Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgilere göre, aralarında üç üst düzey ismin bulunduğu Iraklı bir komite, silahlı grupların silahsızlandırılmasına yönelik ‘uygulama planını’ tamamlamaya yaklaştı. Söz konusu planın önümüzdeki günlerde Amerikalı yetkililere sunulmasının hedeflendiği belirtildi.
Bu süreç, yeni hükümet kapsamında hassas güvenlik kurumlarının yönetiminde beklenen değişikliklerle eş zamanlı yürütülürken, hükümet kaynakları planın ‘zaman kazanma girişiminin ötesine geçmeyeceği’ görüşünü dile getirdi. Buna karşılık üç silahlı grubun temsilcileri, ‘silah bırakmayacaklarını’ açık şekilde ifade etti.
Washington, İran’a yakın silahlı grupların silahsızlandırılması ve bu yapıların temsilcilerinin yeni hükümette yer almamasını sağlamak amacıyla Irak’taki Şii iktidar partileri üzerindeki baskısını artırıyor. Bu baskının, Bağdat’ta yeni hükümetin kurulma süreci yaklaşırken somut adımlara dönüşmesinin beklendiği belirtiliyor.
Silahsızlanma müzakereleri
İlk kez kamuoyuna yansıyan bilgilere göre komitede, hükümeti kurmakla görevlendirilen Ali ez-Zeydi, görev süresi sona eren Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani ve Bedir Örgütü lideri Hadi el-Amiri yer alıyor. Komitenin, silahlı grupların liderleriyle gizli görüşmeler yürüttüğü ve bu görüşmelerde ‘silahsızlanma ve milis unsurların devlet yapısına entegre edilmesine yönelik fikirlerin’ gündeme getirildiği belirtildi. Ancak kaynaklara göre bazı toplantılar sakin geçmedi.
Kaynaklar Şarku’l Avsat’a yaptıkları açıklamada, İran’a tarihsel olarak yakınlığıyla bilinen Amiri’nin komitede yer almasının, silahlı grupların güvenini kazanmak ve onları devlet yapısına entegre olmaya ikna etmek amacı taşıdığını ifade etti. Ayrıca komitenin, Şii siyasi blok olan Koordinasyon Çerçevesi tarafından tam yetkiyle görevlendirildiği aktarıldı.
Kaynaklara göre, Şii siyasi partiler ile silahlı grupların liderleri arasında ciddi bir güvensizlik ve karşılıklı suçlama atmosferi hâkim. Aynı kaynaklar, Zeydi hükümetinin silahların kontrolü ve Washington’ın ‘çeşitli yollarla kasıtlı olarak İran’a aktarıldığını’ öne sürdüğü mali kaynaklar konusunda köklü reformlar yapmasının önünde ciddi engellerle karşılaşabileceğini değerlendirdi.
Zeydi, hükümeti kurmakla resmen görevlendirilmesinden bu yana ABD yönetiminden güçlü destek görüyor. Ancak birçok gözlemci, İran nüfuzunun sınırlandırılması ve milis gruplarla Irak devleti arasındaki bağların koparılması yönünde beklenen adımların atılmaması halinde Washington ile yaşanan ‘balayı döneminin’ sona erebileceği görüşünde.
Koordinasyon Çerçevesi tarafından paylaşılan fotoğrafta, sağdan sola sırasıyla yeni hükümeti kurmakla görevlendirilen Ali ez-Zeydi, Bedir Örgütü lideri Hadi el-Amiri ve görev süresi sona eren Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani görülüyor.
ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth ile hükümeti kurmakla görevlendirilen Zeydi arasında geçtiğimiz çarşamba günü gerçekleştirilen telefon görüşmesinin, Washington’ın milis unsurlarını yalnızca üst düzey bakanlık görevlerinden değil, genel müdürlük pozisyonlarından da uzaklaştırmak istediğine işaret ettiği belirtildi.
