Washington, diplomatik çözüm arayışlarını sürdürürken İran'a yönelik askerî seçenekleri de gündeminde tutuyor. ABD ile İran arasında yeni bir çatışma ihtimaline ilişkin işaretler artarken, diplomatik temaslardaki durgunluğun arkasında her an tırmanabilecek bir gerilim bulunuyor.
ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Tahran'la anlaşma ihtimalini tamamen ortadan kaldırmak istemezken İsrail, İran'a yönelik yeni ve kapsamlı bir askerî operasyon düzenlenmesi için Washington üzerindeki baskısını artırıyor.
Öte yandan İran, füze kapasitesini yeniden oluşturmak için çalışmalarını hızlandırırken olası ABD ve İsrail saldırılarına karşı askerî ve nükleer tesislerini yer altında tahkim ediyor. Birden fazla Batılı kaynağa dayandırılan bilgilere göre Tahran, askerî altyapısını korumak amacıyla kapsamlı hazırlıklar yürütüyor.
İsrail ise İran'ın savunma tesislerini güçlendirmesini, askerî müdahalenin geciktirilmemesi gerektiğine ilişkin gerekçelerinden biri olarak gösteriyor. Tel Aviv yönetimi, İran'ın füze ve nükleer altyapısını yer altına taşıma çalışmalarını hızlandırmasının ileride bu tesisleri hedef almayı zorlaştırmasından endişe ediyor. İsrail ordusu da güvenlik ve istihbarat faaliyetlerini yoğunlaştırırken ABD ile askerî koordinasyonunu artırıyor.
CBS News'e konuşan bilgi sahibi kaynaklara göre İsrail ve ABD, yakın dönemde İran'a yönelik yeni bir saldırı düzenlenmesi ihtimalini değerlendiriyor. Tel Aviv'de, İran'ın balistik füze üretim kapasitesini hızla yeniden oluşturması ve askerî ile nükleer tesislerinin daha büyük bölümünü yer altına taşıyarak tahkim etmesi endişeye yol açıyor. Bu çalışmaların, olası bir çatışmada söz konusu tesislerin hedef alınmasını güçleştirebileceği belirtiliyor.
İsrail ordusu en yüksek alarm seviyesinde
Kaynaklara göre İsrail, yeni bir çatışma ihtimaline karşı hazırlıklarını sürdürüyor. İsrail ordusu, İran'dan gelebilecek olası saldırılara karşı savunma hazırlıklarını en üst seviyeye çıkardı.
Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki İsrail hükümeti, bölgedeki ABD askerî varlığının sağladığı ateş gücü, istihbarat ve operasyonel destek nedeniyle İran'a yönelik yeni bir harekâtın ABD ile ortaklaşa düzenlenmesini tercih ediyor.
ABD'nin Orta Doğu'da on binlerce asker, iki uçak gemisi ve bunlara bağlı deniz görev grupları ile çok sayıda savaş gemisi ve askerî uçaktan oluşan geniş bir askerî varlığı bulunuyor.
Kaynaklara göre bu askerî kapasite, Washington'ın karar almasının ardından kapsamlı bir ön hazırlık ve geniş çaplı askerî yığınak gerektirmeden 2 ila 4 gün içinde saldırı düzenlemesine imkân sağlayabilir.
Ancak askerî hazırlıkların tamamlanmış olması, siyasi kararın da verildiği anlamına gelmiyor. Trump, şu ana kadar İran'a yönelik yeni bir saldırı emri verme konusunda açık bir irade ortaya koymadı. ABD Başkanı, askerî güç kullanma seçeneğini gündemde tutmakla birlikte Tahran'la anlaşma ihtimalini de açık bırakmayı tercih ediyor.

