عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
EKONOMİ

İngiltere merkezli şirket, Suriye’nin kuzeydoğusundaki petrol ‘hakları’ konusunda endişeli

ABD merkezli Delta Crescent Energy ile Fırat Nehri’nin doğusundaki Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi arasında yapılan anlaşma İngiltere merkezli şirketi endişelendirdi

Suriye'nin kuzeydoğusundaki bir petrol sahasının yakınlarından geçen bir Amerikan askeri aracı (AFP)
Suriye'nin kuzeydoğusundaki bir petrol sahasının yakınlarından geçen bir Amerikan askeri aracı (AFP)
    Londra/İbrahim Hamidi
TT
TT

İngiltere merkezli şirket, Suriye’nin kuzeydoğusundaki petrol ‘hakları’ konusunda endişeli

Suriye'nin kuzeydoğusundaki bir petrol sahasının yakınlarından geçen bir Amerikan askeri aracı (AFP)
Suriye'nin kuzeydoğusundaki bir petrol sahasının yakınlarından geçen bir Amerikan askeri aracı (AFP)

İngiltere merkezli Gulfsands Petroleum adlı petrol şirketi, ABD merkezli Delta Crescent Energy adlı petrol şirketi ile Fırat Nehri’nin doğusundaki Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi arasında yapılan petrol anlaşmasının sonuçları konusunda endişeli. Şarku’l Avsat’a konuşan Gulfsands Petroleum yetkilileri, şirketin, Fırat Nehri’nin doğusunda bulunan, şirketin çıkarlarının olduğu ve günlük 20 bin varil petrol üretilen ‘Blok 26’ adlı petrol sahasında haklarını savunacaklarını vurguladılar.
Gulfsands Petroleum, Suriye hükümeti ile 2003 yılında Fırat'ın doğusunda bulunan Blok 26 petrol sahasını geliştirmek için bir anlaşma imzaladı.  Anlaşmaya çerçevesinde sahadaki petrol üretiminin üçte ikisi, maliyet düşüldükten sonra Suriye hükümetine gönderiliyordu. Ancak 2011 yılından bu yana ülkede devam eden çatışmalar ile ABD ve Avrupa ülkelerinin Şam’a uyguladığı yaptırımlar nedeniyle Blok 26 petrol sahası, önce Kürtlerin oluşturduğu Halk Koruma Birimleri’nin (YPG) ardından da Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) kontrolüne geçti. Şarku’l Avsat’a konuşan şirket yetkilileri, Blok 26 petrol sahasından son dört yıl içinde izinsiz ve anlaşmanın taraflarının bilgisi dışında 26 milyon varil petrol üretildiğini söylediler.
Şirket, Blok 26'ya, sahadaki çalışmaların uluslararası standartlara ulaşması için 350 milyon dolardan fazla yatırım yaptı.
Uzmanlar, Blok 26 petrol sahasındaki üretim faaliyetlerinin yeniden başlamasının ardından elde edilen petrol getirisinin değerini milyarlarca ABD doları olduğunu tahmin ediyorlar.

ABD yatırımı
Suriye, 2011 yılı öncesinde günlük 360 bin varil petrol üretiyordu. Şuan bu sayı 60 bin varile düşmüş durumda. Suriye petrolünün yüzde 90'ı ile doğalgazının yarısı, ABD liderliğindeki Uluslararası Koalisyon’un desteklediği SDG’nin kontrolü altında.
Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi ile ABD’li şirketleri arasında Fırat'ın doğusundaki petrol sahalarına yatırımlar yapılması konusunda görüşmeler gerçekleşti. Delta Crescent Energy, geçtiğimiz Nisan ayında ABD Hazine Müsteşarlığı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi'nden Suriye'nin kuzeydoğusunda faaliyet göstermek üzere izin aldı. Bu arada Suriye’nin petrol sektörü, ABD ve Avrupa ülkelerinin yaptırımları altında olduğu da belirtilmeli.
Delta Crescent Energy adlı petrol şirketi Şubat 2019'da ABD’nin Delaware eyaletinde kuruldu. Şirketin ortakları arasında ABD’nin eski Danimarka elçisi James Cain, ABD ordusunun özel Delta Gücü eski subaylarından James Reese ve Suriye’de petrol arama konularında uzman İngiliz GulfSands Petroleum şirketinin eski yöneticisi John P. Dorrier Jr. bulunuyor.
ABD Başkanı Donald Trump'a yakınlığıyla bilinen Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham geçtiğimiz Temmuz ayında ABD Kongresi’nde yaptığı bir konuşmada, “SDG Komutanı Mazlum Abdi, ABD’li petrol yatırım şirketi ile bir anlaşma imzalandığını bildirdi” dedi. Yine aynı tarihlerde bir açıklama yapan ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo ise, “Anlaşmanın imzalanması tahmin edilenden uzun sürdü. Şimdi bu anlaşmayı uygulama aşamasındayız” şeklinde konuştu. Ancak Şam, Moskova, Tahran ve Ankara anlaşmanın, ‘Kürt özerk yönetiminin siyasi olarak tanınması’ anlamına geldiğini belirterek ve ‘Astana sürecinin garantörleri, Rusya, İran ve Türkiye arasında yapılan; Suriye'de herhangi bir ayrılıkçı gündeme karşı çıkma anlayışına aykırı’ olduğunu söyleyerek, anlaşmayı eleştirdiler. Buna karşın Washington’dan yapılan açıklamada, ‘Suriye petrolünün Suriye halkına ait olduğunu ve halen Suriye'nin birliğine ve toprak bütünlüğüne bağlı olduğunu’ belirtilirken ‘ABD yönetiminin Suriye'deki petrol kaynaklarının ne sahibi olduğu, ne kontrol ettiği ne de yönettiği, söz konusu kaynaklarla ilgili kararların, DEAŞ’tan kurtarılan bölgelerde yaşayanların kurduğu yerel yönetimler tarafından verildiği’ vurgulandı.

