Kuzey Afrika kökenli Yahudiler, İbranice yazılmış pankartlar ve Fas Arapçasındaki ifadelerle atılan sloganlar eşliğinde, aralarında “Bizim başbakanımız” ifadesinin de bulunduğu tezahüratlarla, bugün başlayacak İsrail parlamentosu (Knesset) seçimlerinde Başbakan Binyamin Netanyahu’nun en önemli rakibi Gadi Eisenkot’u Eilat kentinde karşıladı.
Kökeni Fas’a dayanan Eisenkot’un ziyareti, İsrail’de genel olarak Doğulu Yahudilerin, özellikle de Kuzey Afrika kökenlilerin çoğunlukta yaşadığı 40 yerleşim birimini kapsayan turun son durağı oldu. ‘Altın Yerleşimler’ olarak adlandırılan bu bölgelerin gerçekten altın değerinde bir rol oynayarak seçimlerin kaderini belirlemesi ve Netanyahu’nun partisi Likud’a oy veren seçmenlerin mümkün olan en büyük bölümünü Eisenkot’un partisi Yashar’a çekmesi hedefleniyor.
Bu coşkulu karşılama ve beklentiler, İsrail’in demografik yapısındaki iç içe geçmişliği ve seçimlerin kaderini belirleyebilecek toplumsal kesimlerin niteliğini ortaya koyuyor. Özellikle de çeşitli kamuoyu yoklamalarının iki başlıca rakipten herhangi birini öne çıkaramaması ve 120 üyeli Knesset’te çoğunluğu sağlayacak 61 sandalyeye ulaşma ihtimallerini netleştirememesi, bu kesimlerin önemini artırıyor.
İsrail’deki seçmen blokları; Doğu kökenli Yahudiler, Batı kökenli Yahudiler, köylerinin işgal edilmesi ve yıkıntıları üzerinde İsrail’in kurulmasının ardından fiilen İsrail vatandaşlığı kazanan ve İsrail Arapları olarak bilinen Filistinliler ile göçmen İsrailliler arasında dağılıyor.
Oy blokları ne?
Doğulu Yahudiler, İsrail vatandaşlarının yaklaşık yüzde 45’ini oluşturuyor. Bunların arasında Fas kökenli bir milyon Yahudi bulunuyor. Söz konusu kesim, ülkenin merkezinden uzakta, kırsal bölgelerdeki kasaba ve kentlerde yaşıyor. David Ben-Gurion hükümeti 1950’lerin başında bu insanları İsrail’e getirdiğinde, onları düşük yaşam standartlarına sahip mülteci kamplarına yerleştirdi. Onlara açık bir etnik üstünlük anlayışı ve belirgin bir ırk ayrımcılığıyla yaklaşılması, çoğunluğun hükümete öfkelenmesine ve hükümetten nefret etmesine yol açtı.
Aradan geçen yıllarda Likud, bu kesimin uğradığı haksızlık duygusunu kendi lehine kullanarak onları yanına çekti. ‘Uyanış yılı’ olarak adlandırdıkları 1977’den bu yana oylarının yaklaşık üçte ikisini Likud’a ve diğer sağ partilere veriyorlar. Görece duygusal yapıları nedeniyle liderlerine, yani başbakana, büyük bir saygı ve hayranlıkla yaklaşan bu kesim, siyasi mitinglerde Netanyahu lehine “Bibi İsrail’in kralı” sloganları atıyordu. Ancak bugünlerde bir ikilemle karşı karşıyalar. Zira Başbakan Binyamin Netanyahu’ya rakip olan en güçlü aday, Fas doğumlu anne ve babanın çocuğu olan Eisenkot. Fas kökenli Yahudiler bugün onu sıcaklık ve şefkatle karşılıyor; çünkü onu ‘kendilerinden biri’ olarak görüyorlar.
Araplar... yerli halk
Fas kökenlilerin yanı sıra, İsrail seçimlerinde belirleyici rol oynaması beklenen ve Netanyahu’nun çekindiği başka toplumsal kesimler de bulunuyor. Ancak Eisenkot da bu kesimlerin desteğini tek başına garanti edemiyor. İsrail’de, 1948’de ülkelerinde kalmayı sürdüren yerli halktan yaklaşık 1,2 milyon Arap seçmen bulunuyor. Bu kesim, seçme hakkına sahip vatandaşların yüzde 17’sini oluşturuyor. Yahudi seçmenlerle aynı oranda sandığa gitmeleri durumunda yaklaşık 20 milletvekili çıkarabilecek bir ağırlığa sahipler.
