Brian Katulis
Donald Trump'ın ikinci başkanlık döneminin ilk yılı hem içeride hem de dışarıda keskin dönüşler ve hızlı değişimlerle dolu, siyasi bir iniş çıkışlar silsilesine benziyordu ve bu amansız aktivizmin merkezinde Ortadoğu yer alıyordu. Bölgesel odak noktasını iki ana faktör belirledi; net bir kendini beğenme duygusu ve olayların hızlandığı, çeşitli aktörlerin hesaplarının giderek daha fazla iç içe geçtiği çalkantılı bölgesel ortamda, tarihte önemli bir yer edinme arzusu.
Trump, 2020’deki İbrahim Anlaşmaları'nı ve aynı yıl İranlı General Kasım Süleymani'nin öldürüldüğü saldırı da dahil olmak üzere İran'a karşı azami baskı kampanyasını, ilk dönemindeki dış politikasının kilit kilometre taşları olarak sunmaya devam ediyor. Ukrayna'daki savaşı sona erdirmekten, Amerika Birleşik Devletleri'nin dünyanın büyük bölümüyle ekonomik bağlarını yeniden şekillendirmeye, göçmenlik politikalarını on yıllardır görülen en sert şekilde sıkılaştırmaya kadar uzanan geniş küresel emelleri arasında, Ortadoğu hesaplarında sürekli bir yer tutuyor. İbrahim Anlaşmaları, ilk döneminde bölgenin tarihinde açık bir iz bıraktı ve ikinci döneminde de bu mirası sağlamlaştırmayı ve güçlendirmeyi amaçlıyor.
Ancak, kişisel hırs tek başına onun bu konuya dahil olmasını açıklamakta yetersiz kalıyor. Bölgesel gelişmeler, onu mutlaka öncelikleri arasında yer almayan konuları ele almaya zorladı. Bu, Amerikan başkanlarının deneyimlerinde tekrar eden bir kalıptır; bölge meselelerine müdahalelerini ne kadar en aza indirmeye çalışsalar da kendilerini bölgenin krizlerinin içine çekilmiş bulurlar. Her başkanın, tıpkı “Baba” serisinin üçüncü filminde Michael Corleone’nin yaptığı gibi, bu döngüden kalıcı olarak kurtulamayacağını acı bir şekilde kabul ettiği bir anı vardır.
Bu eğilim, Trump'ın 2025'te İsrail'in eylemlerine yanıt olarak attığı bir dizi adımla pekişti. İsrail, mart ayında Hamas ile ateşkesi tek taraflı olarak sona erdirdi, haziran ayında İran'a saldırdı ve hassas müzakerelerin yürütüldüğü bir sırada Doha'yı bombaladı. Buna ilave olarak Trump, göreve başlamasından sadece birkaç gün önce, Aralık 2024'te Esed rejiminin devrilmesinin akabinde Suriye'de hızla gelişen olaylarla karşı karşıya kaldı.
Son aylarda, İsrail'in Batı Şeria üzerinde daha fazla kontrol kurma ve muhtemelen bu bölgeyi ilhak etme girişimleri nedeniyle, Trump'ın İsrail Başbakanı Netanyahu'dan uzaklaşabileceğine dair spekülasyonlar arttı
Geçtiğimiz yıla dair bu yoğun okuma, modern tarihin en tahmin edilemez ABD başkanı hakkında 2026'nın neler getirebileceğini tahmin etmek için makul bir temel sunuyor. Yatırım firmaları geçmişteki performansın gelecekteki sonuçların göstergesi olmadığı konusunda uyarmayı adet edinmişlerdir, bu kural açıkça Trump için de geçerli. Karar alma kalıplarını ve eylemlerini izlemek önemli ipuçları veriyor. Dolayısıyla geçtiğimiz yıl boyunca yaklaşımını belirleyen üç genel özellik olduğu gözlemlenebilir.
Şok ve korku uyandıran açıklamalar
Dikkat çeken ve rakiplerini tedirgin eden sansasyonel açıklamalar yapmak, Trump'ın tarzının ayrılmaz bir parçası. 2025’te başkanlığının ilk haftalarında, ABD'nin Gazze'yi kontrol edeceğini ilan etmiş ve komşu ülkelere Filistinlileri kabul etmelerini önermişti. Bir yıl sonra, bu öneri, ister gerçek bir plan isterse sadece retorik bir manevra olsun, artık tartışılmıyordu. Ancak, şok etkisi yadsınamazdı; çünkü diğer tarafları pozisyonlarını yeniden değerlendirmeye ve bu sürprizin baskısı altında hareket etmeye sevk etti.
Hızlı kazançları tercih etme
İkinci özelliği, ABD için sınırlı maliyetle net bir siyasi getiri sağlayan adımlar veya anlaşmalar olarak adlandırdığı hızlı kazanımlara olan eğilimidir. ABD'nin Karakas'ta Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro'yu tutukladığı haberi buna örnek gösterilebilir. Böyle bir senaryoda, Başkan kararlı, George W. Bush yönetimi sırasında Irak'ta olduğu gibi uzun süren, kaynak tüketen bir savaşa saplanmadan Amerikan gücünü kullanabilen birisi gibi göründü.
