Hamideti: Orta Afrika’da darbe girişimi engellendi

Hamideti dün Hartum'da düzenlediği basın toplantısında (SUNA)
Hamideti dün Hartum'da düzenlediği basın toplantısında (SUNA)
TT

Hamideti: Orta Afrika’da darbe girişimi engellendi

Hamideti dün Hartum'da düzenlediği basın toplantısında (SUNA)
Hamideti dün Hartum'da düzenlediği basın toplantısında (SUNA)

Sudan Egemenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Muhammed Hamdan Daklu (Hamideti), Sudan topraklarından doğan silahlı grupların Orta Afrika'daki rejimi değiştirmeye yönelik hareketlerine ilişkin yeni bilgi ve detayları açıkladı. Hamideti, “Elimizde bu girişimde çok sayıda kişinin parmağı olduğunu ortaya koyan deliller var. Soruşturmalar tamamlandıktan sonra bunu ayrıntılı olarak ortaya çıkaracağız” dedi. Sudan’ın, silahlı grupların Orta Afrika sınırındaki hareketlerini komşu ülkelere bildirdiğini vurgulayan Hamideti, bazı komşu ülkelerin bugüne kadar bu silahlı gruplardan haberdar olmadıklarını söyledi ancak bu ülkelerin isimlerini vermeyi reddetti.
Hamideti, dün Darfur bölgesinden döndükten sonra Hartum Uluslararası Havalimanı'nda düzenlediği basın toplantısında, grupların "üst düzey insanlar" tarafından desteklenerek Orta Afrika'daki hükümeti değiştirmek için Sudan'ın iç kesimlerinden bölgeye hareket ettiklerini söyledi.
Ülkenin en büyük ikinci askeri gücü olan Hızlı Destek Güçleri'nin komutanı olan Hamideti, "Mühimmat ve ağır silahlarla yüklü çok sayıda araçtan oluşan grupların hareketini izledik" dedi.
Hamideti, bu hamleler doğrultusunda ülkedeki askeri liderliğin geçen Aralık ayının 7'sinde yapılan bir toplantıdan sonra, ortak askeri kuvvetleri harekete geçirmeye ve bu silahlı grupları sınır dışı etmek için Orta Afrika ile sınırları tamamen kapatmaya karar verdiğini söyledi.
Plana dahil olan bazı kişilerle yapılan soruşturmaların videolarına atıfta bulunarak, birçok kişinin bu girişime karıştığını kanıtlayan delilleri olduğunu ifade etti.
Sudan Egemenlik Konseyi Başkan Yardımcısı, ülkesinin iki haftalık bir süre içinde Orta Afrika sınırını tamamen kapatmaya hazır olduğunu söyledi. Hamideti, bu dosyanın çözülmesinin önemine vurgu yaparak, “Güvenli bir komşuluk istiyoruz ve ülkemiz komşu ülkelerle herhangi bir gerginlik ve sorun yaşayacak durumda değil” değerlendirmesinde bulundu.
Hamideti diğer yandan Darfur'daki güvenlik güçlerine, sivillere saldırmaya çalışanlara karşı gerçek mermi kullanma talimatı verdi. Darfur'daki aşiretler arasında, çekişme ve çatışmaları kışkırtmak için izlenen ve organize edilen planlar olduğunu belirten Hamideti, kanuna uygun olarak onlarla kararlı bir şekilde ve güç kullanarak yüzleşmeye karar verdiklerini ifade etti.
Hamideti, Güney Darfur eyaletinin “Büleyl” bölgesinde meydana gelen, ölüm ve yaralanmalarla sonuçlanan olaylarla ilgili soruşturmaların önceki dönemlerden tamamen farklı olacağını belirterek yetkili makamları, soruşturmaların sonuçları için bir zaman sınırı belirlemeye çağırdı.
Geçiş Dönemi Egemenlik Konseyi Üyesi El-Hadi İdris ise Darfur bölgesinde güvenliği sağlamak ve sivilleri korumak için görevlendirilen “ortak kuvvetlerin” failleri takip etme konusundaki yetersizliğini vurguladı. Şarku’l Avsat’ın bilgisine göre El-Hadi İdris basın toplantısında, bu silahlı grupların koordinasyon ve iletişimlerinin üst düzeyde olduğunu ve hızlı hareket ederek, güvenlik güçleri gelmeden önce mağdurlara en büyük zararı verdiklerini belirtti.
İdris, isyancı ve asilerin sayısının çok fazla olduğunu, devlete meydan okuduklarını ve yaygın silah gücüne sahip olduklarını ve ülkenin her bölgesine ulaşabileceklerini söyledi.
İdris, Darfur'daki aşiret çatışmalarından çıkış yolunun, devletin silahları kontrol edebilmesi için silahlı grupların savaşçılarını ulusal orduya dahil ederek "Cuba Barışı" Anlaşması’nın güvenlik düzenlemeleri maddesinin uygulanması olduğuna değindi. İdris ayrıca bölgedeki güvenliği sağlama ve sivilleri korumadaki rollerini tam olarak yerine getirmek için ortak kuvvetlerin güçlendirilmesinin gerekliliğini vurguladı.