Arapların ne Netanyahu’ya ne de Eisenkot’a oy vermesi bekleniyor. Zira yüzde 85’i Arap partilerine oy veriyor. Özellikle bu seçimlerde, sağın kendilerini yerlerinden etmeyi amaçladığını düşündükleri için seçimleri kaderlerini belirleyecek bir süreç olarak görüyorlar.
Tahminler ve kamuoyu yoklamaları, Arap seçmenlerin sandığa gitme oranının yüzde 53’ten yüzde 65’e yükseleceğine işaret ediyor. Bu da onları, sağ blokların önünde hükümet kurmalarını engelleyebilecek belirleyici bir sete dönüştürebilir.
Haredi Yahudiler ve askerlik krizi
Haredi Yahudiler, oyların yüzde 15’ini oluşturuyor. Sandığa gitme oranlarının yüzde 90’ı aşması nedeniyle, seçmenler arasındaki oranlarından daha fazla sandalye kazanmaları mümkün. Oy toplama kapasiteleriyle ilgili yapılan esprilerden biri de ‘ölülerinin bile oy kullandığı’ yönünde. Ancak bu durum, üzerlerindeki denetimin yetersiz olmasından da kaynaklanıyor.
Haredi partileri, bir önceki parlamentoda 18 sandalyeye sahipti. Ancak kamuoyu yoklamaları, bu partilerin 3 ila 5 sandalye kaybedeceğine işaret ediyor. Bunun nedeni, kamuoyunun bu partilere duyduğu güvenin ciddi biçimde sarsılması. Harediler, partilerini gençlerinin askerlik hizmetinden muaf tutulmasını güvence altına alacak bir yasanın çıkarılması konusunda yetersiz kalmakla suçluyor. Bu kesimin büyük bölümü sağ görüşlü olduğundan, Haredi partilerinin sandalye kaybetmesi Netanyahu’nun siyasi bloğunun da güç kaybetmesi anlamına geliyor.
Yahudi göçmenleri çekmek amacıyla düzenlenen geziler
Merkez İstatistik Bürosu’na göre, yurt dışında yaşayan 810 bin İsrailli bulunuyor. Muhalefet partileri, on binlerce İsraillinin oy kullanmak üzere ülkeye getirilmesi amacıyla özel bir kampanya düzenledi. Bu kapsamda, seçmenlerin sandığa gitmek için ülkeye gelmelerini sağlamak üzere organize edilen ve masrafları karşılanan seyahatler düzenlendi.
Kampanyaları organize edenlere göre, yurt dışına göç etmiş 67 bin Yahudi kampanyaya olumlu yanıt vererek yalnızca birkaç günlüğüne oy kullanmak amacıyla ülkeye geldi. Bu kişilerin konaklamaları için gönüllülerin evleri ayarlandı.
Kampanyaya katılanların sayısı görece sınırlı olsa ve Knesset’teki ağırlıkları yalnızca bir buçuk sandalyeyi aşmasa da bu kişilerin geri dönüşü, tanıdıklarını ve akrabalarını da etkiliyor. Üstelik bu kişiler, geri dönme gerekçeleriyle çevrelerini daha da fazla etkiliyor.
Göçmenler, Netanyahu hükümetinin izlediği politikaların yurt dışında kendilerine zarar verdiğini ve dünya genelinde İsraillilere ve Yahudilere yönelik nefreti körüklediğini düşünüyor. Bunlardan biri olan moda tasarımcısı Itamar Tsahobel, Yedioth Ahronoth gazetesine yaptığı açıklamada durumu şu sözlerle özetledi: “30 yıldır yurt dışında yaşıyorum. Her zaman İsrailli olduğumu gururla söylerdim. Bugün ise utanç ve korku hissediyorum, kendimi savunmak zorunda kalıyorum. İsraillilerin dünyada yeniden başları dik dolaşabilmelerine ve İsrailli olmaktan gurur duymalarına katkıda bulunmak için oy kullanmaya geldim.”
23 yıldır Lizbon’da yaşayan Dana Levy ise “Geri dönen bizlerin bir ağırlığı olduğunu düşünüyorum. Normalde kamuoyu yoklamalarında bizi hesaba katmıyorlar. Bu seçimlerin sürprizi olacağımıza inanıyorum” dedi.
Netanyahu, başbakanlık koltuğunu korumak için amansız bir mücadele yürütürken bu gelişme karşısında geri adım atmıyor. Ancak uzmanlar, bu kez görevinin son derece zor olacağına işaret ediyor.
