Washington, Ukrayna savaşını hangi şartlarla bitirmek istiyor?

Berlin'de perşembe günü düzenlenen Gönüllüler Koalisyonu zirvesine katılanların toplu fotoğrafı (Reuters)
Berlin'de perşembe günü düzenlenen Gönüllüler Koalisyonu zirvesine katılanların toplu fotoğrafı (Reuters)
TT

Washington, Ukrayna savaşını hangi şartlarla bitirmek istiyor?

Berlin'de perşembe günü düzenlenen Gönüllüler Koalisyonu zirvesine katılanların toplu fotoğrafı (Reuters)
Berlin'de perşembe günü düzenlenen Gönüllüler Koalisyonu zirvesine katılanların toplu fotoğrafı (Reuters)

ABD Başkanı Donald Trump, Çin'den dönerken uçağından Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'yi telefonla arayarak Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in savaştan yorulduğunu ve aylar önce kabul etmeyeceği bir anlaşmaya artık hazır olduğunu söyledi.

Görüşme sırasında Zelenskiy, Berlin'de müttefikleriyle birlikte Trump'ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'i dinliyordu. İki temsilci, Washington'ın Ukrayna'nın güvenliğini sağlamak için neler sunabileceğini anlatıyordu. Ancak bu görüşmeden saatler sonra Rusya, Ukrayna'ya geniş çaplı saldırı düzenledi. Polonya ise Rusya'ya ait üç cismin hava sahasını ihlal ettiğini duyurdu.

Yaşanan gelişmeler, ABD'nin girişiminin geleceğini belirleyecek iki soruyu yeniden gündeme taşıdı: Putin hangi tavizleri vermeye hazır olduğunu gösterdi? Ukrayna bir uzlaşmayı kabul ettikten sonra yeniden saldırıya uğrarsa Trump, ülkeyi savunma taahhüdüne ne ölçüde bağlı kalacak?

Trump, Şenzen'den ne getirdi?

Trump, Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in Şenzen'de gerçekleştirdiği zirvenin ardından yayımlanan açıklamada Ukrayna'dan söz edilmedi. Ancak Axios'un haberine göre ABD Başkanı, savaşın ele alınması amacıyla zirve programına Putin'le ikili bir görüşme eklenmesini istedi. Şi'den de savaşın sona erdirilmesine yardımcı olmasını talep etti.

Trump'ın özel temsilcileri Witkoff ve Kushner'in Şenzen'deki görüşmeye ilişkin aktardıklarına göre ABD Başkanı, Rus mevkidaşına artık anlaşma yapma zamanının geldiğini söyledi. Trump'ın Berlin'de aktardığı değerlendirme ise Putin'in tutumunu değiştirdiği yönündeydi. Ancak Rusya'nın hangi talebinden vazgeçmeyi kabul ettiğini belirtmedi.

cdfgthy
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Almanya Başbakanı Friedrich Merz ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un da aralarında bulunduğu liderler, Ukrayna'nın başlıca müttefik ve destekçilerinden oluşan Gönüllüler Koalisyonu zirvesinde, 19 Kasım 2026'da Berlin'de (AFP)

Trump'ın Kushner'in telefonundan görüşmeye katıldığında Almanya Başbakanı Friedrich Merz'e doğrudan Putin'i aramasını önermesi dikkat çekti. Şarku’l Avsat’ın Washington Post'tan aktardığı habere göre Trump, katılımcılara anlaşmaya varılması halinde hükümetlerinin Ukrayna için ayırdıkları milyarlarca doları kendi ülkelerinde harcayabileceklerini de hatırlattı.

Bu telefon görüşmesi, Trump'ın önümüzdeki dönemde taraflar arasında nasıl bir görev dağılımı öngördüğünü ortaya koydu. Trump, müttefiklerini Moskova ile doğrudan müzakereye teşvik ederken iki özel temsilcisine daha zor bir görev veriyor: Kiev'in topraklarını korumak için talep ettikleriyle Moskova'nın Ukrayna'dan koparmakta ısrar ettiği topraklar arasında uzlaşma sağlamak.

frgthy
ABD Başkanı Donald Trump, Çin'in Şenzen kentinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile tokalaşırken (AP)

Kushner, Trump'ın müttefiklerini varılacak herhangi bir anlaşmanın ortağı olarak görmek istediğini de belirtti. Berlin ile Moskova arasında doğrudan temasların başlaması halinde Beyaz Saray, Zelenskiy'den toprak konusunda karar vermesini istemeden önce Putin'in kendi şartları üzerinden müzakereye ne ölçüde hazır olduğunu bu temaslar aracılığıyla sınayabilecek.

Kırım Köprüsü'nden Polonya'ya

Putin, Şenzen'de Trump'ın sözünü ettiği esnekliğin sınırlarına ilişkin bir işaret verdi. Avrupa ülkelerinin güvenlik görüşmelerine katılmasına açık olduğunu belirten Rus lider, enerji tesislerini veya Karadeniz'deki deniz ulaşımını kapsayan sınırlı bir ateşkes için dahi müzakerelerin yeniden başlatılmasını reddetti.

Putin bu tutumunu, Ukrayna'nın işgal altındaki Kırım Yarımadası'nı Rusya'ya bağlayan Kerç Köprüsü'ne düzenlediği ve kendi ifadesiyle ağır hasara yol açan saldırılarla gerekçelendirdi. Rus lider, buna çok daha acı verici bir karşılık verecekleri tehdidinde bulundu.

