Kuruluş öncesi ve sonrasında Kral Abdülaziz’in gıda güveliği konusundaki endişesi

Gelişmekte olan ülkedeki yerleşim ve tarım projeleri, Amerikalıları ve Fransızları heyecanlandırdı.

1950’de ürünlerini taşıyan Suudi çiftçiler. (George Washington Üniversitesi Kral Abdülaziz Araştırma ve Arşiv Vakfı)
1950’de ürünlerini taşıyan Suudi çiftçiler. (George Washington Üniversitesi Kral Abdülaziz Araştırma ve Arşiv Vakfı)
TT

Kuruluş öncesi ve sonrasında Kral Abdülaziz’in gıda güveliği konusundaki endişesi

1950’de ürünlerini taşıyan Suudi çiftçiler. (George Washington Üniversitesi Kral Abdülaziz Araştırma ve Arşiv Vakfı)
1950’de ürünlerini taşıyan Suudi çiftçiler. (George Washington Üniversitesi Kral Abdülaziz Araştırma ve Arşiv Vakfı)

Gıda güvenliğini sağlamak, babalarımızın ve dedelerimizin krallığını yeniden kurma yolculuğundan bu yana Kral Abdülaziz bin Abdurrahman’ın (Allah rahmet eylesin) başlıca endişelerindendi. Kurucu Kral, birleşip büyük varlığı (Suudi Arabistan Krallığı) kurduğunda, güvenliği yaymanın, yeni ortaya çıkan devlet için idari düzenlemeleri onaylamanın, eğitimi yaymanın, tedavi için acil bir sağlık sistemine kavuşmanın, ölümlere neden olan salgın ve bulaşıcı hastalıklarla mücadele etmenin yanı sıra gıda güvenliğini de öncelikleri arasına koydu.

Araştırmacı, tarihçi ve Kral Abdülaziz’in tarihiyle ilgilenen Dalal bint Zayed Al Maadi, Şarku’l Avsat’a tarım alanının ötesine geçen, kalkınmaya, sosyal, politik, iç ve dış güvenlik hedeflerine yönelik dikkat çekici ve verimli projelerle Kral Abdülaziz’in halkın gıda güvenliğini sağlamak için gösterdiği çabaları belgeledi.

Çölde yerleşim, tarımsal örtülü bir sosyal reform olarak sayılıyor. Al Maadi, Kral Abdülaziz’in hayatının başlangıcında ve İkinci Suudi Devleti’nin sonunda, babasından, büyükanne ve büyükbabasından Birinci Suudi Devleti hakkında sosyal reformun önemini fark ettiğini belirtti. Aktardığına göre Kral Abdülaziz, bilgeliğine dayanarak, hayatları istikrarsızlıkla karakterize edilen ve koşulları ganimetlere bağlı olan göçebe kavimleri yerlerinde seyretti.

Bu bağlamda Kral Abdülaziz, kıl ve yün yerine ‘Hicr’ adı verilen, çamurdan yapılmış yerler oluşturarak çöle yerleşme kararı aldı. Kral Abdülaziz, tembelliğe yol açacak veya yeniden yerleşim projesinin kurulmasının işaretlerini istikrarsızlaştıracak her türlü adımla yüzleşmeye gayret etti. Okul kurma girişiminde bulunduğunda okullarda çok sayıda fakih görevlendirildi, onlara fon sağlandı, halka arpa ve buğday tohumları dağıtıldı.

Fransız yazar J. Benoist Mechin, bu konuya merakla yaklaşırken, “Ülkenin büyük bir kısmı çöl iken, bir ülkenin gücünün ve güvenliğinin tarıma dayanması garip değil mi? Onu sulayacak bir nehir yok ve yılda sadece yedi santimetre yağmur almıyor mu?” diye sormuştu.

Al Maadi şunları söyledi:

“Kral Abdülaziz’in çabaları Hicr’in kuruluşundan sonra da devam etti. Dikkatini çiftçilere hizmet etmeye ve onların koşullarını iyileştirmeye odakladı. 4/4/1347 H. (20/9/1928 M.) tarihinde çiftçilere referans olmak, onların ihtiyaçlarını karşılamak ve aralarında çıkabilecek anlaşmazlıkları çözmek amacıyla Medine’de bir ziraat dairesi kurulmasına dair kraliyet onayı çıkarıldı.”

Başkan olarak Şeyh Abbas Kamkamci, üye olarak Şeyh Salih Şaklabha ve diğerlerinden oluşuyordu. H. 1350/ M. 1931 yılında yeniden teşkilatlandırılarak ve üye sayısı artırılarak daire, Ziraat Müdürü denilen bir başkan ve dönemin Medine Prensi Muhammed bin Abdulaziz Al Suud’a bağlı kıdemli çiftçilerden oluşan dört fahri üye içeriyordu.

