ABD, İran’ın insansız hava araçlarına yaptırım uygulayacak

İran’a ait bir insansız hava aracının geçen nisan ayında çektiği uçak gemisinin görüntüleri yayınlandı. (Tesnim)
İran’a ait bir insansız hava aracının geçen nisan ayında çektiği uçak gemisinin görüntüleri yayınlandı. (Tesnim)
TT

ABD, İran’ın insansız hava araçlarına yaptırım uygulayacak

İran’a ait bir insansız hava aracının geçen nisan ayında çektiği uçak gemisinin görüntüleri yayınlandı. (Tesnim)
İran’a ait bir insansız hava aracının geçen nisan ayında çektiği uçak gemisinin görüntüleri yayınlandı. (Tesnim)

ABD’nin İran’a ait insansız hava araçlarına (İHA) yönelik endişesi artıyor. Tahran ve bölgedeki vekillerinin saldırıları sürerken bir grup Demokrat ve Cumhuriyetçi temsilci, İran’ın insansız hava aracı programına ve tedarikçilerine karşı yaptırım çağrısında bulunan bir yasa tasarısı sundu.
Yasa koyucular, yaptırımların Kongre tarafından onaylanan ABD’nin Düşmanlarına Yaptırımlarla Karşı Koyma Yasası’na (CAATSA) dahil olduğunu belirterek ‘İran Uçak Programını Durdurma’ başlığı verilen yasayı sundu. CAATSA, ‘ABD’ye veya müttefiklerine karşı saldırılarda kullanılabilecek, İran’a veya İran’dan savaş uçağı tedarik eden, satan veya nakleden herkese’ yönelik yaptırımları kapsıyor.
Projeyi sunan ABD Kongresi Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komisyonu Başkanı Gregory Meeks konuya dair şunları söyledi:
“Dünyanın en büyük terör kaynağı olan İran’ın elindeki savaş uçakları, ABD’nin güvenliğini ve bölgedeki barışı tehdit ediyor. İran’ın ABD kuvvetlerine, ticaret gemilerine ve bölgedeki müttefiklerine yönelik son saldırıları ve çatışma bölgelerine İHA teknolojisi ihraç etmesi, büyük bir tehlike oluşturuyor.”
Demokrat temsilci tasarının amacının, yaptırımlar getirmenin yanı sıra uluslararası topluma ABD’nin İran İHA programına herhangi bir desteğe müsamaha göstermeyeceği yönünde güçlü bir mesaj göndermek olduğunu vurguladı.
Diğer yandan Komite’nin kıdemli üyesi Cumhuriyetçi Michael McCaul, İHA’ların ABD ve Ortadoğu’daki müttefikleri için tehlike arz ettiği konusunda uyarırken ‘İran, Husiler veya İran destekli milisler ve gruplar’ tarafından yapılan saldırıları ‘kabul edilemez’ olarak nitelendirdi. Ortadoğu’da yaşayanların İran’a ait İHA’ların saldırısına uğrarken özgürlük, istikrar ve refah içinde yaşayamayacaklarını vurgulayan McCaul, önerilen projenin, ABD’nin ‘İran’ın İHA sağlamasına son vermek ve yıkıcı etkilerine rağmen Tahran’a İHA sağlamaya devam edenleri cezalandırmak’ için gerekli tüm araçları kullanacağını açıkça gösterdiğine dikkat çekti.
Her iki partiden de yasa koyucular, İHA saldırılarının artmasından ve İran’ın bu programı geliştirmesinden derin endişe duyduklarını bildirdiler. Söz konusu endişelerin bölgedeki ABD’lilerin hedef alınması ve can kaybı riskinin artması nedeniyle arttığını ifade ettiler.
İsrail Savunma Bakanı Benny Gantz iki hafta önce, İran’ın güneyindeki Çabahar Limanı’nda (Umman Körfezi açıklarında) ve Keşm Adası’nda (Hürmüz Boğazı’nın batısında) deniz hedeflerine yönelik saldırıların başlatıldığı iki merkezi üssün kurulduğunu açıkladı.
İsrail Hava Kuvvetleri Komutanı Tümgeneral Amikam Norkin, İran’ın insansız hava aracı tehdidine karşı bölgesel ortaklarla iş birliği yapmayı önerdi.
ABD, İngiltere ve İsrail geçen ağustos ayında, Umman Körfezi’ndeki ‘Mercer Street’ isimli petrol tankerine düzenlenen ve iki İngiliz ve bir Romanyalı mürettebatın öldüğü saldırıdan İran’ı sorumlu tuttu. Beşinci Filo Merkez Komutanlığı, saldırıda ‘İran yapımı’ İHA’ların kullanıldığına dair ‘kanıtlar’ yayınladı.
ABD Hazine Bakanlığı geçen ekim ayının sonunda İran’ın İHA programına yaptırımlar uyguladı. Yaptırımlar, İHA programının beyni olan ve başka bir ABD kara listesinde bulunan Said Ağacani’yi ve Devrim Muhafızları’nda üst düzey yetkili Genral Abdullah Mahrabi’yi de hedef aldı.
Yaptırımlar, ABD’li yetkililerin İran’ı Suriye’deki bir ABD üssüne İHA saldırısı düzenlemekle suçlamasından bir hafta sonra geldi. Yetkililer, söz konusu dönemde ABD’nin  Tahran’ın saldırıya yataklık ettiğine inandığını ancak İHA’ların İran’dan fırlatılmadığını bildirdiler.



