Luiz Inacio Lula da Silva, bu seçimin kendisi için tarihe açılan bir pencere de siyasi bir uçurum da olabileceğini biliyordu. Aynı zamanda bunun, hayatını adadığı siyasi proje açısından varoluşsal bir seçim olduğunun da farkındaydı.
Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk turunun sonunda aşırı sağcı rakibi Flavio Bolsonaro’nun dört puan gerisindeydi. İkinci turda sonucu tersine çevirmesi, en yakın destekçileri ve danışmanları açısından bile neredeyse imkânsız görünüyordu. Ancak 80 yaşını aşan ve “yoksulların babası” olarak anılan Lula, Brezilya gibi dev bir ülkeyi Latin Amerika’da kasırga gibi esen aşırı sağın ellerine bırakmayı reddetti.
Lula, bölge tarihinin en büyük seçim geri dönüşlerinden birine imza atarak oyların yüzde 51,7’sini aldı. Rakibi ise yüzde 48,2’de kaldı. Flavio Bolsonaro, babasının 2022’deki tutumuna benzer şekilde, seçim sonuçlarını reddederek itirazda bulunmakta gecikmedi. Gerekçe olarak oy verme süresinin iki saat uzatılmasını gösterdi. Ancak Bolsonaro’nun partisi, seçmenlerin sandıklara ulaşmasını engelleyen ulaşım sorunları nedeniyle İşçi Partisi’nin Yüksek Mahkeme’ye yaptığı başvuruyu desteklemişti.
Lula, dördüncü cumhurbaşkanlığı dönemini kazanarak ilk turda yenilmesine rağmen ikinci turda zafer elde eden tek Brezilya cumhurbaşkanı oldu. Geniş bir Brezilyalı kesimin kendisine duyduğu yoğun tepkiye rağmen, aşırı sağın yükselişini durdurmayı başardı. Ayrıca ABD Başkanı Donald Trump karşısında ilerici siyasetin güçlü kalesi konumunu pekiştirdi.
Lula, zaferinin ilan edilmesinin ardından yaptığı ilk açıklamada şu ifadeleri kullandı:
“Dış müdahaleleri ve dijital platformların bize karşı yürüttüğü geniş çaplı seferberliği yendik. Dünyaya, Brezilya’nın kimsenin arka bahçesi olmadığını söyledik.”
Seçimin son saatlerinde gerilim
Oy verme gününün son saatleri gerginlik ve kargaşaya sahne oldu. Lula’nın liderliğindeki İşçi Partisi, sağcı siyasi çizgiye yakın yerel yönetimlerin çıkardığı engeller nedeniyle yüz binlerce seçmenin sandığa ulaşmakta zorlandığını belirterek oy verme süresinin iki saat uzatılmasını talep etti.
Yüksek Mahkeme, rakip Liberal Parti’nin de desteklediği bu talebi kabul etti. Rakip partinin bu desteği, muhtemelen seçim sonucunun kendi lehine olacağına duyduğu güvenden kaynaklanıyordu.
Zafer sevincinin ardından
Lula’nın destekçileri, tarihî zaferi kutlamak için sokaklara dökülürken büyük bir sevinç yaşadı. Ancak bu mücadelede son ana kadar direnen Lula, son cumhurbaşkanlığı döneminin kendisi için çok geçeceğinin farkında.
Çünkü siyasi rakipleri, Temsilciler Meclisi ve Senato’da rekor düzeyde bir çoğunluğa sahip. Ayrıca Yüksek Mahkeme üyelerinin atanmasında da etkili olabilecek bir konumdalar. Üstelik Brezilya bugün her yönden aşırı sağcı hükümetlerle çevrili ve Beyaz Saray’ın sahibi, Latin Amerika’daki nüfuz alanını genişletmeye kararlı.
Lula, Sao Paulo’da yaptığı ilk açıklamalarda, 2022’de rakibinin babası Jair Bolsonaro’yu yenerek iktidara geldiği seçim kampanyasında verdiği sözleri yineledi. Jair Bolsonaro, o dönemdeki darbe girişimine katılması nedeniyle evinde hapis cezasını çekiyor.
