İran Silahlı Kuvvetleri’nin savaş yönetiminden sorumlu birimi Hatemu’l Enbiya Merkez Karargâhı Komutan Yardımcısı Tuğgeneral Muhammed Cafer Esedi, ABD’nin ‘tam teslimiyet’ olarak nitelendirdiği taleplerini sürdürmesi halinde İran’ın ‘savaşla ilgili bir sorunu olmadığını’ söyledi. Esedi’nin açıklamaları, İran ile ABD arasında savaşı sona erdirmeye yönelik dolaylı temaslar sürerken İran askeri kurumları içindeki sert tutumu yansıttı.
Şarku’l Avsat’ın İran medyasından aktardığına göre Esedi dün sabah yaptığı açıklamada, İran İslam Cumhuriyeti’nin ‘elindeki tüm kozları henüz ortaya koymadığını’ belirterek, Tahran’ın gerektiğinde devreye sokabileceği çok sayıda seçeneğe sahip olduğunu ifade etti.
Esedi’nin açıklamaları, İran ile ABD arasında Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen ve 28 Şubat’ta ABD ile İsrail’in İran’a yönelik saldırısıyla başlayan savaşı sona erdirmeyi amaçlayan görüşmelerin sürdüğü bir dönemde geldi. Taraflar arasında 7 Nisan’dan bu yana kırılgan bir ateşkes yürürlükte olsa da müzakereler henüz kesin bir sonuç vermedi.
Aynı zamanda İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) saflarında görev yapan Esedi, son savaş sırasında ülkenin savunma sanayisinin zarar gördüğünü kabul etti. Ancak şu anda askeri teçhizat üretimi ve silahlı kuvvetlerin desteklenmesinde kullanılan tesislerin ‘düşmanın gözünden tamamen gizli’ olduğunu söyleyen Esedi, İran’ın savunma üretimi alanındaki durumunun hâlâ ‘kabul edilebilir seviyede’ bulunduğunu kaydetti.
Esedi, ABD Başkanı Donald Trump’ın geçmişte İran’ı ‘taş devrine döndürme’ tehdidinde bulunduğunu hatırlatarak, ülkesinin Amerikan baskılarına boyun eğmeyeceğini söyledi. Esedi, “Elimizde hiçbir şey kalmasa bile taşlarla savaşırız” ifadesini kullandı.
ABD, İsrail ve müttefiklerini ‘yanlış hesaplar yapmamaları’ konusunda uyaran Esedi, Washington’ın İran’dan yalnızca ‘tam teslimiyet’ istediğini, ancak Tahran’ın bunu kabul etmeyeceğini belirtti.
Müzakerelere ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Esedi, ABD ile yürütülen görüşmelerin ‘halkın geçim sorunlarını çözmeyeceğini’ savundu. “Teslimiyet söz konusu değilse savaş da bir seçenektir” diyen Esedi, Tahran’ın beklemeyi sürdürdüğünü ve ‘savaşla ilgili bir sorunu olmadığını’ ifade etti. Esedi ayrıca, olası bir çatışmaya NATO’nun dâhil olmasının da İran açısından kaygı verici olmadığını söyledi.
Esedi, yetkililerin büyük kentlerde sürdürdüğü seferberlik kampanyalarının devam etmesi çağrısında bulunarak, halkın silahlı kuvvetlerin ‘en önemli dayanağı’ olduğunu vurguladı. İran’ın nükleer silaha ihtiyaç duymadığını öne süren Esedi, ülkesinin ‘en güçlü silahının’ sokak ve meydanlardaki halk desteği olduğunu dile getirdi.
Askeri hazırlığı artırmak
Bu arada DMO Sözcüsü Hüseyin Muhibbi, ateşkes sürecinde İran’ın askeri ve operasyonel kapasitesinin daha da güçlendiğini belirterek, geçen dönemin savaş hazırlıklarının artırılması, muharebe kabiliyetlerinin geliştirilmesi ve savaşın yol açtığı zararların telafi edilmesi için değerlendirildiğini söyledi.
