Suudi Arabistan-İran anlaşması: Yansımalar ve gereklilikler

Tahran, uluslararası ve bölgesel yalnızlıktan kurtulmak ve Riyad ile yapılan anlaşmadan yararlanmak için bölgedeki rolünü gözden geçirmeli

Anlaşma, tarafların şartlara uymasıyla sürerse bu, bölgesel güvenlik ve istikrar için olumlu bir etki yaratır. (AFP)
Anlaşma, tarafların şartlara uymasıyla sürerse bu, bölgesel güvenlik ve istikrar için olumlu bir etki yaratır. (AFP)
TT

Suudi Arabistan-İran anlaşması: Yansımalar ve gereklilikler

Anlaşma, tarafların şartlara uymasıyla sürerse bu, bölgesel güvenlik ve istikrar için olumlu bir etki yaratır. (AFP)
Anlaşma, tarafların şartlara uymasıyla sürerse bu, bölgesel güvenlik ve istikrar için olumlu bir etki yaratır. (AFP)

Hüda Rauf
Önce Irak ve Umman Sultanlığı gözetiminde birkaç diyalog turunun, sonra da Çin’in aracılığıyla yapılan görüşmelerin ardından 10 Mart’ta Suudi Arabistan ve İran arasında diplomatik ilişkilerin yeniden kurulması için bir anlaşma yapıldığı duyuruldu. Hiç şüphesiz anlaşma ilanı, Ortadoğu bölgesi ve dışında büyük bir yankı uyandırdı. İki ülkenin bu bölgedeki bölgesel güçleri temsil etmesi itibarıyla anlaşmanın etkilerine dair çok sayıda analiz yapılabilir.
Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan’a göre Suudi Arabistan, anlaşmanın iki ülke arasında mevcut anlaşmazlıkların çözümü anlamına gelmediğini, daha ziyade bir diyalog, sakinleşme ve anlaşmazlıkların barışçıl bir şekilde halledilmesi yolunu izleme arzusunu yansıttığını açıkladı. Diğer bazı bölgesel sistemler gibi Ortadoğu’daki ortamın da işbirlikçi değil rekabetçi ve çatışmacı karakterini göz önüne getirerek şu soruyu soralım: Suudi Arabistan-İran anlaşmasının bölgesel güvenliğe etkisi nedir? Anlaşmanın başarılı ve sürekli olması için ne gerekir?
Birçok ülke, iki ülke arasındaki iletişimin yeniden kurulmasını övgüyle karşıladı. Anlaşma BAE, Umman, Katar, Irak, Mısır, Bahreyn ve Türkiye gibi birçok bölge ülkesi tarafından olumlu karşılandı. Hizbullah, Husiler ve Filistin Yönetimi de anlaşmaya dair iyimserliklerini ifade ettiler.
Anlaşma tarafların şartlara bağlı kalmasıyla sürerse, Yemen savaşı gibi bölgesel çekişmeler başta olmak üzere bölgesel güvenlik ve istikrar için olumlu bir etkisi olacak. İran’ın BM Daimi Temsilcisi, ‘İran ve Suudi Arabistan arasındaki anlaşmanın Yemen’de bir ateşkes sağlanmasına yardımcı olacağını’ dile getirdi. Görünüşe bakılırsa İran ve Suudi Arabistan arasındaki siyasi ilişkilerin yeniden tesis edilmesi, Yemen’de bir ateşkesin sağlanmasını, halk diyalogunun başlamasını ve ulusal bir hükümetin kurulmasını hızlandıracak. Anlaşma ayrıca, Suriye’nin Araplara dönüşünü kolaylaştırmak ve Hürmüz Boğazı’nı kapatma ya da tüm deniz koridorlarında seyrüsefer tehdidine son vererek Körfez’in güvenlik sorununu yatıştırmak üzere bir adım atacak.
Bir sonraki aşamada Çin’in, çekişmeleri çözmek için mekanizmalar bulmak adına bölgesel bir güvenlik forumu çağrısı yaptığına tanık olmak mümkün. Suudi Arabistan’ın bu hamlesinin, bölge ülkelerine yeni değişim ve İran’a ayak uydurma fırsatı verdiği de söylenebilir.
Anlaşmanın İran nükleer dosyası üzerindeki etkisine gelince; anlaşmanın İran’ı, bir arada barış içinde yaşamak için komşularının endişelerini gidermeye, dolayısıyla nükleer yeteneklerini geliştirmeyi bırakmaya sevk edip etmeyeceği belli değil. Birtakım sorular var ve cevaplamak için beklemek gerek; zaman, önümüzdeki günlerde neler yaşanabileceğini gösterecek.
