Arap toplumunun umutlarının yeniden dirilişinin kaynağı: Kral Abdulaziz

Kral Abdulaziz.
Kral Abdulaziz.
TT

Arap toplumunun umutlarının yeniden dirilişinin kaynağı: Kral Abdulaziz

Kral Abdulaziz.
Kral Abdulaziz.

Abdullah er-Raşid

Hicri 1319 yılı Şevval ayının beşi, Miladi 1902 yılının ocak ayının on beşine tekabül eden Arap Yarımadası'nın ve modern Arapların tarihini değiştiren çok önemli bir gündü. O zamanlar oldukça genç olan Abdulaziz bin Abdurrahman Al Suud, az sayıda adamıyla birlikte babalarının ve dedelerinin krallığını geri alma umuduyla Riyad'a doğru yola çıktı. Sabahın ilk ışıklarıyla birlikte Masmak Sarayı'ndan bir müjdeci şöyle seslendi:

“Hüküm önce Allah'ındır, sonra İbn Suud'un.”

Kral Abdulaziz, yüzyıllar boyunca bölünmüşlük, parçalanmışlık, ayrılık ve yoksulluktan mustarip olan Arap Yarımadası'nı birleştirerek inanılmaz, efsanevi bir destan yazdı. Kral Abdulaziz ile tarihte yeni bir sayfa açıldı. Suudi Arabistan, Arap Yarımadası'nın dev gücü, Arapların ve Müslümanların başkenti haline geldi. Kadri Kalaci’nin dediği gibi; ‘Arapların Napolyon'u’ olarak tanımlanan o kral, yani İbn Suud, arkasında Avrupa'nın yarısı büyüklüğünde geniş bir krallık bıraktı. Büyük bir destanın ve yarım yüzyıl süren zihin dünyasındaki gezintilerinin ardından, kumun derinliklerinden yeni bir ulus çıkarmayı başardı. Bu olay, gerçekten de tarihte bir dönüm noktasıdır. Diplomat Hafız Vehbe bununla ilgili olarak, “Yunan mitolojisindeki kahramanlarının öykülerine benzeyen efsanevi bir öykü gibidir. Aynı zamanda bizlere İbn Suud'u çevreleyen tehlikelerin büyüklüğünü de göstermektedir” diyor.

Arapların Napolyon'u olarak tanımlanan o kral, yani İbn Suud, arkasında Avrupa'nın yarısı büyüklüğünde geniş bir krallık bıraktı. Büyük bir destanın ve yarım yüzyıl süren zihin dünyasındaki gezintilerinin ardından, kumun derinliklerinden yeni bir ulus çıkarmayı başardı.

(Kadri Kalaci)

O gün tüm Arap halkları için ilham vericiydi. İçlerindeki umudu canlandırdı. Arap ülkelerinde reform ve yeniden ayağa kalkmaya yönelik ilerleme ve hareket ruhunu yaydı. Bu nedenle ABD’li yazar Edward Peking şöyle diyor:

“Arap halklarının uyanışının sırrını anlamak için İbn Suud'un karakterini araştırmalıyız. Çünkü Arap Yarımadası’nda ortaya çıkan bu adam Arapları birleştirdi, onları harekete geçirdi ve canlı bir organizma haline getirdi. Mısır, Suriye ve Filistin'de gerçekleşen her ayaklanmada onun sesini duyarız. Tüm Arapların kulaklarında Kral Abdulaziz'in sesi çınlar.”

Kral Abdulaziz'in kişiliğinin ve krallığı birleştirme projesinin Arapların ruhu üzerindeki etkisini gösteren ve Arap ülkelerinin ilerlemesi için gerekli umudu canlandıran faaliyetleri arasında araştırmacı Kasım er-Ruveys’in ‘Şekib Arslan'ın Fikirleri ve Biyografisi’ adlı kitabında bahsettikleri zikredilebilir. Öyle ki er-Ruveys, kitabında eşsiz bir tarihi olaya da değinmiştir. Suriye Ulusal Bloğu önderleri, kendilerini Suriye devriminin en önde gelen gruplarından biri olarak takdim ederek Kral Abdulaziz'den Suriye'nin sömürgecilikten kurtarılması ve oğlunun kendilerine kral olarak atanması için yardım talebinde bulunmuştur. Bu olay tüm çıplaklığıyla bu kitapta anlatılıyor.

