ABD’de uzun vadeli hazine tahvili getirilerinin 2007’den bu yana en yüksek seviyelerine ulaşması ve ulusal borcun 40 trilyon doları aşması, ülkenin kamu maliyesine ilişkin endişeleri artırdı.
Bu durum Washington’ın finans alanında karşılaştığı ilk büyük zorluk değil. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, ülkenin büyüme yoluyla borç sorununu aşabileceğini belirtti. Ancak tarih, Hazine Bakanlığı’nın alışılagelmiş yatırımcı bileşimi, borçlanma araçları ve piyasa koşullarına dayanamadığı dönemlerde, finansman sağlamak için yeni yöntemlere başvurduğunu gösteriyor.
Şarku’l Avsat, Washington’ın geçmişte karşı karşıya kaldığı altı finansman zorluğu ve bunlarla mücadele yöntemlerini okurları için sıraladı:
1- Yeni alıcı kitlelerinin oluşturulması
ABD İç Savaşı, Washington’ı benzeri görülmemiş düzeyde borçlanmaya zorladı. Federal borç 1860 yılında yaklaşık 65 milyon dolar seviyesindeyken, 1865’te yaklaşık 2,7 milyar dolara fırladı ve bu dönemde her yıl neredeyse ikiye katlandı. Karşılaştırma yapmak gerekirse, Morgan Stanley verilerine göre ABD kamu borcu 1946’dan bu yana yıllık bileşik yüzde 6,6 oranında büyüme kaydetti.
Washington, yeni tahvil ihraçlarını karşılayabilmek adına yeni bir alıcı sınıfının oluşmasını sağlayan düzenlemeleri devreye soktu. Ulusal bankacılık yasaları doğrultusunda, federal lisansa sahip bankaların çıkardıkları para birimlerini ABD hükümet tahvilleriyle desteklemesi zorunlu kılındı.
Finansör Jay Cooke da bankalar, alt acenteler, reklam kampanyaları ve ulusal çağrılar vasıtasıyla ülke genelinde borç satışı gerçekleştirerek yeni yatırımcılar çekmeyi başardı.
Cooke’un Five-Twenties olarak bilinen yüzde 6 faizli tahvilleri, beş yıl sonra geri çağrılabilir ve 20 yıl vadeli olup faiz ödemeleri altın cinsinden yapılıyordu. Üç yıl vadeli 7-30 tahvilleri ise yüzde 7,30 faiz (yıllık 3,65 dolar) ödüyordu. Şarku’l Avsat’ın Reuters’tan aktardığına göre bu tahviller, 50 dolarlık bir yatırım karşılığında ‘günde bir cent’ maliyet çıkaracağı vurgulanarak pazarlandı.
Söz konusu kampanyalar, federal borcun küçük yatırımcılar için geniş çapta erişilebilir bir yatırım ürününe dönüşmesine katkı sağladı.
2- Wall Street’ten destek alınması
Şubat 1895’e gelindiğinde; yaşanan resesyon, altın çıkışları ve gümüşe geçiş endişeleri, Hazine Bakanlığı’nın altın rezervlerini siyasi açıdan büyük önem taşıyan 100 milyon dolar eşiğinin oldukça altına, yani 41,3 milyon dolara kadar düşürdü.
Halka yapılan tahvil satışları ise yalnızca geçici bir rahatlama sağladı.
Bir merkez bankasının bulunmadığı bu dönemde ABD Başkanı Grover Cleveland, daha fazla altın çekilişini durdurmak ve büyük bölümü Avrupa’dan sağlanan 65 milyon dolardan fazla altını temin etmek üzere bir bankacılık konsorsiyumuna liderlik etmeleri için önde gelen iki özel finansör olan J.P. Morgan ve August Belmont Jr. ile iş birliğine gitti.
Konsorsiyum, bu yardımın karşılığında yüzde 4 faizli ve 30 yıl vadeli yaklaşık 62 milyon dolarlık hazine tahvili elde etti.
Anlaşma altın rezervlerinin istikrara kavuşmasını sağlarken, Morgan ve Belmont’un kamu politikalarının belirlenmesindeki Wall Street nüfuzunun birer simgesi haline gelmesine ve halihazırda yükselişte olan popülist hareketin daha da güçlenmesine yol açtı.
3- Tasarruf sahiplerinin çekilmesi ve getirilerin sabitlenmesi
İkinci Dünya Savaşı’nın finanse edilmesi; enflasyonu dizginlemek adına sivil harcamaların kısıtlanmasının yanı sıra düşük maliyetli borçlanmayı da gerekli kıldı. Bu doğrultuda Washington, savaş tahvillerine başvurdu.
Maaş kesintileri yoluyla yürütülen gönüllü satın alma programları sayesinde Haziran 1943 itibarıyla yaklaşık 27 milyon Amerikalı düzenli olarak bu tahvillerden satın almaya başladı. Savaş tahvilleri, savaşın sonuna gelindiğinde bu süreçte biriken toplam borcun yaklaşık yarısını finanse etmiş durumdaydı.