Başarıları abartmak
Trump, sahadaki çok daha karmaşık ve iç içe geçmiş gerçeklere rağmen, Ermenistan ve Azerbaycan, Kongo ve Ruanda, Hindistan ve Pakistan ile Kamboçya ve Tayland arasındaki anlaşmaları örnek göstererek, on ayda sekiz savaşı bitirdiğini sürekli olarak vurguladı. Büyük vaatlerde bulunmaya, bu vaatlerin gerisinde kalan sonuçlar elde etmeye ama bu sonuçları tarihi bir başarı olarak sunmaya meyillidir. Bu tarzı muhtemelen mevcut yıl boyunca da devam ettirecek.
Bu üç özellik İran, İsrail, Filistin ve Suriye'yi kapsayan çatışmalara uygulandığında, Trump'ın 2026'da Ortadoğu'ya yaklaşımını şekillendirebilecek potansiyel senaryoların özellikleri belirginleşmektedir.
İran
2026 yılı, Trump'ın İran rejimine karşı olası bir saldırısı hakkındaki spekülasyon dalgasıyla başladı. Bu açıklamaları, mevcut hükümete karşı sokaklara dökülen protestocuların umutlarını körükledi. Haftalar sonra binlerce kişi öldürüldü ve Trump, Tahran'ın hesaplarını etkilemek için bölgeye daha fazla askeri varlık ve diplomat gönderdi. Tüm seçenekler masada olmaya devam etse de ilk döneminde Kuzey Kore gibi ülkelere veya Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e yaklaşımı, rejimi zayıflatmak için baskı yapmaya devam ederken, diplomatik kanallar aracılığıyla bir tür uzlaşmaya ulaşmak için çalışabileceğini ve belki de geçen yıl Yemen'de Husilere yaptığı gibi sınırlı bir güç kullanımına başvurulabileceğini akla getiriyor. Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre İsrail'in İran'a karşı tutumu, hesapları her an değiştirebilecek belirsiz bir faktör olmaya devam ediyor.
İsrail ve Filistin
Son aylarda, İsrail'in Batı Şeria üzerinde daha fazla kontrol kurma ve hatta ilhak etme girişimleri nedeniyle, Trump'ın İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'dan uzaklaşabileceğine dair değerlendirmelerde bir artış görüldü. Trump geçen yıl bu tür girişimlere karşı kırmızı çizgi çekmiş olsa da sağcı İsrail hükümetine sarsılmaz desteğini sürdürmesi ve Filistinlilere yönelik sembolik jestlerle yetinmesi muhtemel.
Trump'ın kişiliğinin öngörülemezliği ve belirsizliği, bölgede hüküm süren kırılgan, dağılması olası sükunet göz önüne alındığında, tüm bu değerlendirmeler sürprizlere açık kalmayı sürdürüyor
Bununla birlikte, Trump'ın, eylül ayında Doha’ya düzenlenen ve Hamas liderlerini hedef alan hava saldırısından sonra yaptığı gibi, İsrail'e karşı belirli Amerikan baskı taktikleri kullanması da uzak bir ihtimal değil. O dönemde, şu ana kadar Gazze ve Batı Şeria'da Filistinlileri öldürmeye devam etmesine rağmen, İsrail'i ateşkes anlaşmasını kabul etmeye zorlamayı başarmıştı. İsrail ve Filistin içindeki siyasi dengesizlikler ve bu aşamada ciddi bir barış sürecine girme vizyonuna sahip liderlerin yokluğu göz önüne alındığında, yaklaşan “Barış Konseyi” toplantısının somut sonuçlardan yoksun, sadece diplomatik formalitelerin tekrarı olması muhtemeldir.
Suriye
Trump'ın Suriye'de Ahmed eş-Şara'ya beklenmedik desteği, ikinci döneminin ilk yılında en dikkat çekici değişiklik oldu ve bu hamle Suudi Arabistan'ın açık desteğini aldı. Bu eylem biçimi, ABD'ye çok az maliyet getirdi ve Washington terörle mücadele çabalarına, Suriye, İsrail ve Türkiye arasında daha geniş bölgesel istikrarsızlığa yol açabilecek gerilimlerin artmasını önlemeye odaklanmaya devam etti. Bu yaklaşımın, yani ABD'nin doğrudan katılım maliyetini en aza indirirken, asıl yükü bölgesel ortaklara kaydırmanın devam etmesi bekleniyor.
Trump'ın kişiliğinin öngörülemezliği ve belirsizliği, bölgede hüküm süren kırılgan ve dağılması olası sükunet göz önüne alındığında, tüm bu değerlendirmeler sürprizlere açık kalmayı sürdürüyor. Ancak, bunların gündeme getirilmesi, olası yollar ve bunların ABD ve kilit ortakları için önümüzdeki yılda taşıdığı fırsatlar ve riskler hakkında daha geniş bir tartışma alanı sağlıyor.
Bu analiz Şarku'l Avsat tarafından Londra merkezli al Majalla dergisinden çevrilmiştir.