Tarım işlerinde erken bakım

Araştırmacı sözlerine şöyle devam etti:

“Daha sonra H. 1351/ M. 1932 yılında Abdullah Süleyman başkanlığındaki Maliye Bakanlığı, tarım makine ve ekipmanlarının ithalatının ve ilerleyen yıllarda bunları taksitle çiftçilere satmanın yanı sıra, örnek çiftliklerin kurulmasıyla ilgili görevleri denetleyerek tarımsal işlerle ilgilendi. Bu adım, ülkedeki tarım hareketini teşvik etmek açısından olumlu bir ivmeydi.”

H. 1358/ M. 1939 yılında Temsilciler Meclisi’nde, çiftçilerin borçlarının ödenmesi ve koşullarının iyileştirilmesi için çalışacak, Maliye Bakanlığı çatısı altında bir tarım idaresi kurulmasının gerekliliği görüşüldü. Ancak teklif, mevcut zamanın böyle bir projenin uygulanmasına elverişli olmaması nedeniyle birkaç görüşmeden sonra reddedildi.

Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgilere göre Kraliyet çabalarına uygun olarak hükümet, Maliye Bakanlığı’nın her kabilenin tarımsal mülklerini tescil ettirme talebini onayladı ve her bölgede çiftliklerin yönetimiyle görevlendirilen bir organ görevlendirildi. Bu organ, emirlikten bir üye, belediye veya belediye meclisinden bir üye ya da belediyesi olmayan bölgelerde idari konseyden bir üye, maliyeden bir üye, emniyetten bir üye ve mahkemeden bir üyeden oluşuyordu. Böylece her heyet çalışmasını bitirdiğinde bile, varsa arazinin adı, sınırları, yeri, sahibinin adı, varsa mülkün kontrolünü ele geçirmek için yapılan iddianın tarihi hakkında kapsamlı bilgi veriyordu.

Çiftçilere hizmet veren tarım organları kurulmaya devam etti. H. 1361/ M. 1942 yılında kralın çuval buğdayla temsil edilen yardımını bölüşmek üzere bir komite oluşturuldu ve toplam mali miktar, her çuval buğday için 30 riyal oldu.

H. 1367/ M. 1948 yılında Kral Abdülaziz, tarımın gelişimini denetleyecek ilk organ olarak Tarım Müdürlüğü’nün kurulması emrini verdi. Bunu yöneten ilk kişi, Maliye Bakanı Abdullah Süleyman’ın gözetiminde Muhammed Salih Kazaz oldu.

Devlet destekli özel tarım şirketleri

Al Maadi konuya dair şunları söyledi:

“Suudi halkı da başta H. 1348/ M. 1929’da Taif şehrinde kurulan Hayırsever Tarım Şirketi olmak üzere Suudi hükümetinden büyük destek alan tarım şirketlerinin oluşumuna aktif olarak katkıda bulundu. Taif’teki çiftçileri teşvik etmek için Taif Valisi Prens Faysal, su kaldırma makineleri getirip Şubra kuyusuna yerleştirme girişiminde bulundu.”

Prens Faysal, bu çalışmayla halkın bu durumu iyi izleyip, onları cesaretlendirmeye çalıştı ve böylece halkın o işi taklit etme isteği oluştu. Bu tarım makineleri, Vadi Fatıma çiftçilerinin birçok tarım makinesi getiren bir tarım şirketi kurmasına kadar, halk arasında tarımın canlanmasına katkıda bulundu.

Fotoğraf Altı: Taif’teki tarım hayır kurumu, Hicaz ve Necid Krallığı döneminde tarım şirketlerinin kurulmasına yönelik bir modeldi.
Taif’teki tarım hayır kurumu, Hicaz ve Necid Krallığı döneminde tarım şirketlerinin kurulmasına yönelik bir modeldi.

Tarım şirketlerinin kurulması ve devlet desteğinin devamında, tarım arazilerini canlandırmak ve buralarda kuyu açmak amacıyla bir tarım anonim şirketi olan Al-Wajh Şirketi kuruldu. Şirket, Vecih halkının isteği üzerine Şura Konseyi’nin 8/5/1350 H./ 16/12/1931 M. tarihli ve 510 sayılı kararı ile oluşturuldu.