Fotoğraf Altı: Kral Abdulaziz'in adamlarının Riyad'ı geri almak için yola çıkarken çekilen görüntüleri, Suudi Arabistan, 1910.
Kral Abdulaziz'in adamlarının Riyad'ı geri almak için yola çıkarken çekilen görüntüleri, Suudi Arabistan, 1910.

Necid ve Hicaz bölgeleri, 1920'lerde yabancı sömürgeciliğine karşı mücadele eden Arap devrimcilerinin kalbinde derin ve güçlü bir yere sahipti. Bölgede yabancı güçler tarafından sömürgeleştirilmemiş neredeyse tek bağımsız Arap ülkesi Suudi Arabistan olduğu için, Kral Abdulaziz diğer Arap ülkelerinin bağımsızlığına son derece düşkündü. Kral Abdulaziz, Arap toplumlarının özgürlüklerini garanti altına alan ve varlıklarını koruyan her türlü eylemi destekledi. Tüm Arap ülkelerine her düzeyde yardım etmek ve desteklemek için hiçbir çabadan kaçınmadı.

Bağımsızlığın korunması

Şekib Arslan onun hakkında şöyle diyor:

“Daha sonra İbn Suud'un Arapların haklarını ihmal etmediğini ve yarımada üzerindeki yabancı etkisini azaltmak için çaba gösterdiğini doğrulayan bazı gizli yazışmalar gördüm.”

Ayrıca Arslan, 1930 yılında da şunları söyledi:

“Eğer Allah, Arap Yarımadası'nın kalbinde Arap bağımsızlığını korumak için Abdulaziz bin Suud'u görevlendirmeseydi, Frenklerin kılıçları şimdiye kadar Arapların boyunlarında olurdu. İbn Suud’da, yüzünde kahramanlık ifadesi olan yakışıklı bir kral ve gerçek Arap bağımsızlığı giysisini giyerek halkının ihtiyaçlarına koşan cesur bir hükümdar gördüm. Bu yüzden kulaklarımın duyduğundan daha fazlasını gözlerim gördüğü için Allah'a şükrettim. Bu ulusun geleceği konusunda ümitvar oldum.”

Araştırmacı er-Ruveys, Kral Abdulaziz'in Suriye-Arap Devrimi ile ilişkisine dair incelemelerinde bu durumu doğruluyor:

“Kral Abdulaziz, 1920’li yılların ortalarında patlak veren Büyük Suriye Devrimi’yle ilgilendi. Özellikle de Fransızların devrimci güçler üzerindeki kısıtlamaları ve baskısı, başta Sultan el-Atraş liderliğindeki devrimci grupların ve liderlerinin Suriye topraklarını terk etmek zorunda kalarak önce Ürdün’e daha sonra da İngilizlerin baskısıyla Suudi Arabistan’a sığınmalarına yol açtıktan sonra Kral Abdulaziz’in ilgisi daha da belirgin hale geldi.”

Diğer yandan Suriyeli tarihçi Emin Said, Kral Abdulaziz hakkında yazdığı ‘Suudi Devleti Tarihi’ adlı kitabında bu konuya değinmiştir:

“1925-1927 Büyük Suriye Devrimi Fransa’ya karşı gerçekleştiği esnada Kral Abdulaziz’den büyük miktarda mali yardım alındı. Aynı zamanda Kral Abdulaziz ülkesinin doğusunun ve sınıra yakın olan Cevf, Sakaka ve Karyetü’l Malah’ın kapılarını Suriyeli mücahitlere açtı. Böylece onlar da güvenli bir şekilde buraya yerleştiler.”

İbn Suud’da, yüzünde kahramanlık ifadesi olan yakışıklı bir kral ve gerçek Arap bağımsızlığı giysisini giyerek halkının ihtiyaçlarına koşan cesur bir hükümdar gördüm.