Petrolün korunması
Öte yandan Büyükelçi Cain Politico gazetesi tarafından aktarılan açıklamasında, “Anlaşmanın amacı, Suriye’deki petrol üretimini, iç savaş ve yaptırımların uygulanması öncesindeki haline döndürmektir” dedi. Cumhuriyetçi Senatör Graham ise “ABD’li şirket, petrol yataklarının daha verimli hale getirilmesi amacıyla saha faaliyetlerini iyileştirmeye çalışacak. Sadece çek yazmak yerine, insanlara kendilerine yardım etmeleri için yardım etmeliyiz” şeklinde konuştu.
Senatör Graham Başkan Trump'ın 6 Ekim'de, Suriye’de Türkiye sınırı yakınlarında konuşlu ABD güçlerinin çekilmesi kararını açıklamasının ardından Amerikan askerlerinin Fırat'ın doğusunda kalmasına ikna etmede rol oynadı. Bunun üzerine Başkan Trump, “Petrol sahalarının güvenliğini sağladık ve koruduk” diyerek, ‘az sayıda askerin petrol sahlarının bulunduğu bölgelerde kalacağını’ duyurdu. Trump ayrıca ABD'nin petrole yatırım yapması için ‘büyük petrol şirketlerinden birinin’ Suriye’ye gitmesini önerdi. Ardından ABD Savunma Bakanı Mark Esper yaptığı açıklamada, “DEAŞ’ın petrol sahalarına ulaşmasını engellemek için Deyrizor’daki yerimizi güçlendirecek önlemler alıyoruz” ifadelerini kullandı. Pentagon (ABD Savunma Bakanlığı) ise, petrol kuyularının korunmasını sağlamak için askeri mühimmatın sayısı ve kalitesindeki artışla birlikte, Fırat'ın doğusunda yaklaşık 500 askerin kalması için takviyeler gönderildiğini açıkladı.
Bununla birlikte ABD ordusu ve Washington'ın, yapılan petrol anlaşmasındaki rolü hakkında büyük soru işaretleri gündeme geldi. Ancak Pentagon, ‘Suriye’nin kuzeydoğusundaki petrol sahaları konusunda herhangi bir özel şirketle hiçbir ilişkisi olmadığını’ vurgulayan bir açıklamada bulundu. Açıklamada, ABD güçlerinin DEAŞ kalıntılarının Fırat'ın doğusundaki hayati kaynaklara ve gelirlere ulaşmasını önlemek için petrol altyapısını koruduğunun altı çizildi. Açıklamada ayrıca Washington’ın, ‘SDG’nin DEAŞ’a karşı askeri operasyonlar yürütmesi için gerekli finansmanın bir kısmını petrolden sağlamasını’ desteklediği belirtildi.

