Gemi takip verilerine göre, Tayvanlı bir şirket tarafından işletilen gemiye İran tarafından ateş açılmasından saatler sonra Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemi sayısı bu hafta başındaki seviyelere kıyasla düşüş gösterdi.
Birleşmiş Milletler'e (BM) bağlı Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Umman yakınlarında düzenlenen saldırıda geminin hasar görmesinin ardından, Körfez'de mahsur kalan yüzlerce gemi ve binlerce denizciyi tahliye etmek amacıyla yürütülen gönüllü programı askıya aldı.
Buna rağmen, Londra Borsası Grubu (LSEG) ve "MarineTraffic" tarafından Cuma günü yayınlanan veriler, her biri 2 milyon varile kadar petrol taşıma kapasitesine sahip 3 süper tanker dahil olmak üzere en az 4 tankerin yükleme yapmak üzere Körfez'e giriş yaptığını ortaya koydu.
Ayrı nakliye verileri, 2 süper tankerin İran petrolü yüklemek üzere boğaza girdiğini gösterirken, enerji analiz şirketi Kpler'in verilerine göre başka bir tanker de 2 milyon varil petrol yüküyle Hürmüz Boğazı'nın Umman tarafını kullanarak çıkış yaptı.
Petrol alıcıları, Washington ile Tahran arasında varılan ateşkes anlaşmasının ardından, İran savaşı nedeniyle aylardır süren kesintilerin ardından tedarikin istikrara kavuşmasını umuyordu.
115 Gemi tahliye edildi
Öte yandan Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) Cuma günü yaptığı açıklamada, ABD-İran mutabakat zaptı sonrasında başlatılan tahliye operasyonu kapsamında 115 gemi ve yaklaşık 2 bin 500 denizcinin Hürmüz Boğazı üzerinden Körfez'den çıkarıldığını duyurdu. IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, "Bir gemiyi hedef alan saldırının ardından tahliye operasyonlarını askıya almış olsak da bazı gemiler Hürmüz Boğazı'nın güney kesiminden geçmeye devam ediyor" dedi.
Çatışmalar başlamadan önce boğazdan günlük ortalama 125 gemi geçiyordu. Şarku’l Avsat’ın Kpler’den aktardığı verilere göre ham petrol, petrol ürünleri ve kimyasal madde taşıyan tankerlerin gidiş-dönüş sefer sayısı Çarşamba günü çatışma öncesinden bu yana en yüksek seviye olan 27'ye, Perşembe günü 24'e ulaşırken, Cuma günü ise 13'e geriledi.
AXSMarine şirketi tarafından yapılan ayrı bir analiz ise, kuru yük gemileri de dahil olmak üzere boğazdaki toplam çift yönlü deniz trafiğinin 24 Haziran'da 62 sefere ulaştığını ve bunun çatışmanın başından bu yana bir günde kaydedilen en yüksek rakam olduğunu gösterdi. Şirket, bu rakamın geçen yılın aynı günündeki trafiğin yüzde 53'üne tekabül ettiğini belirterek, Trafik henüz tamamen normale dönmüş değil değerlendirmesinde bulundu.
Gemiye ateş açıldı
Tayvanlı Evergreen Marine şirketi, Umman yakınlarında bir gemilerine bilinmeyen bir nesnenin" isabet ettiğini açıkladı. Amerikalı yetkililer ise Perşembe günü Reuters'a yaptıkları açıklamada, gemiye İran tarafından ateş açıldığını belirtti.
Baltık ve Uluslararası Denizcilik Konseyi (BIMCO) Güvenlik ve Emniyet Müdürü Jakob Larsen, "Bu saldırı, gemilerin tahliyesi ve Hürmüz Boğazı'ndaki trafiğin yeniden başlaması planlarına bir darbe indirdi, ancak yine de bazı geçişlerin yapılması bekleniyor" dedi. Larsen ayrıca, "Bu durum, ABD ile İran arasında boğazdaki deniz seyrüseferinin yeniden başlatılması konusunda net ve kesin anlaşmalar yapılmasının önemini bir kez daha ortaya koyuyor" ifadelerini kullandı.
İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi ise Tahran ile koordinasyon sağlanmadan Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçişin garanti edilemeyeceğini savundu. İran devlet televizyonu da Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri'nin uyarılarının ardından, Hürmüz Boğazı'nı "yetkisiz" şekilde geçmeye çalışan 3 yabancı petrol tankerinin geri döndüğünü duyurdu.