Bu anlaşma, etkin bir dış politika takip eden birçok bölgesel taraf olması itibarıyla bölgesel çoğulculuğa işaret etmekle kalmıyor, aynı zamanda kendisiyle bağlantılı dış tarafların çokluğu ile öne çıkan Ortadoğu’da değişen manzaraya da ışık tutuyor. Bölge artık Asya’ya yönelme politikası doğrultusunda bölgeden çekildiği görülen ABD varlığıyla sınırlı değil. Bugün Çin’i, bölge ülkeleriyle ilişkileri olan önemli bir ekonomik taraf ve en önemli iki taraf arasındaki en mühim anlaşmanın garantörü olarak görüyoruz. Rusya’nın da bölgenin birçok dosyasındaki rolü malum…
Güven inşası, kolay gerçekleşebilecek bir şey olmadığından anlaşmanın başarılı bir şekilde devam etmesi için birtakım şartların karşılanması gerekir. Mesela İran, uluslararası ve bölgesel yalnızlıktan kurtulmak ve Suudi Arabistan’la yapılan anlaşmadan istifade etmek için bölgedeki rolünü, çıkarlarına hizmet edecek şekilde yeniden değerlendirmesi gerektiğini anlamalı. Zaten birçok İranlı yetkili de şiddetli siyasi ve mali yalnızlık döneminde Suudi Arabistan’la yakınlaşmadan ekonomik fayda beklediklerini belirtti.
Anlaşma aynı zamanda İran rejiminin ülke içindeki imajını düzeltecek ve barış içinde bir arada yaşama niyetini ve bölgesel kaynakların İranlılar da dahil olmak üzere herkesin yararına geliştirilmesi için işbirliğine yönelik eğilimi gösterecektir. Pekin’in açıklamasından bir gün sonra İran Petrol Bakanı Cevad Avci, İran’ın Çin’le birçok büyük ekonomik proje belirlediğini, büyük Çinli şirketlerle iyi anlaşmalara varıldığını ve bunların ileride duyurulacağını açıkladı.
Suudi Arabistan, çatışma ve gerilim yerine İran’la diyalog kurarak diplomasi yolunu izleme şeklindeki son adımı onaylamayı tercih etti. Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan, İran’la diplomatik ilişkileri yeniden tesis etmek üzere yapılan anlaşmanın, iki ülkenin aralarındaki tüm anlaşmazlıkları çözüme kavuşturdukları anlamına gelmediğini belirtti. Açıklamasın devamında anlaşmanın, iki tarafın da anlaşmazlıkları iletişim ve diyalog yoluyla çözme arzusunu teyit ettiğinin altını çizdi ve ülkesinin, bölgesel ve uluslararası güvenlik ve istikrarı sağlama konusundaki sorumluluk duygusundan dolayı seçtiği sükunet yolunda ilerlediğini yineledi.
Anlaşma, devletlerin egemenliğine saygı gösterilmesi ve iç işlerine müdahale edilmemesi gerekliliğini de vurguladı. Dolayısıyla anlaşmanın devamını sağlamak için Körfez ülkelerinin Körfez güvenliğine yönelik tehdit olarak gördüğü faaliyetlerin durması gerekir. Etkin bölgesel güvenlik düzenlemeleri içinse anlaşmazlıkları çözmek ve çatışmayı önlemek için güven inşa eden adımlar atılmalıdır.
Anlaşma, bazı bölge ülkelerinde uzun süredir kargaşa, çatışma ve iç savaş yaşayan bir bölgede yeni bir yol açtı. Dolayısı ile bölgeyi, bir yapılanma ve  kalkınma aşamasına taşımaya devam edeceğini umuyoruz.

*Bu makale Şarku’l Avsat tarafından Independent Arabia’dan çevrildi.



Suudi Arabistan'da kraliyet kararnamesi: Ruveyli Müşterek Kuvvetler Komutanlığına, Selman Savunma Bakanı Danışmanlığına getirildi

Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdülaziz (Şarku’l Avsat)
Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdülaziz (Şarku’l Avsat)
TT

Suudi Arabistan'da kraliyet kararnamesi: Ruveyli Müşterek Kuvvetler Komutanlığına, Selman Savunma Bakanı Danışmanlığına getirildi

Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdülaziz (Şarku’l Avsat)
Suudi Arabistan Kralı Selman bin Abdülaziz (Şarku’l Avsat)

Suudi Arabistan Kralı ve tüm askeri kuvvetlerin Başkomutanı Selman bin Abdülaziz, pazartesi günü yayımladığı kraliyet kararnamesiyle Korgeneral Fehd es-Selman'ı Savunma Bakanı'nın askeri işlerden sorumlu danışmanı olarak atadı.