(Şekib Arslan)

Şekib Arslan, İbn Suud'un tutumundan minnettarlıkla bahsederek bunu doğruluyor:

“İngilizler Suriyeli devrimcileri Azrak'ı terk etmeleri ya da Fransızlara teslim olmaları konusunda uyardığında, yaklaşık bin kişi teslim olmaya zorlandı. Ancak iki kardeş Adil ve Sultan el-Atraş ve diğer komutanlar teslim olmayı reddederek İngilizlere şöyle dediler: ‘Biz, İbn Suud'un topraklarına gideceğiz. Çünkü orada bize karışmaya hakkınız yok. İbn Suud'un topraklarında bize karşı en ufak bir kontrol hakimiyetiniz yok.’ Böylece Vadi el-Sirhan'a doğru yürüdüler. Nabek Vahası'nın tadını çıkardılar ve o gerçek Arap bayrağının gölgesine sığındılar. Yaklaşık bin beş yüz kişiydiler. Eğer İbn Suud'un gölgesi olmasaydı, hiçbir yere yerleşemezlerdi ve yeryüzünün tüm genişliğine rağmen arazi onlara dar gelmeye başlardı. Fransızlardan koruma istemedikçe Suriye'ye giremezlerdi. Ne Filistin ne Ürdün ne de Irak onları kabul edemezdi. Yemen'e ise gidebilecek hiçbir yolları yoktu.”

Arslan bu ifadeleriyle Kral Abdulaziz’in harikulade tutumunu gözler önüne seriyor.

Fotoğraf Altı: Kral Abdulaziz.
Kral Abdulaziz.

Er-Ruveys söz konusu döneme ilişkin şunları söylüyor:

“Suriyeli vatanseverler (Ulusal Blok), İbn Suud'un etkili yardımıyla bağımsız bir Suriye görmeyi arzuluyorlardı. Bir Fransız raporunda, Suriyeli vatanseverler ile İbn Suud arasındaki ilişkinin geçmişinin 1926'ya kadar uzandığı, ancak Kurucu Meclis çalışmaları askıya alınıp 1928'de Yüksek Komisyon ile görüşmeler kesilince tekrar İbn Suud'a döndükleri belirtiliyor. Bu raporda, Şekib Arslan'ın Nisan 1929'da Hac için Mekke'ye gitmek üzere Cenevre'den ayrıldığı kaydedilmiş. Arslan, Suriye Krallığı'nın ilanını kabul eden ve İbn Suud'un oğlunu kral olarak atayan bir konferansa başkanlık etmek için Filistin'e uğramayı planlasa da bu çabası, İngilizlerin Filistin'e girişini engellemesiyle boşa çıkmıştır.”

Fransız raporuna göre Arslan’ın Hicaz'da uzun süre kaldığı sırada Halid el-Hekim, Yusuf Yasin, Fuad Hamza ve diğerleri gibi İbn Suud'un yakın çevresini milliyetçilerin tezleri etrafında seferber etti. Ancak Arslan, meseleyi İbn Suud’a açtığında İbn Suud, meselenin ertelenmesi gerektiğini söyledi. Arslan, 18 Mayıs 1929'da Fevzi Gazi'ye bu konuda bir mektup yazdı. Ulusal Blok, Baalbek'te bir toplantı düzenledi. İbn Suud'a bir mektup yazarak Suriye'de monarşi ilan etme ve bunun için oğlunu aday gösterme kararını bildirdi.

1925-1927 Büyük Suriye Devrimi Fransa’ya karşı gerçekleştiği esnada Kral Abdulaziz’den büyük miktarda mali yardım alındı. Aynı zamanda Kral Abdulaziz ülkesinin doğusunun ve sınıra yakın olan Cevf, Sakaka ve Karyetü’l Malah’ın kapılarını Suriyeli mücahitlere açtı. Böylece onlar da güvenli bir şekilde buraya yerleştiler.

(Emin Said)

El-Hekim 10 Ekim 1929'da Şam'a döndükten sonra bu fikir tekrar gündeme geldi ve konuya dair İbn Suud'dan teyit almak için el-Ahsa'ya gitti. El-Hekim'in önerisi üzerine İbn Suud, kuvvetlerini organize etmesi için Fevzi el-Kavukçu'yu çağırdı ve bir dizi Suriyeli subayla anlaştı. Mısır ve Filistin'de İbn Suud'un Arap birliğini sağlayacağına dair kampanyalar başlatıldı. Ocak 1930'da İbn Suud’un Necid'de krallığını ilan etmesi vesilesiyle telgraflar gönderildi.