Egemen haklar
ABD merkezli şirket ile Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi arasındaki anlaşma, Fırat'ın doğusundaki petrol sahasından günde en az 20 bin varil üretim yapacak iki mobil petrol rafinerisinin kurulmasını içeriyor. Böylece ilkel brülörler aracılığıyla yapılan ve kirliliğin artmasına neden olan petrolün işlenmesi ve yerel tüketim ihtiyaçlarının bir kısmının karşılanması hedefleniyor. Öte yandan diğer kaynaklar, Gulfsands da dahil olmak üzere petrol şirketlerinin ‘çalışmaların ve araştırmaların diğer petrol sahalarına doğru genişlemesi’ olasılığına karşı endişeli olduklarına işaret ettiler.
Petrol şirketlerinin yetkililer konuyla ilgili şu değerlendirmede bulundular:
“Delta Crescent Energy ve Özerk Yönetim arasındaki anlaşma bizi şaşırttı. Endişeliyiz. Suriye'nin kuzeydoğu bölgesindeki petrol sahalarındaki faaliyetler, üretimin artması ve pazarlanması konularında istişarelerde bulunuyoruz.”
Yetkililerden biri, “Gulfsands, söz konusu anlaşmanın ayrıntılarını doğrulamaya devam ediyor ve haklarının korunduğundan emin olmakta kararlı” ifadelerini kullandı.
Şirketin siyasetin dışında ve bu yüzden siyasi olarak tarafsız olduğunu vurgulayan yetkili, bununla birlikte şirketin Suriye’de barış ve istikrarın geri dönmesini umduğunu, tüm ilgili taraflardan ve uluslararası toplumdan gerekli siyasi desteği alan her türlü yaklaşımı desteklediğini belirtti. Yetkili, Gulfsands’ın Suriye'deki çalışmalarına bağlı olduğunu vurgulayan yetkili, bununla birlikte şirketin uluslararası hukuka ve ilgili yaptırımlara bağlı kalarak haklarının korunmasını sağlamaya kararlı olduğunun da altını çizdi.
Gulfsands şirketinden olan yetkili sözlerini şöyle sürdürdü:
“Gulfsands, egemen bir ülke ile yasal olarak bağlayıcı bir anlaşmaya sahiptir. Herkesin uluslararası hukuk kapsamında bu hakları tanımalarını ve saygı duymalarını bekliyoruz. Şirket, uygun koşullar oluştuğunda çalışmalarına devam etmeyi umuyor ve bekliyor.”
Buna karşın Kürt yetkililer, Suriye hükümetinin onayını almadan Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi ile ABD’li şirket arasında doğrudan imzalanması nedeniyle siyasi boyutu olan bir adım olarak kabul edilen anlaşmayı savundular. Anlaşmanın imzalanmasının, siyasi öneminin büyük olduğunu, bir nevi özerk yönetimin tanınması anlamına geldiğini belirten Kürt yetkililer, anlaşmanın ayrıca ABD’nin Fırat’ın doğusundan askerlerini aniden çekmesi ihtimaline karşı endişeleri hafiflettiğini vurguladılar. Bununla birlikte SDG Komutanı Mazlum Abdi, birkaç şirketi Fırat'ın doğusuna yatırım yapmaya çağırdı.

Daha fazlasını oku

 
 
EKONOMİ

Veliaht Prens’in kararlarının üzerinden bir yıl geçtikten sonra... Riyad gayrimenkul piyasası, işlem değerlerinde yüzde 64’lük düşüşle spekülasyona veda ediyor

Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad (SPA)
Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad (SPA)
TT
TT

Veliaht Prens’in kararlarının üzerinden bir yıl geçtikten sonra... Riyad gayrimenkul piyasası, işlem değerlerinde yüzde 64’lük düşüşle spekülasyona veda ediyor

Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad (SPA)
Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad (SPA)

Suudi Arabistan Başbakanı ve Veliaht Prensi Muhammed bin Selman’ın 29 Mart 2025’te Riyad gayrimenkul piyasasında dengeyi yeniden sağlamak amacıyla açıkladığı tarihi karar paketinin üzerinden bir yıl geçerken, başkentin sokaklarında ve özellikle kuzey bölgelerindeki planlamalarda yeni bir yol haritasının belirginleştiği görülüyor. Gayrimenkul borsasından gelen veriler, yalnızca istatistik olmanın ötesine geçerek, yıllardır piyasayı tüketen spekülatif dalganın geri çekildiğini açık biçimde ortaya koydu. İşlem değerleri yüzde 64 oranında sert bir düşüş kaydederken, Riyad ‘büyük düzeltme’ olarak nitelendirilen süreçle, vatandaş ve gerçek geliştiriciyi merkeze alan sürdürülebilir bir modele yönelmeye başladı.