Kraliyet kararnamesinde ayrıca, Genelkurmay Başkanı Orgeneral Feyyad er-Ruveyli'nin mevcut görevine ek olarak Müşterek Kuvvetler Komutanlığı görevini yürütmekle görevlendirilmesine karar verildi.

Kararnamenin, Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman'ın teklifi üzerine, Subaylık Hizmet Kanunu ve ilgili kraliyet kararnameleri incelendikten sonra çıkarıldığı belirtildi.


Hava Kuvvetleri Komutanlığından Genelkurmay Başkanlığına… Ruveyli, Müşterek Kuvvetler Komutanlığı görevini de üstlendi

Suudi Arabistan Savunma Bakanlığı (Orgeneral Feyyad er-Ruveyli)
Suudi Arabistan Savunma Bakanlığı (Orgeneral Feyyad er-Ruveyli)
TT

Hava Kuvvetleri Komutanlığından Genelkurmay Başkanlığına… Ruveyli, Müşterek Kuvvetler Komutanlığı görevini de üstlendi

Suudi Arabistan Savunma Bakanlığı (Orgeneral Feyyad er-Ruveyli)
Suudi Arabistan Savunma Bakanlığı (Orgeneral Feyyad er-Ruveyli)

Suudi Arabistan Kralı ve tüm askeri kuvvetlerin Başkomutanı Selman bin Abdülaziz, pazartesi günü yayımladığı kraliyet kararnamesiyle Genelkurmay Başkanı Orgeneral Feyyad er-Ruveyli'yi, mevcut görevine ek olarak Müşterek Kuvvetler Komutanı görevini yürütmekle görevlendirdi. Kararnamenin, Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman'ın teklifi üzerine çıkarıldığı bildirildi.

27 Nisan 1958 doğumlu Orgeneral Ruveyli, Suudi Arabistan Silahlı Kuvvetleri bünyesinde onlarca yıla yayılan bir askeri kariyere sahip. Kariyeri boyunca çeşitli üst düzey görevlerde bulunan Ruveyli, 2018 yılında Genelkurmay Başkanlığına atanmıştı. Son kararla birlikte mevcut görevine ek olarak Müşterek Kuvvetler Komutanlığı görevini de üstlendi.

Askeri kariyerine Kral Faysal Hava Harp Okulu'na girerek başlayan Ruveyli, okuldan teğmen pilot rütbesiyle mezun oldu. Ardından uçuş eğitimini tamamlamak üzere ABD'ye gönderildi. Burada ileri düzey eğitimler alan Ruveyli, Komuta ve Kurmay Koleji'nde Askeri Bilimler alanında yüksek lisans yaptı. Eğitimini birincilikle tamamlayan ve Onur Kılıcı ödülünü kazanan Ruveyli, ayrıca ABD Hava Kuvvetleri Üniversitesi'nde Stratejik Çalışmalar alanında yüksek lisans derecesi aldı.

Suudi Arabistan Kraliyet Hava Kuvvetleri bünyesinde çeşitli görevlerde bulunan Ruveyli, önce filo komutanlığı, ardından kanat komutanlığı yaptı. Daha sonra Taif Hava Üssü Komutan Yardımcılığı görevini üstlenen Ruveyli, Batı Bölgesi'ndeki Kral Fahd Hava Üssü'nün komutanlığına getirildi.

Mayıs 2013'te yayımlanan kraliyet kararnamesiyle Korgeneral rütbesine terfi ettirilen Ruveyli, aynı kararla Suudi Arabistan Kraliyet Hava Kuvvetleri Komutanlığına atandı. 2014 yılında ise Genelkurmay Başkan Yardımcılığı görevine getirildi.

Şubat 2018'de yayımlanan kraliyet kararnamesiyle Orgeneral rütbesine terfi eden Ruveyli, Genelkurmay Başkanı olarak atandı. Halen bu görevi sürdüren Ruveyli, Pakistan Cumhurbaşkanı tarafından Askeri Liyakat Nişanı'na da layık görüldü. Ayrıca Körfez Arap Ülkeleri İşbirliği Konseyi (KİK) ülkelerinin genelkurmay başkanlarının katıldığı Yüksek Askeri Komite toplantılarında Suudi Arabistan heyetine başkanlık etti.