DMO’ya bağlı Fars Haber Ajansı’nı ziyareti sırasında konuşan Muhibbi, ‘düşmanın’ yeniden askeri seçeneğe başvurmasının, operasyonların niteliği, çatışma coğrafyası ve kullanılacak silahlar açısından farklı bir savaşa yol açacağını ifade etti. Muhibbi, DMO’nun tüm olası senaryolara karşı hazırlık yaptığını vurguladı.
İran Silahlı Kuvvetleri’nin ateşkes öncesine kıyasla daha güçlü bir konumda bulunduğunu savunan Muhibbi, ‘düşmanın’ hedeflerine ulaşmak için hâlâ askeri seçeneğe güvendiğini öne sürerek askeri cephenin en üst düzey hazırlık durumunu koruyacağını kaydetti.
Daha önce DMO’ya bağlı Kudüs Gücü Komutanı İsmail Kaani de ABD desteğiyle İsrail’in Lübnan ve Gazze’de yürüttüğü operasyonların, ‘direniş ekseni’ olarak adlandırılan ittifakı bölgesel faaliyet alanını genişletmeye yönelteceğini söylemişti.
Resmî İran medyasına göre Kaani, İsrail operasyonlarının sürmesinin “Direniş ekseninin iki cepheden verdiği desteği genişletme, diğer cepheleri daha etkin hâle getirme ve Babu’l Mendeb Boğazı’ndaki deniz trafiğinin durumunu Hürmüz Boğazı’yla eşitleme kararlılığını ortaya koyacağını” ifade etti.
Kaani’nin açıklamaları, İranlı yetkililerin daha önce İsrail’in Lübnan’daki operasyonlarını yeniden tırmandırması hâlinde deniz yolları üzerindeki baskının Babu’l Mendeb Boğazı’na da taşınabileceği yönündeki uyarılarının ardından geldi.
Hürmüz Boğazı’nın millileştirilmesi çağrıları
Buna karşılık ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), denizde, havada ve karada konuşlu binlerce Amerikan askerinin İran’a uygulanan deniz ablukasını desteklemeyi sürdürdüğünü açıkladı.
CENTCOM dün yayımladığı fotoğraflarda, 31. Deniz Sefer Birliği’ne bağlı Deniz Piyadeleri personelinin Umman Denizi’nde bulunan amfibi hücum gemisi USS Tripoli’de hızlı halatla iniş tatbikatı gerçekleştirdiğini duyurdu. Tatbikatın, ABD’nin bölgedeki askeri konuşlanması kapsamında yapıldığı belirtildi.
CENTCOM, pazartesi günü yaptığı açıklamada ise 1 Haziran itibarıyla ABD güçlerinin 121 ticari geminin rotasını değiştirdiğini, İran’a yönelik abluka tedbirlerine uyulmasını sağlamak amacıyla beş geminin faaliyetlerini de engellediğini bildirdi.
Tahran yönetimi de Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü vurgulamayı sürdürdü. DMO Deniz Kuvvetleri Halkla İlişkiler Birimi dün yaptığı açıklamada, son 24 saat içinde 24 geminin önceden izin alarak ve DMO Deniz Kuvvetleri ile koordinasyon içinde Hürmüz Boğazı’ndan geçtiğini, geçişlerin güvenliğinin de İran güçlerince sağlandığını duyurdu.
Açıklamada, boğaz üzerindeki ‘akıllı kontrolün’ etkin şekilde uygulandığı belirtilirken, yabancı güçlerin ‘Arap Körfezi ve Hürmüz Boğazı’nda yerinin olmadığı’ ifade edildi.
İran devlet televizyonu da dünyanın çeşitli ülkelerinden gemi sahipleri ve kaptanların, Fars Körfezi Su Yolu İdaresi’ne ait elektronik platform üzerinden günün 24 saati Hürmüz Boğazı’ndan geçiş izni başvurusunda bulunabileceğini bildirdi. Başvuruların incelendikten sonra geçiş izinlerinin verildiği kaydedildi.
