Kaswar Klasra
İran'ın Dini Lideri Ali Hamaney'in suikastı Tahran'ın ötesinde şok dalgaları yarattı, Güney Asya'da siyasi dalgalanmalara neden oldu ve Pakistan'ı jeopolitik etkileşimin merkezinde beklenmedik bir konuma soktu. Suikast haberinin yayılmasından birkaç saat sonra, kıyı kenti Karaçi'den kuzeydeki Skardu'ya kadar protesto gösterileri patlak verdi. Bu olaylar, Pakistan toplumundaki ideolojik akımların derinliğini ortaya koyarken karar alıcılar için bölgesel istikrar, diplomatik misyonların güvenliği ve Ortadoğu ile Güney Asya'daki krizler arasındaki artan örtüşmenin sınırları hakkında acil sorular gündeme getirdi.
ABD'nin önemli bir diplomatik tesisinin etrafını saran kalabalıkların görüntüleri, politika yapıcılar ve yatırımcılar arasında hem yabancı personelin güvenliği hem de ülkenin iç uyumu koruma kabiliyeti konusunda endişelere yol açtı.
Uluslararası gözlemcilere göre İran'daki liderlik boşluğunun etkileri dar coğrafi sınırların ötesine yayıldığından, gösterilerin ölçeği ve yoğunluğunun daha geniş bir gerçeği yansıtıyor. Bu durum, iç güvenlik baskılarıyla boğuşan ve aynı zamanda Afganistan ile sınırında istikrarsız gerilimler yaşayan bir nükleer devletin genel ruh halini, güvenlik hesaplamalarını ve diplomatik eylem risklerini yeniden şekillendirmeye başladı.
Karaçi: Büyük şehirlerde öfke
Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre Pakistan'ın finans başkenti ve önemli yabancı misyonların bulunduğu Karaçi, kaosun yuvası haline geldi. Protestocular, Mai Colachi Caddesi üzerindeki ABD konsolosluğu yakınında toplanarak Batı karşıtı sloganlar attılar ve kısıtlı diplomatik bölgelere doğru ilerlemeye çalıştılar. Güvenlik güçleriyle çatışmalar şiddetlendi ve dokuz protestocu öldü, çok sayıda kişi yaralandı. Karaçi'nin önemi, sembolik ve ekonomik ağırlığından kaynaklanıyor. Karaçi, Pakistan ekonomisinin can damarı ve çok uluslu yatırımların merkezi ve buradaki herhangi bir kaos sınırların ötesine uzanıyor. Büyük bir ABD diplomatik tesisini çevreleyen kalabalığın görüntüleri, karar vericiler ve yatırımcılar arasında hem yabancı personelin güvenliği hem de jeopolitik şok anlarında devletin iç uyumu koruma kabiliyeti konusunda endişelere yol açtı.
Yetkililer hiç vakit kaybetmeden polis güçlerini ve paramiliter ‘Rangers’ birimlerini görevlendirdi. Çok sayıda güvenlik kordonu kurdu ve trafiği ana caddelerden uzaklaştırdı. Yetkililer ayrıca, diplomatik misyonları korumak, halk ayaklanmaları sırasında bile uluslararası hukukun kesin bir yükümlülüğü olduğunu vurguladı. Hükümetin yaklaşımı, Washington ile diplomatik bir krize yol açabilecek veya Pakistan'ın uluslararası itibarını zedeleyebilecek herhangi bir ihlali önlerken, kamuoyunun ifade özgürlüğüne sınırlı bir alan tanıyarak, hesaplı bir denge kurmaya yönelik dikkatli bir çabayı yansıtıyordu.
Kaos çevre bölgelere yayılıyor
Karaçi dünyanın dikkatini çekti, ancak kuzey bölgelerde yaşananlar daha derin bir kırılganlığın olduğunu ortaya çıkardı. Skardu'da on binlerce kişi sokaklara döküldü, yolları kapattı ve Birleşmiş Milletler (BM) ofisini yaktı. Bu sert tırmanış, federal yetkilileri kontrolü yeniden ele geçirmek için Skardu ve Gilgit-Baltistan'ın bazı bölgelerde sokağa çıkma yasağı ilan etmeye zorladı.
Bu karar, bölgenin son yıllarda gördüğü en sert idari önlemlerden biriydi. Yetkililer, kararın gerekçesi olarak ayaklanmanın yönetim yapılarının yeterince güçlü olmadığı ve büyük kalabalıkların yerel güvenlik güçlerini alt edebileceği hassas dağlık bölgelere yayılmasını önleme ihtiyacını gösterdiler.
Bu karışıklıklar, Pakistan'ın güvenlik kurumlarının kronik bir yorgunluktan mustarip olduğu bir dönemde patlak verdi.