Kaynaklara göre Zeydi’ye yakın isimler, Hegseth ile yapılan görüşmenin içeriğinden ‘Washington’ın gözünde yeni Bağdat hükümetinin meşruiyetinin, milis grupları devlet kurumlarından uzaklaştırma kapasitesine bağlı olduğu’ sonucunu çıkardı.
Üst düzey bir siyasi yetkili Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, kısa süre önce oluşturulan komitenin çalışmalarını Amerikan baskısı altında hızlandırdığını söyledi. Yetkili, güvenlik danışmanlarının aylardır silahların toplatılması veya silahlı unsurların entegrasyonu konusunda çeşitli seçenekler üzerinde çalıştığını, ancak son haftalarda sürecin ivme kazandığını ifade etti.
Yetkili ayrıca,'uygulama planının’ silahlı grupların ağır ve orta ölçekli silahlarının toplanmasını ve Halk Seferberlik Güçleri’nin (Haşdi Şabi) yeniden yapılandırılmasını içerdiğini aktardı. Ancak bunun nasıl uygulanacağına dair ayrıntı paylaşılmadı.
Irak’ta Halk Seferberlik Güçleri’nin geleceğine ilişkin belirsizlik sürerken, bu yapının Amerikan baskılarına boyun eğip eğmeyeceği ve silahsızlandırma projesinin parçası olup olmayacağı konusunda soru işaretleri devam ediyor.
‘Zaman kazanmak’ için bir proje
Iraklı siyasetçiler, emekli ABD’li General David Petraeus’un bu hafta Bağdat’ı ziyaret edebileceğini ve ziyaretin amacının ‘yeni hükümetin milis gruplarla bağlarını tamamen koparıp koparmayacağını yerinde görmek’ olduğunu ifade ediyor.
Ancak Petraeus’un söz konusu Bağdat ziyareti sırasında hangi resmi sıfatı taşıyacağı henüz doğrulanmış değil.
Petraeus, 2003 sonrası Irak savaşının önde gelen komutanlarından biri olarak biliniyor. Adı özellikle, Saddam Hüseyin yönetimini deviren işgal sırasında 101. Hava İndirme Tümeni’nin komutasını üstlenmesiyle öne çıkmıştı.
Daha sonraki deneyimleri de onu bugün silahlı grupların silahsızlandırılması dosyasında etkili bir aktör haline getiriyor. Petraeus’a 2004 yılında, mezhepsel şiddetin yükseldiği dönemde yerel güvenlik güçlerinin eğitimi görevi verilmiş, bu süreçte aralarında Hadi el-Amiri’nin de bulunduğu bazı milis yapıları yöneten siyasi liderlerle yakın temas kurmuştu.
Iraklı kaynaklar, komitenin üzerinde çalıştığı ‘uygulama planının’, Zeydi hükümetinin silahlı grupları silahsızlandırma konusunda ciddi olduğu yönünde Amerikalıları ikna edebilecek bazı ‘umut verici fikirler’ içerebileceğini belirtiyor. Ancak aynı kaynaklar, planın gerçekten uygulanacağı konusunda ciddi şüpheler bulunduğunu ve bunun, Zeydi hükümetinin kurulmasını sağlamak ve İran ile ABD arasındaki savaşın sona ermesini beklemek amacıyla yürütülen bir ‘zaman kazanma operasyonu’ olabileceğini ifade ediyor.
Önde gelen Şii danışmanlardan biri ise “Silahlı grupların silahları konusunda izlenen oyalama politikası, sonunda iktidardaki koalisyonun terörü destekleyen siyasi bir yapı olarak değerlendirilmesine yol açacak. Bu da Irak’ın ‘haydut devlet’ olarak sert ekonomik yaptırımlarla karşı karşıya kalması anlamına gelir” değerlendirmesinde bulundu.