Stratejik caydırıcılık aracı olarak enerji

Pekin'in ABD ve İran arasında arabuluculuğa aktif olarak katılıp katılmayacağı belirsizliğini koruyor (Reuters)
Pekin'in ABD ve İran arasında arabuluculuğa aktif olarak katılıp katılmayacağı belirsizliğini koruyor (Reuters)
TT

Stratejik caydırıcılık aracı olarak enerji

Pekin'in ABD ve İran arasında arabuluculuğa aktif olarak katılıp katılmayacağı belirsizliğini koruyor (Reuters)
Pekin'in ABD ve İran arasında arabuluculuğa aktif olarak katılıp katılmayacağı belirsizliğini koruyor (Reuters)

Hüda Rauf

Çin, Körfez'deki enerji denkleminden hem en çok etkilenen hem de bundan en çok faydalananlardan biridir. Dünyanın en büyük petrol ithalatçısı olarak, Ortadoğu kaynaklarına büyük ölçüde bağımlı ve ekonomik büyümesini garanti altına almak amacıyla piyasanın istikrarlı olması için çalışmaktadır. Bu bağlamda, Pekin İran stratejisini iki açıdan değerlendiriyor; Tahran ile ortaklığını güçlendirmeye ve tercihli (indirimli) fiyatlarla istikrarlı enerji kaynaklarını garanti altına almaya yönelik stratejik bir fırsat.

Buna rağmen, Hürmüz Boğazı çevresindeki İran-ABD krizi Çin için potansiyel riskler taşıyor. Gerilimde herhangi bir tırmanma enerji akışını tehdit edebilir ve piyasa istikrarsızlığı Çin'in ekonomik büyümesine zarar verebilir. Bu nedenle, Pekin, bölgesel istikrarı desteklemeye, çatışmalara doğrudan müdahaleden kaçınmaya ve etkisini sınırlı ve çatışmacı olmayan bir şekilde kullanmaya dayalı temkinli bir politika benimsiyor.

İran, Çin ve Amerika Birleşik Devletleri arasındaki ilişkiler, enerji krizi ve Hürmüz Boğazı'nda seyrüseferin engellenmesi arka planında etkileşim içinde. İran'ın enerji kaynakları, üç taraf arasında karmaşık bir etkileşim modeli doğurdu. Tahran, enerjiyi bir caydırıcılık ve baskı aracı olarak kullanırken, Washington tam ölçekli bir gerilime neden olmadan bu etkiyi kontrol altında tutmaya çabalıyor. Çin ise ekonomik çıkarlarını uluslararası sistemin istikrarıyla dengelemeye çalışıyor. Bu etkileşim, ekonomik caydırıcılık ve enerjiye dayalı kırılgan bir denge olarak tanımlanabilecek bir sonuç doğurdu. Zira tam ölçekli bir gerilim taraflardan hiçbirinin gerçekten çıkarına değil, ancak aynı zamanda kapsamlı bir çözüm için de yeterli zemin bulunmuyor.

