İran’da Nevruz tatiline ekonomik kriz sebebiyle buruk giriyor

İranlılar, ekonomik kriz sebebiyle Nevruz sevincinden mahrum

Tahran’ın kuzeyindeki pazarda Hacı Firuz gibi giyinmiş bir adam (Reuters)

İran pazarları, İran yeni yılının başlamasından önce mallarla dolu olmasına rağmen et fiyatları ve alışılagelmiş tatil yemeklerinin artması sebebiyle önümüzdeki hafta yapılacak tatillere eşlik eden sevinçten eser yok.
İran’da hayat standartlarını alt üst eden Batı yaptırımları onlarca yıldır ekonominin kötü yönetilmesiyle ülkeyi krize sürükledi. İran yerel para birimi son yıllarda rekor düşüş yaşıyor. Yerel para biriminin değer kaybetmesi insanların birikimlerinin yok olmasının yanı sıra temel ihtiyaç malzemelerini bile alamaz hale getirdi.
AP’nin haberine göre, aylarca süren hükümet karşıtı protestolar, iktidardaki düzeni devirmeyi başaramadı. Rejimin protestolara yönelik baskıları, İran'ın nükleer programına yönelik kısıtlamalar karşılığında yaptırımları kaldırması beklenen dünya güçleriyle 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşmaya herhangi bir geri dönüş umutlarını söndürdü.
İranlılar zor bir yılı uğurlarken, kimse yeni yılın bir öncekinden daha iyi olmasını beklemiyor. 58 yaşındaki ev hanımı Azar, “Sokaktaki insanlar alışveriş yapıyor ama mutlu değil. Benim siyasetle alakam yok. Ama bu duyguyu tamamen anlayabiliyorum. Bunu çocuklarımızın, gençlerimizin yüzlerine bakınca anlıyorum” dedi.
Yevmiye karşılığı çalışan 33 yaşındaki Rıza ise, “Hayal kırıklığı yüzünden satıcı oldum. İşte buradayım, sıcak, soğuk ve açık havada çalışıyorum çünkü buna mecburum. Bu sene piyasa hiç iyi değil. Yılın son günlerinin daha iyi geçeceğini ummuştuk” şeklinde konuştu.
Nükleer anlaşmanın imzalandığı tarihte 32 bin olan riyal, geçtiğimiz ay dolar karşısında 600 bine ulaşarak şimdiye kadarki en düşük seviyesine geriledi.
Eski ABD Başkanı Donald Trump, 2018 yılında nükleer anlaşmadan geri çekilerek, İran'ın hayati önem taşıyan petrol endüstrisi de dahil olmak üzere sert yaptırımları yeniden uygulamaya koydu. İran, ise anlaşmanın uranyum zenginleştirme konusundaki kısıtlamalarını alenen ihlal ederek buna karşılık verdi.
İran'ın Ukrayna'ya karşı savaşında Rusya'ya silahlı insansız hava araçları (İHA) sağlama kararı ve Eylül ayında 'ahlak polisi' tarafından gözaltına alındıktan sonra hayatını kaybeden Mahsa Amini’nin ölümün ardından düzenlenen protestolara sert müdahale edilmesi Batı'nın eleştirilerine yol açtı. Ayrıca, 2015 anlaşmasının yeniden canlandırılmasıyla ilgili görüşmeler de çıkmaza girdi.
İranlı yetkililer enflasyon oranının yüzde 40 ila 50 arasında olduğunu kabul ediyor, ancak bazı ekonomistler gerçek oranın daha yüksek olduğunu söylüyor. Bu durum, Nevruz olarak bilinen Yeni Yıl tatili için gerekli olan fındık, şeker ve diğer gıda maddelerini, sayısı giderek artan düşük gelirli İranlılar için karşılanamaz hale getiriyor.
İranlı yetkililer krizden Ukrayna'daki savaşı, küresel enflasyonu ve "ülkenin düşmanları tarafından yürütülen kur savaşını" sorumlu tutuyor. Ancak İran'ın mali krizi, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinden çok önce başladı, ekonomiyi dibe vuran sadece yaptırımlar değil.
AP’ye göre, Tahran’da Nevruz Bayramı atmosferi için bazı İranlılar, yüzde 50'ye yakın yüksek enflasyon ve protesto hareketinin damgasını vurduğu zorlu bir yılın ardından kendilerini mutlu hissetmediklerini söylüyor.
75 yaşındaki Afet, “Nevruz için hep heyecanlanmışımdır ama bu yıl o kadar üzüldüm ki bir japon balığı ve bir kase buğday filizi bile almadım dedi.
Emekli bir devlet memuru olan Mahnaz ise AP’ye,  yerel para birimindeki değer kaybının kendisinin ve diğerlerinin bağlı olduğu emekli maaşlarını azalttığını söyleyerek, “İnsanlar toplanıp kutlama yapabiliyor  mu? Herkes evde kalmalı, harcayacak hiçbir şeyleri yok ve hiçbir yere gidemezler ifadelerini kullandı.