ABD’nin İsrail Büyükelçisi, Gazze'de yaşanan insanlık dramına karşı uyarıları engelledi

İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)
İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)
TT

ABD’nin İsrail Büyükelçisi, Gazze'de yaşanan insanlık dramına karşı uyarıları engelledi

İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)
İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik askeri operasyonu sırasında, kuzeydeki Beyt Lahiya’da ağır hasar gören Filistinlilere ait evler (18 Aralık 2024 – Reuters)

ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı (USAID) çalışanları, 2024’ün ilk aylarında, Gazze’nin kuzeyinde gıda ve tıbbi yardım eksikliğinin kritik boyutlara ulaştığına dair uyarılarını, dönemin ABD Başkanı Joe Biden yönetimindeki üst düzey yetkililere iletti. Şarku'l Avsat'ın Reuters’tan aktardığı habere göre, söz konusu uyarılar kurum içi yazışmalar yoluyla yapıldı.

Hamas’ın 7 Ekim 2023’teki saldırılarının ve İsrail’in Gazze’ye kara harekâtının üzerinden üç ay geçtikten sonra hazırlanan iç mesajda, Ocak ve Şubat aylarında iki aşamada bölgeye giden Birleşmiş Milletler çalışanlarının sahada gözlemlediği sarsıcı manzaralar ayrıntılı biçimde yer aldı.

frgtyu7
Gazze Şeridi’nin kuzeyindeki Beyt Lahiya’da, hayır mutfağından pişmiş yemek almak için bekleyen Filistinliler, 28 Nisan 2025 (Reuters)

Çalışanlar, yollarda insan uyluk kemiği ve başka kemikler gördüklerini, araçlarda bırakılmış cesetlere rastladıklarını aktardı. Ayrıca özellikle gıda ve temiz içme suyu başta olmak üzere insani ihtiyaçlarda “felaket düzeyinde” bir eksiklik bulunduğunu vurguladılar.

Ancak Reuters’in görüştüğü dört eski yetkili ile incelenen belgelere göre, ABD’nin İsrail Büyükelçisi Jack Lew ve yardımcısı Stephanie Hallett, telgrafların yeterli tarafsızlık içermediği gerekçesiyle ABD hükümeti içinde daha geniş biçimde dağıtılmasını engelledi.

Gazze’deki duruma resmî itiraf meselesi

Altı eski ABD’li yetkili, Şubat 2024’te gönderilen telgrafın, yılın ilk yarısında iletilen ve İsrail’in Gazze’ye yönelik savaşı nedeniyle sağlık, gıda, hijyen koşullarındaki hızlı bozulmayı ve toplumsal düzenin çöküşünü belgeleyen beş telgraftan biri olduğunu söyledi.

vf
Gazze Şeridi’nin kuzeyindeki Cibaliye’de, savaşta yıkılan binaların enkazı arasında yürüyen Filistinliler, 6 Ocak 2026 (Reuters)

Reuters bu telgraflardan birini inceledi. Diğer dört telgrafın da Lew ve Hallett tarafından “tarafsızlık” kaygısıyla engellendiğini, içeriklerini bilen dört eski yetkili doğruladı.

Üç eski ABD’li yetkili, bu telgraflardaki ayrıntıların olağanüstü derecede sarsıcı olduğunu ve yönetim içinde geniş biçimde paylaşılsaydı üst düzey karar alıcıların dikkatini çekeceğini belirtti. Yetkililere göre bu durum, Biden’ın aynı ay yayımladığı ve ABD istihbarat ve silah tedarikini İsrail’in uluslararası hukuka uyumuna bağlayan ulusal güvenlik muhtırasına yönelik denetimi de sıkılaştırabilirdi.

O dönem USAID’de Batı Şeria ve Gazze’den sorumlu bilgi birimi başkan yardımcısı olan Andrew Hall, “Telgraflar insani bilgiyi aktarmanın tek yolu değildi; ancak büyükelçinin Gazze’deki gerçek durumu resmen kabul etmesi anlamına gelirdi” dedi.

ABD’nin Kudüs Büyükelçiliği, bölgedeki diğer büyükelçiliklerden gelenler de dahil olmak üzere Gazze’ye ilişkin telgrafların çoğunun hazırlanması ve dağıtımını denetliyordu. Üst düzey bir eski yetkili, Büyükelçi Lew ve yardımcısı Hallett’in sık sık USAID yönetimine, telgraflardaki bilgilerin zaten medyada geniş biçimde yer aldığını söylediklerini aktardı.

