Sudan'daki demokratik geçiş sürecini destekleyen Üçlü Mekanizma’nın Sözcüsü Muhammed Beliyş, Sudanlı partileri, siyasi sahnenin karmaşıklığını artırabilecek ve krizi uzatabilecek tek taraflı kararların tehlikeleri konusunda uyardı. Sudan'ın demokratik geçiş yoluna dönüşte daha fazla gecikmeye tahammül edemeyeceğini vurguladı.
Birleşmiş Milletler Misyonu (UNITAMS), Afrika Birliği (AfB) ve Hükümetler Arası Afrika Kalkınma Örgütü'nü (IGAD) kapsayan Üçlü Mekanizma, 25 Ekim 2021'de alınan ve sivil bileşenin iktidardan uzaklaştırıldığı askeri tedbirler sonrasında ortaya çıkan krize bir çözüme ulaşmak için Sudanlı taraflar arasındaki diyaloğu kolaylaştırmak için çalışıyor.
AfB'nin Hartum Büyükelçisi Beliyş, askeri bileşenin, geçiş döneminin prosedürleri ve kurumları üzerinde mümkün olan en fazla sayıda siyasi gücün fikir birliğine varmak için siyaset sahnesinden çekilirken ilan ettiği taahhütleri uygulamadaki ciddiyet konusunda gerçek bir sınavla karşı karşıya olduğunun altını çizdi.
Beliyş, Hartum'da Şarku'l Avsat’a verdiği röportajda, sivil unsurlar arasında bir anlaşmanın başladığına dair olumlu işaretler olduğunu ortaya koydu. Ayrıca “Ancak mevcut fırsat, siyasi anlaşmazlığı yönetmek için gerçek bir iradeye sahip taraflar arasında şeffaf ve katılımcı bir ilişki kabul edilmeksizin ve geçiş yolunu yeniden inşa konusunda herhangi bir sonraki adımda sıfır denklem ve sahne ortaklarının dışlanması devam ettiği müddetçe kırılgan olmaya devam ediyor” dedi.
Beliyş, sivil bileşenler ile askeri iktidar arasında geçiş düzenlemeleri, askeri ve sivil yönetişim kurumları arasındaki ilişkinin geleceği konusunda diyalog ihtiyacının altını çizdi. Mekanizmanın diyaloğu kolaylaştırmak için hazır olduğunu vurguladı.
AfB'nin veya Üçlü Mekanizma’nın taraflarından herhangi birinin, herhangi bir taraf için bir önyargısı veya tercihi olmadığını, tek taraflılığının Sudan'ın istikrarı için olduğunu vurguladı.
Suudi Arabistan, BAE, ABD ve Birleşik Krallık tarafından başlatılan Dörtlü girişimin kriz hattına girmesiyle Üçlü Mekanizma’nın etkinliği azaldı. Neden? Aranızda koordinasyon var mı?
Üçlü mekanizma, Sudanlı partileri krize siyasi bir çözüm bulma konusunda desteklemek için çalışmayı bırakmadı. Demokratik, hesap verebilir sivil yönetişime geçiş yoluna dönülmesine olanak sağlıyor. İnsan haklarına saygı duyar ve Sudanlı gençlerin özgürlük, barış ve adalet beklentilerini yerine getirir.
Uluslararası toplumla eşgüdüm sağlamanın ve Sudanlı tarafların krizi sona erdirme çabalarına desteğini sağlamanın yanı sıra askeri veya sivil tüm unsurlarla yoğun ikili görüşmeler yapmaya ve bir anlaşmayı kolaylaştırmak için herkes arasında açık iletişim kanallarını sürdürmeye devam ediyoruz. Dörtlü Mekanizması ve Sudan meselesiyle ilgilenen diğer uluslararası ortaklarla koordinasyon içindeyiz. Bu, yakın, sürekli ve düzenli bir koordinasyondur.
-Mevcut durumda siyasi çözüme ulaşma şansı konusunda Üçlü Mekanizma nasıl bir değerlendirmeye sahip?