Büyük Suriye Devrimi'nin sona ermesinin ardından Fransa, Suriye halkını, yönetim biçimini onaylayacakları bir ulusal meclis seçmeye çağırdı. Şeyh Kâmil Kassab, Suriye tarihinin bu kritik döneminde Suudi Arabistan'dan yardım istemek için aceleyle geldi. Kral'a Suriye'yi kurtarma görevini üstlenerek, Suriye'yi kurtardıktan sonra, tahtına oturmasını ve teşekkürlerini kabul etmesini teklif etti. Ama Kral Abdulaziz sert bir şekilde şöyle dedi:

“Milli ve dini geleneklerimiz yabancıların himayesi altında bir tahtı kabul etmemi engelliyor.”

*Bu makale Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli Al-Majalla’dan çevrildi.



Suudi Arabistan: Topraklarımıza ve ulusal varlıklarımıza yönelik hiçbir saldırıya müsamaha göstermeyeceğiz

Kral Abdullah Finans Bölgesi'ndeki (KAFD) Finans Merkezi'ndeki bir kulenin bazı katlarında maddi hasar meydana geldi. (Suudi Sivil Savunması)
Kral Abdullah Finans Bölgesi'ndeki (KAFD) Finans Merkezi'ndeki bir kulenin bazı katlarında maddi hasar meydana geldi. (Suudi Sivil Savunması)
TT

Suudi Arabistan: Topraklarımıza ve ulusal varlıklarımıza yönelik hiçbir saldırıya müsamaha göstermeyeceğiz

Kral Abdullah Finans Bölgesi'ndeki (KAFD) Finans Merkezi'ndeki bir kulenin bazı katlarında maddi hasar meydana geldi. (Suudi Sivil Savunması)
Kral Abdullah Finans Bölgesi'ndeki (KAFD) Finans Merkezi'ndeki bir kulenin bazı katlarında maddi hasar meydana geldi. (Suudi Sivil Savunması)

Suudi Arabistan, dün yaptığı açıklamada, egemenliğini savunmak amacıyla gerekli bütün önlemleri alma konusunda tam ve meşru hakka sahip olduğunu vurguladı. Riyad yönetimi, uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde topraklarını ve ulusal varlıklarını hedef alan hiçbir saldırıya müsamaha göstermeyeceğini bildirdi.

Suudi Arabistan Sivil Savunma Müdürlüğü, dün sabah saatlerinde Riyad'daki Kral Abdullah Finans Merkezi'nde (KAFD) bulunan bir kulenin Husilere ait terör saldırısına maruz kaldığını açıkladı. Saldırı sonucunda kulenin bazı katları ile çevredeki binalarda maddi hasar meydana geldiği, herhangi bir can kaybı veya yaralanmanın yaşanmadığı belirtildi.

Yemen'de Meşru Yönetime Destek Koalisyonu ise hava savunma sistemlerinin Husiler tarafından Riyad'a yöneltilen füze tehdidine müdahale ettiğini duyurdu. Açıklamada, Suudi Arabistan'ın güney bölgesine doğru fırlatılan beş balistik füze ile bir seyir füzesinin de (Cruise) hedef alındığı bildirildi.

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, uluslararası topluma sorumluluklarını yerine getirme, ilgili Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarını uygulama ve Husi saldırılarını kınama çağrısında bulunuldu. Açıklamada ayrıca, Husilerin bölge ve dünya güvenliği açısından oluşturduğu tehlikeye dikkat çekildi.

Öte yandan, ABD'nin Riyad Büyükelçiliği, yerleşkesinin insansız hava aracıyla (İHA) hedef alındığı yönündeki iddiaları yalanladı.