Veliaht Prens Muhammed bin Selman’ın yönlendirmeleri, piyasaya yeni bir istikamet kazandıran kapsamlı yürütme kararlarıyla somutlaştı. Bu kapsamda başkentin kuzeyinde milyonlarca metrekarelik alan üzerindeki kısıtlamalar kaldırıldı, konut arzını artırmak için boş arazilere yönelik vergiler devreye alındı. Aynı zamanda kira artışları dondurulurken, ev sahibi ile kiracı arasındaki sözleşmesel ilişkiler de yeniden düzenlendi. Söz konusu adımlar, konut maliyetlerinin istikrara kavuşmasına ve son yıllarda görülen gerekçesiz fiyat artışlarının sınırlanmasına doğrudan katkı sağladı.

Bu yapısal reformların etkisi, Adalet Bakanlığı’na bağlı gayrimenkul borsasının verilerine de net şekilde yansıdı. İşlem değerleri yüzde 64 oranında gerileyerek yaklaşık 53 bin işlemde 17,3 milyar dolar (65 milyar riyal) seviyesinde gerçekleşti. Bu rakam, kararların öncesindeki yıl kaydedilen yaklaşık 48,3 milyar dolar (181 milyar riyal) seviyesine kıyasla ciddi bir düşüşe işaret etti. Veriler ayrıca toplam işlem alanının da 228 bin metrekareden 153 bin metrekareye gerilediğini gösterdi. Uzmanlar, bu düşüşü likiditenin büyük ölçekli arsa spekülasyonundan çıkarak planlı konut geliştirme projelerine yönelmesiyle açıklıyor.

Gayrimenkul piyasasının yeniden şekillenmesi

Gayrimenkul alanındaki uzmanlar ve sektörle ilgilenen isimler, Şarku’l Avsat’a yaptıkları değerlendirmelerde, söz konusu tarihi adımların Riyad’daki gayrimenkul piyasasını daha sürdürülebilir bir modele doğru yeniden şekillendirdiğini belirtti. Uzmanlar, piyasanın artık gayrimenkul geliştirme ve gerçek konut talebine dayalı bir yapıya evrildiğini, bunun da denge, olgunlaşma ve fiyat istikrarı açısından yeni bir aşamaya geçiş sağladığını ifade etti. Ayrıca bu dönüşümün, Suudi Arabistan’ın yaşadığı ekonomik değişimlere uyum sağlayabilecek daha dayanıklı bir gayrimenkul piyasasının inşasında önemli bir adım olduğu vurgulandı.

Gayrimenkul uzmanı ve pazarlama danışmanı Sakr ez-Zehrani, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, alınan kararların piyasa yapısında belirgin bir dönüşüm yarattığını söyledi. Zehrani, işlem değerlerindeki düşüşün piyasa zayıflığına değil, fiyatları gerçek konut talebinden koparan spekülatif hareketlerin gerilemesine işaret ettiğini dile getirdi.

Zehrani ayrıca, dengeleyici emlak politikalarının özellikle metrekare başına yaklaşık bin 500 riyal seviyesinden sunulan destekli arsalar sayesinde yeni bir fiyat referansı oluşturduğunu belirtti. Bu durumun bazı mahallelerde fiyat beklentilerini yeniden şekillendirdiğini ve geçmiş yıllarda görülen gerekçesiz artışları sınırladığını ifade etti.

Öte yandan, Riyad’ın kuzeyindeki arazilerde fiyatların ‘serbest düşüşe’ benzer bir gerileme yaşadığına dikkat çekildi. Piyasa raporlarına göre bazı bölgelerde fiyatlar, yıllarca süren hızlı yükselişlerin ardından kayda değer oranlarda düştü. Bu yükselişlerin, büyük ölçüde spekülasyon ve hızlı büyüme beklentileriyle desteklendiği belirtilirken, mevcut gerilemenin ise daha gerçekçi kriterlere dayalı bir yeniden fiyatlama sürecinin parçası olarak değerlendirildiği aktarıldı.

Riyad’da tespit edilen arazi planlarının haritası (SPA)Riyad’da tespit edilen arazi planlarının haritası (SPA)

Spekülasyondan gayrimenkul geliştirmeye

Zehrani, dengeleyici gayrimenkul kararlarının üzerinden geçen bir yıl içinde piyasada bir dizi önemli eğilimin öne çıktığını belirtti. Bunların başında, likiditenin bir bölümünün spekülasyondan gayrimenkul geliştirme faaliyetlerine kayması gelirken, arazi alım satımı yerine planlı projelere yönelimin arttığını ifade etti. Ayrıca kısa vadeli yatırımcıların etkisinin azalmasıyla birlikte gerçek konut alıcısının piyasanın ana itici gücü haline geldiğini vurguladı.