H. 1352/ M. 1933 yılında Suudi hükümeti, Şeyh Muhammed Surur es-Sabban’ın Hicaz’ın ihracatını birleştirmeyi ve bunların yönetimi ve yeniden canlandırılması üzerinde çalışmayı amaçlayan bir tarım şirketi kurma talebini kabul etti. Hisse sayısı başlangıçta bin adetti ve her birinin fiyatı 5 riyaldi. H. 1355/ M. 1936 yıllında Medine’de artezyen kuyularının kazılmasına başlanması ve yavaş yavaş modern makine ve aletlerin sağlanması amacıyla özel bir şirket kuruldu. Bu şirket, hükümet tarafından onaylanmış, 26 maddeden oluşan özel bir sistem geliştirmiştir. Şirketin toplam hisse sayısı bin 500 olup, her hissenin değeri peşin ödenmiş 2 riyaldi.

Tarım şirketlerinin başarısı sonucunda Krallık’ta, H. 1368/ M. 1948 yılında Abdullah bin Muhammed bin Suveylem’in başkanlığını yaptığı ve geniş tarım arazilerinin yatırımı için çalışan Al-Bukayriyah Şirketi gibi bir başka şirket daha kuruldu. Bu şirket, Maliye Bakanı Abdullah Süleyman’ın övgüsünü kazanınca refah yolundaki adımlarını hızlandırdı. En önemli başarılarından biri de kuyulardan su çekmek için 30’dan fazla makine ithal etmesi ve bunların el-Badai ve el-Bukayriyah kuyularına kurulmasıydı.

Uluslararası El-Harc Tarım Projesi

El-Harc Tarım Projesi, tarım ürünlerini güvence altına almak ve gelişmekte olan ülkelerdeki kalkınma projelerine kapı açmak amacıyla Suudi Arabistan’da düzenlenen önemli bir faaliyet sayılıyor. Bununla ilgili olarak araştırmacı Al Maadi, Kral Abdülaziz’in ürünlerine güvenmek ve yurt dışından ithalatı azaltmak için el-Harc’da tarım projesi kurma fikrini idari adımlarla başlattığına dikkat çekti.

Konuyla ilgili olarak Ahmed Abdul Gafur Attar şu açıklamada bulundu:

 “El-Harc, Kral Abdülaziz’in İbn Süleyman’a sunduğu bir fikirdi ve onu bunu uygulamakla görevlendirdi. İbn Süleyman, onu kralın mührüyle mühürledi, açtı, fikri iyice inceledi. Daha sonra yerleşik öğretilerin rehberliğinde onu hayata geçirmek için çalıştı. Kral, İbn Süleyman’a olan güveninden dolayı onu, H. 1354/ M. 1936 yılında el-Harc’ı geliştirme fikrini hayata geçirmekle sorumlu tuttu. Tarımla ilgili ilk denemeler H. 1358/ M. 1939 yılında başladı. Toplam 30 beygir gücündeki ilk iki küçük pompa, kaburga gözüne yerleştirildi.”

Fotoğraf Altı: M. 1950 yılında Suudi uzman ve tercüman Abdurrahman bin Kasım’ın yetkinliğinde, el-Harc’daki Hafş Dagra çiftliğinin denetçisi sertifikası verildi.
MS. 1950 yılında Suudi uzman ve tercüman Abdurrahman bin Kasım’ın yetkinliğinde, el-Harc’daki Hafş Dagra çiftliğinin denetçisi sertifikası verildi.

Araştırmacı Al Maadi, el-Harc tarım projesinin genel olarak Suudi Arabistan Krallığı’ndaki etkisi hakkında bunun, Krallık’taki kalkınma projelerine kapı açıcı olduğunu belirtti. Bu aynı zamanda Tarım Bakanı ve Tarımsal Proje Direktörü Kenneth Edwards’ın Washington’da projede elde edilen başarılar hakkında yaptığı konuşmadaki sözleriyle de ortaya koyuldu.

El-Harc Tarım Projesi ayrıca, yönetim ve tarımı birleştiren yetkinliklerin yaratılmasına da katkıda bulundu. Proje aynı zamanda, ithal edilenin iki katı tarımsal üretim elde edilmesini sağladı. Bu durum, büyük taşıma araçlarıyla çevredeki bölgelere tedarikte en büyük etkiye sahip olan tarımsal ürünlerin yetiştirilmesinin genişlemesine katkıda bulundu.

Ayrıca proje, el-Harc’ın güneybatısında yer alan ve 700 hektarı aşmayan bir alana sahip olan Kafs Dagra projesi ve ayrıca H. 1369/ M. 1949’da ortaya koyulan el-Hofuf tarım projesi gibi proje fikrinin takip edilmesi açısından da ilgi uyandırdı. Ticari gübre kullanmak için bol hurma mahsulü elde etmek, eski ve modern yerel çiftçilerin topraklarını sürmek için sabanlarla deneyler yapmak ve Hofuf’ta bir tarım enstitüsü kurmak için çalışmak gibi çeşitli denemeler başarılı oldu.