İran: Hürmüz'de kontrol hakkı bizim
Bu gelişmelerle bağlantılı olarak İran, Cuma günü yaptığı açıklamada Hürmüz Boğazı'ndaki deniz seyrüseferini kontrol etme hakkını yineledi. Umman yakınlarında bir gemiye düzenlenen saldırıdan bir gün sonra gelen bu açıklama, savaşı sona erdirmeyi amaçlayan ön anlaşmanın kırılganlığını bir kez daha gözler önüne serdi.
Kazım Garibabadi, X (eski adıyla Twitter) platformunda yaptığı paylaşımda, "Boğaza kıyıdaş bir ülke olarak İran'ın rolünü göz ardı eden muğlak düzenlemeler, alternatif rotalar veya kararlar altında Hürmüz Boğazı'ndan güvenli geçiş garanti edilemez" dedi.
Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzının beşte birinin geçtiği boğazdaki trafiğin yavaşlamasına ve İran ile ABD arasında geçen hafta varılan geçici anlaşmaya ilişkin çelişkili yorumlara rağmen, petrol fiyatları Cuma günü düşüşünü sürdürdü.
Anlaşma konusunda endişeli olan bölgesel müttefiklere güvence vermek üzere Körfez turuna çıkan ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken (metindeki isim karışıklığı düzeltilerek: Antony Blinken / Marco Rubio) Perşembe günü gazetecilere yaptığı açıklamada, İran'ın boğazdaki gemileri tehdit etmesi veya geçişlerini engellemesi durumunda "sorun yaşanacağını" söyledi.
Yayınlanan ortak bildiride, ABD ve Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) dışişleri bakanları, Hürmüz Boğazı'nda "koşulsuz ve kısıtlamasız seyrüsefer özgürlüğü" vurgusu yaparak, her türlü harç, vergi veya boğaz üzerinde kontrol sağlama girişimini reddetti. Bildiride ayrıca, bölgede kalıcı barış ve güvenliğin sağlanmasının, İran'ın balistik füzeleri, insansız hava araçları ve bölgedeki vekillerine verdiği destek dahil olmak üzere her türlü tehdidine karşı koymayı gerektirdiği belirtildi.
İran'dan yanıt
İran Dışişleri Bakanlığı Cuma günü verdiği yanıtta, geçici anlaşma hükümlerine göre Hürmüz Boğazı'nın kendi idaresi ve Umman Sultanlığı altında olması gerektiğini vurguladı. Bakanlık, düşmanca politikaların sürdürülmesi ve bölge işlerine müdahale edilmesi konusunda uyarıyoruz açıklamasında bulundu.
İran, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta kendisine karşı başlattığı savaşın ardından boğazı fiilen kontrol altına almış, bu durum petrol akışını sekteye uğratarak küresel enerji piyasalarında ve genel olarak dünya ekonomisinde çalkantılara yol açmıştı.
İran tarafından boğazdan geçiş taleplerini yönetmek üzere kurulan Körfez Boğazı Yönetim Otoritesi, yetkisiz rotaların kullanılmasından doğacak sorumluluğun gemi sahibine, işletmecisine ve kaptanına ait olacağını duyurdu. ABD hükümetinden konuya ilişkin henüz bir yorum gelmedi. Ancak ABD Başkanı Donald Trump, bu ayın başlarında yaptığı açıklamada, İran'ın boğazın yeniden açılmasını da içeren geçici anlaşmaya uymaması halinde ABD'nin İran'ı yeniden vurabileceği uyarısında bulunmuştu.
Boğazda güney rotası
Uluslararası Denizcilik Örgütü ve Umman, bu hafta savaş nedeniyle mahsur kalan yüzlerce gemiyi tahliye etmek amacıyla boğazda yeni bir güney rotası duyurmuş, bu adım Tahran'ın tepkisini çekmişti. Güney Kore Devlet Başkanı Lee Jae-myung Cuma günü yaptığı açıklamada, Okyanuslar Bakanlığı'nın 8 geminin ayrıldığını bildirmesinin ardından, 3 Güney Kore gemisinin daha hafta sonu Hürmüz Boğazı'ndan ayrılacağını belirtti.
Bu durum, mutabakat zaptında yer aldığı üzere İran ve Umman arasında su yolunun gelecekteki yönetimine ilişkin görüşmelerle aynı döneme denk geliyor. Görüşmelerde hizmet "maliyetleri" (harç/ücret) fikri gündeme getirilirken, ABD herhangi bir harç veya vergi uygulanmasına şiddetle karşı çıkıyor.