Zehrani, konut birimleri ve geliştirilmiş arsalar için ‘harita üzerinden satış’ projelerinin ilk örneklerinin ortaya çıkmaya başladığını, bu modelin konut arzını artırma ve mülkiyet maliyetlerini düşürme açısından önümüzdeki dönemde daha da yaygınlaşmasının beklendiğini söyledi. Piyasanın aynı zamanda, başta boş gayrimenkullere yönelik vergiler olmak üzere, beklenen yeni düzenlemeleri yakından izlediğini; bu adımların şehirlerde atıl varlıkların ekonomiye kazandırılmasına ve mevcut emlak stokunun daha verimli kullanılmasına katkı sağlamasının öngörüldüğünü dile getirdi.

Önümüzdeki döneme ilişkin değerlendirmesinde Zehrani, Riyad’daki emlak piyasasının daha olgun ve sürdürülebilir bir aşamaya ilerleyeceğini, harita üzerinden satış projelerinde artış ve şehir içi arzın genişlemesiyle birlikte reformların etkisinin süreceğini belirtti. Zehrani, bu sürecin fiyat istikrarını destekleyeceğini ve arz-talep dengesinin daha sağlıklı bir zemine oturmasına katkı sağlayacağını ifade etti.

Zehrani ayrıca, bugün Riyad emlak piyasasında yaşananların bir durgunluktan ziyade, piyasayı daha sürdürülebilir bir modele taşıyan yeniden yapılanma süreci olduğunu vurguladı. Bu modelin, gayrimenkul geliştirme ve gerçek konut talebine dayanarak kentsel kalkınma hedeflerini destekleyeceğini ve başkentte yaşam kalitesini artıracağını sözlerine ekledi.

Piyasa davranışı

Gayrimenkul uzmanı ve pazarlama danışmanı Abdullah el-Musa, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, Riyad gayrimenkul piyasasının ekonomik döngüsü içinde kritik bir aşamaya girdiğini belirtti. Musa, bu yıl yaşanan dönüşümlerin yalnızca işlem sayısı ya da değerleriyle açıklanamayacağını, daha geniş bir çerçevede piyasa davranışlarının yeniden şekillenmesi ve arz-talep ilişkisinin yeniden dengelenmesi bağlamında değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

Musa, söz konusu kararlar öncesindeki yıllarda Riyad’daki gayrimenkul piyasasında fiyatların hızlı bir şekilde yükseldiğini, bu artışların artan talep, hızlı kentsel büyüme ve farklı yatırımcı gruplarının piyasaya girişi gibi çeşitli faktörlerden kaynaklandığını söyledi. Ancak zamanla, piyasanın sürdürülebilirliğini sağlamak ve gerekçesiz fiyat artışlarını sınırlamak için yeniden denge kurulmasının kaçınılmaz hale geldiğini vurguladı.

Musa, son bir yılda işlem hacminde yaşanan gerilemenin, piyasanın yeniden dengelenme sürecinin doğal bir yansıması olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Bu aşamada alıcıların daha temkinli davrandığını ve yatırım kararlarını yeniden gözden geçirdiğini ifade eden Musa, geliştiriciler ile mülk sahiplerinin de yeni koşullara uyum sağlamak amacıyla fiyatlandırma ve pazarlama stratejilerini revize ettiğini söyledi.

Musa, bu dönemin en dikkat çekici özelliklerinden birinin piyasa oyuncuları arasında artan bilinç düzeyi olduğunu vurguladı. Satın alma kararlarının artık kısa vadeli fiyat artışı beklentilerinden ziyade değer ve ekonomik fizibiliteye dayandığını belirten Musa, bazı gayrimenkul şirketlerinin de daha uzun vadeli ödeme planları sunarak ve ürünlerini piyasa ihtiyaçlarına göre yeniden tasarlayarak satış ve pazarlama modellerini gözden geçirmeye başladığını kaydetti.

Bu sürecin, bazı bölgelerde fiyat hareketlerini etkileyen spekülatif işlemlerin azalmasına katkı sağladığını dile getiren Musa, bunun karşılığında arsaların elde tutulmak yerine geliştirilerek projelere dönüştürülmesi yönünde daha güçlü bir eğilim oluştuğunu ifade etti.

