Konuya hâkim dört kaynak, ABD Başkanı Donald Trump’ın üst düzey danışmanlarının, Cumhuriyetçilerin olası seçim kayıplarını sınırlamak amacıyla kasım ayında yapılacak ara seçimler öncesinde İran’la savaşın tırmanmasını önleme yönünde baskı yaptığını söyledi. Ancak bu strateji, ABD ile İran’ın gece boyunca karşılıklı saldırılarını yeniden başlatmasıyla şimdiden baskı altına girdi.
Reuters’a konuşan ve iç değerlendirmeleri paylaşmak için isimlerinin açıklanmasını istemeyen kaynaklar, Beyaz Saray yetkililerinin 3 Kasım’da yapılması planlanan seçimlerin ardından askeri operasyonları tırmandırmayı değerlendirebileceğini belirtti. Bununla birlikte, geniş çaplı bir savaşa dönülmesinin kesinleşmiş bir karar olmadığı ifade edildi.
ABD ordusu, son saldırılarının bölgede ABD güçlerini ve deniz taşımacılığını hedef alan son saldırılara karşılık olarak düzenlendiğini açıkladı.
Kaynaklara göre ABD yönetimi şu anda İran’a yönelik ekonomik baskıyı artırmaya odaklanıyor. Washington, aylardır sürdürülen askeri operasyonların İran’dan taviz koparma hedefinde başarısız olmasının ardından, gelecekte yapılabilecek müzakerelerde Tahran’ı taviz vermeye zorlamaya çalışıyor.
Bir Beyaz Saray yetkilisi, “İran üzerindeki baskımızı sürdürüyoruz, ancak kasım ayı bir öncelik” dedi. Aralarında üç Beyaz Saray yetkilisinin de bulunduğu kaynaklar, savaşın kapsamının seçimlere kadar büyük ölçüde sınırlı tutulmasının, kamuoyunda geniş destek görmeyen çatışmanın siyasi gündeme hâkim olmasını engelleyebileceğini belirtti.
Cumhuriyetçiler, Senato ve Temsilciler Meclisi’ndeki kıl payı çoğunluklarını koruma hedefiyle seçime gidiyor.
Reuters/Ipsos tarafından ağustos ayı sonunda yapılan bir ankete göre, Amerikalıların yalnızca yüzde 31’i savaşı desteklerken, yaklaşık yüzde 63’ü savaşa karşı çıkıyor. Bunun yanı sıra benzin fiyatlarındaki artış da ülkede geniş çaplı bir memnuniyetsizliğe yol açıyor.
Kaynaklar, taktiksel bir duraklamanın ABD ordusuna bazı mühimmat stoklarındaki eksiklikleri gidermesi için de zaman kazandırabileceğini söyledi.
Gerginliğin artması, sükûneti zorluyor
Ancak çatışmaların yeniden karşılıklı saldırılara dönüşmesi, bu stratejinin uygulanmasını daha da zorlaştırdı. Çatışmaların seviyesi ilkbahardaki zirve döneminin ve yaz ortasındaki tırmanışın oldukça altında kalmasına rağmen, taraflar son günlerde yeniden saldırılara başladı.
Analistler, İran yönetiminin, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini aylar boyunca aksatmasına rağmen ülkede geniş çaplı bir iç karışıklıkla karşılaşmamasının ardından, ABD’nin bölgedeki üslerini ve müttefikleriyle bağlantılı hedefleri aralıklı olarak vurmaya devam edebileceğini düşünüyor.
Analistlere göre bu hedefler arasında askeri üsler, gemiler ve enerji tesisleri bulunabilir.
Buna karşılık ABD de misilleme yapma baskısıyla karşı karşıya kalacak. Bu durum, Trump yönetimi istemese dahi iki tarafın yeniden geniş çaplı bir savaşa sürüklenmesine yol açabilecek bir tırmanma sarmalına girme riskini artırıyor.
ABD, haftanın başında, yaklaşık bir aylık göreli sakinliğin ardından İran’ın Lark Adası’ndaki iki füze fırlatma platformunu vurdu. Tahran ise buna Ürdün ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) yönüne füze fırlatarak karşılık verdi. ABD güçleri salı günü Hürmüz Boğazı yakınlarındaki İran hedeflerine yönelik daha geniş çaplı saldırılar düzenlemeye yeniden başladı.
Eski Başkan Joe Biden döneminde Dışişleri Bakanlığı’nın Ortadoğu’dan sorumlu en üst düzey yetkilisi olarak görev yapan Barbara Leaf, İran yönetiminin ‘gerilimi azaltma sürecini bozmak için her türlü teşvike sahip olduğunu’ söyledi.
Leaf, ABD yönetiminin İran üzerindeki ekonomik baskıyı ciddi biçimde artırmayı hedeflemesi nedeniyle mevcut durumun ‘nihayetinde gerçek bir sükûnet olmadığını’ da sözlerine ekledi.
Trump öngörülemeyen bir faktör
Savaşın seyri açısından Trump’ın kendisi de öngörülmesi zor bir faktör olmayı sürdürüyor.
Reuters/Ipsos anketi, Trump’ın kamuoyundaki desteğinin savaşın başlamasından bu yana yüzde 40’tan yüzde 33’e gerilediğini ortaya koydu. Kaynaklar, Trump’ın şu aşamada gerilimi tırmandırmak istemediğini, ancak gelişmelere bağlı olarak tutumunun değişebileceğini belirtti.