Şarku’l Avsat’ın Reuters'tan aktardığı habere göre Rusya'nın Kiev'de enerji ve ulaşım tesisleriyle üç köprüyü hedef alan saldırısında 8 kişi hayatını kaybetti. Zelenskiy, Moskova'nın 400'den fazla insansız hava aracı ve 110'dan fazla füze fırlattığını açıkladı.

dvfgth
Zelenskiy, Kushner ile Dublin'de... ABD'li temsilci, Moskova'nın veto hakkından vazgeçmeyi kabul ettiğini Avrupalı yetkililere bildirmek için acele etti (EPA)

Ukrayna İnsansız Hava Araçları Kuvvetleri Komutanı Robert Brovdi, cuma günü yaptığı açıklamada ülkesinin son 50 günde toplam 40 petrol tesisi ile Rus savunma sanayisine ait hedefleri vurduğunu söyledi. Brovdi, Telegram üzerinden yaptığı paylaşımda beş hedefin birden fazla kez saldırıya uğradığını belirtti. Rusya'nın Smolensk bölgesindeki Dorgobuj Kimya Fabrikası'nın da 10 ve 20 Kasım'da hedef alındığını kaydetti.

Polonya Savunma Bakanı, Rusya'ya ait üç cismin ülkenin hava sahasına girdiğini açıklayarak bunların iki füze ve bir insansız hava aracı olabileceğini söyledi. Başbakan Donald Tusk ise olayın büyük olasılıkla kasıtlı bir provokasyon olduğunu belirtti. Tusk, olayın Polonya'da Avrupa ülkelerinin savaş sonrasında Ukrayna'da üstlenebileceği olası bir göreve yönelik tatbikatlarıyla aynı döneme denk gelmesine dikkat çekti.

Polonya'nın NATO üyesi olması ve ittifakın ortak savunma güvencesi kapsamında bulunması, Washington açısından bu tür bir tırmanışın kontrol altına alınmasını doğrudan önemli hale getiriyor. Dikkat çekici olan ise Trump'ın özel temsilcilerinin aynı sırada Berlin'de Ukrayna'ya NATO dışında benzer bir güvenlik güvencesi verilmesi ihtimalini görüşmesiydi.

dfgthyjuk
Zelenskiy, 19 Kasım'da Berlin'de Gönüllüler Koalisyonu zirvesine katılanların basın toplantısının ardından gazetecileri selamlarken (AFP)

Kushner, Moskova'nın bu tür güvenceler ilkesine artık daha olumlu yaklaştığını ve Trump'ın da bunları sağlamaya açık olduğunu söyledi. Ancak Putin, ateşkesin ardından Ukrayna'ya Avrupa askerlerinin konuşlandırılmasına karşı olduğunu yineledi. Bu seçenek, ABD'li temsilcinin sözünü ettiği güvenceyi hayata geçirmek için gündeme getirilen yöntemlerden biri.

Toprak tavizi ve ABD'nin güvenlik güvencesi

Wall Street Journal, Kushner ve Witkoff'un Dublin ve Abu Dabi'de yürüttüğü müzakerelerin bazı ayrıntılarını aktardı. Gazeteye göre iki temsilci, Ukrayna ve ABD açısından farklı maliyetler doğuracak iki ayrı uzlaşma formülünü ele aldı.

İlk formüle göre Ukrayna, NATO'ya tam üyelik karşılığında Donbas'ta hâlâ kontrolünde tuttuğu bölgelerden çekilecek. İkinci formülde ise çatışmalar mevcut cephe hatlarında durdurulacak; Kiev, bölgenin bir bölümünü elinde tutmaya devam edecek ve ABD ile imzalanacak bir anlaşma kapsamında güvenlik garantileri alacak. Avrupa ülkeleri de bu anlaşmaya katılabilecek.

Zelenskiy, Amerikalıların kendisine ilk formüldeki takası sorduklarını doğrulayarak çekilmeyi reddettiğini yineledi. Kiev'den, Moskova'nın ele geçirmeyi başaramadığı tahkim edilmiş mevzilerden vazgeçmesi isteniyor. Buna karşılık sunulan NATO üyeliği ise yalnızca Washington'ın verebileceği bir karar değil.

Trump, Ukrayna'nın NATO'ya katılmasına karşı çıkan önceki tutumunu değiştirdiğini açıklamadı. Gazetenin gördüğü bir müzakere belgesine göre Rus müzakereciler de Abu Dabi'de bunun tam tersini talep etti: Kiev'in NATO üyeliği hedefini anayasasından çıkarmasını ve Batı'nın Ukrayna'ya silah sevkiyatını durdurmasını istedi.

Şarku’l Avsat’ın Rus devlet haber ajansı TASS’tan aktardığı habere Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov, bugün (Cuma) yaptığı açıklamada, “Kiev'e NATO'da neredeyse tam üyelik statüsü sağlayacak bir formül bulunması ve bu konuda bir tür yenilikçi çözüm aranması bile bizim için kabul edilemez bir seçenektir” dedi.

scdrfvgth
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Berlin'deki Gönüllüler Koalisyonu zirvesinde Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron (sağda) ve Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile birlikte (AP)

İkinci formül ise Trump'ın arabuluculuk rolünün ötesine geçen bir karar vermesini gerektiriyor. Berlin bildirisinde önerildiği gibi ateşkesin ABD öncülüğünde denetlenmesi, ihlalin gerçekleşip gerçekleşmediğinin ve sorumlusunun belirlenmesini sağlayabilir. Ancak Washington'ın, bir ihlal tespit edilmesi ve Rusya'nın saldırılarını yeniden başlatması halinde ne yapacağını Kiev'e açıkça anlatması gerekiyor.

Trump şu ana kadar Şenzen'den Putin'in uzlaşmaya hazır olduğuna ilişkin bir izlenimle döndü. Özel temsilcileri de Ukrayna tarafına anlaşmaya varılması için birden fazla seçenek sundu. Önümüzdeki müzakere turunda Moskova'nın ateşkesi kabul etmeye hazır olup olmadığı ve ABD'nin güvenlik güvencesinin Kiev'i anlaşmayı imzalamaya ikna edecek ölçüde açık ve somut olup olmadığı anlaşılacak.