Arap ve İslam ülkelerinden, İngiltere ve Avustralya'nın İsrail'in yerleşim politikalarına yönelik yaptırım kararına destek

İsrail askerleri, işgal altındaki Batı Şeria'nın Nablus kentinde düzenlenen askerî baskın sırasında mevzileniyor (EPA)
İsrail askerleri, işgal altındaki Batı Şeria'nın Nablus kentinde düzenlenen askerî baskın sırasında mevzileniyor (EPA)
TT

Arap ve İslam ülkelerinden, İngiltere ve Avustralya'nın İsrail'in yerleşim politikalarına yönelik yaptırım kararına destek

İsrail askerleri, işgal altındaki Batı Şeria'nın Nablus kentinde düzenlenen askerî baskın sırasında mevzileniyor (EPA)
İsrail askerleri, işgal altındaki Batı Şeria'nın Nablus kentinde düzenlenen askerî baskın sırasında mevzileniyor (EPA)

Suudi Arabistan ile 14 Arap ve İslam ülkesi, İngiltere ve Avustralya hükümetlerinin, işgal altındaki Filistin topraklarında sürdürülen yasa dışı İsrail yerleşim faaliyetlerine karşı yaptırım uygulama kararlarını memnuniyetle karşıladı. Söz konusu yaptırımların, yerleşimlerin inşasına katılan şirketleri hedef alan önlemleri de kapsadığı belirtildi.

Suudi Arabistan, Ürdün, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Kuveyt, Endonezya, Pakistan, Türkiye, Katar, Mısır, Filistin, Cezayir, Nijer, Maldivler, Libya ve Somali dışişleri bakanları ayrıca, İngiltere'nin Gazze Şeridi'ne insani yardım ulaştırılmasını engellediği gerekçesiyle İsrailli bir gruba yaptırım uygulama kararını da memnuniyetle karşıladı.

Bakanlar, dün yayımladıkları ortak açıklamada, hesap verebilirliğin sağlanmasına yönelik bütün çabalara destek verdiklerini bildirdi. Açıklamada, E1 yerleşim planı da dahil olmak üzere yerleşim faaliyetlerinden sorumlu kuruluş ve kişilere, ayrıca ilhak ve yerleşimlerin genişletilmesi politikalarını destekleyen, kolaylaştıran veya uygulayan taraflara karşı uygun uluslararası tedbirlerin alınması ve yaptırımlar uygulanması çağrısında bulunuldu.

Ortak açıklamada, İsrail'in işgal altındaki Filistin topraklarında sürdürdüğü yerleşim politikaları, özellikle E1 planı ve işgal altındaki Doğu Kudüs'ün doğusunda yürütülen bağlantılı faaliyetler şiddetle kınandı. İngiltere ve Avustralya'nın attığı adımın, uluslararası toplumdaki diğer ülkeleri de benzer kararlar almaya teşvik etmesi temennisinde bulunuldu.

Bakanlar, söz konusu tedbirlerin uluslararası hukuka ve Birleşmiş Milletler'in (BM) ilgili kararlarına uygun olduğunu belirtti. Bu kapsamda, 2016 tarihli BM Güvenlik Konseyi'nin 2334 sayılı kararı ile Uluslararası Adalet Divanı'nın 19 Temmuz 2024 tarihli danışma görüşüne atıfta bulunuldu. Açıklamada, tüm devletlerin İsrail'in yasa dışı işgalinden kaynaklanan durumun meşruiyetini tanımama, bu durumun sürdürülmesine yönelik yardım veya destek sağlamama yükümlülüğü bulunduğu vurgulandı.

Bakanlar ayrıca İsrail'e, yerleşim faaliyetleri kapsamında alınan bütün kararları ve işgal altındaki Filistin topraklarının coğrafi ve demografik yapısını değiştirmeyi amaçlayan diğer uygulamaları iptal etme çağrısını yineledi.

Ortak açıklamada, İsrail'in Gazze'deki askerî operasyonlarını artırması da kınandı. Gazze'de güvenlik ve istikrarın sağlanması, insani koşulların iyileştirilmesi, yeniden imar ve toparlanma sürecinin kolaylaştırılması ve kalıcı barışın temellerinin atılması amacıyla ABD Başkanı Donald Trump'ın çatışmayı sona erdirmeye yönelik kapsamlı planının eksiksiz ve derhal uygulanması istendi. Açıklamada ayrıca Gazze'nin, işgal altındaki Filistin topraklarının ayrılmaz bir parçası olduğu vurgulandı.

