ABD Başkanı Donald Trump, Çin'den dönerken uçağından Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'yi telefonla arayarak Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in savaştan yorulduğunu ve aylar önce kabul etmeyeceği bir anlaşmaya artık hazır olduğunu söyledi.
Görüşme sırasında Zelenskiy, Berlin'de müttefikleriyle birlikte Trump'ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'i dinliyordu. İki temsilci, Washington'ın Ukrayna'nın güvenliğini sağlamak için neler sunabileceğini anlatıyordu. Ancak bu görüşmeden saatler sonra Rusya, Ukrayna'ya geniş çaplı saldırı düzenledi. Polonya ise Rusya'ya ait üç cismin hava sahasını ihlal ettiğini duyurdu.
Yaşanan gelişmeler, ABD'nin girişiminin geleceğini belirleyecek iki soruyu yeniden gündeme taşıdı: Putin hangi tavizleri vermeye hazır olduğunu gösterdi? Ukrayna bir uzlaşmayı kabul ettikten sonra yeniden saldırıya uğrarsa Trump, ülkeyi savunma taahhüdüne ne ölçüde bağlı kalacak?
Trump, Şenzen'den ne getirdi?
Trump, Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in Şenzen'de gerçekleştirdiği zirvenin ardından yayımlanan açıklamada Ukrayna'dan söz edilmedi. Ancak Axios'un haberine göre ABD Başkanı, savaşın ele alınması amacıyla zirve programına Putin'le ikili bir görüşme eklenmesini istedi. Şi'den de savaşın sona erdirilmesine yardımcı olmasını talep etti.
Trump'ın özel temsilcileri Witkoff ve Kushner'in Şenzen'deki görüşmeye ilişkin aktardıklarına göre ABD Başkanı, Rus mevkidaşına artık anlaşma yapma zamanının geldiğini söyledi. Trump'ın Berlin'de aktardığı değerlendirme ise Putin'in tutumunu değiştirdiği yönündeydi. Ancak Rusya'nın hangi talebinden vazgeçmeyi kabul ettiğini belirtmedi.

Trump'ın Kushner'in telefonundan görüşmeye katıldığında Almanya Başbakanı Friedrich Merz'e doğrudan Putin'i aramasını önermesi dikkat çekti. Şarku’l Avsat’ın Washington Post'tan aktardığı habere göre Trump, katılımcılara anlaşmaya varılması halinde hükümetlerinin Ukrayna için ayırdıkları milyarlarca doları kendi ülkelerinde harcayabileceklerini de hatırlattı.
Bu telefon görüşmesi, Trump'ın önümüzdeki dönemde taraflar arasında nasıl bir görev dağılımı öngördüğünü ortaya koydu. Trump, müttefiklerini Moskova ile doğrudan müzakereye teşvik ederken iki özel temsilcisine daha zor bir görev veriyor: Kiev'in topraklarını korumak için talep ettikleriyle Moskova'nın Ukrayna'dan koparmakta ısrar ettiği topraklar arasında uzlaşma sağlamak.

Kushner, Trump'ın müttefiklerini varılacak herhangi bir anlaşmanın ortağı olarak görmek istediğini de belirtti. Berlin ile Moskova arasında doğrudan temasların başlaması halinde Beyaz Saray, Zelenskiy'den toprak konusunda karar vermesini istemeden önce Putin'in kendi şartları üzerinden müzakereye ne ölçüde hazır olduğunu bu temaslar aracılığıyla sınayabilecek.
Kırım Köprüsü'nden Polonya'ya
Putin, Şenzen'de Trump'ın sözünü ettiği esnekliğin sınırlarına ilişkin bir işaret verdi. Avrupa ülkelerinin güvenlik görüşmelerine katılmasına açık olduğunu belirten Rus lider, enerji tesislerini veya Karadeniz'deki deniz ulaşımını kapsayan sınırlı bir ateşkes için dahi müzakerelerin yeniden başlatılmasını reddetti.
Putin bu tutumunu, Ukrayna'nın işgal altındaki Kırım Yarımadası'nı Rusya'ya bağlayan Kerç Köprüsü'ne düzenlediği ve kendi ifadesiyle ağır hasara yol açan saldırılarla gerekçelendirdi. Rus lider, buna çok daha acı verici bir karşılık verecekleri tehdidinde bulundu.
Şarku’l Avsat’ın Reuters'tan aktardığı habere göre Rusya'nın Kiev'de enerji ve ulaşım tesisleriyle üç köprüyü hedef alan saldırısında 8 kişi hayatını kaybetti. Zelenskiy, Moskova'nın 400'den fazla insansız hava aracı ve 110'dan fazla füze fırlattığını açıkladı.

Ukrayna İnsansız Hava Araçları Kuvvetleri Komutanı Robert Brovdi, cuma günü yaptığı açıklamada ülkesinin son 50 günde toplam 40 petrol tesisi ile Rus savunma sanayisine ait hedefleri vurduğunu söyledi. Brovdi, Telegram üzerinden yaptığı paylaşımda beş hedefin birden fazla kez saldırıya uğradığını belirtti. Rusya'nın Smolensk bölgesindeki Dorgobuj Kimya Fabrikası'nın da 10 ve 20 Kasım'da hedef alındığını kaydetti.
Polonya Savunma Bakanı, Rusya'ya ait üç cismin ülkenin hava sahasına girdiğini açıklayarak bunların iki füze ve bir insansız hava aracı olabileceğini söyledi. Başbakan Donald Tusk ise olayın büyük olasılıkla kasıtlı bir provokasyon olduğunu belirtti. Tusk, olayın Polonya'da Avrupa ülkelerinin savaş sonrasında Ukrayna'da üstlenebileceği olası bir göreve yönelik tatbikatlarıyla aynı döneme denk gelmesine dikkat çekti.
Polonya'nın NATO üyesi olması ve ittifakın ortak savunma güvencesi kapsamında bulunması, Washington açısından bu tür bir tırmanışın kontrol altına alınmasını doğrudan önemli hale getiriyor. Dikkat çekici olan ise Trump'ın özel temsilcilerinin aynı sırada Berlin'de Ukrayna'ya NATO dışında benzer bir güvenlik güvencesi verilmesi ihtimalini görüşmesiydi.