Bu nedenle Şenzen zirvesinin en önemli sonuçlarından biri, Trump'ın Avrupa ülkelerine Putin'le doğrudan görüşme çağrısı yapması olabilir. Böylece Avrupalılar, ABD Başkanı'nın değerlendirmesini bizzat sınama imkânı bulacak.

cfvgthy
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Moskova'da Kushner ve Witkoff ile yaptığı görüşmede heyetiyle birlikte (AP)

Avrupa ülkeleri müzakerelere Kiev'in derhal ateşkes ilan edilmesi yönündeki önerisinden ya da kış yaklaşırken enerji tesislerini koruyacak daha sınırlı bir ateşkes seçeneğinden başlayabilir. Moskova, denetlenebilir bir ateşkesi kabul ederse Avrupalılar, Putin'in hesaplarının değiştiğine dair somut bir gösterge elde etmiş olacak.

Ancak ateşkesin bedeli Ukrayna'nın önceden çekilmesi ve Avrupa'nın savunma kapasitesine kısıtlamalar getirilmesi olmaya devam ederse Berlin ve Paris'te şu soru gündeme gelecek: Trump Çin'den Putin'in savaştan yorulduğu haberini mi getirdi, yoksa Avrupa'nın kendisinden önce yorulacağına dair bir işaret mi verdi? Bu durumda yeni taviz talebinin yine Kiev'e yönelmesi söz konusu olacak.



Washington, Ukrayna savaşını hangi şartlarla bitirmek istiyor?

Berlin'de perşembe günü düzenlenen Gönüllüler Koalisyonu zirvesine katılanların toplu fotoğrafı (Reuters)
Berlin'de perşembe günü düzenlenen Gönüllüler Koalisyonu zirvesine katılanların toplu fotoğrafı (Reuters)
TT

Washington, Ukrayna savaşını hangi şartlarla bitirmek istiyor?

Berlin'de perşembe günü düzenlenen Gönüllüler Koalisyonu zirvesine katılanların toplu fotoğrafı (Reuters)
Berlin'de perşembe günü düzenlenen Gönüllüler Koalisyonu zirvesine katılanların toplu fotoğrafı (Reuters)

ABD Başkanı Donald Trump, Çin'den dönerken uçağından Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'yi telefonla arayarak Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in savaştan yorulduğunu ve aylar önce kabul etmeyeceği bir anlaşmaya artık hazır olduğunu söyledi.

Görüşme sırasında Zelenskiy, Berlin'de müttefikleriyle birlikte Trump'ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner'i dinliyordu. İki temsilci, Washington'ın Ukrayna'nın güvenliğini sağlamak için neler sunabileceğini anlatıyordu. Ancak bu görüşmeden saatler sonra Rusya, Ukrayna'ya geniş çaplı saldırı düzenledi. Polonya ise Rusya'ya ait üç cismin hava sahasını ihlal ettiğini duyurdu.

Yaşanan gelişmeler, ABD'nin girişiminin geleceğini belirleyecek iki soruyu yeniden gündeme taşıdı: Putin hangi tavizleri vermeye hazır olduğunu gösterdi? Ukrayna bir uzlaşmayı kabul ettikten sonra yeniden saldırıya uğrarsa Trump, ülkeyi savunma taahhüdüne ne ölçüde bağlı kalacak?

Trump, Şenzen'den ne getirdi?

Trump, Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in Şenzen'de gerçekleştirdiği zirvenin ardından yayımlanan açıklamada Ukrayna'dan söz edilmedi. Ancak Axios'un haberine göre ABD Başkanı, savaşın ele alınması amacıyla zirve programına Putin'le ikili bir görüşme eklenmesini istedi. Şi'den de savaşın sona erdirilmesine yardımcı olmasını talep etti.

Trump'ın özel temsilcileri Witkoff ve Kushner'in Şenzen'deki görüşmeye ilişkin aktardıklarına göre ABD Başkanı, Rus mevkidaşına artık anlaşma yapma zamanının geldiğini söyledi. Trump'ın Berlin'de aktardığı değerlendirme ise Putin'in tutumunu değiştirdiği yönündeydi. Ancak Rusya'nın hangi talebinden vazgeçmeyi kabul ettiğini belirtmedi.

cdfgthy
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, Almanya Başbakanı Friedrich Merz ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un da aralarında bulunduğu liderler, Ukrayna'nın başlıca müttefik ve destekçilerinden oluşan Gönüllüler Koalisyonu zirvesinde, 19 Kasım 2026'da Berlin'de (AFP)

Trump'ın Kushner'in telefonundan görüşmeye katıldığında Almanya Başbakanı Friedrich Merz'e doğrudan Putin'i aramasını önermesi dikkat çekti. Şarku’l Avsat’ın Washington Post'tan aktardığı habere göre Trump, katılımcılara anlaşmaya varılması halinde hükümetlerinin Ukrayna için ayırdıkları milyarlarca doları kendi ülkelerinde harcayabileceklerini de hatırlattı.

Bu telefon görüşmesi, Trump'ın önümüzdeki dönemde taraflar arasında nasıl bir görev dağılımı öngördüğünü ortaya koydu. Trump, müttefiklerini Moskova ile doğrudan müzakereye teşvik ederken iki özel temsilcisine daha zor bir görev veriyor: Kiev'in topraklarını korumak için talep ettikleriyle Moskova'nın Ukrayna'dan koparmakta ısrar ettiği topraklar arasında uzlaşma sağlamak.

frgthy
ABD Başkanı Donald Trump, Çin'in Şenzen kentinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile tokalaşırken (AP)

Kushner, Trump'ın müttefiklerini varılacak herhangi bir anlaşmanın ortağı olarak görmek istediğini de belirtti. Berlin ile Moskova arasında doğrudan temasların başlaması halinde Beyaz Saray, Zelenskiy'den toprak konusunda karar vermesini istemeden önce Putin'in kendi şartları üzerinden müzakereye ne ölçüde hazır olduğunu bu temaslar aracılığıyla sınayabilecek.

Kırım Köprüsü'nden Polonya'ya

Putin, Şenzen'de Trump'ın sözünü ettiği esnekliğin sınırlarına ilişkin bir işaret verdi. Avrupa ülkelerinin güvenlik görüşmelerine katılmasına açık olduğunu belirten Rus lider, enerji tesislerini veya Karadeniz'deki deniz ulaşımını kapsayan sınırlı bir ateşkes için dahi müzakerelerin yeniden başlatılmasını reddetti.