Musa, Riyad gayrimenkul piyasasında yaşananların bir durgunluk değil, piyasa kurallarını yeniden tanımlayan bir geçiş süreci olduğunu belirterek, bu dönüşümün spekülasyona dayalı yapıdan, gerçek varlık değerine ve uzun vadeli geliştirme verimliliğine dayanan daha istikrarlı ve olgun bir modele geçişi temsil ettiğini söyledi. Bunun, ülkenin ekonomik dönüşümüne uyum sağlayabilecek daha sürdürülebilir bir gayrimenkul piyasasının inşası açısından önemli bir adım olduğunu vurguladı.

Önümüzdeki döneme ilişkin beklentilerini de paylaşan Musa, Riyad’daki gayrimenkul piyasasının daha dengeli ve olgun bir seyir izleyeceğini, projeler arasındaki rekabetin ise giderek daha fazla ürün kalitesi, geliştirme verimliliği ve piyasa ihtiyaçlarına uyum üzerinden şekilleneceğini ifade etti. Musa, şehirde devam eden büyük ölçekli projelerin etkisiyle gayrimenkul sektörünün ekonomik büyümeyi destekleyen başlıca alanlardan biri olmayı sürdüreceğini sözlerine ekledi.

EKONOMİ

Meta'nın aldığı şirketin yöneticilerinin Çin'den ayrılması yasaklandı

11 Şubat 2026'da Fransa'nın doğusundaki Mulhouse'da bir akıllı telefonun ekranında Meta logosu görülüyor (AFP)
11 Şubat 2026'da Fransa'nın doğusundaki Mulhouse'da bir akıllı telefonun ekranında Meta logosu görülüyor (AFP)
TT
TT

Meta'nın aldığı şirketin yöneticilerinin Çin'den ayrılması yasaklandı

11 Şubat 2026'da Fransa'nın doğusundaki Mulhouse'da bir akıllı telefonun ekranında Meta logosu görülüyor (AFP)
11 Şubat 2026'da Fransa'nın doğusundaki Mulhouse'da bir akıllı telefonun ekranında Meta logosu görülüyor (AFP)

Çin'in, Meta'nın 2 milyar dolarlık bir anlaşmayla satın aldığı yapay zeka girişiminin patronunun ülkeden ayrılmasını engellediği bildirildi.

Financial Times'ın haberine göre Manus CEO'su Xiao Hong'a, düzenleyici kurumlar satış anlaşmasını incelerken Çin'den ayrılamayacağı bildirildi ve baş bilim insanı Ji Yichao'nun da ülkeden çıkması yasaklandı.

Facebook, Instagram ve WhatsApp'ın sahibi Meta, yapay zeka hizmetlerini güçlendirmek amacıyla Manus'u satın alacağını aralık ayında duyurmuştu.

Geçen yıl "dünyanın tamamen otonom ilk yapay zekası" diye tanımladığı teknolojisini tanıttıktan sonra dikkatleri üzerine çeken Çin girişimi, temmuzda genel merkezini Singapur'a taşımıştı.  

Teknolojiyi yapay zeka için "yeni paradigma" diye tanımlayan yaratıcılarına göre Manus'un yapay zeka ajanı, tatil rezervasyonu yapmak veya podcast oluşturmak gibi karmaşık görevleri herhangi bir insan rehberliğine ihtiyaç duymadan yerine getirebiliyor.

Geçen martta ilk kez piyasaya sürülen Manus, önde gelen ABD şirketlerine ait bazı yapay zeka ajanlarının performansını geride bıraktıktan sonra 2 milyondan fazla kullanıcının bekleme listesine girmişti.

Meta, bağımsız Manus hizmetini işletmeye sürdürürken, bu hizmetin özelliklerini diğer ürünlerine de entegre edeceğini belirtmişti.

Satın alma işleminin duyurulmasından kısa süre sonra Çin Ticaret Bakanlığı, anlaşmanın yerel yasa ve yönetmeliklere uygun olup olmadığını araştıracağını açıklamıştı.

Meta yaptığı açıklamada satış anlaşmasının "yürürlükteki yasalara tamamen uygun" olduğunu belirterek "soruşturmanın düzgün bir şekilde sonuçlanmasını" beklediklerini eklemişti.

Bu satın alma, yapay zeka girişimlerini hedefleyerek bu alanda Google, Microsoft ve OpenAI'la rekabet etmeyi amaçlayan Meta CEO'su Mark Zuckerberg'ün, son aylardaki ses getiren birkaç devir işleminden biri.