Mevcut siyasi krizi sona erdirmek için siviller arasında bir anlaşmaya varma umutlarında olumlu bir ivme olduğu açıkça ortaya çıktı. Bu durum farklı ulusal girişimlerin çokluğunda açıkça gözleniyor. Bunlar arasında Sudan Barolar Birliği Yürütme Komitesi tarafından önerilen geçiş anayasası taslağının yanı sıra Ulusal Anlaşma Girişimi ve Sudan Halk Çağrısı ve başka girişimler bulunuyor. Sivil siyasi güçlerin Baro Yönetim Kurulu'nun inisiyatifi etrafında birleştiğine dair işaretler de var. Bu, siyasi güçler arasında bir dizi tartışmalı konuda fikir birliğinin genişlemesinin olumlu bir göstergesidir.
Tüm tarafları, mevcut krize çözümler hakkında görüşler arasında köprü kurmaya ve anlayışları güçlendirmeye yardımcı olmak için kalıcı anayasa, tek ordu, devlet kurumlarının reformu, barış anlaşmasının uygulanması ve tamamlanması, adalet ve hesap verebilirliğin sağlanması gibi orta ve uzun vadede çekişmeli konularda istenen çözümler üzerinde tartışma ve diyaloğu sürdürmeye çağırıyoruz.
Şu anda mümkün olan en fazla sayıda siyasi güç ve etkili parti arasında mümkün olduğunca çok fikir birliği oluşturmak için çalışmalar yürütülüyor ve bu oldukça önemli. Siyasi güçlerin bu uzun süreli krizin bölümlerini sona erdirmek için herhangi bir müdahale olmaksızın etrafında toplandığı tamamen Sudanlı bir girişimden daha iyi bir girişim yoktur. Üçlü Mekanizma olarak Sudanlı çözümlere ulaşmak için Sudan'daki muğlak siyaset sahnesine doğru yaklaşımın Sudan-Sudan diyaloğu olduğunu defalarca vurguladık. Bu süreçteki rolümüz, bir anlaşmaya varmayı mümkün kılmak için diyaloğu kolaylaştırmak ve çeşitli taraflar arasında açık iletişim kanallarını sürdürmekle sınırlıdır.
Üçlü mekanizma olarak sivil bileşenler arasında uzlaşmanın başladığını gösteren olumlu işaretleri memnuniyetle karşılarken, şu anda fırsat penceresinin kırılgan olmaya devam ettiğini vurguluyoruz. Bu durum, mutabakatın taraflarına, henüz başlangıç aşamasında olan uyumu sürdürme sorumluluğu yüklüyor.
Bu bileşenler arasında şeffaf ve katılımcı bir ilişki, siyasi anlaşmazlığı yönetmek için gerçek bir irade ile kabul edilmeden, sıfır denklemler olmadan, temel karar vermenin herhangi bir bileşenini tekelleştirmeden, geçiş yoluna geri dönüş yolundaki herhangi bir sonraki adımda sahne ortaklarını dışlamaktan vazgeçilmeden ayrıca Sudan halkının beklentilerini ve henüz gerçekleştirilmemiş devrim taleplerini karşılamadan bu mümkün olmayacaktır. Bu, geçiş döneminin sonunda adil seçimlerde meşruiyetini Sudan halkına geri dönmekten alan demokratik bir yönetime ulaşmak için, aktif demokratik siyasi güçler arasında farklılıkları yönetme araçları üzerinde makul bir fikir birliği gerektiren bir hedeftir.
Tüm tarafları, Sudan'ın demokratik geçiş yoluna dönüşte herhangi bir ek gecikmeye tahammül edemediği bir zamanda, sahneyi daha da karmaşıklaştıracak, ilerlemeyi baltalayacak ve krizi uzatacak tek taraflı kararlar alma tehlikesi konusunda uyarıyoruz.
- Mekanizma ve ordu arasında iletişim var mı? Askeri bileşenden gücün tamamen devredilmesine ilişkin garantiler ve siyaset sahnesini terk etme niyetlerinin ciddiyeti konusunda aldığınız herhangi bir güvence var mı?
