İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu Başkan Yardımcısı ve muhafazakâr kanadın önde gelen isimlerinden Mahmud Nebeviyan, ABD ile yürütülen müzakerelere ilişkin olarak Dini Lider Mücteba Hamaney’e atfedilen yazışmaları bir televizyon programında gündeme taşıyarak ülke yönetim kurumları içinde geniş çaplı bir tartışma başlattı. Nebeviyan, Tahran’ın şartları ve İslamabad Mutabakat Muhtırası’nın seyrine ilişkin olduğunu söylediği bazı bölümleri canlı yayında okudu.
İran Radyo ve Televizyon Kurumu (IRIB), Nebeviyan’ın açıklamalarının ve bunlarda yer alan ‘gizli belgeler’ ile üst düzey yetkililer arasındaki yazışmalara ilişkin ifadelerin ‘hukuki ihlal’ niteliği taşıdığını ve yargı makamlarınca incelenmesi gerektiğini açıkladı. IRIB ayrıca, program nedeniyle bir genel müdürün istifa ettiğini ve dosya kapsamında ‘disiplin işlemleri’ uygulanacağını duyurdu.
Nebeviyan, Mücteba Hamaney’in müzakereler için 11 şart belirlediğini, bunlar arasında ABD’den tazminat alınması, uranyum zenginleştirme hakkının korunması, yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması ve Hürmüz Boğazı üzerinde İran egemenliğinin tesis edilmesinin yer aldığını söyledi. Nebeviyan ayrıca, Hamaney’in boğazdan geçiş ücretlerinin derhâl tahsil edilmeye başlanmasını istediğini öne sürdü.
İran basınında yer alan açıklamalara göre Nebeviyan, İslamabad’daki görüşmelerin ardından kaleme alındığını söylediği bir notta, “Pakistan’daki müzakerelerde yaşananlar, gerçekleşmesi gereken süreçten ve müzakerelerin meşruiyet şartlarından tamamen farklıdır” ifadesinin yer aldığını aktararak, müzakerelerin durdurulması gerektiğinin belirtildiğini savundu. Nebeviyan ayrıca, nükleer dosyanın müzakere konusu yapılmaması gerektiğini ileri sürerek, ya ‘zafer’ elde edilmesi ya da nükleer dosyanın tamamen gündemden çıkarılması gerektiği yönünde görüş aktardı.
Bu, Nebeviyan’ın müzakere sürecine ilişkin tartışma yaratan ilk çıkışı olmadı. Nebeviyan, İran ile ABD arasında mutabakat muhtırasının imzalanmasından önce, 13 Haziran’da Devrim Muhafızları Ordusu’na (DMO) yakın bir haber ajansının canlı yayınında, anlaşma taslağı olduğunu söylediği bir metni okuyarak bazı maddelere sert eleştiriler yöneltmişti.
Nebeviyan, 40 gün süren savaşın ardından ilan edilen ateşkesten sonra İran müzakere heyetiyle birlikte İslamabad’a giden heyette de yer almıştı. Bu durum, daha sonra açıkladığı ve müzakere süreciyle bağlantılı olduğunu öne sürdüğü ayrıntılara ayrı bir hassasiyet kazandırdı.
Nebeviyan’ın son açıklamaları ülke içinde geniş yankı uyandırdı. Müzakere heyetinin medya ekibinde yer alan ve Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’a yakınlığıyla bilinen Said Acurlu, Nebeviyan’ı daha önce dile getirdiği iddialar nedeniyle hesap vermekten kaçınmak amacıyla ‘metinleri kasıtlı biçimde tahrif etmekle’ suçladı.
İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu üyesi Mücteba Zarei de Nebeviyan’a sert tepki göstererek, canlı yayını ülkenin ‘sivil ve siyasi düzenini’ karıştırmak için kullandığını öne sürdü.
Tartışma, siyasi akımlara yakın medya organlarına da yansıdı. Gazeteci Seyyid Sadık Hüseyni, sorunun yalnızca Nebeviyan’dan kaynaklanmadığını belirterek, IRIB Genel Müdürü Peyman Cebeli ile Said Celili’nin de siyasi sorumluluk taşımaları gerektiğini söyledi. Hüseyni, alt düzey çalışanların feda edilmesi yerine üst düzey isimlerin hesap vermesi gerektiğini ifade ederek, devlet televizyonunun Nebeviyan’ın mensubu olduğu ‘Paydari Cephesi’nin televizyonuna’ dönüştüğünü ileri sürdü.
Tartışmalar, Mücteba Hamaney’in dini liderlik görevini üstlendiğinin açıklanmasından bu yana kamuoyu önüne sesli ya da görüntülü olarak çıkmadığı bir dönemde yaşandı. İran ile ABD arasında mutabakat muhtırasının imzalanmasının ardından Hamaney yazılı bir mesaj yayımlayarak anlaşmaya ilişkin ‘farklı bir görüşe sahip olduğunu’ belirtti.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise isim vermeden Nebeviyan’a gönderme yaptığı iki ayrı konuşmasında iç kamuoyuna net mesajlar verdi. ‘Ayrışma ve ihtilaf kokusu taşıyan her mesajın’, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı’nın (CIA) izlediği stratejilere hizmet ettiğini söyleyen Pezeşkiyan, ülkenin son derece hassas bir süreçten geçtiğini belirtti. İç bölünmelerin körüklenmesi halinde İran’ın zarar görmesi için ‘İsrail’e ya da ABD’ye ihtiyaç kalmayacağını’ ifade etti.
Pezeşkiyan ayrıca, Dini Lider’in hükümete müzakere sürecini sürdürme yetkisi verdiğini vurgulayarak, varılan sonucun Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi içinde yürütülen kolektif çalışmanın ürünü olduğunu söyledi. Konsey üyelerinin neredeyse tamamının anlaşma konusunda hemfikir olduğunu belirten Pezeşkiyan, yalnızca bir kişinin farklı görüş taşıdığını kaydetti.
Pezeşkiyan, devlet televizyonuna yönelik örtülü eleştiriler de yönelterek, kurumun gerekli hassasiyetleri gözetmesi ve hassas konuları gündeme taşıyarak ya da yayın platformlarını diplomatik süreci zedeleyecek şekilde kullandırarak yürütülen çabalara zarar vermemesi gerektiğini söyledi.