Zeydi, 14 maddelik hükümet programında ilk sıraya ‘silahların yalnızca devletin kontrolünde olması ve hukukun üstünlüğünün uygulanması’ hedefini yerleştirmişti. Ancak programda aynı zamanda Halk Seferberlik Güçleri’nin savaş kapasitesinin geliştirilmesi ve askeri sistem içindeki görev ve sorumluluklarının yeniden tanımlanmasına ilişkin bir madde de bulunuyor.
Iraklı bir yetkili Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, ‘Washington’ın, silahlı grupların liderleri ve üyelerinin yeni hükümete sızmasını önlemek amacıyla Bağdat üzerindeki baskısını gevşetmek istemediğini’ söyledi.
Halk Seferberlik Güçleri’ne bağlı bir birlik (Halk Seferberlik Güçleri internet sitesi)
‘Silahlarımızı teslim etmeyeceğiz’
ABD’nin artan baskısına karşılık Irak’taki bazı silahlı grupların daha sert bir tutum benimsediği bildirildi. Bir milis grubunun sözcüsü, Ketaib Hizbullah, Nuceba Hareketi ve Ketaib Seyyid eş-Şüheda’nın silahlarını hiçbir tarafa teslim etmeyi kabul etmediğini söyledi.
Kimliğinin açıklanmasını istemeyen sözcü, söz konusu üç grubun ‘silahsızlanma konusundaki reddiyelerinin doğurabileceği her türlü bedeli göze almaya hazır olduklarını’ ifade etti.
Kaynaklara göre bu silahlı yapılar, ABD’nin olası yaptırımlarını geçmişte yaşanan savaş sürecinden daha ağır görmüyor ve yaşananların, suikastlar ya da altyapı tahribatı dahil olmak üzere daha fazla güç kazanmalarına zemin hazırladığını değerlendiriyor.
Sözcü, “Savaş bize nasıl daha fazla güç kazanabileceğimizi gösterdi” ifadesini kullandı.
Koordinasyon Çerçevesi içinde ise Washington’ın yalnızca silahlı grupları değil, silah kullanımından uzak duran ve parlamentoda sandalyesi bulunan yapıları da devlet kurumlarından dışlamak isteyip istemediği tartışılıyor.
Bu gruplardan özellikle Asaib Ehli’l Hak, geçmişte Mustafa el-Kazımi döneminde uygulanan modele benzer şekilde, kabineye bağımsız isimler önererek dolaylı etki kurma seçeneklerini değerlendiriyor.
Diğer yandan ABD Hazine Bakanlığı dün, petrol kaçakçılığıyla bağlantılı olduğu belirtilen kişi ve yapılara yaptırım uyguladı. Bu listede, Kays el-Hazali’nin kardeşi Leys el-Hazali de yer aldı. Leys el-Hazali’nin daha önce hem içişleri hem de bazı hizmet bakanlıkları için aday gösterildiği iddia edilmişti.
Aynı yaptırım listesinde Ali Maaric el-Behadili de bulunuyor. Kaynaklara göre Behadili’nin petrol bakanlığı için bazı siyasi çevreler tarafından önerildiği belirtiliyor.
Koordinasyon Çerçevesi içindeki bazı siyasetçiler, yaptırımların ‘istenmeyen adayları saf dışı bırakmayı ve süreci başka isimlere yönlendirmeyi amaçlıyor olabileceğini’ ifade ediyor.
Silahsızlanma müzakerelerinin özü, bir Iraklı yetkilinin ifadesiyle, milis grupların ABD’yi tahrik etmeyecek şekilde yeniden konumlandırılması tartışmalarına dayanıyor. Ancak aynı yetkili, sürecin tamamen statükoyu değiştirmeyeceğini söyleyerek önemli bir değişim ihtimaline de dikkat çekti.
Yetkiliye göre yeni hükümet döneminde yapılacak bazı güvenlik atamaları, silahlı grupların hassas devlet kurumlarındaki etkisini azaltabilir; bu kapsamda istihbarat teşkilatının başına Sünni bir ismin getirilmesi olasılığı da değerlendiriliyor.