Dediğim gibi Mekanizma hem sivil hem de askeri tüm bileşenlerle iletişimini sürdürüyor. Egemenlik Konseyi üyelerinin peş peşe yaptığı açıklamalarda, askeri bileşenin siyasi sahneyi terk etme yönündeki kamusal taahhütlerini memnuniyetle karşıladık. Bu açıklamalar, aslında, çeşitli siyasi güçler arasında yeni bir hareketin ortaya çıkmasına yol açtı. Bugün sivil kuvvetler arasında bir öncekinden daha istikrarlı ve sürdürülebilir olan yeni bir geçiş aşaması başlatmak üzere oluşmaya başlayan fikir birliği ve bu ittifaka daha fazla sivil gücün dahil edilmesi yönündeki yoğun çabalar sonucunda gördüğümüz şey budur.
Askeri bileşen tarafından açıklanan taahhütlerin ciddiyetinin gerçek testi, geçiş prosedürleri ve kurumları üzerinde mümkün olan en fazla sayıda siyasi gücü bir araya getiren bir uzlaşmaya varmaktır.
-Zaman zaman Üçlü Mekanizma’nın tarafları arasında anlaşmazlıklar olduğuna dair haberler var. Bazıları, Afrika Birliği Temsilcisi Muhammed el-Hasan Veled Labbat'ın yokluğunun bu anlaşmazlığın kanıtı olduğunu düşünüyor. İç yüzünü bize anlatabilir misiniz?
Aynı mekanizmanın ortakları arasında bile görüşlerin farklı olması doğaldır. Bununla birlikte, üçlü mekanizmanın ortakları arasındaki görüş ayrılıkları, şurada burada atılacak bir adımla ilgili olabilir, ancak bu, hiçbir zaman çabalarımızın birleştiği hedefe ulaşmadı. Bu hedef, krizi sona erdiren ve Sudan'ı sivil demokratik yönetime geçiş yoluna döndüren siyasi bir çözüme ulaşmada Sudan partilerini desteklemektir. AfB bu çabaları hiçbir zaman gözden kaçırmadı. Biz ilk günden bu yana Mekanizmanın aktif ortağıyız ve bu değişmedi.
Muhalefet, mekanizmanın taraflarının ‘Özgürlük ve Değişim - Merkez Konseyi’, ‘Ulusal Anlaşma’ ve darbe ortakları arasında bölündüğüne ve ‘UNİTAMS’ın ‘Özgürlük ve Değişim’e yöneldiğini ve Afrika Birliği ve ‘IGAD’ın darbe grubuna eğilim gösterdiğini düşünüyor.
Sudan'daki siyasi süreç gibi karmaşık bir siyasi süreçte herhangi bir arabulucu veya kolaylaştırıcının çalışmalarının bir parçası olarak tarafgirlik suçlamaları beklenen bir durumdur. Söylediğiniz gibi, bu suçlamalar bize, UNITAMS'a ve bu kritik anda arabuluculuk yapmaya çalışan diğer taraflara kadar uzandı.
Ne Afrika Birliği ne de Üçlü Mekanizma’nın taraflarından herhangi birinin herhangi bir taraf için tarafgirliği veya tercihi yoktur. Tuttuğumuz tek taraf, Sudan'ın istikrarı ve refahının tarafıdır. Bu amaçla ayrım gözetmeksizin herkesle görüştük ve görüşüyoruz. Bu kritik aşamada çalışmalarımızı yoğunlaştırıyor ve yeni Sudan'ın inşasına hizmet ettiği sürece isteyen herkese destek veriyoruz.
-Geçtiğimiz hafta Halk İktidarının Kurulması Şartnamesi imzalandı. Direniş komiteleri yeniden hayır dedi. Üzerinde çalıştığınız anlaşma ile komiteler nasıl uzlaştırılabilir?