Araştırmacı, projenin Suudi ve ABD hükümetleri arasındaki ilişkilerin geliştirilmesinde önemli bir rol oynadığına dikkat çekti. Öyle ki tarımsal proje, projenin siyasi öneme sahip olması nedeniyle iki ülke arasındaki işbirliğinin bir örneği haline geldi. Aynı zamanda güvenlik ve refahın tesisine de katkıda bulundu. Krallık halkına yiyecek sağladı. Ayrıca Krallık’ta modern bir kalkınma başlangıcı için çeşitli işçilerin eğitilmesine de katkıda bulundu. H. 1370/ M. 1950’de tarım ve hayvancılık üretimi, değerinin işçilik maliyetlerini aştığı noktaya ulaştı. Kenneth Edwards’ın da belirttiği gibi el-Harc çalışanları, dış yardımdan zamanında vazgeçmeye hazırlık amacıyla Suudileri yeni makineleri kullanma konusunda eğitmeye başladı.

El-Harc Tarım Projesi, artan talebin bir sonucu olarak kurulan Barnes Manufacturing’e bağlı bir acente kurarak, pompa ve motorlarının onarımı konusunda eğitim alıp iş fırsatları da elde etti. 65 adet pompa kurulumu yaparak ve kullanıcılarına rehberlik ederek katkı sağladı. Kalitesiyle Suudi hükümetinin memnuniyetini kazandı. Bu da Suudi Arabistan’ın 750 pompa daha sipariş etmesine vesile oldu.

Araştırmacı, el-Harc tarım projesinin H. 19/1/1372’de Riyad’da demiryolunun açılmasına katkıda bulunduğunu vurguladı. Araştırmacıya göre bu durum, daha sonra çöl yollarını canlandırması ve çevre köylerde modern bir tarım kalkınması oluşturması ümidiyle Kral Suud’u Riya, Dammam, Medine, Cidde ve Mekke’yi birbirine bağlayan demiryolu projesinin tamamlanmasının hızlandırılmasının gerekliliği konusunda emirler vermeye teşvik etti.

Ürünleri için örnek çiftlikler ve fabrikalar

Al Maadi, tarım projesinin Maliye Bakanı’nın Mekke ve Cidde arasındaki Hada’da bulunan çiftlik gibi çeşitli sebzelerin üretimiyle öne çıkan çiftlikler kurmaya çalıştığını belirtti. Söz konusu çiftlikte, Al-Shara’i’deki domates suyu fabrikasına sevk edilen domateslerin bir kısmı Mekke ve Cidde’deki pazara, bir kısmı da Cidde’deki yabancı topluluğa dağıtılıyordu. Aynı şekilde bamya, karnabahar ve patlıcan da buradan alınıp pazarda satılıyordu. Çiftlik aynı zamanda, hayvanlara yem olarak kullanılan bol miktarda yonca üretimiyle de öne çıktı. Bu nedenle çiftlikteki keçi sayısı arttı. Bu da bir kısmının satılmak üzere Mekke’ye gönderilmesini sağladı.

Süt inekleri ve yeni doğmuş buzağılara gelince bunlar, her biri 5 galon kapasiteli 4 bin 803 teneke kaplarla Mekke’ye nakledilenler gibi, et ve peynir üretimi için kullanılıyordu. Çiftlikteki işçi sayısı 75 kişiye ulaşırken müdürlük, birçok tarım işinde kullanılmak üzere tüm aksesuarlarıyla birlikte traktör bile ithal etti. Maliye Bakanı ise bunu çiftliğinde kullanmakta hızlı davrandı.

Ayrıca Hamad Süleyman’ın suyun araziye uygun bir şekilde dağıtılacağı, arazinin içine sıkışan çakıl, taş ve kemiklerin temizleneceği, tarım yöntemlerine aşina çiftçilerin ve gurbetçilerin getirileceği, tohum, fide, çelik, pulluk ve su vinci gibi modern tarım makinelerinin sağlanacağı bir teknik planlayarak buranın örnek bir çiftlik haline getirilmesine katkıda bulunduğu Mekke-i Mükerreme’deki Al-Shara'i çiftliği de yıllar içerisinde örnek bir çiftlik haline geldi. Ülkeye hurma, buğday, sebze ve meyve sağladı. Bu çiftlikteki çalışmalar, Süleyman kontrolünde yürütüldü.