FED ise para politikasını hazinenin finansman ihtiyaçlarına tabi kılarak bu sistemi destekledi. Nisan 1942’den itibaren FED, hazine bonosu getirilerini yüzde 0,375 seviyesinde sabitledi ve açık piyasa işlemleri yoluyla uzun vadeli hazine tahvil getirilerine fiilen yüzde 2,5’lik bir tavan uyguladı.
Bu durum devletin borçlanma maliyetini düşük tuttu ancak enflasyonist baskıları artırdı.
Savaş dönemi kontrollerinin kaldırılmasıyla birlikte, bastırılmış olan fiyat baskıları patlak verdi ve savaş sonrası dönemde yüksek enflasyona yol açarak bu sabitlemenin sürdürülmesini imkânsız kıldı. Uygulama, Hazine ile FED arasında Mart 1951’de varılan mutabakatla nihai olarak sona erdirildi.
4- Twist Operasyonu’nun uygulanması
1960’ların başlarına gelindiğinde, yabancıların elindeki dolar alacaklarının ABD’nin altın rezervlerini aşması, doların altına dönüştürülebilirliğine olan güveni tehdit etti. Washington yönetimi, bu süreçte yerel büyümeyi boğmadan sermaye çıkışlarını sınırlamayı hedefledi.
Bu iki amacı birden gerçekleştirmek üzere devreye sokulan Twist Operasyonu kapsamında FED, kısa vadeli hazine bonoları satıp uzun vadeli hazine tahvilleri satın aldı. Böylece doları desteklemek amacıyla kısa vadeli faiz oranları yükseltilirken, yatırımları teşvik etmek için uzun vadeli faiz oranları düşük tutuldu.
Hazine Bakanlığı ise yabancı merkez bankalarına satılan ve doların değer kaybı riskine karşı korunan yabancı para cinsinden ‘Roosa tahvilleri’ ihraç ederek bu stratejiyi pekiştirdi.
Twist Operasyonu, 2007-2009 küresel finans krizinin ardından ekonomik toparlanmayı desteklemek amacıyla 2011-2012 yılları arasında yeniden hayata geçirildi.
5- Fiyatın piyasa tarafından belirlenmesine izin verilmesi
Hazine Bakanlığı, 1970’lerin başlarına kadar tahvil ve senet satışlarını önceden belirlenmiş şartlarla gerçekleştiriyordu. Ancak 1960’ların sonlarında tırmanan enflasyon ve dalgalı faiz oranları, sabit fiyatlandırma sistemini riskli hale getirdi. Bu durum hazinenin yatırımcılara gerekenden fazla getiri sunmasına ya da piyasadaki mevcut talepten yararlanamamasına yol açtı.
Fiyatın piyasa koşullarına göre şekillenmesine imkân tanımak isteyen Hazine Bakanlığı, 1970 yılında kuponlu tahvilleri ihale yöntemiyle sunmaya başladı. Bu sistemde kupon oranı önceden belirleniyor, yatırımcılar ise fiyat üzerinden rekabet ediyordu.
İhale yöntemi, 1973 ortaları itibarıyla hazine tahvili ve senetlerinin ihracında eski sabit fiyatlandırma usullerinin tamamen yerini aldı.
Hazine Bakanlığı, 1974 yılında bazı kuponlu menkul kıymetler için getiriye dayalı ihale sistemine geçti. Böylece ihale sonuçları hem fiyatı hem de kupon oranını belirlemeye başladı.
Bu reform, fiyat oluşumu sürecini doğrudan yatırımcılara devrederek ABD hazine tahvili piyasasının günümüzdeki yapısının temelini attı.
6- Doların savunulması
Doların 1978 yılında yeni bir baskı altına girmesi üzerine Başkan Jimmy Carter yönetimi; yabancı para cinsinden ABD devlet borcu ihracını da kapsayan, olağandışı derecede güçlü bir savunma kampanyası başlattı.
Carter, 1 Kasım 1978’de Batı Almanya, Japonya ve İsviçre ile koordineli bir destek programı açıkladı. Program kapsamında, piyasaya müdahalede kullanılmak üzere 30 milyar dolar karşılığı yabancı para kaynağı bir araya getirildi.
Söz konusu program; para takası (swap) hatlarının genişletilmesini, ABD’nin Uluslararası Para Fonu (IMF) nezdindeki rezerv pozisyonundan çekim yapmasını, Özel Çekme Hakları (SDR) satışlarını ve yabancı para cinsinden borçlanmayı içeriyordu.
Alman markı ile İsviçre frangı cinsinden ihraç edilen Carter tahvilleri, bu çabaların kilit unsurunu oluşturdu. Bu tahviller, dolar satın almak ve ABD para birimini desteklemek amacıyla kullanılabilecek yabancı para likiditesi sağladı.