Sudanlı partilerin farklı görüşlerini uzlaştırma meselesi öncelikle Sudanlıların meselesidir ve biz ancak bu konuda yardımcı olacak araçları sağlayabiliriz. Üçlü Mekanizma’nın ortakları olarak direniş komiteleriyle görüşmekten vazgeçmedik. Herkesle görüşmeye devam edeceğiz. Tüm tarafları iletişim kanallarını açık tutmaya ve vizyonlar arasındaki boşluklar ne kadar büyük olursa olsun diyaloğu reddetmemeye çağırıyoruz. Sokağın öncelikleri, hesap verebilirlik ve adalet dahil olmak üzere direniş komiteleri tarafından kabul edilen konuları içerecek şekilde siyasi diyaloğun önemini vurguluyoruz.
-Çeşitli unsurlar ve ordu arasındaki ortak toplantıların geri dönüşü gibi 25 Ekim askeri prosedürlerini sona erdirmek için yakında bir hamle var mı? Taraflarla aranızdaki en son ne zaman görüştünüz?
Sivil kuvvetler arasında ciddi bir hareketlilik var; şüphesiz bu, uyumluluk kapsamını genişletmeyi amaçlıyor. Baro Yönetim Kurulu'nun girişimi, şimdiye kadar, önerilen anayasa bildirgesine siyasi güçlerin makul bir düzeyde katılımını sağlamayı başardı. Baro Yönetim Kurulu'nun sonuçlandırmak için çalıştığı siyasi beyanname üzerinde daha fazla sivil gücün uzlaşması için aralıksız çabalar var.
Dediğim gibi askeri unsurla da temaslarımız durmadı. Askeri bileşenin siyaset sahnesinden çekilme taahhüdünü memnuniyetle karşılarken, herkesi bu taahhüdü gerçeğe dönüştürmek için somut adımlar atmaya çağırıyoruz. Geçiş düzenlemeleri ve askeri ve sivil yönetişim kurumları arasındaki ilişkinin geleceği ile ilgili olarak, sivil bileşenler ile askeri bileşen arasındaki diyalog gerekliliğinin kaçınılmaz veya ihmal edilemeyeceğini vurguluyoruz. Bu konuşmayı kolaylaştırmak için hazırız.
Taraflar ile aramızdaki son iletişime gelince dediğim gibi tüm sivil ve askeri partilerle iletişim vardır, sürekli ve kesintisizdir.
Açık olan şu ki, ekonomik çöküş, sosyal krizler ve bölgelerde şiddetin artması ile karakterize edilen Sudan'daki mevcut durum, acil çözümlere ve uluslararası toplumun desteğine ihtiyaç duyuyor.
-Devrik Ömer el-Beşir rejiminin önde gelen isimlerini siyasete geri dönüşü, üzerinde çalıştıkları oyunun bir parçası oldukları için ordunun onları yeniden gündeme getirmeye çalıştığına dair korkuları artırıyor?
Daha önce de söylediğim gibi, askeri bileşenin siyaset sahnesinden çekilme taahhüdünü memnuniyetle karşılıyoruz. Bu, sivil kuvvetler ve askeri bileşen arasında geçiş düzenlemeleri ve kurumlar arasındaki ilişkinin geleceği hakkında ciddi bir siyasi diyalogun gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Bu taahhütlerin ciddiyetinin gerçek testi, geçiş yolunu yeniden başlatmak için gerekli kurumları oluşturmak için mümkün olan en fazla sayıda Sudanlı sivil güç tarafından üzerinde anlaşmaya varılan bir formüle ulaşmaktır. Bu formüllerin içeriğine müdahale etmeden elimizden geldiğince onlara destek oluyoruz.
Sudanlılar, eski rejime karşı yaptıkları devrimle demokratik geçişte taraf olmayı seçtiler. Devrimin kazanımlarını korumak, Sudanlıların kendi seçimlerine uygun bir çözümü kristalize etmek için uyum içinde siyasi mirasına geri dönmesini gerektiriyor. Daha istikrarlı bir geçiş dönemi başlar, özgür ve adil seçimlerle sonuçlanır ve sürdürülebilir demokratik meşruiyet sağlanır.
Bu denklemde zaman faktörünün önemini bir kez daha vurgulamanın uygun olduğunu düşünüyorum, çünkü bu uzun süreli kriz nedeniyle tüm Sudan halkının yaşadığı acılar giderek artıyor ve çözüm şansı zamanla daha karmaşık hale geliyor.