İran saldırılarının ardından Bahreyn'e Arap dünyasından geniş destek

Bahreyn'in başkenti Manama'nın havadan görünümü (Reuters)
Bahreyn'in başkenti Manama'nın havadan görünümü (Reuters)
TT

İran saldırılarının ardından Bahreyn'e Arap dünyasından geniş destek

Bahreyn'in başkenti Manama'nın havadan görünümü (Reuters)
Bahreyn'in başkenti Manama'nın havadan görünümü (Reuters)

Suudi Arabistan, İran'ın Bahreyn'e yönelik hava saldırılarını en sert ifadelerle kınayarak Riyad'ın, Manama'nın güvenliğini ve istikrarını korumak amacıyla alacağı tüm önlemlerde Bahreyn'le tam dayanışma içinde olduğunu bildirdi.

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı, pazar günü yayımladığı açıklamada, İran'ın saldırılarının uluslararası hukuku ve iyi komşuluk ilkelerini ihlal ettiğini belirtti. Açıklamada, İran'ın bölge ülkelerine yönelik saldırılarını derhal durdurmasının ve bölge ülkeleri ile halklarının güvenlik ve istikrarını sağlamaya yönelik ciddi adımlar atılmasının önemine dikkat çekildi.

Bahreyn Savunma Kuvvetleri Genel Komutanlığı da daha önce yaptığı açıklamada, hava savunma sistemlerinin İran kaynaklı bir dizi hava saldırısını hedeflerine ulaşmadan engelleyerek imha ettiğini duyurmuştu.

İran'ın saldırgan tutumuna tepki

Bahreyn Savunma Kuvvetleri Genel Komutanlığı, İran'ın Bahreyn'i hedef alan saldırılarıyla sistematik düşmanca tutumunu sürdürmesini kınadı. Açıklamada, tüm silah ve birliklerin en yüksek hazırlık seviyesinde bulunduğu ve ülkeyi korumak için savunma pozisyonunda hazır beklediği vurgulandı.

Bahreyn İçişleri Bakanlığı da X platformundan yaptığı paylaşımda vatandaşlara ve ülkede ikamet edenlere sakin olmaları, en yakın güvenli bölgeye gitmeleri ve resmî duyuruları takip etmeleri çağrısında bulundu.

Bahreyn, topraklarını hedef alan İran saldırılarının devam etmesini en sert ifadelerle kınadı. Son olarak pazar günü insansız hava araçlarıyla (İHA) düzenlenen saldırının, cuma günü şafak vakti gerçekleştirilen benzer saldırıdan iki gün sonra geldiği belirtildi. İran Devrim Muhafızları Ordusu her iki saldırıyı da açıkça üstlenirken Bahreyn, sonuçlarından İran'ı tamamen sorumlu tuttu.

İran Devrim Muhafızları Ordusu, pazar günü yaptığı açıklamada, Bahreyn'deki Riffa Helikopter Üssü'nde bulunan ABD hava savunma radar sistemini altı İHA ile hedef aldığını duyurdu. Devrim Muhafızları, cuma günü gerçekleştirdiği benzer saldırıyı da üstlenmişti. Bu saldırı, eylül ayının başından bu yana bir Körfez ülkesine yönelik gerçekleştirilen ilk saldırı olarak kayıtlara geçmişti. ABD güçleri ise İran birlikleri tarafından fırlatılan iki İHA'nın önlenerek düşürüldüğünü açıklamıştı.

Bahreyn'den asılsız iddialara tepki

Bahreyn Dışişleri Bakanlığı, yayımladığı açıklamada, İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun saldırıları gerekçelendirmek için öne sürdüğü temelsiz bahaneleri ve asılsız iddiaları kesin bir dille reddetti.

Açıklamada, hiçbir gerekçenin devletlerin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne yönelik saldırıları meşru kılamayacağı vurgulandı. Uluslararası seyrüsefere açık boğazlarda deniz ve hava ulaşımının serbestisinin uluslararası hukuk kurallarıyla güvence altına alınmış bir hak olduğu, hiçbir devletin iradesine veya şartlarına bağlı olmadığı belirtildi. Bahreyn'in topraklarının hesaplaşma alanına dönüştürülmesini kabul etmeyeceği ifade edildi.

Dışişleri Bakanlığı ayrıca Bahreyn Savunma Kuvvetleri'nin saldırıları püskürtmedeki etkinliğini ve teyakkuz halini överek olası her türlü saldırıyı caydırmaya yönelik tam hazırlığını vurguladı.

Bahreyn Dışişleri Bakanlığı, söz konusu tırmanışın İran'ın Bahreyn'e ve bölge ülkelerine yönelik saldırılarının yeniden başlaması anlamına geldiğini belirtti. Açıklamada, bunun ülkenin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne yönelik açık bir saldırı, uluslararası hukuk ile Birleşmiş Milletler (BM) Şartı'nın ve İran'ın saldırılarını derhal durdurmasını talep eden 2817 sayılı BM Güvenlik Konseyi kararının ağır bir ihlali olduğu kaydedildi.