Bakanlar, adil, kalıcı ve kapsamlı bir barışın sağlanmasının tek uygulanabilir yolunun iki devletli çözümün hayata geçirilmesi olduğunu belirtti. Bu çerçevede, uluslararası hukuk ve BM kararları doğrultusunda, 4 Haziran 1967 sınırları temelinde, başkenti Doğu Kudüs olan, egemen, coğrafi bütünlüğe sahip ve yaşanabilir bağımsız bir Filistin devletinin kurulması gerektiğinin altı çizildi.


BAE’den Somali’ye sert tepki: Düşmanca tutum ikili ilişkilere zarar veriyor

BAE, uluslararası ilişkileri etkileyen kararların siyasi hesaplardan ve iç çekişmelerden uzak tutularak ortak çıkarlar doğrultusunda alınması gerektiğini vurguladı (Reuters)
BAE, uluslararası ilişkileri etkileyen kararların siyasi hesaplardan ve iç çekişmelerden uzak tutularak ortak çıkarlar doğrultusunda alınması gerektiğini vurguladı (Reuters)
TT

BAE’den Somali’ye sert tepki: Düşmanca tutum ikili ilişkilere zarar veriyor

BAE, uluslararası ilişkileri etkileyen kararların siyasi hesaplardan ve iç çekişmelerden uzak tutularak ortak çıkarlar doğrultusunda alınması gerektiğini vurguladı (Reuters)
BAE, uluslararası ilişkileri etkileyen kararların siyasi hesaplardan ve iç çekişmelerden uzak tutularak ortak çıkarlar doğrultusunda alınması gerektiğini vurguladı (Reuters)

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Somali hükümetinin kendisine yönelik tutumunu sert bir dille eleştirerek Mogadişu yönetimini gerilimi tırmandırmakla suçladı. Abu Dabi, Somali hükümetinin izlediği “tırmandırıcı ve gerekçesiz düşmanca yaklaşımın” iki ülke arasındaki ilişkilere ve iş birliğine zarar vereceği uyarısında bulundu.

BAE Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, Somali hükümetinin son dönemdeki tutumlarının “sorumsuzca” olduğu ve ikili ilişkilere zarar verdiği belirtildi. Uluslararası ilişkileri etkileyen kararların siyasi hesaplar ve iç çekişmeler doğrultusunda değil, ortak çıkarlar gözetilerek alınması gerektiği vurgulandı.

Açıklamada, Mogadişu yönetiminin iktidar mücadelesinden kaynaklanan iç anlaşmazlıklarına BAE’yi dahil etmeye çalışmasından duyulan rahatsızlık dile getirildi. Bu tutumun iki ülke halkının çıkarlarını olumsuz etkileyeceği ifade edildi.

BAE Dışişleri Bakanlığı, Somali hükümetinin büyükelçiliğe ve BAE’nin politikalarına yönelik tutumunu gerekçe göstererek Ocak 2026’da Mogadişu Büyükelçiliği’ni kapattığını ve diplomatik personelini ülkeden çektiğini hatırlattı. Bakanlık, bu süreçte Somali yönetiminin iki ülke arasında imzalanan ikili anlaşmaları iptal etme kararına da dikkat çekti.

Diplomatik krize rağmen Somali halkına yönelik tutumlarında bir değişiklik olmadığını belirten BAE, iki halk arasındaki bağlara önem verdiklerini bildirdi. Açıklamada, özellikle BAE’de yaşayan ve ülkeyi ziyaret eden Somalililerle ilişkilerin korunmasının önemine işaret edilerek, Abu Dabi’nin ortak çıkarları gözetme ve iki halk arasındaki ilişkileri güçlendirme konusundaki kararlılığı vurgulandı.

Somali hükümeti ise perşembe günü BAE Büyükelçisi’ni sınır dışı etme kararı aldığını açıklamıştı. BAE’nin Somali’nin içişlerine müdahale ettiği gerekçesiyle alınan karar kapsamında büyükelçiye ülkeyi terk etmesi için 72 saat süre verilmiş, Somali’nin Abu Dabi Büyükelçisi de geri çağrılmıştı.