Trump, salı günü İran’ın son ABD saldırılarına karşılık vermesi halinde çatışmayı tırmandırma tehdidinde bulundu. Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, “İran başarısız devleti bu son derece haklı saldırıya karşılık verirse, çok daha şiddetli ve güçlü bir başka saldırıya maruz kalacak” ifadesini kullandı.
Trump ayrıca söz konusu saldırının ‘şimdiye kadarki en büyük saldırı olmayacağını’ belirterek, ‘en büyük saldırının hâlâ gizlice hazırlandığını’ söyledi.
Lojistik ve siyasi kısıtlamalar
Trump, kasım seçimlerinin İran’a yönelik stratejisinde bir etken olduğunu kamuoyu önünde reddediyor. Ancak yedinci ayına giren savaş, giderek artan siyasi ve askeri kısıtlamalarla karşı karşıya.
Üst düzey bir Beyaz Saray yetkilisi, “Takvim değişti” derken, bir başka yetkili ise “İran savaşının seyrini önemli gelişmelerin zamanlaması belirliyor” ifadesini kullandı.
Reuters, ağustos ayında ABD ordusunun bazı güdümlü hassas füzelerden oluşan stokunun ‘neredeyse tamamını’ kullandığını bildirmişti.
Washington Post gazetesi de pazar günü, ordu, donanma ve hava kuvvetleri komutanlarının yazılı bir değerlendirmede Savunma Bakanı Pete Hegseth’i savaşın uzamasının sürdürülemez hâle gelebileceği ve güçlerin diğer cephelerdeki hazırlık durumunu etkileyebileceği konusunda uyardığını bildirdi.
ABD Savunma Bakanlığı ise ordunun görevini yerine getirmek için ‘ihtiyaç duyduğu her şeye sahip olduğunu’ açıkladı.
Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wells ise Trump’ın “İran’ın askeri kapasitesini yok ettiğini ve dünyanın tarihindeki en güçlü deniz ablukası ile ezici yaptırımlar aracılığıyla ülke ekonomisinin geri kalanını felce uğrattığını” söyledi.
Wells, Başkan’ın “ABD’nin yurt içinde ve yurt dışında çıkarlarını güçlendirmek için çalışmayı sürdüreceğini ve İran’ın asla nükleer silaha sahip olmasına izin vermeyeceğini” de sözlerine ekledi.
Gerginliği azaltmaya yönelik baskılar
Bölgedeki diplomatlar, Körfez’deki ABD müttefiklerinin temmuz ayı sonundaki son saldırı dalgasının ardından Beyaz Saray’a gerilimi düşürmesi yönünde baskı yapmaya başladığını söyledi.
Bu müttefiklerden bazıları savaşın başında, bölgesel rakip olarak gördükleri İran’ı zayıflatmak amacıyla ABD’nin daha güçlü bir adım atması yönünde girişimlerde bulunmuştu.
Beyaz Saray’dan iki yetkili, Başkan Yardımcısı JD Vance ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun da İran savaşını kasım ayına kadar ‘sakin’ tutmaya çalışan üst düzey danışman ve yetkililere katıldığını belirtti.
Son haftalarda yönetim, İran’ı ekonomik açıdan izole etmeye yönelik kampanyasını yoğunlaştırdı. Washington, İran’la ticari ve finansal ilişkileri bulunan ülke ve kuruluşlara geniş kapsamlı yaptırımlar uygulamakla tehdit ederken, Hürmüz Boğazı yakınlarındaki İran limanlarına yönelik abluka da sürüyor.
Ancak analistler ve yetkililer, ekonomik baskıya odaklanmanın da uygulamada bazı sınırlarla karşı karşıya olduğunu belirtiyor.
İran, onlarca yıldır ABD ve uluslararası toplumun çeşitli düzeylerde uyguladığı ve ekonomisine zarar veren yaptırımlara maruz kaldı. Ancak bu yaptırımlar, ülke yönetimini politikasını kesin biçimde değiştirmeye ikna edemedi.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent pazar günü yaptığı açıklamada, ekonomik baskı kampanyasının Tahran’ı askeri karşılık vermeye itebileceğini ve bunun da söz konusu kampanyanın kendisinin çatışmanın kapsamını genişletmesine yol açabileceğini belirtmişti.
Başta Çin olmak üzere büyük güçlerin Washington’ın İran’ı ekonomik açıdan izole etme çabalarına katılmaması da kampanyanın hedeflerine ulaşma kapasitesine ilişkin soru işaretlerine yol açıyor.
Atlantik Konseyi’nde kıdemli araştırmacı olarak görev yapan Alex Plitsas, yeni yaptırımların, ablukanın yol açtığı sıkıntılara ekonomik baskı eklemeyi ve İran’ı geniş çaplı askeri operasyonlara yeniden başlamak yerine müzakerelere dönmeye zorlamayı amaçladığını söyledi.
Plitsas, “İran bu konuda endişeli ancak Çin, bu ekonomik baskı kampanyasında rol almaya istekli olmadığını zaten gösterdi. Bu da kampanyanın ne ölçüde etkili olabileceği konusunda soru işaretleri doğuruyor” dedi.