Bakanlık, Bahreyn'in BM Şartı'nın 51'inci maddesi uyarınca bireysel ve kolektif meşru müdafaa hakkını saklı tuttuğunu yineledi. Ülkenin güvenliğini korumak için gerekli tüm önlemlerin, Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) üyesi ülkelerle ortak savunma anlaşması çerçevesinde yakın koordinasyon içinde, ayrıca müttefik ve ortaklarıyla iş birliği halinde alınacağı belirtildi.

Bahreyn, BM Güvenlik Konseyi'ne tekrarlanan saldırıları kınama ve İran'ın 2817 sayılı karara tam olarak uymasını sağlayacak, saldırılarını ve bölgedeki vekil gruplara verdiği desteği durdurmasını temin edecek kararlı adımlar atma çağrısında bulundu.

Dışişleri Bakanlığı, Bahreyn'in güvenliğinin kırmızı çizgi olduğunu ve egemenliğinin pazarlık konusu yapılamayacağını vurgularken, ülkenin iyi komşuluk ilkelerine bağlılığını ve Arap Körfezi'nin güvenliği ile istikrarını koruma yönündeki kararlı tutumunu sürdüreceğini bildirdi.

Saldırıların yayılmasını önlemek için geniş çaplı diplomatik temaslar

Kuveyt, Katar, Mısır, Ürdün, Yemen ve Filistin'in yanı sıra çok sayıda Körfez, Arap ve İslam ülkesi ile kuruluş, İran'ın düşmanca eylemlerini sürdürmesini en sert ifadelerle kınadı.

Söz konusu saldırıların bölgenin güvenlik ve istikrarını tehdit eden tehlikeli bir tırmanış olduğu belirtilirken, Bahreyn'le dayanışma içinde olunduğu ve ülkenin egemenliğini, güvenliğini ve istikrarını korumak için alacağı tüm önlemlerin desteklendiği ifade edildi.

Mısır ise son saatlerde gerilimin düşürülmesi ve bölgesel istikrarın yeniden sağlanması amacıyla yoğun diplomatik temaslarda bulundu. Kahire, çatışmanın bölgeye yayılmasını önlemek amacıyla Türkiye ve Pakistan'la istişarelerde bulunurken Bahreyn'i hedef alan saldırıları da kınadı. Mısır, Bahreyn'in ve Körfez ülkelerinin güvenliğinin Mısır'ın ulusal güvenliğiyle yakından bağlantılı olduğunu ve Arap ulusal güvenliğinin temel dayanaklarından birini oluşturduğunu vurguladı.

Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, Türk mevkidaşı Hakan Fidan ve Pakistan Dışişleri Bakanı Muhammed İshak Dar ile telefon görüşmeleri gerçekleştirdi. Görüşmelerde, uluslararası ve bölgesel düzeyde gerilimi düşürmeye yönelik yoğun çabalar kapsamında tansiyonun kontrol altına alınması ve çatışmanın yayılmasının önlenmesi için ortak girişimler ele alındı.

Abdülati ve Fidan, telefon görüşmelerinde Mısır ve Türkiye arasındaki koordinasyon ve istişarelerin, Katar'ın da iş birliğiyle Bölgesel Dörtlü Grubu çerçevesinde sürdürülmesinin önemini vurguladı. İki bakan, mevcut gerilimin kontrol altına alınması ve çatışmanın genişlemesinin önlenmesi amacıyla ABD ve İran taraflarıyla ortak girişimlerin yoğunlaştırılması gerektiğini belirtti.

Körfez İşbirliği Konseyi de İran'ın Bahreyn'e yönelik saldırılarını tekrarlamakta ısrar etmesini, bölgenin güvenlik ve istikrarına yönelik doğrudan bir tehdit olarak nitelendirdi. Konsey, bu tutumun iyi komşuluk ilkeleriyle bağdaşmadığını ve ilgili BM Güvenlik Konseyi kararlarını açıkça ihlal ettiğini belirterek saldırıların durdurulması ve sorumluların hesap vermesi için uluslararası toplumun kararlı bir tutum sergilemesi gerektiğini bildirdi.

KİK Genel Sekreteri Casim el-Budeyvi, Körfez ülkelerinin Bahreyn'le tam dayanışma içinde olduğunu ve ülkenin egemenliğini, güvenliğini, vatandaşlarının ve topraklarında yaşayanların emniyetini korumak amacıyla aldığı tüm önlemleri desteklediğini yineledi.

El-Budeyvi, Bahreyn'in güvenliğinin ortak Körfez güvenliğinin ayrılmaz bir parçası olduğunu belirterek, üye ülkelerden herhangi birinin egemenliğine yönelik müdahalenin tüm Konsey ülkelerinin güvenliğine yönelik bir müdahale anlamına geldiğini vurguladı.