Eski Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile Biden’ın temsilcileri, söz konusu telgrafların hiçbir zaman ABD hükümetinin üst kademelerine ulaşmadığı iddiasına ilişkin yorum taleplerine yanıt vermedi.

Gazze savaşı, Hamas’ın 7 Ekim 2023’te düzenlediği ve 1.250’den fazla kişinin öldüğü saldırıların ardından başladı. Filistin Sağlık Bakanlığı verilerine göre Gazze’de hayatını kaybedenlerin sayısı 71 bini aştı.

ABD Başkanı Donald Trump, geçen yıl eylülde Beyaz Saray’da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun yanında Gazze için barış planını açıklamış olsa da, çatışmalar durmadı. Filistin Sağlık Bakanlığı’na göre, ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana yaklaşık 481 kişi daha öldürüldü.

Biden yönetiminin savaş boyunca İsrail’e verdiği destek, Demokrat Parti içinde derin bir bölünmeye yol açtı ve konu parti adayları açısından hâlâ çözülmüş değil. Reuters/Ipsos’un geçen ağustosta yaptığı ankete göre, Demokratların yüzde 80’inden fazlası İsrail’in Gazze’deki askerî karşılığının aşırı olduğunu ve ABD’nin açlık riskiyle karşı karşıya olan Gazze halkına yardım etmesi gerektiğini düşünüyor.


Hamas'ın silahları birkaç gün içinde arabulucuların masasında olacak

Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)
Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)
TT

Hamas'ın silahları birkaç gün içinde arabulucuların masasında olacak

Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)
Filistinli bir çocuk, Gazze Şeridi'nin merkezindeki Deyr el-Belah'ın kuzeyinde bulunan Nuseyrat kampında yıkılmış binaların yakınındaki bir tarladan çiçek topluyor (Arşiv-AFP)

Gazze'de Filistinli gruplar içindeki kaynaklar Şarku’l Avsat'a, Hamas ile silah meselesi konusunda "genel istişarelerin" devam ettiğini doğruladı. Bir kaynak, "özellikle Gazze Şeridi'ndeki hükümet operasyonlarının (Gazze İdari Komitesi'ne) devredilmesiyle birlikte, grupların silahları konusunda arabulucularla daha ciddi görüşmelerin önümüzdeki günlerde başlayacağını" ifade etti.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Hamas ve diğer grupların silahsızlandırılmasını ateşkesin ikinci aşamasının uygulanması için temel bir koşul olarak görürken, Filistin hareketi silahlarının akıbetini bu konuda "ulusal bir uzlaşmaya" bağlıyor.

Hamas'tan bir kaynak Şarku’l Avsat'a, silahların akıbeti konusunun "kamuoyu istişareleri" aşamasında olduğunu söyledi.

Kaynaklar, "kapsamlı ve kapsayıcı bir ulusal çerçeve" oluşturulmasının gerekliliğini vurguladı. Ayrıca, "Filistinli gruplarla bazı istişarelerin yapıldığını ve bu konuyu ele alacak ciddi görüşmeler sırasında arabuluculara sunulmak üzere bir önerinin hazırlandığını" vurguladılar.


Halep, savaşın tozunu üzerinden atarak iddialı projelerle eski canlılığına kavuşuyor

Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)
Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)
TT

Halep, savaşın tozunu üzerinden atarak iddialı projelerle eski canlılığına kavuşuyor

Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)
Restorasyon ve işletmeye açılmasının ardından çarşılardan biri (Şarku'l Avsat)

Suriye'nin Halep şehri, savaş ve depremin tozunu üzerinden atıyor ve özellikle iddialı projelerle tarihi çarşısında yavaş yavaş eski canlılığını ve ruhunu yeniden kazanıyor.

UNESCO tarafından koruma altına alınan bu tarihi çarşı, Bab Antakya'dan Halep Kalesi civarına kadar uzanan onlarca çarşıyı içerir. Memlük, Zengi ve Osmanlı dönemlerine ait hamamlar ve kervansaraylara ev sahipliği yapar; her bir çarşının belirli bir zanaat veya emtia konusunda uzmanlaşmış olmasıyla öne çıkar.

Kültür Bakanlığı ve uluslararası ortaklar, 2018'den bu yana restorasyon projeleri başlattı; bu projeler arasında 40 çarşıdan 13'ünün yeniden açılması ve yüzlerce dükkanın sahiplerine iade edilmesi yer alıyor. Bu çalışmalarda orijinal taşlar ve yetenekli el işçiliği kullanılıyor.

Mimar Fatima Hulendi Şarku’l Avsat'a verdiği demeçte, Halep'in tarihi çarşısının estetiği ve benzersizliği hakkında coşku ve gururla konuşuyor ve "El-Sakatiyye 1" çarşısrının, Bab Antakya'dan Suk el-Zerb'e uzanan düz bir hat üzerinde yer alması nedeniyle Halep'teki eski çarşılar için hayati bir damar olduğunu belirtiyor.