Bu dinamikler, uluslararası sistem düzeyinde çeşitli sonuçlar doğuruyor; bunlar arasında enerjinin jeopolitik bir araç olarak öneminin güçlenmesi, karşılıklı bağımlılık yoluyla büyük güçlerin davranışlarının kısıtlanması ve çatışmanın askeri alandan ekonomik alana kayması yer alıyor. Ayrıca, özellikle Washington ve Pekin arasında, enerji krizi açık bir çatışmaya kaymayı önleyen bir “stratejik fren” görevi gördüğünden, rekabeti çözmek yerine yönetme modelini pekiştirmeye de katkıda bulunuyor.

İran krizi, enerjinin artık sadece ekonomik bir kaynak olmadığını, güç dengesini yeniden şekillendirebilen stratejik bir caydırıcıya dönüştüğünü gösteriyor. Tahran, coğrafi konumunu ve enerji akışını etkileme gücünü kullanarak, kendisine karşı herhangi bir gerilimin yüksek küresel maliyetlerle dolu olmasını sağlayacak bir güç dengesi kurmayı başardı. ABD-Çin rekabeti bağlamında, bu güç dengesi daha da önem kazanarak, büyük güçleri maceradan ziyade risk yönetimine dayalı daha temkinli politikalar benimsemeye itiyor. Bu nedenle, günümüzde enerjinin uluslararası sistemde istikrar ve istikrarsızlığın en önemli belirleyicilerinden biri olduğu söylenebilir.

Trump'ın Çin ziyaretini çevreleyen olumlu atmosfere ve İran meselesinin ABD-Çin görüşmelerindeki en önemli konulardan biri olmasına rağmen, Tahran Çin'den herhangi bir baskı gelmeyeceği konusunda iyimserliğini koruyor. İki taraf arasındaki derin güvensizliğin farkında olan Tahran, bu nedenle Pekin’in Trump ile uzun vadeli büyük bir anlaşmaya hazır olmadığını biliyor. Ayrıca, Çin Devlet Başkanı'nın İran meselesine ABD liderliğinde diplomatik bir çözüm için siyasi sermayesini kullanmaya hazır olup olmadığı da belirsiz.

Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı habere Washington, Çin'in Ortadoğu petrolüne bağımlılığı nedeniyle Hürmüz Boğazı'nın uzun bir süre kapanmasını istemediğini göz önüne alarak, Pekin'i İran üzerindeki etkisini kullanmaya zorlayabilir, ancak Pekin'in aktif olarak arabuluculuğa katılıp katılmayacağı belirsizliğini koruyor.

Trump'ın Çin ziyaretinden önce İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi Pekin’e bir ziyaret gerçekleştirdi. Görünürdeki amaç, Çin'in İran konusunda Trump'a taviz vermemesini sağlamak, Hürmüz Boğazı'ndaki bölgesel düzenlemeler konusunda koordinasyon sağlamak ve Washington ile Tahran arasındaki herhangi bir anlaşmanın uluslararası garantörü olarak Çin'in katılımını güvence altına almaktı. Dahası, Trump'ın Pekin ziyareti sırasında İran, boğazın yönetimine ilişkin protokollerine uyulması şartıyla, bir dizi Çin gemisinin Hürmüz Boğazı'ndan geçişinin artık mümkün olduğunu duyurdu.

İran haber ajansı Fars, bu kararın Çin Dışişleri Bakanı ve İran'daki Çin Büyükelçisi ile yapılan görüşmelerin ardından alındığını ve iki ülke arasındaki derin ilişkiler ve stratejik ortaklığa dayanarak Çin gemilerinin geçişinin kolaylaştırılmasının ele alındığını bildirdi. Boğazın yönetimine ilişkin protokoller üzerinde anlaşmaya varıldıktan sonra, talepte bulunan bir dizi Çin gemisinin geçişine izin verilmesi konusunda bir uzlaşıya varıldı ve gemiler dün geceden itibaren geçmeye başladı.