Gilgit-Baltistan bölgesindeki protestolar, İran ile bağlantılı ulusötesi anlatıların karar alma merkezlerinden coğrafi olarak uzak toplulukları ne ölçüde etkilediğini yansıtan, birbiriyle örtüşen dini çağrışımlar ve siyasi mesajlar içeriyordu. İslamabad için, çevre bölgelerdeki karışıklıklar, lojistik kısıtlamaların mezhepsel hassasiyetler ve sınırlara stratejik yakınlık ile kesiştiği karmaşık bir güvenlik sorunu teşkil ediyor ve yerel karışıklıkların ötesinde riskleri artırıyor.
İslamabad gerginliğin eşiğinde
Öte yandan krizin yansımaları başkent İslamabad’a da sıçradı. Şii dini liderler, sıkı güvenlik önlemlerinin alındığı Kırmızı Bölge'deki ABD’nin İslamabad Büyükelçiliği önünde protesto gösterisi düzenleme çağrısı yaptı. Bu çağrı, yeni bir gerginlik dalgasının yaşanacağına dair endişeleri artırdı. Güvenlik güçleri önlemleri sıkılaştırdı, kontrol noktalarını güçlendirdi ve hızlı müdahale ekiplerini hazırda bekletti.
Endişeler artarken, ABD Dışişleri Bakanlığı durumu yakından takip ettiğini doğruladı ve Pakistan'daki ABD vatandaşlarına dikkatli olmaları çağrısında bulundu.
ABD'nin İslamabad Büyükelçiliği tarafından yayınlanan güvenlik uyarısında şöyle denildi.
“Karaçi ve Lahor'daki ABD konsoloslukları yakınında devam eden gösterilerle ilgili haberleri ve İslamabad'daki ABD Büyükelçiliği ile Peşaver'deki konsolosluk önünde yeni protestolar çağrısı yapılan haberleri takip ediyoruz. Pakistan'daki ABD vatandaşlarına yerel haberleri takip etmelerini ve çevrelerine dikkat etmeleri, büyük kalabalıkları kaçınmaları ve Akıllı Gezgin Kayıt Programı (Smart Traveller Enrolment Programme/STEP) kayıtlı olmalarını sağlamak gibi uygun kişisel güvenlik önlemlerini almalarını tavsiye ediyoruz.”
Bu uyarı, protestoların coğrafi olarak yayılabileceği ve diplomatik ve insani yardım faaliyetlerini artan bir baskı altına sokabileceği yönündeki uluslararası endişelerin artmasını yansıtıyor.
Devlet çok sayıda baskı altında
Bu karışıklıklar, Pakistan'ın güvenlik kurumlarının kronik bir yorgunluktan mustarip olduğu bir dönemde patlak verdi. Yetkililer, ülkenin Afganistan sınırında neredeyse savaş halinde olduğunu, silahlı grupların saldırılarına devam ettiğini, sınır ötesi gerilimin ise ordunun dikkatini ve kaynaklarını tükettiğini söylüyor. Krizlerin bir araya gelmesi, hükümetin hesaplamalarını karmaşıklaştırdı ve manevra kabiliyetini yavaşlattı. Yetkililer, diplomatik misyonları hedef alan şiddetli protestoların, kargaşayı istismar etmeye çalışan devlet karşıtı güçlerin işine yarayabileceği konusunda kamuoyunu uyardı. Yetkililer, olayları ulusal güvenliğe doğrudan bir tehdit olarak nitelendirerek, bunları sokaklarda yapılan sıradan siyasi ifadelerin ötesine taşıdı.
Protestolar, daha geniş bir jeopolitik değişimi ortaya koyuyor ve Pakistan, Ortadoğu krizlerinin coğrafi sınırlarının ötesinde ne kadar yankı uyandırdığının hassas bir göstergesi olarak hizmet ediyor.
Bu baskılara rağmen, Pazar günü öğleden sonraya kadar Başbakan Şehbaz Şerif'in hükümeti durumu kontrol altına almak için çok çeşitli önlemler aldı. Federal ve eyalet yetkilileri koordinasyonu artırdı, ülke çapında güvenlik uyarıları yayınladı ve diplomatik bölgeleri, havaalanlarını ve kritik altyapıyı korumak için kuvvetlerin konuşlandırılmasını güçlendirdi.
Bu gelişmeler, politika yapıcılara, dış jeopolitik şokların kırılgan ortamlarda iç güvenlik yükünü nasıl artırdığı açıkça kanıtladı.
Siyasi seferberlik ve gizli mezhepçi akımlar
Pakistan'ın İran'daki olaylara tepkisi sadece dış politika ile sınırlı kalmadı. Dini ağlar hızla sokakları harekete geçirdi ve Hamaney suikastını İran'ın iç siyasi olaylarının sınırlarını aşan bir yorumla İslam liderliğine yönelik bir saldırı olarak sundu.
Siyasi aktörler de bu anı fırsat bilerek Batı karşıtı söylemleri ön plana çıkardılar ve halkın öfkesini protesto meydanlarına yönlendirdiler. Analistler, Pakistan'ın mezhepsel manzarasının, tarihi karmaşıklığı ve inceliklerine rağmen, dış kriz dönemlerinde bir tür geçici ideolojik yakınlaşma eğilimi gösterdiğini ve bu durumun, gidişatını tahmin etmesi zor olan yaygın protesto dalgalarını tetiklediğini düşünüyor.