Putin bu tutumunu, Ukrayna'nın işgal altındaki Kırım Yarımadası'nı Rusya'ya bağlayan Kerç Köprüsü'ne düzenlediği ve kendi ifadesiyle ağır hasara yol açan saldırılarla gerekçelendirdi. Rus lider, buna çok daha acı verici bir karşılık verecekleri tehdidinde bulundu.

Şarku’l Avsat’ın Reuters'tan aktardığı habere göre Rusya'nın Kiev'de enerji ve ulaşım tesisleriyle üç köprüyü hedef alan saldırısında 8 kişi hayatını kaybetti. Zelenskiy, Moskova'nın 400'den fazla insansız hava aracı ve 110'dan fazla füze fırlattığını açıkladı.

dvfgth
Zelenskiy, Kushner ile Dublin'de... ABD'li temsilci, Moskova'nın veto hakkından vazgeçmeyi kabul ettiğini Avrupalı yetkililere bildirmek için acele etti (EPA)

Ukrayna İnsansız Hava Araçları Kuvvetleri Komutanı Robert Brovdi, cuma günü yaptığı açıklamada ülkesinin son 50 günde toplam 40 petrol tesisi ile Rus savunma sanayisine ait hedefleri vurduğunu söyledi. Brovdi, Telegram üzerinden yaptığı paylaşımda beş hedefin birden fazla kez saldırıya uğradığını belirtti. Rusya'nın Smolensk bölgesindeki Dorgobuj Kimya Fabrikası'nın da 10 ve 20 Kasım'da hedef alındığını kaydetti.

Polonya Savunma Bakanı, Rusya'ya ait üç cismin ülkenin hava sahasına girdiğini açıklayarak bunların iki füze ve bir insansız hava aracı olabileceğini söyledi. Başbakan Donald Tusk ise olayın büyük olasılıkla kasıtlı bir provokasyon olduğunu belirtti. Tusk, olayın Polonya'da Avrupa ülkelerinin savaş sonrasında Ukrayna'da üstlenebileceği olası bir göreve yönelik tatbikatlarıyla aynı döneme denk gelmesine dikkat çekti.

Polonya'nın NATO üyesi olması ve ittifakın ortak savunma güvencesi kapsamında bulunması, Washington açısından bu tür bir tırmanışın kontrol altına alınmasını doğrudan önemli hale getiriyor. Dikkat çekici olan ise Trump'ın özel temsilcilerinin aynı sırada Berlin'de Ukrayna'ya NATO dışında benzer bir güvenlik güvencesi verilmesi ihtimalini görüşmesiydi.

dfgthyjuk
Zelenskiy, 19 Kasım'da Berlin'de Gönüllüler Koalisyonu zirvesine katılanların basın toplantısının ardından gazetecileri selamlarken (AFP)

Kushner, Moskova'nın bu tür güvenceler ilkesine artık daha olumlu yaklaştığını ve Trump'ın da bunları sağlamaya açık olduğunu söyledi. Ancak Putin, ateşkesin ardından Ukrayna'ya Avrupa askerlerinin konuşlandırılmasına karşı olduğunu yineledi. Bu seçenek, ABD'li temsilcinin sözünü ettiği güvenceyi hayata geçirmek için gündeme getirilen yöntemlerden biri.

Toprak tavizi ve ABD'nin güvenlik güvencesi

Wall Street Journal, Kushner ve Witkoff'un Dublin ve Abu Dabi'de yürüttüğü müzakerelerin bazı ayrıntılarını aktardı. Gazeteye göre iki temsilci, Ukrayna ve ABD açısından farklı maliyetler doğuracak iki ayrı uzlaşma formülünü ele aldı.

İlk formüle göre Ukrayna, NATO'ya tam üyelik karşılığında Donbas'ta hâlâ kontrolünde tuttuğu bölgelerden çekilecek. İkinci formülde ise çatışmalar mevcut cephe hatlarında durdurulacak; Kiev, bölgenin bir bölümünü elinde tutmaya devam edecek ve ABD ile imzalanacak bir anlaşma kapsamında güvenlik garantileri alacak. Avrupa ülkeleri de bu anlaşmaya katılabilecek.

Zelenskiy, Amerikalıların kendisine ilk formüldeki takası sorduklarını doğrulayarak çekilmeyi reddettiğini yineledi. Kiev'den, Moskova'nın ele geçirmeyi başaramadığı tahkim edilmiş mevzilerden vazgeçmesi isteniyor. Buna karşılık sunulan NATO üyeliği ise yalnızca Washington'ın verebileceği bir karar değil.

Trump, Ukrayna'nın NATO'ya katılmasına karşı çıkan önceki tutumunu değiştirdiğini açıklamadı. Gazetenin gördüğü bir müzakere belgesine göre Rus müzakereciler de Abu Dabi'de bunun tam tersini talep etti: Kiev'in NATO üyeliği hedefini anayasasından çıkarmasını ve Batı'nın Ukrayna'ya silah sevkiyatını durdurmasını istedi.

Şarku’l Avsat’ın Rus devlet haber ajansı TASS’tan aktardığı habere Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov, bugün (Cuma) yaptığı açıklamada, “Kiev'e NATO'da neredeyse tam üyelik statüsü sağlayacak bir formül bulunması ve bu konuda bir tür yenilikçi çözüm aranması bile bizim için kabul edilemez bir seçenektir” dedi.

scdrfvgth
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Berlin'deki Gönüllüler Koalisyonu zirvesinde Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron (sağda) ve Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile birlikte (AP)

İkinci formül ise Trump'ın arabuluculuk rolünün ötesine geçen bir karar vermesini gerektiriyor. Berlin bildirisinde önerildiği gibi ateşkesin ABD öncülüğünde denetlenmesi, ihlalin gerçekleşip gerçekleşmediğinin ve sorumlusunun belirlenmesini sağlayabilir. Ancak Washington'ın, bir ihlal tespit edilmesi ve Rusya'nın saldırılarını yeniden başlatması halinde ne yapacağını Kiev'e açıkça anlatması gerekiyor.