Trump, savaşı "her ne şekilde olursa olsun" sona erdirmek istediğini belirtirken karar vermek için acele etmediğini de söyledi. ABD Başkanı, yeni yılın başlamasının ardından yaşanacak gelişmelerin izlenecek yolu belirlemede etkili olabileceğini ifade etti.
Müzakereler tıkandı, karşılıklı suçlamalar arttı
Askerî hareketlilik, Washington ile Tahran arasında aylardır devam eden dolaylı müzakerelerin sonuçsuz kaldığı bir dönemde yaşanıyor. Taraflar, ateşkesin sağlanması ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması konusunda henüz anlaşmaya varamadı.
İran, ABD'nin deniz ablukası kaldırılmadan nükleer programının müzakere edilmesini reddediyor. Tahran ayrıca Orta Doğu'nun farklı bölgelerindeki askerî operasyonların sona erdirilmesini ve bir anlaşma için öne sürdüğü diğer şartların kabul edilmesini istiyor.
Bu süreçte Trump, İran'ın kimyasal veya biyolojik silah geliştirmeye çalışabileceği ihtimalini de gündeme getirdi. Ancak ABD Başkanı, bu iddialarını destekleyen herhangi bir kanıtı kamuoyuyla paylaşmadı.
Trump, nükleer programında ilerleme sağlayamayan Tahran'ın başka silah seçeneklerine yönelebileceğini öne sürdü. İran ise bu suçlamaları sert bir dille reddetti.
İran Dışişleri Bakanlığı, söz konusu iddiaları ABD'nin 2003'te Irak'ı işgalinden önce Bağdat yönetiminin kitle imha silahlarına sahip olduğu yönündeki suçlamalarına benzetti.
Bakanlık Sözcüsü İsmail Bekayi, yeni iddiaların geçmişteki yanıltıcı senaryoların yeniden gündeme getirilmesinden ibaret olduğunu belirtti. Bu açıklama, Tahran'ın söz konusu suçlamaların yeni bir askerî müdahaleye gerekçe oluşturmak amacıyla kullanılabileceği endişesini de yansıttı.
Güvenlik temasları yeni saldırı ihtimalini gündeme taşıdı
Yeni bir çatışma ihtimaline ilişkin değerlendirmeler, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) Komutanı Brad Cooper'ın çarşamba günü İsrail Savunma Bakanlığında üst düzey güvenlik yetkilileriyle yaptığı görüşmenin ardından yoğunlaştı.
İsrail ordusu, toplantıyı iki ülkenin mevcut duruma ilişkin kapsamlı ve ortak değerlendirmesi olarak nitelendirdi.
Görüşmeye İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir ve Mossad Başkanı da katıldı. Mossad Başkanı'nın toplantıda yer alması, iki ülke arasındaki güvenlik koordinasyonunun kapsamı bakımından dikkati çekti.

Öte yandan Mossad Başkanı'nın geçen hafta Washington'da ABD'li yetkililerle görüştüğü bildirildi. Görüştüğü isimler arasında Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) Direktörü John Ratcliffe'in de bulunduğu belirtildi.
İsrail Savunma ve Güvenlik Forumu Başkanı Erez Wiener, Mossad Başkanı'nın Washington'da birkaç gün kalmasının görüşülen konuların önemini ortaya koyduğunu söyledi. Wiener, İran'ın ABD ile İsrail arasındaki istişarelerde öncelikli gündem maddelerinden biri olduğuna işaret etti.
Siyasi hesaplar askerî seçenekleri sınırlayabilir
Ancak yeni bir askerî operasyon, Trump ve Netanyahu açısından siyasi bakımdan hassas bir döneme denk gelebilir.
Netanyahu, İsrail seçimlerinin ardından ortaya çıkan siyasi tablonun sonuçlarıyla karşı karşıya. Siyasi rakiplerine hükümeti kurma görevinin verilmesi, Netanyahu'nun birkaç hafta içinde iktidarı kaybetmesi ihtimalini gündeme getirdi.
Meclisteki çoğunluğunu kaybetmesinin ardından Netanyahu, başta İran kaynaklı güvenlik tehditleri olmak üzere bölgesel gelişmeleri öne çıkararak ulusal birlik hükümeti kurulmasını sağlamaya çalışıyor.
Ancak Netanyahu'nun siyasi rakipleri, Başbakan'ın güvenlik konularını kendi siyasi konumunu güçlendirmek ve iktidarda kalma süresini uzatmak amacıyla kullandığını savunuyor. Bu tartışma, İran'a yönelik olası bir askerî operasyonun yalnızca güvenlik ve askerî hesaplarla değil, İsrail'in iç siyasi dengeleriyle de bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Trump da ABD'de artan iç siyasi baskıyla karşı karşıya. Savaşa yönelik kamuoyu muhalefetinin güçlenmesi ve Cumhuriyetçi Partinin Kongre'deki etkisinin azalması, uzun süreli bir askerî operasyon için gerekli finansmanın sağlanmasını zorlaştırabilir.

Bu hesaplamaların merkezinde ise İran'ın nükleer programı bulunuyor. Tahran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stokunun, savaş sırasında hasar gören tesislerin enkazı altında bulunduğu tahmin ediliyor.
Söz konusu stok, uluslararası toplumda endişeye yol açıyor. Çünkü nükleer silah üretimi için gerekli zenginleştirme seviyesine ulaşmak, yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyumdan sonra ilave bir teknik aşama gerektiriyor.
Diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması, askerî hareketliliğin hızlanması ve tarafların siyasi hesaplarının iç içe geçmesi, Orta Doğu'yu yeni bir kritik dönemece sürüklüyor. Washington ile Tahran'ın krizi kontrol altına alması halinde yeni bir çatışmanın önüne geçilebilir. Aksi durumda mevcut askerî hazırlıklar yeni bir savaşın fitilini ateşleyebilir. Bölgede diplomatik çözüm için kalan sürenin giderek daraldığı değerlendiriliyor.