Suudi Arabistan, jeopolitik gelişmelere ve küresel ticaretteki aksaklıklara rağmen enflasyonu kontrol altında tutuyor

Suudi Arabistanlı bir tüketici, gıda ürünleri satan bir mağazada alışveriş yaparken. (SPA)
Suudi Arabistanlı bir tüketici, gıda ürünleri satan bir mağazada alışveriş yaparken. (SPA)
TT

Suudi Arabistan, jeopolitik gelişmelere ve küresel ticaretteki aksaklıklara rağmen enflasyonu kontrol altında tutuyor

Suudi Arabistanlı bir tüketici, gıda ürünleri satan bir mağazada alışveriş yaparken. (SPA)
Suudi Arabistanlı bir tüketici, gıda ürünleri satan bir mağazada alışveriş yaparken. (SPA)

Suudi Arabistan'da yıllık enflasyon, ekim ayında yüzde 1,7'ye gerileyerek geçen yılın eylül ayından bu yana en düşük seviyesine indi. Eylül ayında yüzde 1,9 olarak kaydedilen enflasyondaki gerileme, jeopolitik gelişmeler ve küresel ticaretteki aksaklıkların yol açtığı zorluklara rağmen ülke ekonomisinin fiyat baskılarını kontrol altında tutma ve fiyat istikrarını koruma kapasitesini sürdürdüğüne işaret ediyor.

Suudi Arabistan Genel İstatistik Kurumu tarafından pazar günü açıklanan verilere göre, Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ekim ayında bir önceki aya kıyasla yüzde 0,1 arttı. Yıllık enflasyondaki yavaşlamada, başlıca harcama gruplarının birçoğundaki fiyat artışlarının görece sınırlı kalması etkili olurken, konut maliyetleri fiyatlar üzerindeki en önemli baskı unsuru olmayı sürdürdü.

Endeksin ayrıntıları incelendiğinde, konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar grubundaki fiyatların ekim ayında yıllık bazda yüzde 3,5 arttığı görülüyor. Konutların fiilî kira bedellerinde de aynı oranda artış kaydedildi. Böylece bu grup, enflasyona en fazla katkıda bulunan kalem olmayı sürdürdü.

Sigorta ve finansal hizmetler fiyatları yüzde 3,5 yükselirken, bu artışta sigorta hizmetlerindeki yüzde 6,5'lik yükseliş etkili oldu. Eğlence, spor ve kültür harcamaları ise tatil paketlerinin yüzde 4,6 pahalanmasının etkisiyle yüzde 2,7 arttı.

Gıda ve içecek fiyatları

Ulaştırma fiyatları, yolcu taşımacılığı hizmetlerindeki yüzde 9,5'lik artışın etkisiyle yıllık bazda yüzde 2,3 yükseldi. Restoran ve konaklama hizmetlerinde yüzde 1,8, eğitim hizmetlerinde ise yüzde 1,3 artış kaydedildi.

Tüketici harcama sepetinde önemli ağırlığa sahip gıda ve içecek fiyatları yüzde 1,1 artarken, bilgi ve iletişim grubundaki fiyat artışı yüzde 0,5 oldu.

Buna karşılık mobilya, ev aletleri ve konutun rutin bakım giderleri yüzde 0,5, giyim ve ayakkabı fiyatları yüzde 0,2 geriledi. Kişisel bakım, sosyal koruma ve diğer mal ve hizmetler grubunda da yüzde 0,6 düşüş yaşandı.

Aylık karşılaştırma

Aylık bazda genel endeks yüzde 0,1 yükseldi. Konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar grubundaki fiyatlar yüzde 0,2 artarken, bu yükselişte konutların fiilî kira bedellerindeki yüzde 0,4'lük artış etkili oldu. Gıda ve içecek fiyatları yüzde 0,2, sigorta ve finansal hizmetler fiyatları ise yüzde 1,5 yükseldi.

Veriler enflasyon görünümünde iyileşmeye işaret etse de konut maliyetleri ve kiralar, hane halkı bütçeleri açısından en önemli sorun olmaya devam ediyor. Yaşam maliyetleri üzerindeki baskının sürmesi, enflasyondaki gerilemenin satın alma gücüne ve yaşam kalitesine ne ölçüde yansıdığı sorusunu gündeme getiriyor.

Küresel ticaretteki aksaklıklar

Suudi Arabistan'da yıllık enflasyonun eylül ayındaki yüzde 1,9 seviyesinden ekimde yüzde 1,7'ye gerilemesi, dünya ekonomilerinin jeopolitik gerilimler, ticaretteki aksaklıklar ve tedarik zincirlerindeki sorunlar nedeniyle artan baskılarla karşı karşıya olduğu bir dönemde gerçekleşti.