Lula, Bolsonaro yönetiminin tahrip ettiği yapıları yeniden onarmayı ve ülkenin yarısını dışlayan politikaların yol açtığı zararları gidermeyi sürdüreceğini söyledi.
Seçim sonuçlarına ilişkin ilk değerlendirmeler, Lula’nın rakibinden yaklaşık dört milyon daha fazla oy aldığını gösteriyor. İlk turda da Bolsonaro’nun yaklaşık dört milyon oy önünde bulunan Lula, bu kez ilk turda sandığa gitmeyen seçmenleri kazanma stratejisinde başarılı oldu.
Lula, destekçilerinden, oy kullanması zorunlu olmayan seçmenleri sandığa gitmeye ikna etmelerini istedi. Bu grup, 70 yaşını aşanlar ile 16-17 yaş arasındaki gençlerden oluşuyordu. Bu seçmenlerin ikinci turdaki katılımı, Lula’nın lehine belirleyici oldu.
Lula’nın 33 milyondan fazla kişiyi kapsayan bu geniş seçmen grubunu kazanmak amacıyla açıkladığı önlemler arasında uzun bir sosyal destek paketi de bulunuyordu. Bunlar arasında şunlar yer alıyordu:
* Yaklaşık 20 milyon yoksul aileye verilen aylık yardımların yüzde 15 artırılması.
* On yıllardır Brezilya’yı etkisi altına alan ve ciddi toplumsal sorunlara yol açan borçlanma sorunuyla mücadele amacıyla internet üzerinden spor bahisleri ve kumar oyunlarının yasaklanması.
* Obezite sorunu yaşayan kişilere ücretsiz zayıflama tedavileri sunulması.
* Aile içi şiddet mağdurlarına kapsamlı mali destek sağlanması.
İlk turdan sonraki günlerde sağcı cephede aşırı bir zafer güveni hâkimken Lula’nın kampanyasında karamsarlık ve durgunluk öne çıkıyordu. Lula, sonucu tersine çevirmek için gereken oy farkının son derece dar olduğunun farkındaydı.
Üstelik Lula, sol ve ilerici partilerin tamamının oluşturduğu bir ittifakın adayıydı. Bolsonaro ise ilk turun ardından yarış dışı kalan sağcı ve muhafazakâr partilerin desteğini arkasına almıştı.
Ancak Lula, siyasi kariyerini taçlandıran bu tarihî zaferin sevincinin uzun sürmeyeceğini biliyor. Önünde çok sayıda büyük sorun var. Ülkenin yarısının kendisine karşı derin bir tepki beslemesi ve milyonlarca insanın aşırı sağın kollarına yönelmesi de bu zorlukların başında geliyor.
Şarku’l Avsat’ın Jornal do Brasil gazetesinden aktardığına göre baş siyasi yorumcu Octávio Costa, durumu pazar sabahı yayımlanan makalesinde şu sözlerle dile getirdi:
“Aşırı sağ, vatandaşların temel sorunlarına çözüm önerileri sunuyor. Bu çözümler son derece kötü olabilir ama en azından öneriler sunuyor. Sol ise somut ve açık hiçbir şey ortaya koymuyor.”
Lula, önümüzdeki ocak ayının başında dördüncü cumhurbaşkanlığı dönemine başladığında yalnızca parlamentoda çoğunluğu elinde tutan siyasi rakipleriyle karşı karşıya kalmayacak. Aynı zamanda zayıflama belirtileri gösteren bir ekonomi ve gayrisafi yurt içi hasılanın yaklaşık yüzde 83’üne ulaşan kamu borcuyla da mücadele etmek zorunda kalacak.
Bunun yanı sıra son zaferi, Lula’nın uzun süredir gündeme getirmekten kaçındığı bir başka meseleyi de öne çıkardı: Solun liderliğinin kendisinden sonra kime geçeceği.
Lula henüz iktidardayken, Lula sonrası dönemin başlamış olduğu anlaşılıyor.