Aralık ayında The Independent'la paylaşılan bir açıklamada Manus CEO'su Xiao Hong, "Meta'ya katılmak, birinci sınıf yapay zeka ürünlerini yaygınlaştırma yolculuğumuzda bir sonraki mantıklı adım" demişti.

Meta'nın mevcut ekipleriyle ortaklık kurarak Manus'un teknolojisini küresel bir yapay zeka portföyüne entegre edebilir ve otonom ajan yeteneklerimizi milyonlarca işletme ve yaratıcıya sunabiliriz.

Independent Türkçe

EKONOMİ

Savaşın uzamasıyla küresel piyasalar alarmda: Yatırımcılar nereye kaçacak?

New York'taki Wall Street Borsası'ndaki yatırımcılar (Reuters)
New York'taki Wall Street Borsası'ndaki yatırımcılar (Reuters)
TT
TT

Savaşın uzamasıyla küresel piyasalar alarmda: Yatırımcılar nereye kaçacak?

New York'taki Wall Street Borsası'ndaki yatırımcılar (Reuters)
New York'taki Wall Street Borsası'ndaki yatırımcılar (Reuters)

İran’a yönelik savaş, Doğu’dan Batı’ya küresel piyasalarda işlem yapanlar açısından son derece olumsuz bir tablo ortaya koyuyor. Şanghay merkezli fon yöneticisi Wang Yabi için ise mesele, geceleri rahat uyuyabilmekle ilgili. Ortadoğu’daki savaşın sürmesiyle küresel piyasalarda yaşanan sert satış dalgası karşısında Wang, portföyündeki pozisyonlarını keskin şekilde azalttı.

Özel Zigji fonunun yöneticisi Wang, pazartesi günü Çin hisselerinde yaşanan sert düşüşle ilgili şu ifadeleri kullandı:  “Keskin dalgalanmaları sevmem... Açılış kötüydü, bu yüzden portföy pozisyonlarımı yaklaşık yüzde 30’a indirdim. Sonrasında kendimi çok daha rahat hissettim.”

Hafta içinde sınırlı bir toparlanma görülse de Wang, hisse senetlerinden petrole, tahvillerden altına kadar tüm varlık sınıflarında gözlenen keskin ve öngörülemez dalgalanmalar nedeniyle yeni pozisyon eklemeyi planlamıyor.

Wang, “Bugün dipten alım fırsatı yakalamaya çalışıyorsunuz, ertesi gün yeni bir satış dalgasıyla karşılaşıyorsunuz. Belirsizlik hâkim olduğunda, iç huzuru için pozisyonlarınızı azaltırsınız” ifadelerini kullandı. Wang yalnız değil; Şanghay’dan New York’a kadar traderlar, yatırımcılar, varlık yöneticileri ve bankacılar uykusuz geceler, hafta sonu çalışmaları, müşterilerle uzun toplantılar ve son dakika işlemlerinde artan stresle karşı karşıya.

Bu zorlukların temelinde, ABD ve İsrail’in İran’la yürüttüğü savaşın ne kadar süreceğine dair belirsizlik ve bunun petrol fiyatları (şimdiden varil başına 100 doların üzerine çıktı), enflasyon, faiz oranları ve merkez bankası politikaları üzerindeki etkileri yer alıyor. Beşinci haftasına girmek üzere olan savaş, geleneksel güvenli liman olan altının 2008’den bu yana en büyük aylık düşüşünü yaşamasına yol açtı; fiyatlar yaklaşık yüzde 16 geriledi. ABD Hazine tahvillerinin getirileri ise bu ay 46 baz puan artarak Ekim 2024’ten bu yana en güçlü yükselişi kaydetti.

Piyasa oyuncularından bazıları 2022’de başlayan Rusya-Ukrayna savaşı ve Kovid-19 pandemisi gibi geçmiş krizlerden ders çıkarmaya çalışsa da çoğu yatırımcı eski stratejilerin artık işe yaramadığını düşünüyor.

Güvenli varlıklar tartışması

Gama Varlık Yönetimi’nin Baş Yatırım Sorumlusu Rajeev De Mello, hafta sonları da çalıştıklarını ve ekip toplantılarının uzadığını belirterek, “Gerçek anlamda güvenli varlık sayısı çok az... ABD tahvilleri işe yaramıyor, yen ve İsviçre frangı gibi geleneksel güvenli para birimleri de öyle. Altın ve gümüş de durumu iyileştirmiyor” dedi.