Trump şu ana kadar Şenzen'den Putin'in uzlaşmaya hazır olduğuna ilişkin bir izlenimle döndü. Özel temsilcileri de Ukrayna tarafına anlaşmaya varılması için birden fazla seçenek sundu. Önümüzdeki müzakere turunda Moskova'nın ateşkesi kabul etmeye hazır olup olmadığı ve ABD'nin güvenlik güvencesinin Kiev'i anlaşmayı imzalamaya ikna edecek ölçüde açık ve somut olup olmadığı anlaşılacak.

Bu nedenle Şenzen zirvesinin en önemli sonuçlarından biri, Trump'ın Avrupa ülkelerine Putin'le doğrudan görüşme çağrısı yapması olabilir. Böylece Avrupalılar, ABD Başkanı'nın değerlendirmesini bizzat sınama imkânı bulacak.

cfvgthy
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Moskova'da Kushner ve Witkoff ile yaptığı görüşmede heyetiyle birlikte (AP)

Avrupa ülkeleri müzakerelere Kiev'in derhal ateşkes ilan edilmesi yönündeki önerisinden ya da kış yaklaşırken enerji tesislerini koruyacak daha sınırlı bir ateşkes seçeneğinden başlayabilir. Moskova, denetlenebilir bir ateşkesi kabul ederse Avrupalılar, Putin'in hesaplarının değiştiğine dair somut bir gösterge elde etmiş olacak.

Ancak ateşkesin bedeli Ukrayna'nın önceden çekilmesi ve Avrupa'nın savunma kapasitesine kısıtlamalar getirilmesi olmaya devam ederse Berlin ve Paris'te şu soru gündeme gelecek: Trump Çin'den Putin'in savaştan yorulduğu haberini mi getirdi, yoksa Avrupa'nın kendisinden önce yorulacağına dair bir işaret mi verdi? Bu durumda yeni taviz talebinin yine Kiev'e yönelmesi söz konusu olacak.


ABD gelişmeleri izliyor, İsrail alarma geçti, İran savunmasını güçlendiriyor

ABD'li denizciler, USS George H.W. Bush uçak gemisinin güvertesinde uçakların bakım çalışmalarını yürütüyor (CENTCOM)
ABD'li denizciler, USS George H.W. Bush uçak gemisinin güvertesinde uçakların bakım çalışmalarını yürütüyor (CENTCOM)
TT

ABD gelişmeleri izliyor, İsrail alarma geçti, İran savunmasını güçlendiriyor

ABD'li denizciler, USS George H.W. Bush uçak gemisinin güvertesinde uçakların bakım çalışmalarını yürütüyor (CENTCOM)
ABD'li denizciler, USS George H.W. Bush uçak gemisinin güvertesinde uçakların bakım çalışmalarını yürütüyor (CENTCOM)

Washington, diplomatik çözüm arayışlarını sürdürürken İran'a yönelik askerî seçenekleri de gündeminde tutuyor. ABD ile İran arasında yeni bir çatışma ihtimaline ilişkin işaretler artarken, diplomatik temaslardaki durgunluğun arkasında her an tırmanabilecek bir gerilim bulunuyor.

ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Tahran'la anlaşma ihtimalini tamamen ortadan kaldırmak istemezken İsrail, İran'a yönelik yeni ve kapsamlı bir askerî operasyon düzenlenmesi için Washington üzerindeki baskısını artırıyor.

Öte yandan İran, füze kapasitesini yeniden oluşturmak için çalışmalarını hızlandırırken olası ABD ve İsrail saldırılarına karşı askerî ve nükleer tesislerini yer altında tahkim ediyor. Birden fazla Batılı kaynağa dayandırılan bilgilere göre Tahran, askerî altyapısını korumak amacıyla kapsamlı hazırlıklar yürütüyor.

İsrail ise İran'ın savunma tesislerini güçlendirmesini, askerî müdahalenin geciktirilmemesi gerektiğine ilişkin gerekçelerinden biri olarak gösteriyor. Tel Aviv yönetimi, İran'ın füze ve nükleer altyapısını yer altına taşıma çalışmalarını hızlandırmasının ileride bu tesisleri hedef almayı zorlaştırmasından endişe ediyor. İsrail ordusu da güvenlik ve istihbarat faaliyetlerini yoğunlaştırırken ABD ile askerî koordinasyonunu artırıyor.

CBS News'e konuşan bilgi sahibi kaynaklara göre İsrail ve ABD, yakın dönemde İran'a yönelik yeni bir saldırı düzenlenmesi ihtimalini değerlendiriyor. Tel Aviv'de, İran'ın balistik füze üretim kapasitesini hızla yeniden oluşturması ve askerî ile nükleer tesislerinin daha büyük bölümünü yer altına taşıyarak tahkim etmesi endişeye yol açıyor. Bu çalışmaların, olası bir çatışmada söz konusu tesislerin hedef alınmasını güçleştirebileceği belirtiliyor.

İsrail ordusu en yüksek alarm seviyesinde

Kaynaklara göre İsrail, yeni bir çatışma ihtimaline karşı hazırlıklarını sürdürüyor. İsrail ordusu, İran'dan gelebilecek olası saldırılara karşı savunma hazırlıklarını en üst seviyeye çıkardı.

Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki İsrail hükümeti, bölgedeki ABD askerî varlığının sağladığı ateş gücü, istihbarat ve operasyonel destek nedeniyle İran'a yönelik yeni bir harekâtın ABD ile ortaklaşa düzenlenmesini tercih ediyor.

ABD'nin Orta Doğu'da on binlerce asker, iki uçak gemisi ve bunlara bağlı deniz görev grupları ile çok sayıda savaş gemisi ve askerî uçaktan oluşan geniş bir askerî varlığı bulunuyor.

