildiği aktarıldı.

Soruşturmanın geçmişine de yer verilen açıklamada, Akbay hakkında 2016'da başlatılan soruşturmanın ardından 27 Eylül 2017'de "terör örgütü kurmak veya yönetmek" ve "terör örgütü propagandası yapmak" suçlamalarıyla iddianame hazırlandığı, yakalanamaması üzerine hakkında yakalama kararı çıkarıldığı belirtildi.

Başsavcılık, mevcut soruşturmanın ise Akbay'ın yargılamasının sürdüğü, daha sonra kapatılan İstanbul 37. Ağır Ceza Mahkemesi'nin mali yönden inceleme yapılması amacıyla yaptığı ihbar üzerine başlatıldığını bildirdi.

Üç gazete kayyum kararının dışında

Sözcü Medya Grubu avukatı Ersan Barkın, kayyum kararının Sözcü TV ve sozcu.com.tr'yi kapsadığını açıkladı. Grup bünyesindeki Sözcü, Tavır ve Korkusuz gazetelerine ise kayyum atanmadı.

Aramanın dayandırıldığı dosyaya ilişkin itirazını dile getiren Barkın, şu açıklamayı yaptı:

"İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından, Yargıtay'ın daha önce bozduğu ve hukuka aykırılık tespit etmediği, suç olmadığını onadığı bir dosyaya istinaden Sözcü Grubu'nda arama yapılıyor. Kayyum kararı şu an için Sözcü TV ve Sözcü.com.tr'yi kapsıyor."

Kanalın sunucularından olan Damla Doğan Tuncel, Sözcü TV'de haber merkezine döndüklerini ve öğleden sonra yeniden canlı yayına geçilmesinin planlandığını açıkladı.

Tuncel, ilk aşamada haber bültenlerinin yayımlanacağını, bir yandan da hesapların incelendiğini söyledi.