Şubat ayı sonunda ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ortak saldırılarıyla başlayan ve yaklaşık bir aydır süren savaş, Tahran’ın dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz akışının beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatmasına yol açtı. Bu durum, yüksek enflasyonla düşük büyümenin bir arada görüldüğü stagflasyon endişelerini artırırken, yatırımcıları ABD doları dışında neredeyse tüm varlıkları satmaya itti. Singapur merkezli De Mello, “Savaşın başlamasından bu yana hisse yatırımlarımızı azalttık; saklanacak yer yok” dedi.

Asya borsaları sert darbe aldı

Güney Kore hisseleri bu ay yaklaşık yüzde 13, Japonya Nikkei endeksi ise yüzde 9 geriledi. ABD hisseleri ise görece daha iyi performans göstererek yalnızca yüzde 6 düştü ve bu durum bazı yatırımcıların ilgisini çekti.

Hong Kong’da UBS’de işlem satışları başkanı Kenyon Tsieh, mart ayı başından bu yana işlem masalarında her gün net satış görüldüğünü, özellikle küresel yatırımcıların Tayvan’a en büyük maruziyetini temsil eden ve Asya’nın en değerli şirketi olan TSMC hisselerinde yoğun satış yaşandığını söyledi.

Londra merkezli Allspring Global Investments’tan Matthias Scheiber ise gelişmekte olan piyasalardaki pozisyonlarını azalttığını ve taktiksel olarak ABD varlıklarına yöneldiğini, ancak küresel merkez bankalarının Avustralya’yı izleyerek faiz artırması halinde baskının artabileceğini ifade etti.

Piyasa çalkantılarında kayıp yaşayanlar için tablo daha da zor. Bir enerji şirketinde çalışan bir trader, şirketinin petrol fiyatlarının düşeceğine yönelik pozisyonlar taşıdığını ve savaşın başlamasıyla birlikte uykusuz geceler yaşadığını söyledi. İsmini vermek istemeyen trader, “Savaşın başladığı hafta sonu kelimenin tam anlamıyla uyuyamadım” dedi.

Eşi görülmemiş şok

UOB Kay Hian’da özel varlık yönetimi direktörü Kenneth Goh için de durum farklı değil. Goh, kayıplardan ziyade müşterilerin portföylerini yönetme baskısı nedeniyle neredeyse hiç uyuyamadığını belirterek, “Hiç durmadan devam ediyor. Şanslıysam gece yarısı uyurum, değilse sabaha karşı 2, 3 ya da 4’te... Ama bu, seçtiğim hayat” dedi.

Ortadoğu’daki çatışmaya ilişkin süregelen belirsizlik, şirket tahvili piyasasındaki yeni işlemleri de etkiledi. New York’ta bankalar, video oyun geliştiricisi Electronic Arts’ın 55 milyar dolarlık satın alımı için yaklaşık 18 milyar dolarlık borcu üstlendi.

Piyasalar, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın elektrik altyapısına yönelik saldırılar için verdiği süreyi yakından takip etti. Bu takvim, İran elektrik şirketinin tahvil ihracının son aşamalarıyla çakıştı ve borçlanma koşullarını etkileyebilecek bir unsur olarak öne çıktı.

Konuya yakın iki bankacıya göre, hafta sonu boyunca işlemde yer alan bankacılar, İran altyapısına olası saldırı ve bunun tahvil fiyatlarına etkisine karşı hazırlık yaptı. Trump’ın pazartesi günü saldırıları beş gün ertelemesinin ardından bankalar, farklı para birimlerinden oluşan yaklaşık 6,6 milyar dolarlık yüksek getirili tahvil diliminde borçlanma maliyetlerini düşürebildi. Perşembe günü ise Trump, saldırı tehdidini 6 Nisan’a kadar 10 gün süreyle askıya aldı.

Bu sürekli dalgalanma, yatırımcıları piyasaları anbean izlemeye zorluyor. Aravali Varlık Yönetimi Baş Yatırım Sorumlusu Mukesh Dev, “Piyasayı sürekli takip etmek ve anında tepki vermek zorundasınız; bu da zihinsel kapasitenizi ciddi şekilde etkiliyor” dedi.

Dev, 2008 küresel finans krizi ve 1990’ların sonundaki Asya krizinde benzer dalgalanmalar gördüğünü, ancak mevcut durumun o dönemlerle kıyaslanıp kıyaslanamayacağı konusunda henüz net konuşamayacağını belirterek, “Bu durum bir hafta daha sürerse göreceğiz. Hata yapma lüksü yok; hatalar kesinlikle kabul edilemez” ifadelerini kullandı.