Kaynaklara göre bu askerî kapasite, Washington'ın karar almasının ardından kapsamlı bir ön hazırlık ve geniş çaplı askerî yığınak gerektirmeden 2 ila 4 gün içinde saldırı düzenlemesine imkân sağlayabilir.

Ancak askerî hazırlıkların tamamlanmış olması, siyasi kararın da verildiği anlamına gelmiyor. Trump, şu ana kadar İran'a yönelik yeni bir saldırı emri verme konusunda açık bir irade ortaya koymadı. ABD Başkanı, askerî güç kullanma seçeneğini gündemde tutmakla birlikte Tahran'la anlaşma ihtimalini de açık bırakmayı tercih ediyor.

gbh
ABD saldırılarının ardından İran'daki Fordo Nükleer Tesisi çevresinin uydu görüntüsü (Reuters)

Trump, savaşı "her ne şekilde olursa olsun" sona erdirmek istediğini belirtirken karar vermek için acele etmediğini de söyledi. ABD Başkanı, yeni yılın başlamasının ardından yaşanacak gelişmelerin izlenecek yolu belirlemede etkili olabileceğini ifade etti.

Müzakereler tıkandı, karşılıklı suçlamalar arttı

Askerî hareketlilik, Washington ile Tahran arasında aylardır devam eden dolaylı müzakerelerin sonuçsuz kaldığı bir dönemde yaşanıyor. Taraflar, ateşkesin sağlanması ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması konusunda henüz anlaşmaya varamadı.

İran, ABD'nin deniz ablukası kaldırılmadan nükleer programının müzakere edilmesini reddediyor. Tahran ayrıca Orta Doğu'nun farklı bölgelerindeki askerî operasyonların sona erdirilmesini ve bir anlaşma için öne sürdüğü diğer şartların kabul edilmesini istiyor.

Bu süreçte Trump, İran'ın kimyasal veya biyolojik silah geliştirmeye çalışabileceği ihtimalini de gündeme getirdi. Ancak ABD Başkanı, bu iddialarını destekleyen herhangi bir kanıtı kamuoyuyla paylaşmadı.

Trump, nükleer programında ilerleme sağlayamayan Tahran'ın başka silah seçeneklerine yönelebileceğini öne sürdü. İran ise bu suçlamaları sert bir dille reddetti.

İran Dışişleri Bakanlığı, söz konusu iddiaları ABD'nin 2003'te Irak'ı işgalinden önce Bağdat yönetiminin kitle imha silahlarına sahip olduğu yönündeki suçlamalarına benzetti.

Bakanlık Sözcüsü İsmail Bekayi, yeni iddiaların geçmişteki yanıltıcı senaryoların yeniden gündeme getirilmesinden ibaret olduğunu belirtti. Bu açıklama, Tahran'ın söz konusu suçlamaların yeni bir askerî müdahaleye gerekçe oluşturmak amacıyla kullanılabileceği endişesini de yansıttı.

Güvenlik temasları yeni saldırı ihtimalini gündeme taşıdı

Yeni bir çatışma ihtimaline ilişkin değerlendirmeler, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) Komutanı Brad Cooper'ın çarşamba günü İsrail Savunma Bakanlığında üst düzey güvenlik yetkilileriyle yaptığı görüşmenin ardından yoğunlaştı.

İsrail ordusu, toplantıyı iki ülkenin mevcut duruma ilişkin kapsamlı ve ortak değerlendirmesi olarak nitelendirdi.

Görüşmeye İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir ve Mossad Başkanı da katıldı. Mossad Başkanı'nın toplantıda yer alması, iki ülke arasındaki güvenlik koordinasyonunun kapsamı bakımından dikkati çekti.

vfgbyh
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Tahran'daki İran Dışişleri Bakanlığında gerçekleştirdikleri görüşmenin ardından düzenlenen basın toplantısına katılmak üzere gelirken (AP)

Öte yandan Mossad Başkanı'nın geçen hafta Washington'da ABD'li yetkililerle görüştüğü bildirildi. Görüştüğü isimler arasında Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) Direktörü John Ratcliffe'in de bulunduğu belirtildi.

İsrail Savunma ve Güvenlik Forumu Başkanı Erez Wiener, Mossad Başkanı'nın Washington'da birkaç gün kalmasının görüşülen konuların önemini ortaya koyduğunu söyledi. Wiener, İran'ın ABD ile İsrail arasındaki istişarelerde öncelikli gündem maddelerinden biri olduğuna işaret etti.

Siyasi hesaplar askerî seçenekleri sınırlayabilir

Ancak yeni bir askerî operasyon, Trump ve Netanyahu açısından siyasi bakımdan hassas bir döneme denk gelebilir.

Netanyahu, İsrail seçimlerinin ardından ortaya çıkan siyasi tablonun sonuçlarıyla karşı karşıya. Siyasi rakiplerine hükümeti kurma görevinin verilmesi, Netanyahu'nun birkaç hafta içinde iktidarı kaybetmesi ihtimalini gündeme getirdi.

Meclisteki çoğunluğunu kaybetmesinin ardından Netanyahu, başta İran kaynaklı güvenlik tehditleri olmak üzere bölgesel gelişmeleri öne çıkararak ulusal birlik hükümeti kurulmasını sağlamaya çalışıyor.

Ancak Netanyahu'nun siyasi rakipleri, Başbakan'ın güvenlik konularını kendi siyasi konumunu güçlendirmek ve iktidarda kalma süresini uzatmak amacıyla kullandığını savunuyor. Bu tartışma, İran'a yönelik olası bir askerî operasyonun yalnızca güvenlik ve askerî hesaplarla değil, İsrail'in iç siyasi dengeleriyle de bağlantılı olduğunu gösteriyor.

Trump da ABD'de artan iç siyasi baskıyla karşı karşıya. Savaşa yönelik kamuoyu muhalefetinin güçlenmesi ve Cumhuriyetçi Partinin Kongre'deki etkisinin azalması, uzun süreli bir askerî operasyon için gerekli finansmanın sağlanmasını zorlaştırabilir.

zx cvfbg
ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu (AFP)

Bu hesaplamaların merkezinde ise İran'ın nükleer programı bulunuyor. Tahran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stokunun, savaş sırasında hasar gören tesislerin enkazı altında bulunduğu tahmin ediliyor.