Bu dinamik, hükümeti oldukça hassas bir denklemle karşı karşıya getiriyor. Aşırı güç kullanımı gerilimleri tırmandırabilirken, hoşgörü devletin otoritesini sınamak veya uluslararası kurumları zayıflatmak isteyen grupların ortaya çıkmasına neden olabilir.
Diplomatik ve bölgesel yansımalar
Pakistan genelinde ABD’nin yanı sıra Avrupa ve bölge ülkelerinin misyonlarına ait binalar da dahil olmak üzere diplomatik tesislerin çevresindeki güvenlik önlemleri önemli ölçüde sıkılaştırıldı. İslamabad, diplomatları korumaya ve uluslararası yükümlülüklerini yerine getirmeye devam edeceğini teyit ederek yabancı hükümetlere güven verici mesajlar göndermeye özen gösterdi. Pakistan'ın istikrarı, iki taraf arasındaki yakın ekonomik ve askeri bağlar ve İran ile paylaştığı uzun sınır göz önüne alındığında, Körfez ülkeleri için özel bir stratejik öneme sahip. İran'ın Dini Lideri Hamaney’e düzenlenen suikast, İslamabad'ı hassas bir diplomatik konuma sokarken onu bölgesel ilişkilerini dikkatli bir şekilde dengelemek ve daha geniş çaplı çatışmalara sürüklenmekten kaçınmak zorunda bıraktı.
Skardu'daki BM ofisinin yakılması endişeleri artırdı. Zira uluslararası kurumlara yönelik artan düşmanlık, Pakistan genelinde, özellikle de en kırılgan bölgelerde insani yardım kuruluşlarının ve kalkınma programlarının çalışmalarını zorlaştırabilir.
Jeopolitik barometre olarak Pakistan
Protestolar, daha geniş bir jeopolitik değişimi ortaya koydu. Pakistan, Ortadoğu’daki krizlerin coğrafi sınırlarının ötesinde nasıl yankı bulduğunun hassas bir barometresi oldu. Pakistan kamuoyu, genellikle İslam dünyasındaki tepkileri yansıtsa da ülkenin büyüklüğü, stratejik konumu ve nükleer silahlara sahip olması, gelişmelere küresel boyutlar kazandırıyor. Oradaki herhangi bir kargaşa, Güney Asya'nın ötesine sinyaller gönderiyor ve diplomatik hesaplamaları, yatırımcıların güvenini ve bölgesel güvenlik planlamasını etkiliyor.
Pakistan deneyimi, jeopolitik şokların artık ulusal sınırlarla sınırlı kalmadığı konusunda dünya çapındaki karar alıcılara açık bir uyarı mesajı taşıyor.
Yaygın huzursuzluğa rağmen, yetkililer şimdiye kadar diplomatik tesislerin basılmasını önlemeyi başardılar, bu da uluslararası güveni korumak için çok önemli. Ancak kriz, İslamabad'ın dış ve iç baskılar arasında sürdürmesi gereken kırılgan dengeyi ortaya koyuyor.
İran'daki belirsiz siyasi durum, Washington ile Tahran arasında devam eden gerginlikler ve Pakistan'ı etkileyen güvenlik sorunları, kargaşanın yakın vadede devam edeceğini gösteriyor. Ekonomik baskılar, siyasi kutuplaşma ve ideolojik mobilizasyon, istikrarsızlık ortamını besliyor ve önümüzdeki haftalarda bu durumun uzamasına neden olabilir.
Pakistan deneyimi, jeopolitik şokların artık ulusal sınırlarla sınırlı kalmadığı konusunda dünya çapındaki karar alıcılara açık bir uyarı mesajı taşıyor. Tahran'da yaşananlar, Güney Asya'daki siyasi dengeleri hızla yeniden şekillendirebilir ve uzak krizleri acil güvenlik sorunlarının merkezine taşıyabilir. Pakistan bugün, uluslararası sistemdeki gerilimler ile iç istikrarı ve diplomatik güvenilirliğinin kesiştiği bu dönüşümlerin kavşağında duruyor.
İslamabad'ın bu hassas dönemi yönetme şekli, iç politikadaki gidişatını belirleyebilir ve temasların hızlandığı ve mesafelerin kısaldığı bir dönemde Ortadoğu ile Güney Asya'yı birbirine bağlayan daha geniş stratejik manzaraya iz bırakabilir.
ABD Başkanı Donald Trump, geçen yıl 30 Ekim'de Güney Kore'nin Busan kentinde Çinli mevkidaşı Şi Cinping ile görüşmeleri öncesinde (DPA)
"Vantour" şirketinin sağladığı görüntülerde, saldırılardan önce Tahran'daki "İran Devrim Muhafızları" karargahı (AP)