İran iç protokollerine dayanan bu adım, İran'ın Hürmüz Boğazı'nın dış baskı için siyasi olarak istismar edilmesini engelleme girişimi olabilir. Keza Tahran'ın bu hayati su yolunu akıllı bir şekilde yönetme olarak adlandırılan yaklaşımını da pekiştiriyor.

İran, Çin gemilerinin geçişine izin vermeyi kasıtlı olarak Trump'ın Pekin ziyaretine denk getirerek, bunun Tahran ve Pekin arasındaki siyasi uzlaşı çerçevesindeki özel düzenlemelere dayandığını göstermeyi ve böylece İran'ın bu stratejik su yolu üzerindeki kontrolünü artırdığına işaret etmeyi amaçlıyordu.


İsrail Savunma Bakanı ile İspanya Başbakanı arasında, Lamine Yamal’ın Filistin bayrağını dalgalandırması nedeniyle sözlü atışma yaşandı

Lamine Yamal Filistin bayrağını dalgalandırıyor. (AP)
Lamine Yamal Filistin bayrağını dalgalandırıyor. (AP)
TT

İsrail Savunma Bakanı ile İspanya Başbakanı arasında, Lamine Yamal’ın Filistin bayrağını dalgalandırması nedeniyle sözlü atışma yaşandı

Lamine Yamal Filistin bayrağını dalgalandırıyor. (AP)
Lamine Yamal Filistin bayrağını dalgalandırıyor. (AP)

İsrail ile İspanya arasındaki ilişkiler, Lamine Yamal’ın La Liga şampiyonluğu kutlamaları sırasında Filistin bayrağı açmasının ardından yeniden gerildi.

Yamal, pazartesi günü düzenlenen kutlamalarda, takımın üstü açık otobüsle Barcelona sokaklarında tur attığı sırada Filistin bayrağını dalgalandırdı. Yaklaşık 750 bin taraftarın katıldığı kutlamalarda çekilen görüntüler ve videolar, sosyal medya platformlarında hızla yayıldı ve uluslararası medya kuruluşları tarafından paylaşıldı.

İspanya milli takım oyuncusuna yakın kaynaklar ise isimlerinin açıklanmaması kaydıyla, ABD merkezli The Athletic gazetesine yaptıkları açıklamada, bayrağın açılmasının spontane bir hareket olduğunu belirtti.

bgt
Lamine Yamal’ın Gazze’deki çizimi (AFP)

Yamal’a yakın kaynaklar, genç futbolcunun Müslüman kimliği nedeniyle İsrail-Filistin çatışmasına ilişkin güçlü duygular taşıdığını ve inançlarını ifade etmek için sahip olduğu platformu kullanmaktan çekinmediğini belirtti.

Yamal daha önce verdiği röportajlarda dini inancının hayatındaki önemine değinmiş, Ramazan Ayı’nda oruç tutarken profesyonel spor kariyerini nasıl sürdürdüğünü anlatmıştı. Genç oyuncu ayrıca mart ayında, İspanya milli takımının Mısır ile oynadığı karşılaşma sırasında bazı taraftarların Müslüman karşıtı tezahüratlarını sert şekilde eleştirmişti.

Öte yandan İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz dün sosyal medya platformu X üzerinden İspanyolca yaptığı paylaşımda, 18 yaşındaki futbolcuyu ‘İsrail ve Yahudilere karşı nefreti körüklemekle’ suçladı. Katz ayrıca Barcelona kulübünü, ‘oyuncusunun davranışlarından uzak durmaya’ çağırdı.

Katz paylaşımında, “Lamine Yamal, askerlerimiz Hamas terör örgütüyle savaşırken İsrail’e karşı nefreti körüklemeyi seçti” ifadesini kullandı. Açıklamasında, Hamas’ın 7 Ekim saldırılarında ‘katliam, tecavüz ve sivillere yönelik saldırılar gerçekleştirdiğini’ öne süren Katz, “Bu tür mesajları destekleyen herkes kendine bunun insani ve ahlaki olup olmadığını sormalı” dedi. Katz ayrıca, “İsrail devletinin Savunma Bakanı olarak İsrail’e ve Yahudi halkına yönelik kışkırtmalar karşısında sessiz kalmayacağım. Barcelona gibi büyük ve saygın bir kulübün bu açıklamalardan uzak durmasını ve terörü teşvik eden ya da destekleyen söylemlere yer olmadığını açıkça ortaya koymasını umuyorum” ifadelerini kullandı.