Söz konusu stok, uluslararası toplumda endişeye yol açıyor. Çünkü nükleer silah üretimi için gerekli zenginleştirme seviyesine ulaşmak, yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyumdan sonra ilave bir teknik aşama gerektiriyor.

Diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması, askerî hareketliliğin hızlanması ve tarafların siyasi hesaplarının iç içe geçmesi, Orta Doğu'yu yeni bir kritik dönemece sürüklüyor. Washington ile Tahran'ın krizi kontrol altına alması halinde yeni bir çatışmanın önüne geçilebilir. Aksi durumda mevcut askerî hazırlıklar yeni bir savaşın fitilini ateşleyebilir. Bölgede diplomatik çözüm için kalan sürenin giderek daraldığı değerlendiriliyor.


İran, ABD'nin deniz ablukasını aşmak için petrol tankerlerini harekete geçirmeyi tartışıyor

Hürmüz Boğazı, siyasi ve ekonomik dengelerin merkezinde (AFP)
Hürmüz Boğazı, siyasi ve ekonomik dengelerin merkezinde (AFP)
TT

İran, ABD'nin deniz ablukasını aşmak için petrol tankerlerini harekete geçirmeyi tartışıyor

Hürmüz Boğazı, siyasi ve ekonomik dengelerin merkezinde (AFP)
Hürmüz Boğazı, siyasi ve ekonomik dengelerin merkezinde (AFP)

ABD'nin İran limanlarına ve kara sularına yönelik deniz ablukasını sıkılaştırması, Tahran'ın petrol ihracatını durma noktasına getirdi. Ekonomik baskının giderek arttığı İran'da, sertlik yanlısı çevreler ablukanın fiilen aşılması için petrol tankerlerinden oluşan bir konvoyun uluslararası pazarlara gönderilmesini gündeme getirdi. Böyle bir girişimin Körfez'de yeni bir askerî gerilime yol açabileceği ve bölgedeki enerji tesislerini hedef haline getirebileceği belirtiliyor.

Öte yandan İran lideri Mücteba Hamaney'in danışmanı Muhammed Muhbir, ABD'nin Tahran'a karşı uluslararası destek sağlama gücünü kaybettiğini ileri sürdü. Muhbir, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için İran'ın öne sürdüğü yedi şartı da hatırlattı.

Muhbir, cuma günü X hesabından yaptığı paylaşımda, Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenen zirvenin bölgeye açık bir mesaj verdiğini belirterek, "ABD artık İran'a karşı destek oluşturabilecek yeterli nüfuza sahip değil" ifadelerini kullandı.

İran'da petrol tankerleriyle ablukayı aşma önerisi

İran'da son günlerde petrol tankerlerinden oluşan bir konvoyun yola çıkarılması fikri daha sık dile getirilmeye başlandı. Şarku’l Avsat’ın Enerji piyasalarına ilişkin veriler sağlayan Kpler şirketinden aktardığı bilgilere göre, İran'ın ham petrol ve kondensat ihracatından elde ettiği gelirin aralık ayının ortasına kadar sıfıra düşmesi bekleniyor. Bu gerçekleşirse ülke tarihinde ilk kez böyle bir durum yaşanacak.

İran Devrim Muhafızları Ordusu'na yakın Fars Haber Ajansı, ABD ablukasının aşılması yönündeki çağrıların öncülüğünü yaptı. Ajans, 19 Kasım'da yayımladığı bir makalede, petrol tankerlerinin abluka bölgesinden geçirilerek sevkiyata devam edilmesini önerdi. Makalede, ABD'nin tankerlerin geçişini engellemeye kalkışması halinde Körfez ülkelerindeki petrol tesislerinin hedef alınabileceği uyarısında bulunuldu.

Benzer açıklamalar yalnızca Devrim Muhafızları'na yakın medya kuruluşlarından gelmedi. Devrim Muhafızları Sözcüsü Hüseyin Muhibbi de 19 Kasım'da Tahran'da düzenlenen bir toplantıda, "Ülkemize uygulanan deniz, kara ve hava ablukasının devam etmesine izin vermeyeceğiz" dedi.

Fars Haber Ajansı, söz konusu makalesinde İran'ın ulusal destanı Şehname'de anlatılan Feridun'un hikâyesine de yer verdi. Efsanevi kahraman Feridun'un, geçişine izin vermeyen muhafıza rağmen askerleri ve atıyla bir nehri aşması anlatılan hikâyenin merkezinde yer aldı.

dscvfgbyh
ABD'ye ait USS George Washington uçak gemisinin güvertesinden kalkışa hazırlanan F/A-18 Super Hornet tipi savaş uçağı (CENTCOM)

Ajans, bu örnek üzerinden İran'ın ABD'den izin beklemeyeceğini, abluka altındaki geçiş yollarını açmak için harekete geçeceğini savundu. Makalede ayrıca ABD'nin ablukayı sürdürmesinin maliyetinin artırılması ve bu politikanın uygulanamaz hale getirilmesi gerektiği belirtildi. Radio Free Europe'un haberinde de söz konusu çağrıya dikkat çekildi.

Bu açıklamalar İran'daki sertlik yanlısı siyasetçilerden de destek gördü. Meclis Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi, X hesabından yaptığı paylaşımda, "İran'a abluka uygulanamaz" ifadesini kullandı.

Bazı yorumcular ise İran'ın ham petrol yükleyerek Çin'e göndermek üzere bir tankeri yola çıkarabileceğini öne sürdü. Çin, İran petrolünün en büyük alıcısı konumunda bulunuyor.

Tanker konvoyu askerî bir hamleye dönüşebilir

Bununla birlikte tanker konvoyu gönderilmesi önerisi henüz açıklamalar ve değerlendirmeler düzeyinde bulunuyor. İran yönetiminin bu yönde resmî bir karar aldığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor.