Bahreyn, İran kaynaklı hava saldırılarını engelledi

Bahreyn'in başkenti Manama (Şarku'l Avsat)
Bahreyn'in başkenti Manama (Şarku'l Avsat)
TT

Bahreyn, İran kaynaklı hava saldırılarını engelledi

Bahreyn'in başkenti Manama (Şarku'l Avsat)
Bahreyn'in başkenti Manama (Şarku'l Avsat)

Bahreyn Savunma Kuvvetleri Genel Komutanlığı, pazar günü yaptığı açıklamada, hava savunma sistemlerinin İran kaynaklı çok sayıda hava saldırısını engellediğini ve hedeflerine ulaşmadan imha ettiğini duyurdu.

İran'ın Bahreyn Krallığı'nı hedef alan saldırılarla sistematik düşmanca tutumunu sürdürmesini kınayan Genel Komutanlık, tüm silahlı birlik ve unsurların en üst düzeyde hazırlık ve savunma alarmında olduğunu belirtti. Açıklamada, ülkenin korunması için gerekli tüm savunma tedbirlerinin alınmaya hazır olduğu vurgulandı.

İran daha önce Bahreyn'deki bir ABD üssünü insansız hava araçlarıyla (İHA) hedef aldığını açıklamıştı. Saldırı tehdidinin ardından ülkede sirenler çalarken, yetkililer sosyal medya üzerinden yaptıkları uyarılarda halka güvenli bölgelere yönelmeleri çağrısında bulundu. Ancak tehdidin kaynağına ilişkin ayrıntı paylaşılmadı.

Bahreyn İçişleri Bakanlığı, ABD merkezli X platformundan yaptığı açıklamada, vatandaşlar ve ülkede yaşayan yabancılara sakin olmaları, en yakın güvenli bölgeye gitmeleri ve resmi duyuruları takip etmeleri çağrısında bulundu.

İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) ise Bahreyn'deki Riffa Helikopter Üssü'nde bulunan ABD hava savunma radar sistemini altı İHA ile hedef aldığını duyurdu.

DMO, cuma günü de Bahreyn'deki bir ABD radar sistemine yönelik saldırının sorumluluğunu üstlenmişti. Söz konusu saldırı, eylül ayının başından bu yana bir Körfez ülkesine yönelik gerçekleştirilen türünün ilk örneği olmuştu.

ABD güçleri ise İran birlikleri tarafından fırlatılan iki İHA'nın önlenerek düşürüldüğünü açıklamıştı.


Suudi Arabistan ve 17 Arap ve İslam ülkesi, Gazze’deki Nasır Tıp Kompleksi’ne yönelik İsrail saldırısını en sert ifadelerle kınadı

Filistin Sivil Savunma ekipleri, geçtiğimiz perşembe günü düzenlenen İsrail hava saldırısının ardından Gazze’nin güneyindeki Nasır Tıp Kompleksi’ne yönelik saldırının gerçekleştiği bölgede incelemelerde bulunuyor. (Reuters)
Filistin Sivil Savunma ekipleri, geçtiğimiz perşembe günü düzenlenen İsrail hava saldırısının ardından Gazze’nin güneyindeki Nasır Tıp Kompleksi’ne yönelik saldırının gerçekleştiği bölgede incelemelerde bulunuyor. (Reuters)
TT

Suudi Arabistan ve 17 Arap ve İslam ülkesi, Gazze’deki Nasır Tıp Kompleksi’ne yönelik İsrail saldırısını en sert ifadelerle kınadı

Filistin Sivil Savunma ekipleri, geçtiğimiz perşembe günü düzenlenen İsrail hava saldırısının ardından Gazze’nin güneyindeki Nasır Tıp Kompleksi’ne yönelik saldırının gerçekleştiği bölgede incelemelerde bulunuyor. (Reuters)
Filistin Sivil Savunma ekipleri, geçtiğimiz perşembe günü düzenlenen İsrail hava saldırısının ardından Gazze’nin güneyindeki Nasır Tıp Kompleksi’ne yönelik saldırının gerçekleştiği bölgede incelemelerde bulunuyor. (Reuters)

18 Arap ve İslam ülkesinin dışişleri bakanları, dün yaptıkları ortak açıklamada, İsrail’in Han Yunus’taki Nasır Tıp Kompleksi’ni hedef alan hava saldırısını en sert ifadelerle kınadı. Saldırıda hastalar ve sağlık personelinden hayatını kaybedenlerin olduğunu belirten bakanlar, Filistinli sivillere ve yerinden edilmiş kişilerin barındığı merkezlere yönelik saldırıların sürmesinin uluslararası insancıl hukukun açık bir ihlali olduğunu ve Gazze Şeridi’nde ateşkes anlaşmasını, güvenlik ve istikrarın yeniden tesisine yönelik çabaları sekteye uğrattığını vurguladı.