Haberi yayımlayan The Athletic ise Katz’ın paylaşımında, Yamal’ın Filistin bayrağı sallaması dışında ‘nefreti nasıl körüklediğine dair bir açıklama yapmadığını’ belirtti.

fgbfrb
Lamine Yamal Filistin bayrağını dalgalandırıyor. (Reuters)

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez ise dün akşam sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda, “Bir ülkenin bayrağını sallamayı nefret söylemi olarak görenler ya aklını yitirmiştir ya da utançları gözlerini kör etmiştir” ifadesini kullandı.

Sanchez ayrıca, Yamal’ın yalnızca ‘milyonlarca İspanyolun hissettiği Filistin dayanışmasını dile getirdiğini’ belirterek, “Bu da onunla gurur duymak için başka bir sebep” dedi.

Haberde ayrıca, Filistin’in Birleşmiş Milletler’deki (BM) misyonunun resmi hesabının, Yamal’ın Filistin bayrağı salladığı fotoğrafı paylaştığı belirtildi. Filistin Futbol Federasyonu da internet üzerinden yayımladığı mesajda genç futbolcuya, “Filistin’den... Teşekkürler Lamine Yamal” ifadeleriyle teşekkür etti.

Öte yandan Barcelona kulübünden ismi açıklanmayan bir yetkili, The Athletic gazetesine yaptığı açıklamada, İsrail hükümetinden gelen eleştirilerin farkında olduklarını ve konuya ilişkin hassasiyetleri anladıklarını söyledi. Kulüp ayrıca, Yamal’ın ‘kulüp adına herhangi bir siyasi açıklama yapmadığını’ ve ‘hiçbir grup, devlet ya da halka karşı mesaj verme amacı taşımadığını’ vurguladı.

İspanya ile İsrail arasındaki ilişkiler, Madrid yönetiminin Gazze Şeridi’ne yönelik İsrail operasyonlarını eleştirmesi nedeniyle son dönemde ciddi gerilim yaşamış, Tel Aviv yönetimi ise bu eleştirileri reddetmişti.


Hürmüz Boğazı'ndaki saldırılar ve Tahran üzerindeki baskı

CENTCOM komutanı Amiral Brad Cooper Kongrede ifade verdi (AFP)
CENTCOM komutanı Amiral Brad Cooper Kongrede ifade verdi (AFP)
TT

Hürmüz Boğazı'ndaki saldırılar ve Tahran üzerindeki baskı

CENTCOM komutanı Amiral Brad Cooper Kongrede ifade verdi (AFP)
CENTCOM komutanı Amiral Brad Cooper Kongrede ifade verdi (AFP)

Hürmüz Boğazı çevresindeki saldırılar, ateşkes girişimlerinin sonuçsuz kalmasıyla birlikte tırmanırken, Birleşik Arap Emirlikleri yakınlarında bir geminin alıkonulması ve Umman açıklarında Hindistan bandıralı başka bir geminin batmasının ardından, İran üzerindeki uluslararası baskı da arttı.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, BRICS ülkelerine savaşın kınanması çağrısında bulunurken, Tahran’ın deniz taşımacılığına engel çıkardığı yönündeki iddiaları reddetti.

Tahran yönetimi, Çin gemilerinin geçişine izin verdiğini açıklarken, Hindistan Umman açıklarındaki saldırıyı kınadı. Güney Kore ise Güney Kore bandıralı bir gemiye yönelik saldırının arkasında İran’ın olabileceğini öne sürdü.

Çin yönetimi, Hürmüz Boğazı’nın açık tutulmasının önemini vurguladı.

ABD Başkanı Donald Trump ise Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in kendisine, Çin’in İran’a askerî ekipman sağlamayacağını bildirdiğini ve anlaşmazlığın çözümüne yardımcı olmayı teklif ettiğini söyledi.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) komutanı Amiral Brad Cooper, ABD Senatosu’nda dün yaptığı açıklamada, düzenlenen saldırıların İran’ın bölgesel tehdit kapasitesini azalttığını ifade etti.