Analistler, böyle bir girişimin hayata geçirilmesinin ABD ile İran'ı doğrudan karşı karşıya getirebileceğine dikkati çekiyor. Olası bir krizin sonuçları, bir tankerin durdurulması ya da geçişine izin verilmesinin çok ötesine geçebilir.

Bazı değerlendirmelere göre İran, tanker göndererek ABD'nin deniz ablukasına fiilen meydan okumayı hedefliyor olabilir. Bir tankerin abluka bölgesinden geçmeyi başarması, ABD'nin uyguladığı ablukanın etkisini ve caydırıcılığını zayıflatabilir. Buna karşılık geminin durdurulması veya hedef alınması, Tahran'a misilleme için gerekçe oluşturabilir.

İran'ın bu girişimle askerî inisiyatifi yeniden ele geçirmeyi ve olası bir tırmanışın sorumluluğunu Washington'a yüklemeyi amaçlayabileceği de belirtiliyor. Böylece Tahran, deniz ve ekonomi alanında uygulanan baskıya yalnızca maruz kalan taraf olmak yerine, çatışmanın seyrini değiştirecek adımlar atmayı hedefleyebilir.

Ancak Körfez ülkelerindeki petrol tesislerinin hedef alınabileceği yönündeki tehditler, krizin boyutlarının genişlemesi riskini artırıyor. Bu tehditlerin hayata geçirilmesi halinde çatışmalar bölgedeki enerji altyapısına yayılabilir. Böyle bir senaryo, küresel petrol ticaretinin en önemli güzergâhlarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndaki deniz ulaşımını ve enerji sevkiyatını da olumsuz etkileyebilir.

İran petrolü abluka bölgesinde mahsur kaldı

Tanker konvoyu tartışmaları, İran'ın petrol ihracatını sürdürmekte giderek daha fazla zorlandığı bir dönemde gündeme geldi. Deniz taşımacılığı verileri, ülkenin petrolünü alıcılara ulaştırma kapasitesinde ciddi bir düşüş yaşandığını gösteriyor.

Kpler verilerine göre abluka bölgesinin dışında denizde bulunan İran petrolünün miktarı 14 Temmuz'da 88,8 milyon varile ulaştı. Ablukanın yeniden uygulanmaya başladığı bu tarihte zirveye çıkan miktar, Çin'e son sevkiyatların da boşaltılmasıyla ekim ayının ortasında sıfıra indi.

Buna karşılık yaklaşık 43 milyon varil İran petrolü hâlâ abluka bölgesinde bulunuyor. Bu durum, Tahran'ın yeni sevkiyatları alıcılara ulaştırmasını zorlaştırırken aralık ayının ortasına doğru petrol ihracatının tamamen durması riskini artırıyor.

Kpler'in kıdemli emtia analisti Homayoun Falakshahi ise İran'dan gelen son açıklamaların ablukanın kırılmasına yönelik planlı bir operasyonun göstergesi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi.

Radio Free Europe'a bağlı Radio Farda'ya konuşan Falakshahi, İran'ın bu yönde ciddi adımlar attığını söylemek için henüz erken olduğunu belirtti.

Hürmüz Boğazı çevresindeki olaylar endişeleri artırıyor

Ablukayı aşmaya yönelik açıklamalar, Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanan güvenlik olaylarıyla aynı döneme denk geldi. Bölgede meydana gelen olaylar, deniz ulaşımının güvenliğine ilişkin endişeleri artırdı.

İngiltere Deniz Ticaret Örgütü, cuma günü yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'ndan çıkış yapmaya çalışan bir tankere kimliği belirsiz bir mühimmatın isabet etmesi sonucu yangın çıktığını bildirdi. Olayın, Umman'ın Hasab kentinin yaklaşık 8 deniz mili kuzeyinde meydana geldiği belirtildi.

Açıklamada, olayda yaralanan olmadığı ve çevre kirliliği yaşanmadığı kaydedildi.

İran'ın resmî medyası ise daha sonra Devrim Muhafızları Ordusu'nun tankerdeki yangının, geminin Hasab yakınlarında boğazdan geçmeye çalışırken deniz mayınına çarpması sonucu çıktığını duyurduğunu aktardı. Ancak olayın meydana geliş şekli ve tankere isabet eden cismin niteliği bağımsız kaynaklarca doğrulanmadı.

Öte yandan İran'ın Tesnim Haber Ajansı, cuma günü bir yetkiliye dayandırdığı haberinde, ülkenin güneyinde Hürmüz Boğazı yakınlarındaki Keşm Adası'nda meydana gelen patlama ve dumanın, patlamamış mühimmatın imha edilmesinden kaynaklandığını bildirdi.

Ajans, daha önce yayımladığı haberinde bölgede füze saldırısı düzenlendiğini ileri sürmüş, daha sonra resmî makamların açıklamasını aktarmıştı.

dcfrgthy
Hürmüz Boğazı'nda alev alan petrol tankerini gösteren video görüntüsü (Reuters)

Hürmüz Boğazı'nın stratejik konumu, bölgede yaşanan olayların önemini artırıyor. ABD, İsrail ve İran arasında 28 Şubat'ta başlayan çatışmalardan önce dünya genelindeki ham petrol arzının yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan taşınıyordu. İran'ın çatışmaların başlamasının ardından boğazı kapatmasıyla bölgedeki deniz trafiği kesintiye uğradı.

İran'ın ekonomik hareket alanı daralırken petrol tankerlerinden oluşan bir konvoy gönderilmesi yönündeki çağrılar, ABD'nin deniz ablukasının ne ölçüde uygulanabileceğini sınama girişimi olarak öne çıkıyor. Ancak bu girişimin hayata geçirilmesi, Körfez'deki askerî gerilimi yeni bir aşamaya taşıyabilir. Tankerlerin geçişi sağlaması ABD'nin baskı politikasını zayıflatırken, engellenmeleri ise enerji güvenliği ve deniz ulaşımı açısından sonuçları öngörülmesi güç yeni bir çatışmanın önünü açabilir.