Suudi Arabistan, Ürdün, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Cezayir, Endonezya, Pakistan, Türkiye, Lübnan, Cibuti, Sudan, Somali, Umman, Filistin, Katar, Kuveyt, Libya, Mısır ve Moritanya dışişleri bakanları, ortak açıklamalarında söz konusu ihlallerin ABD Başkanı Donald Trump’ın kapsamlı planıyla çeliştiğini ve uluslararası hukukun sağlık kuruluşları ile sağlık çalışanlarına tanıdığı özel korumayı ihlal ettiğini belirtti.

Bakanlar, İsrail’in insani yardımların, barınma malzemelerinin, çadırların, karavanların, mobil evlerin ve tıbbi malzemelerin Gazze’ye girişine yönelik kısıtlamalarını sürdürmesinden duydukları derin endişeyi dile getirdi. Bu engellerin, kış mevsiminin yaklaşmasıyla birlikte Gazze’deki insani felaketi daha da ağırlaştırdığına dikkat çekti.

Ortak açıklamada, yeterli barınma imkânlarının bulunmaması, su ve kanalizasyon hizmetleri ile sağlık hizmetlerindeki kötüleşmenin sivillerin hayatını ciddi tehlikeye attığı uyarısında bulunuldu. Özellikle çocukların ve bebeklerin, aşırı soğuk hava koşullarına maruz kalmaları nedeniyle yeniden ölüm riskiyle karşı karşıya kalabileceği vurgulandı.

Gazze kentinin Er-Rimal Mahallesi’nde şiddetli yağışların ardından çadırlarını su basan Filistinli yerinden edilmiş kişiler, yağmur sularını tahliye etmeye çalışıyor. (Arşiv – AFP)
Gazze kentinin Er-Rimal Mahallesi’nde şiddetli yağışların ardından çadırlarını su basan Filistinli yerinden edilmiş kişiler, yağmur sularını tahliye etmeye çalışıyor. (Arşiv – AFP)

Bakanlar, İsrail’e uluslararası toplumun ve Barış Konseyi’nin insani yardımların artırılmasına yönelik çağrılarına cevap verme; Şarm eş-Şeyh Anlaşması, Trump’ın kapsamlı planı ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin 2025 tarihli 2803 sayılı kararı kapsamındaki yükümlülüklerini derhal ve eksiksiz yerine getirme çağrısında bulundu.

Açıklamada ayrıca İsrail’in ateşkese bağlı kalması, sivilleri ve sağlık kuruluşlarını koruması, insani yardımların yeterli miktarda, güvenli, sürdürülebilir ve engelsiz şekilde ulaştırılmasını sağlaması gerektiği vurgulandı. Temel altyapının yeniden işler hâle getirilmesi için gerekli barınma malzemeleri ve erken toparlanma ekipmanlarının girişine izin verilmesi, Birleşmiş Milletler kuruluşları ile insani yardım örgütlerinin de görevlerini herhangi bir engelle karşılaşmadan yerine getirebilmesi istendi.

Dışişleri bakanları, İsrail’in birinci aşamaya ilişkin yükümlülüklerini daha fazla gecikmeye mahal vermeden ve insani yardımların ulaştırılmasını engelleyecek siyasi ya da güvenlik koşulları öne sürmeden yerine getirmesi gerektiğinin altını çizdi. Söz konusu yükümlülüklerin anlaşmanın imzalanmasının hemen ardından yürürlüğe girmesinin öngörüldüğünü hatırlatan bakanlar, acil insani ihtiyaçların karşılanmasının sonraki aşamalarda kaydedilecek ilerlemeden bağımsız tutulması gerektiğini ifade etti.

Bakanlar ayrıca ABD ve Barış Konseyi’ne, kendi sorumluluk alanları çerçevesinde, İsrail’in söz konusu yükümlülükleri eksiksiz yerine getirmesini ve insani yardımların Gazze’ye girişine yönelik tüm kısıtlamaları kaldırmasını sağlamak amacıyla çabalarını yoğunlaştırma çağrısında bulundu. Bu adımların varılan mutabakatların güvenilirliğini koruyacağı ve ateşkesi güçlendireceği belirtildi.

Dışişleri bakanları, ortak açıklamalarının sonunda ateşkesin kalıcı hâle getirilmesi, planın bütün aşamalarının uygulanması ve Filistin halkının yaşadığı acıların hafifletilmesi amacıyla insani yardımların artırılması için bölgesel ve uluslararası ortaklarla iş birliğini sürdürme kararlılıklarını yineledi.