Mali ve ekonomi danışmanı Hüseyin el-Attas'a göre enflasyondaki yavaşlama, fiyat istikrarını destekleyen bir dizi yerel faktörün bir araya gelmesinden kaynaklanıyor. Bu faktörlerin başında Suudi Arabistan riyalinin ABD dolarına sabitlenmesinin ithalat fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı sağladığı göreli koruma geliyor. Temel emtia fiyatlarının ılımlı seyretmesi, tedarik zincirlerinin etkinliği ve ithalat kaynaklarının çeşitlendirilmesi de fiyat istikrarını destekleyen unsurlar arasında yer alıyor.

El-Attas, Şarku’l Avsat'a yaptığı özel açıklamada, para politikasındaki ve döviz kurundaki istikrarın yanı sıra hükümetin aldığı önlemler ve denetim mekanizmalarının, dış kaynaklı enflasyon baskılarının iç piyasaya yansımasını sınırladığını söyledi.

Gıda ve içecek fiyatlarındaki artış hızının eylül ayındaki yüzde 1,4 seviyesinden ekimde yüzde 1,1'e gerilemesinin ve konut maliyetlerindeki artışın yüzde 3,5 ile sınırlı kalmasının genel enflasyonun yavaşlamasına katkıda bulunduğunu belirten el-Attas, buna rağmen konut kiralarının fiyatlar üzerindeki başlıca baskı unsurlarından biri olmayı sürdürdüğüne dikkati çekti.

scdvf

Ekim ayı verileri enflasyonun ılımlı seviyelerde kontrol altında tutulduğunu gösterse de önümüzdeki dönemde enflasyonun seyri iç talepteki gelişmelere, konut maliyetlerine ve ithal ürünlerin fiyatlarına bağlı olacak.

El-Attas, yıl sonuna kadar enflasyonun ılımlı seviyelerde kalmasını beklediğini, ancak ekonomik faaliyetlerin ve büyük ölçekli projelerin genişlemesinin yanı sıra navlun ve sigorta maliyetlerindeki olası artışlar nedeniyle sınırlı dalgalanmalar yaşanabileceğini öngördü.

Satın alma gücü

Ekonomi uzmanı Ahmed eş-Şehri de Suudi Arabistan'da enflasyonun ekim ayında yüzde 1,7'ye gerilemesini, ekonomik istikrarın ve fiyat baskılarını kontrol altında tutma kapasitesinin göstergesi olarak olumlu değerlendirdi. Eş-Şehri, bu gelişmenin özellikle küresel ekonomideki belirsizliklerin ve piyasalarda yaşanan jeopolitik ve ticari sorunların sürdüğü bir dönemde önem taşıdığını belirtti.

Şarku’l Avsat'a konuşan eş-Şehri, «Ancak rakamın tek başına düşmesinden daha önemli olan, bu istikrarın vatandaşların ve ülkede yaşayan yabancıların günlük hayatına, satın alma güçlerine ve yaşam giderlerine nasıl yansıdığıdır» dedi.

Konut maliyetleri ve kiraların daha fazla önem verilmesi gereken başlıca sorun olduğunu belirten eş-Şehri, bu kalemlerdeki artışın devam etmesinin, genel enflasyon yavaşlasa bile geniş bir kesimden ailenin mali baskılarla karşı karşıya kalmasına neden olduğunu ifade etti.

Tüketicilerin ekonomik durumu yalnızca göstergeler ve oranlar üzerinden değerlendirmediğini vurgulayan eş-Şehri, insanların konut, gıda, ulaşım ve temel hizmetler için her ay yaptıkları harcamalara baktığını söyledi. Bu nedenle yaşam maliyetlerinin kontrol altına alınmasının, fiyat istikrarının korunması kadar öncelikli olması gerektiğini kaydetti.

Ekonomik istikrar

Eş-Şehri, önümüzdeki dönemde enflasyondaki göreli istikrarın satın alma gücünü artırmak için değerlendirilmesi, kira artışlarının temel nedenlerinin ele alınması, piyasaların ve tedarik zincirlerinin verimliliğinin yükseltilmesi gerektiğini belirtti.

Ekonomik başarının yalnızca enflasyon oranındaki düşüşle ölçülemeyeceğini vurgulayan eş-Şehri, bu düşüşün insanların günlük yaşamlarında ne ölçüde hissedildiğinin de önemli olduğunu ifade etti.

Eş-Şehri, gerçek ekonomik istikrarın yaşam kalitesine yansıyan, ailelerin geleceğe daha fazla güven duymasını sağlayan, planlama ve tasarruf yapma imkânlarını güçlendiren istikrar olduğunu sözlerine ekledi.