İran İslami Şura Meclisi Başkanlık Divanı Sözcüsü Abbas Guderzi ise Tahran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki ‘egemenliğini pekiştirmeyi’ hedeflediğini söyledi. Guderzi, mevcut çatışmanın yalnızca boğazın sağladığı doğrudan gelirlerle ilgili olmadığını, aynı zamanda güvenlik ve uluslararası deniz taşımacılığıyla bağlantılı stratejik boyutlar taşıdığını belirtti.
İran devlet haber ajansı ISNA’ya konuşan Guderzi, konunun önemini 1950’li yıllardaki petrolün millileştirilmesi sürecine benzeterek, İran’ın ‘Hürmüz Boğazı’nı millileştirmeyi’ ve ‘potansiyel bir gücü fiili nüfuza dönüştürmeyi’ amaçladığını ifade etti.
Guderzi, dost veya tarafsız ülkelerin gemilerinin, İran Silahlı Kuvvetleri tarafından belirlenen protokollere uymaları ve Tahran’ın düşmanca olarak değerlendirdiği faaliyetlere karışmamaları şartıyla boğazdan geçebileceğini söyledi. Ancak İran’a karşı kullanılacak silah veya askeri teçhizat taşıyan düşman ülkelere ait gemilere müdahale edileceği uyarısında bulundu.
Hürmüz Boğazı’nın öneminin ‘mali hesapların çok ötesine geçtiğini’ vurgulayan Guderzi, İran’ın rakiplerinin de bu stratejik deniz koridorunun taşıdığı önemin farkında olduğunu dile getirdi.
Irak açıklarında bir gemiye saldırı
Bölgedeki deniz gerilimiyle bağlantılı bir diğer gelişmede, iki Iraklı güvenlik yetkilisi, AFP’ye yaptıkları açıklamada, Panama bayraklı bir yük gemisinin pazartesi günü Irak’ın güneyi açıklarında bir mühimmatın isabet etmesi sonucu ağır hasar aldığını bildirdi.
Birleşik Krallık Deniz Ticaret Operasyonları Kurumu (UKMTO) daha önce yaptığı açıklamada, Umm Kasr Limanı’nın 40 deniz mili güneydoğusunda bulunan bir yük gemisinde patlama meydana geldiğini duyurmuştu. Açıklamaya göre gemi daha sonra ikinci kez isabet aldı ve çıkan yangın kontrol altına alındı.
Iraklı bir güvenlik yetkilisi ise geminin Umm Kasr Limanı’ndan ayrılmasının ardından İran topraklarından fırlatılan bir seyir füzesinin hedefi olduğunu öne sürdü. Yetkili, saldırının ardından geminin gövdesinde hasar oluştuğunu ve içeriye su sızmaya başladığını söyledi.
Pazartesi gecesi geç saatlerde DMO, deniz kuvvetlerinin, Umman Körfezi’nde İran’a ait Lion Star gemisine yönelik olduğu belirtilen Amerikan saldırısına karşılık olarak, ‘Amerikan-Siyonist düşmana ait’ olduğunu öne sürdüğü MSC Sariska V adlı gemiyi seyir füzesiyle hedef aldığını açıkladı.
İkinci bir Iraklı güvenlik yetkilisi de İsviçre’de kayıtlı ve Panama bayrağı taşıyan konteyner gemisinin bir füzenin isabet etmesi sonucu meydana gelen patlamaya maruz kaldığını, ardından uluslararası sulara doğru çekildiğini doğruladı.
MarineTraffic verilerine göre gemi, pazartesi sabahı Umm Kasr Limanı’ndan ayrılarak Katar’a doğru yola çıkmıştı.
Olay, bölge ülkelerinin savaşın yol açtığı gerilimler ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının gölgesinde deniz ticaretinin sürekliliğini korumaya çalıştığı bir dönemde yaşandı. Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler, Körfez bölgesindeki deniz taşımacılığı ve enerji tedarik zincirleri üzerinde ciddi etkiler yaratmayı sürdürüyor.