Kushner, Moskova'nın bu tür güvenceler ilkesine artık daha olumlu yaklaştığını ve Trump'ın da bunları sağlamaya açık olduğunu söyledi. Ancak Putin, ateşkesin ardından Ukrayna'ya Avrupa askerlerinin konuşlandırılmasına karşı olduğunu yineledi. Bu seçenek, ABD'li temsilcinin sözünü ettiği güvenceyi hayata geçirmek için gündeme getirilen yöntemlerden biri.
Toprak tavizi ve ABD'nin güvenlik güvencesi
Wall Street Journal, Kushner ve Witkoff'un Dublin ve Abu Dabi'de yürüttüğü müzakerelerin bazı ayrıntılarını aktardı. Gazeteye göre iki temsilci, Ukrayna ve ABD açısından farklı maliyetler doğuracak iki ayrı uzlaşma formülünü ele aldı.
İlk formüle göre Ukrayna, NATO'ya tam üyelik karşılığında Donbas'ta hâlâ kontrolünde tuttuğu bölgelerden çekilecek. İkinci formülde ise çatışmalar mevcut cephe hatlarında durdurulacak; Kiev, bölgenin bir bölümünü elinde tutmaya devam edecek ve ABD ile imzalanacak bir anlaşma kapsamında güvenlik garantileri alacak. Avrupa ülkeleri de bu anlaşmaya katılabilecek.
Zelenskiy, Amerikalıların kendisine ilk formüldeki takası sorduklarını doğrulayarak çekilmeyi reddettiğini yineledi. Kiev'den, Moskova'nın ele geçirmeyi başaramadığı tahkim edilmiş mevzilerden vazgeçmesi isteniyor. Buna karşılık sunulan NATO üyeliği ise yalnızca Washington'ın verebileceği bir karar değil.
Trump, Ukrayna'nın NATO'ya katılmasına karşı çıkan önceki tutumunu değiştirdiğini açıklamadı. Gazetenin gördüğü bir müzakere belgesine göre Rus müzakereciler de Abu Dabi'de bunun tam tersini talep etti: Kiev'in NATO üyeliği hedefini anayasasından çıkarmasını ve Batı'nın Ukrayna'ya silah sevkiyatını durdurmasını istedi.
Şarku’l Avsat’ın Rus devlet haber ajansı TASS’tan aktardığı habere Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov, bugün (Cuma) yaptığı açıklamada, “Kiev'e NATO'da neredeyse tam üyelik statüsü sağlayacak bir formül bulunması ve bu konuda bir tür yenilikçi çözüm aranması bile bizim için kabul edilemez bir seçenektir” dedi.

İkinci formül ise Trump'ın arabuluculuk rolünün ötesine geçen bir karar vermesini gerektiriyor. Berlin bildirisinde önerildiği gibi ateşkesin ABD öncülüğünde denetlenmesi, ihlalin gerçekleşip gerçekleşmediğinin ve sorumlusunun belirlenmesini sağlayabilir. Ancak Washington'ın, bir ihlal tespit edilmesi ve Rusya'nın saldırılarını yeniden başlatması halinde ne yapacağını Kiev'e açıkça anlatması gerekiyor.
Trump şu ana kadar Şenzen'den Putin'in uzlaşmaya hazır olduğuna ilişkin bir izlenimle döndü. Özel temsilcileri de Ukrayna tarafına anlaşmaya varılması için birden fazla seçenek sundu. Önümüzdeki müzakere turunda Moskova'nın ateşkesi kabul etmeye hazır olup olmadığı ve ABD'nin güvenlik güvencesinin Kiev'i anlaşmayı imzalamaya ikna edecek ölçüde açık ve somut olup olmadığı anlaşılacak.
Bu nedenle Şenzen zirvesinin en önemli sonuçlarından biri, Trump'ın Avrupa ülkelerine Putin'le doğrudan görüşme çağrısı yapması olabilir. Böylece Avrupalılar, ABD Başkanı'nın değerlendirmesini bizzat sınama imkânı bulacak.

Avrupa ülkeleri müzakerelere Kiev'in derhal ateşkes ilan edilmesi yönündeki önerisinden ya da kış yaklaşırken enerji tesislerini koruyacak daha sınırlı bir ateşkes seçeneğinden başlayabilir. Moskova, denetlenebilir bir ateşkesi kabul ederse Avrupalılar, Putin'in hesaplarının değiştiğine dair somut bir gösterge elde etmiş olacak.
Ancak ateşkesin bedeli Ukrayna'nın önceden çekilmesi ve Avrupa'nın savunma kapasitesine kısıtlamalar getirilmesi olmaya devam ederse Berlin ve Paris'te şu soru gündeme gelecek: Trump Çin'den Putin'in savaştan yorulduğu haberini mi getirdi, yoksa Avrupa'nın kendisinden önce yorulacağına dair bir işaret mi verdi? Bu durumda yeni taviz talebinin yine Kiev'e yönelmesi söz konusu olacak.




